ผังแม่บทสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาวะ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชทั่วไทย

ทุุกคนที่่�ทำำ�งานให้้แก่่ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช
จะต้้ องไม่่ ลืื มว่่ าโรงพยาบาลนี้้� กำำ �เนิิ ดขึ้�้ นจากความ
มุ่่� งปรารถนาอัั นแรงกล้้ าของคนไทยทั่่� วราชอาณาจัั กร
ที่่�ต้้องการจะเห็็นผู้�้ ที่�อยู่่� ในท้้องถิ่่�นทุุรกัันดารทุุกหนแห่่ง

ได้้รัับความเอาใจใส่่ รัักษาพยาบาลเป็็ นอย่่างดีี
ให้้ปลอดภััยจากความเจ็็บไข้้ โดยทั่่�วถึึงเสมอหน้้ากััน

พระราชดำำ �รัั สของพระบาทสมเด็็ จพระปรเมนทรรามาธิิ บดีี
ศรีีสิิ นทรมหาวชิิราลงกรณ พระวชิิรเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว

(ขณะดำำ�รงพระอิิสริิยยศ สมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราชฯ
สยามมกุุ ฎราชกุุ มาร)

กรมทหารมหาดเล็็ กราชวัั ลลภรัั กษาพระองค์์
วัันที่่� 17 มิิถุุนายน พุุ ทธศัั กราช 2529

ผัังแม่่บทสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุ ขภาวะ
โรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราชทั่่� วไทย

จััดทำำ�โดย : กลุ่่�มวิิจััยสิ่่� งแวดล้้อมสรรค์์สร้้างเพื่่�อสุุ ขภาวะ
คณะสถาปัั ตยกรรมศาสตร์์ มหาวิิทยาลััยเกษตรศาสตร์์
50 ถนนงามวงศ์์ วาน แขวงลาดยาว เขตจตุุจัักร
กรุุงเทพฯ 10900
0 2942 8960-3, 0 2940 5413
[email protected]
http://www.builtenviforhealth.info

ISBN : 978-616-278-677-8

ผู้�้เรีียบเรีียง : สรนาถ สิิ นอุุไรพัันธ์์
สุุ ปรีียา หวัังพััชรพล
พััทร ภาณุุนัันทน์์

พิิสูู จน์์อัักษร : เบญจวรรณ แก้้วสว่่าง

ออกแบบรููปเล่่ม : หจก. สตููดิิ โอ ไดอะล็็อก

พิิมพ์์เมื่่�อ : กุุมภาพัันธ์์ 2565

จำำ�นวนพิิมพ์์ : 200 เล่่ม

พิิ มพ์์ ที่่� : บริิษััท ไอดีี ออล ดิิจิิตอล พริ้้�นท์์ จำำ�กััด (สำำ �นัักงานใหญ่่)

52 ซอยเอกชััย 69 แขวงบางบอน เขตบางบอน

กรุุงเทพมหานคร 10150

สนัั บสนุุ นโดย

สำำ �นัักกองทุุนสนัับสนุุนการสร้้างเสริิมสุุ ขภาพ (สสส.)
ภายใต้้ ข้้ อตกลงความร่่ วมมืื อพัั ฒนาโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช
ระหว่่ าง

2 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

กลุ่่�มวิิ จัั ยสิ่�่ งแวดล้้ อม
สรรค์์สร้้างเพื่่�อสุุ ขภาวะ

หััวหน้้าโครงการ
สรนาถ สิิ นอุุไรพัันธ์์

สถาปนิิ กโครงการ
ธนานุุกิิจ จาดชลบท
อติินัันทน์์ สิิ นศิิ ลาเกตุุ

คณะทำำ�งาน
ธนาศรีี สัั มพัันธารัักษ์์ เพ็็ชรยิ้้�ม
สุุ ปรีียา หวัังพััชรพล
ประภััสรา นาคะ พัันธุ์์�อำ�ไพ
สายทิิวา รามสูู ต
ขวััญชััย กาแก้้ว
สุุ ธิิดา สัั ตยากร

ประสานงานโครงการ
ปิิ ยพร สุุ ทธิิทรััพย์์

สแกนเพื่่� อรัั บชมวีี ดิิ ทัั ศน์์ 3
“ผัังแม่่บทสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่�อสุุ ขภาวะโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย”

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

สารบััญ

บทที่่� 1

ความเป็็ นมาของโครงการ
สถานการณ์์ ปัั ญหา และความจำำ�เป็็ น

เป้้ าหมายของโครงการ 18

การดำำ �เนิิ นงานโครงการ 19

กระบวนการพััฒนาผัังแม่่บทและแผนพััฒนาด้้านสิ่่� งแวดล้้อม 26

โรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช

ผลลััพธ์์ของโครงการ 32

บทที่�่ 2 38
50
ข้้อมููลโรงพยาบาล 62
70
01 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเชีียงของ จัังหวััดเชีียงราย 86
02 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเด่่นชััย จัังหวััดแพร่่ 98
03 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชปัั ว จัังหวััดน่่าน 110
04 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชตะพานหิิน จัังหวััดพิิจิิตร 120
05 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชหล่่มเก่่า จัังหวััดเพชรบููรณ์์ 130
06 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชนครไทย จัังหวััดพิิษณุุโลก 144
07 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเดชอุุดม จัังหวััดอุุบลราชธานีี 154
08 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชธาตุุพนม จัังหวััดนครพนม 164
09 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชกุุฉิินารายณ์์ จัังหวััดกาฬสิิ นธุ์์� 174
10 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเลิิงนกทา จัังหวััดยโสธร
11 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชท่่าบ่่อ จัังหวััดหนองคาย
12 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสว่่างแดนดิิน จัังหวััดสกลนคร
13 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชด่่านซ้้าย จัังหวััดเลย

14 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชบ้้านดุุง จัังหวััดอุุดรธานีี 186
15 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชกระนวน จัังหวััดขอนแก่่น 194
16 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสระแก้้ว จัังหวััดสระแก้้ว 206
17 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชจอมบึึง จัังหวััดราชบุุรีี 216
18 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชฉวาง จัังหวััดนครศรีีธรรมราช 228
19 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเวีียงสระ จัังหวััดสุุ ราษฎร์์ธานีี 236
20 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสายบุุรีี จัังหวััดปัั ตตานีี 246
21 โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชยะหา จัังหวััดยะลา 260

บทที่�่ 3 272
277
บทสรุุปจากการทำำ�งาน

สรุุปบทเรีียนจากการทำำ�งาน
การขัับเคลื่่�อนแผนงานและการกำำ�กัับดููแลตามโครงการพััฒนา
ผัังแม่่บทและแผนพััฒนา



บทท่ี 1

ความเป็ นมาของโครงการ

สถานการณ์ ปั ญหา และความจำ�เป็ น

โรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช ตั้้� งกระจายอยู่�่ ทั่่� วทุุ กภาคของ
ประเทศ โดยแรกเริ่่� มก่่ อตั้�้ งเป็็ นโรงพยาบาลชุุ มชนขนาด
30 เตีี ยง โดยมีี เจตนารมณ์์ เพื่�่อให้้ บริิการผู้้�ป่่ วยที่�่ อยู่�่ ในท้้ องที่่�
ห่่างไกลและทุุรกัันดาร ตลอดระยะเวลา 40 ปีี ที่�่ผ่่านมา มููลนิิ ธิิ
โรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราชส่่วนกลางและสาขา ทำำ�ให้้
กิิ จการของโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช เจริิ ญก้้ าวหน้้ า
เป็็ นลำำ�ดัับ และบรรลุุภารกิิจเบื้้�องต้้น 3 ประการ

1

การเฉลิิ มพระเกีี ยรติิ
สมเด็็จพระเจ้้าอยู่�่หััวมหาวชิิราลงกรณ บดิินทรเทพยวรางกููร
องค์์นายกกิิตติิมศัั กดิ์์�ของมููลนิิ ธิิ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช

2

เป็็ นต้้นแบบให้้กัับโรงพยาบาลชุุมชนอื่่� นๆ ทั่่�วประเทศ

3

เป็็ นโรงพยาบาลเพื่�่อประชาชน โดยคำำ�นึึงถึึงคุุณภาพ และความ
ต้้ องการของประชาชนเป็็ นตัั วกำำ�หนดเป้้ าหมายในการพััฒนา
โรงพยาบาลไปสู่่� ความเป็็ นเลิิศในทุุกด้้าน ยกระดัับคุุณภาพระบบ
บริิการสุุ ขภาพสู่่� มาตรฐานสากล เพื่�่อให้้ ประชาชนทุุ กคนได้้ มีี
สุุ ขภาพที่่�ดีีถ้้วนหน้้ากััน

8 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ในปัั จจุุบัันโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชมีีจำำ�นวน
ทั้้� งหมด 21 แห่่ ง ตั้้� งอยู่่� ใน 10 เขตสุุ ขภาพ
ตามภููมิิภาค ดัังนี้้�

1

2 8 10
3
7
4 9
5 6

13

11

12

ภาพที่่� 1 แผนที่่�แสดงการแบ่่ง 13 เขตสุุขภาพในประเทศไทย

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 9

แผนที่่� แสดงที่่� ตั้้� งโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช
จำำ�นวน 21 แห่่ง

เชยี งราย ภาคเหนืื อ

นา่ น โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชเชียงของ จ.เชียงราย
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชตะพานหนิ จ.พิจิตร
แพร่ หนองคาย โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชปัว จ.นา่ น
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชนครไทย จ.พษิ ณุโลก
พิษณโุ ลก เลย อดุ รธานี สกลนคร นครพนม โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชหลม่ เกา่ จ.เพชรบูรณ์
พิจติ ร เพชรบรู ณ์ โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชเดน่ ชยั จ.แพร่
กาฬสนิ ธุ์
ยโสธร ภาคกลาง

ขอนแก่น โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชจอมบึง จ.ราชบรุ ี
โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชสระแก้ว จ.สระแกว้
อุบลราชธานี
สระแกว้
ราชบรุ ี

สุราษฎร์ธานี ภาคตะวัั นออกเฉีี ยงเหนืื อ
นครศรธี รรมราช
โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชเดชอดุ ม จ.อุบลราชธานี
ปัตตานี โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชท�ำ บอ่ จ.หนองคาย
ยะลา โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชกระนวน จ.ขอนแกน่
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชกุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชธาตุพนม จ.นครพนม
โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชสวา่ งแดนดิน จ.สกลนคร
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเลงิ นกทา จ.ยโสธร
โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชบ้านดุง จ.อดุ รธานี
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชดา่ นซา้ ย จ.เลย

ภาคใต้้

โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชฉวาง จ.นครศรธี รรมราช
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสายบุรี จ.ปตั ตานี
โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชเวยี งสระ จ.สรุ าษฎร์ธานี
โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชยะหา จ.ยะลา

10 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

เขต ชื่อ่� จังั หวัดั ชื่อ�่ หน่ว่ ยงาน ระดบั แผน

ภาคเหนือ

1 เชียงราย โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชเชียงของ F1 M2

1 นา่ น โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชปัว M2 M1

1 แพร่ โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชเดน่ ชยั F1 M2
2 พษิ ณโุ ลก
2 เพชรบูรณ์ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชนครไทย M2 M1
3
ภาคกลาง พจิ ติ ร โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชหล่มเกา่ F1 M2
5
6 ราชบรุ ี โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชตะพานหนิ M2 M1
สระแก้ว
โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชจอมบึง F1 M2
โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชสระแกว้ SS

ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื

7 กาฬสินธุ์ โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชกุฉนิ ารายณ์ M2 M1

7 ขอนแก่น โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชกระนวน M2 M1

8 นครพนม โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชธาตุพนม M2 M1

8 หนองคาย โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชทา่ บ่อ M2 M1

8 เลย โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชด่านซ้าย F1 M2
F1 S
8 อดุ รธานี โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชบา้ นดุง M1 S
M1 S
8 สกลนคร โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชสว่างแดนดิน F1 M2

10 อุบลราชธานี โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราชเดชอุดม M2 M2

10 ยโสธร โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชเลงิ นกทา

ภาคใต้

11 นครศรธี รรมราช โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชฉวาง

11 สรุ าษฎร์ธานี โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชเวียงสระ M2 M2

12 ปตั ตานี โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสายบุรี M2 M2

12 ยะลา โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชยะหา F1 M2

ตารางที่่� 1 แสดงข้อ้ มููลโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชทั้้ง� 21 แห่ง่

หมายเหตุ : ข้อมลู จากแผนยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาโรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชในทศวรรษที่่ 5 (2560-2569)
โรงพยาบาลชุมชนขนาดใหญ่ ระดับ F1 จัดอยูใ่ นประเภทโรงพยาบาลรบั ส่งต่อระดับต้น
โรงพยาบาลแมข่ ่าย ระดับ M2 จัดอย่ใู นประเภทโรงพยาบาลรบั ส่งต่อระดับกลาง
โรงพยาบาลท่ัวไปขนาดเลก็ ระดับ M1 จดั อย่ใู นประเภทโรงพยาบาลรบั สง่ ตอ่ ระดบั กลาง
โรงพยาบาลทว่ั ไป ระดับ S จดั อยใู่ นประเภทโรงพยาบาลรบั ส่งต่อระดับสูง

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 11

Happiness Strategyหลัังจากการดำเนินิ งานมามากกว่่า 40 ปีี กระทรวงสาธารณสุุข
และมููลนิิธิิโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชได้้จััดทำแผนพััฒนา
โรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชในทศวรรษที่�่ 5 (พ.ศ. 2560-2569)
เป็็นกรอบและทิิศทางให้้โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั้้�ง 21
แห่ง่ ได้พ้ ัฒั นาไปในทิศิ ทางเดีียวกันั โดยมีียุทุ ธศาสตร์ก์ ารทำงาน
ที่ม�ุ่่�งสู่�การเป็น็ โรงพยาบาลต้น้ แบบแห่ง่ ความสุขุ และยุทุ ธศาสตร์์
“Happiness Strategy” โดยมุ่�งเน้น้ การพัฒั นาใน 4 ด้า้ น ได้แ้ ก่่

ยุุทธศาสตร์์ที่่� 1

ชุุมชนมีีสุุ ขภาวะ

(Community Happiness Strategy)

ยุุทธศาสตร์์ที่่� 2

ผู้้�รัับบริิการมีีความสุุ ข

(Patient Happiness Strategy)

ยุุทธศาสตร์์ที่่� 3

บุุคลากรมีีความสุุ ข

(Personnel Happiness Strategy)

ยุุทธศาสตร์์ที่่� 4

โรงพยาบาลแห่่งความสุุ ข

(Hospital Happiness Strategy)

เพื่�่อสนัั บสนุุ นการพััฒนาคุุณภาพการบริิการในทุุกมิิติิ
และน้้ อมนำำ �พระบรมราโชบายขององค์์ นายกกิิ ตติิ มศัั กดิ์์�
ของมููลนิิ ธิิโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช “นำำ�พา รพร.
ผนวกเข้้ ากัั บการพัั ฒนาท้้ องถิ่่� นและชุุ มชน” เพื่่�อให้้
ประชาชนมีีสุุ ขภาพดีี และเจ้้าหน้้าที่่�มีีความสุุ ข

12 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ที่�่ผ่่านมาโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช ภายในพื้้�นที่�่โรงพยาบาล และใช้้ในการ
ซึ่�งเป็็นโรงพยาบาลภายใต้้การกำกัับดููแล กำหนดทิศิ ทางการขยายตัวั ของโรงพยาบาล
ของสำนัักงานปลััดกระทรวงสาธารณสุุข ในอนาคต
นั้้�น มีีการขยายตััวทางกายภาพอย่่าง ถึึงแม้้ว่่าในปััจจุุบััน โรงพยาบาล
ต่่อเนื่�่อง จึึงเกิิดปััญหาเรื่่�องการบริิหาร สมเด็จ็ พระยุพุ ราชทั้้ง� 21 แห่ง่ มีีการจัดั ทำ
จััดการพื้้�นที่่�และสิ่่�งแวดล้้อมภายใน ผังั แม่บ่ ทโรงพยาบาล และแผนแม่บ่ ทด้า้ น
โรงพยาบาล โรงพยาบาลแต่่ละแห่่ง อาคารและสภาพแวดล้้อม โดยหน่ว่ ยงาน
มัักจะมีีสิ่่�งปลููกสร้้างใหม่่ที่�่ไม่่ได้้เป็็นไป ที่่�รัับผิิดชอบดููแลด้้านสิ่่�งแวดล้้อมอย่่าง
ตามแผนที่่�วางไว้้ อัันเนื่�่องมาจากปััจจััย ต่่อเนื่่�อง แต่่ผัังแม่่บทส่่วนใหญ่่มุ่�งเน้้น
เชิงิ นโยบาย การสนับั สนุนุ จากภาคเอกชน ความสอดคล้้องกัับแผนพััฒนาระบบ
ความต้้องการของผู้�ใช้้พื้้�นที่่�ที่่�เปลี่�่ยนไป บริิการสุุขภาพ (Service Plan) เป็็นหลััก
ความเปลี่่�ยนแปลงของบริิบทแวดล้้อม หรืือเน้้นการจััดการพื้้�นที่่�ภายนอกอาคาร
รวมถึึงความต้้องการในการรัับบริิการที่�่ งานภููมิิทััศน์์ เพื่�่อให้้สภาพแวดล้้อมของ
เพิ่่ม� มากขึ้น� จากชุมุ ชนโดยรอบโรงพยาบาล โรงพยาบาลมีีความสวยงาม เป็็นระเบีียบ
ซึ่�งส่ว่ นใหญ่เ่ ป็็นชุุมชนในบริิบทเมืือง และสง่่างาม ให้้สมกัับที่่�เป็็นโรงพยาบาล

“ผัังแม่่บท” (Master Plan) สมเด็็จพระยุุพราช มากกว่่าเรื่�่องการใช้้
รวมถึึง “แผนพััฒนาด้้านกายภาพ” ชีีวิติ ของคนในโรงพยาบาล
(Development Plan) ของโรงพยาบาล
จึงึ มีีความสำคัญั ในการจัดั การสิ่่ง� แวดล้อ้ ม

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 13

ภาพที่�่ 2 พิิธีีลงนามข้้อตกลงความร่่วมมืือพััฒนาโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช

ทั้้�งนี้้� ผัังแม่่บทของโรงพยาบาลนั้้�นจะ พื้�้นที่่�เพื่่�อการเยีียวยา (Healing
สามารถนำมาพััฒนาและต่่อยอดในมิิติิ Environment) และพื้น้� ที่ท�่ ี่เ่� อื้อ้� ต่อ่ การใช้้
ด้า้ นอื่น่� ๆ ที่ส่� ่ง่ ผลถึงึ การจัดั การสิ่่ง� แวดล้อ้ ม ชีีวิติ (Supportive Environment) ผ่า่ นการ
ให้้เอื้�อต่่อการใช้้ชีีวิิตอย่่างมีีสุุขภาวะของ ทำงานอย่่างมีีส่่วนร่่วม (Participatory)
คนภายในโรงพยาบาลได้้ จึึงเป็็นที่ม่� าของ กัับทุุกภาคส่่วนที่�่เกี่�่ยวข้้อง ทั้้�งภายใน
“โครงการวิจิ ัยั และพัฒั นาสิ่่�งแวดล้อ้ มเพื่อ่� โรงพยาบาลและภายนอกโรงพยาบาล
สุุขภาวะ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช อันั ได้แ้ ก่่ ชุมุ ชน และหน่่วยงานท้้องถิ่่น�
ทั่่�วไทย” ที่�่มุ่�งเน้้นการพััฒนาผัังแม่่บทที่่� โดยโครงการนี้้�เป็็นการดำเนิินงาน
เอื้�อต่่อการสร้้างสุุขภาวะ (Well-being ภายใต้้ข้้อตกลงความร่่วมมืือพััฒนา
Master Plan) ภายใต้้แนวคิิดการสร้้าง โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช (ลงนาม
องค์์ความรู้�เฉพาะถิ่ �นที่�่สอดคล้้องกัับ เมื่่�อวัันที่�่ 10 ธัันวาคม 2562) ระหว่่าง
การใช้ช้ ีีวิติ ของผู้�คนและชุมุ ชน ผ่่านระบบ ภาคีีหลัักจำนวน 4 หน่่วยงาน ได้้แก่่
บริิการสุุขภาพ ภายใต้้หลัักคิิดทาง มููลนิิธิิโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช
สถาปัตั ยกรรมและความเป็็นอยู่�ที่�ด่ ีี กระทรวงสาธารณสุุข มหาวิิทยาลััย
โดยส่่งเสริิมให้้เกิิด พื้้�นที่่�ส่่งเสริิม เกษตรศาสตร์์ และสำนัักงานกองทุุน
การเรีียนรู้้� (Learning Environment) สนัับสนุนุ การสร้า้ งเสริิมสุขุ ภาพ (สสส.)

14 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ในส่่วนของการพัฒั นาผัังแม่บ่ ทนั้้น� กลุ่�มวิจิ ััยสิ่่ง� แวดล้อ้ มสรรค์ส์ ร้้างเพื่อ่� สุุขภาวะ คณะ
สถาปััตยกรรมศาสตร์์ มหาวิิทยาลััยเกษตรศาสตร์์ ดำเนิินงานโครงการร่่วมกัับภาคีี
เครืือข่่ายสถาปนิิกนัักออกแบบทั้้�งจากสายวิิชาชีีพและวิิชาการ โดยพิิจารณาคััดเลืือก
จากภูมู ิศิ าสตร์์และที่่�ตั้้ง� ของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชทั้้�ง 21 แห่่ง ดังั นี้้�

ภาพที่�่ 3 ภาคีีเครืือข่่ายการดำเนินิ งานโครงการวิจิ ััยและพััฒนาสิ่่ง� แวดล้้อมเพื่่อ� สุขุ ภาวะโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุุพราชทั่่ว� ไทย

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 15

ภาคีี เครืื อข่่ ายสถาปนิิ กวิิชาชีีพ/วิิชาการ

ตามภููมิิ ศาสตร์์ ที่่� ตั้้� งของพื้้� นที่่�

ใจบ้้านสตูดู ิิโอ 1 8 คมณหาะวิสทิ ถยาาปลัััตยั ยขกอรนรแมกศ่น่าสตร์์
7 มคณหาะวิสิทถยาาปลัััตัยยศกรีีรปรทมุมุ ศาสตร์์
ฮอมสุุขสตููดิิโอ 2 ครอส แอนด์์ เฟรนด์์
คมณหาะวิสทิ ถยาาปลัััตยั ยนกเรรศรมวรศาสตร์์ 9
คณะสถาปัตั ยกรรมศาสตร์์ 3 6 คณะสถาปัตั ยกรรมศาสตร์์
สถาบันั เทคโนโลยีีพระจอมเกล้า้ 4 มหาวิทิ ยาลัยั สารคาม
เจ้า้ คุณุ ทหารลาดกระบััง
5 ครอส แอนด์์ เฟรนด์์

10 ครอส แอนด์์ เฟรนด์์

คณะสถาปััตยกรรมศาสตร์์
มหาวิิทยาลัยั ศรีีปทุุม

11 คณะสถาปััตยกรรมศาสตร์์
มหาวิิทยาลััยวลัยั ลักั ษณ์์
กลุ่�มสถาปนิิกมุสุ ลิิมเพื่อ�่ ชุมุ ชน มควิิทณหยาะาวิสเทิ ขถยตาาตปลัรัตั ัยัังยสกงรขรลมาศนาคสริตนิ รท์์ร์์

เขตสุขุ ภาพที่�่ 1 เขตสุุขภาพที่่� 7

เขตสุขุ ภาพที่�่ 2 เขตสุขุ ภาพที่่� 8

12 เขตสุขุ ภาพที่�่ 3 เขตสุขุ ภาพที่่� 10

เขตสุุขภาพที่�่ 5 เขตสุุขภาพที่่� 11

เขตสุุขภาพที่่� 6 เขตสุุขภาพที่�่ 12

ภาคีีเครืือข่่ายวิชิ าการ 7 หน่่วยงาน
ภาคีีเครืือข่่ายสถาปนิกิ วิชิ าชีีพ 4 หน่่วยงาน

16 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

การดำเนิินงานร่่วมกัับ ภาคีีเครืือข่่ายสถาปนิิก ในแต่่ละภููมิิภาค นำไปสู่�การพััฒนา
เครืือข่่าย (Network) และจุดุ เชื่อ�่ ม (Node) ทางวิชิ าชีีพและวิชิ าการ เป็น็ การรวบรวม
ภาคีีที่�่มีีความสนใจในการออกแบบพื้้�นที่่�เพื่่�อสุุขภาวะ กระบวนการออกแบบอย่่างมีี
ส่่วนร่่วม หรืือการออกแบบสถาปััตยกรรมที่่�เอื้ �อต่่อการใช้้ชีีวิิตของผู้�คนและชุุมชน
ในบริิบทที่�่แตกต่่างกััน ซึ่�งในปััจจุุบัันมีีหลายหน่่วยงานและสถาบัันการศึึกษาที่่�มีี
ความสนใจในประเด็น็ นี้้� แต่ย่ ังั ขาดโอกาสและพื้้น� ที่ใ่� นการทำงานเพื่อ่� ต่อ่ ยอดในประเด็น็
ดัังกล่่าว ดัังนั้้�นเครืือข่่ายและจุุดเชื่่�อมจากภาควิิชาชีีพและวิิชาการนี้้� จะช่่วยเป็็น
ตััวกลางเชื่�่อมโยงระหว่่างโรงพยาบาลกัับหน่่วยงานส่่วนกลางที่่�รัับผิิดชอบดููแลอาคาร
และสภาพแวดล้อ้ มโรงพยาบาล รวมถึงึ สามารถให้ค้ ำปรึกึ ษาแก่โ่ รงพยาบาลในประเด็น็
ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับสิ่่�งแวดล้้อมในโรงพยาบาล และขัับเคลื่่�อนงานด้้านการออกแบบพื้้�นที่่�
สุขุ ภาวะในระดับั พื้้�นที่�ต่ ่่อไป

ภาพที่่� 4 ภาคีีเครืือข่่ายสถาปนิกิ ร่ว่ มดำเนินิ งานพััฒนาสิ่่�งแวดล้อ้ มเพื่�อ่ สุุขภาวะ โรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุุพราชทั่่ว� ไทย

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 17

เป้้ าหมายของโครงการ
สร้้ างสัั งคมและชุุ มชนสุุ ขภาวะ ให้้ สามารถ
จัั ดการตนเองได้้ ภาคเอกชนและประชาสัั งคม
มีี ความเข้้มแข็็ ง สนัั บสนุุ นการดำำ�เนิิ นงานด้้าน
สิ่่� งแวดล้้ อมสรรค์์ สร้้ างของโรงพยาบาลที่่�
ตอบสนองการใช้้ชีีวิิตอย่่างมีีสุุ ขภาวะ

วััตถุุประสงค์์ของโครงการ
• ส ร้้ า ง อ ง ค์์ ค ว า ม รู้� ท า ง ส ถ า ปัั ต ย ก ร ร ม
ที่่� สอดคล้้ องกัั บบริิ บทการใช้้ ชีี วิิ ตของผู้้�คนและ
ชุุ มชน ภายใต้้ หลัั กคิิ ดการสร้้างความเป็็ นอยู่�่
ที่่�ดีี ในโรงพยาบาล
• พัั ฒ นา ผัั ง แ ม่่ บ ท แ ล ะ แ ผ น พัั ฒ นา ด้้ า น
สิ่่� งแวดล้้ อมของโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช
ให้้เอื้้� อต่่อการสร้้างสุุ ขภาวะจากความต้้องการ
ของทุุกคนและทุุกภาคส่่ วน
• พัั ฒนาพื้้� นที่่� ต้้ นแบบที่่� เอื้้� อต่่ อการส่่ งเสริิ ม
การเรีี ยนรู้� เยีี ยวยา และเอื้้� อต่่ อการใช้้ ชีี วิิ ต
ภายในโรงพยาบาล ตามบริิบทเฉพาะถิ่่�น

18 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

การดำำ�เนิินงานโครงการ

การปฐมนิิ เทศโครงการ

จััดขึ้�นเมื่�่อวัันที่่� 8 พฤศจิิกายน 2562 ณ ห้้องประชุุมเมจิิก 1 โรงแรมมิิราเคิิล แกรนด์์
คอนเวนชั่�น วิิภาวดีี โดยมีี นพ.ณัฐั วุฒุ ิิ ประเสริิฐสิิริิพงศ์์ ผู้้�ช่ว่ ยผู้�อำนวยการสำนัักงาน
มููลนิิธิิโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช เป็็นประธาน โดยมีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อเปิิดตััว
โครงการวิจิ ัยั ชี้แ� จงรายละเอีียดการดำเนินิ งานแก่ค่ ณะทำงานและภาคีีเครืือข่า่ ย ร่ว่ มกันั
กำหนดทิิศทางการดำเนิินโครงการในภาพรวมให้้เป็็นไปในทิิศทางเดีียวกััน และสร้้าง
ความเข้า้ ใจในกระบวนการทำงาน เพื่�อ่ นำไปสู่�ผลผลิติ ที่่�ตรงตามแผนและวััตถุปุ ระสงค์์
ที่่�วางไว้้ รวมถึึงจััดกิิจกรรมเสวนาในหััวข้้อเรื่�อง “ความสำคััญของการพััฒนา
สิ่่ง� แวดล้อ้ มเพื่่อ� สุขุ ภาวะในโรงพยาบาล” โดยมีีตัวั แทนจาก 5 หน่ว่ ยงานร่่วมเสวนา
และแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้�

ภาพที่�่ 5 กิจิ กรรมการปฐมนิเิ ทศโครงการ 19

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

ภาพที่่� 6 บรรยากาศการประชุุมและการหารืือระหว่่างภาคีีสถาปนิิกและโรงพยาบาล

จากการเสวนาสามารถสรุุปประเด็็นที่่�สำคััญได้้คืือ โครงการควรมุ่่�งเน้้นการพััฒนา
สิ่่ง� แวดล้อ้ มเพื่่อ� สนับั สนุนุ การขับั เคลื่่อ� นระบบการส่ง่ เสริมิ และให้บ้ ริกิ ารสุขุ ภาพ
รวมถึึงการแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้�้ ข้้ามศาสตร์์ระหว่่างบุุคลากรทางสาธารณสุุขและ
ภาคีีสถาปนิิก นำไปสู่�การสร้้างความตระหนัักถึึงความสำคััญของสิ่่�งแวดล้้อม
ภายในโรงพยาบาล สามารถสร้้างทางเลืือกสำหรัับพื้้�นที่่�การให้้บริิการสุุขภาพ
ภายในโรงพยาบาลหรืือพื้้�นที่่�สุุขภาวะในรููปแบบอื่่�นๆ ที่่�สนัับสนุุนการใช้้ชีีวิิต
และเอื้้�อให้้เกิิดความอยู่่�ดีีมีีสุุข ทั้้�งนี้้�การดำเนิินงานในภาพรวมควรตั้้�งอยู่่�บนฐาน
ของการประสานความร่่วมมืือกัับหน่่วยงานที่�่เกี่่�ยวข้้อง โดยเฉพาะกองแบบแผน
กรมสนับั สนุนุ บริกิ ารสุขุ ภาพซึ่ง� กำกับั ดูแู ลสิ่่ง� แวดล้อ้ มโรงพยาบาลและสามารถสนับั สนุนุ
องค์ค์ วามรู้�ที่เ�่ กี่ย่� วข้อ้ งกับั การพัฒั นาผังั แม่บ่ ท โดยเฉพาะเรื่อ่� งแผนพัฒั นาระบบสุขุ ภาพ
ของโรงพยาบาล (Service Plan) ซึ่�งส่่งผลกระทบโดยตรงกัับความเปลี่�่ยนแปลง
ด้้านสิ่่�งแวดล้้อมทุุกระดัับภายในโรงพยาบาล นอกจากนี้้�ภาคีีเครืือข่่ายสถาปนิิก
ได้้หารืือกัับผู้้�อำนวยการโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั้้�ง 21 แห่่ง เกี่�่ยวกัับประเด็็น
ปััญหาเบื้้�องต้้นด้้านอาคารและสิ่่�งแวดล้้อมในแต่่ละพื้้�นที่�่ และทำความเข้้าใจความ
แตกต่่างของลัักษณะการใช้้ชีีวิิตตามบริิบทเฉพาะถิ่ �น วางแผนและกำหนดช่่วงเวลา
ในการลงสำรวจพื้้น� ที่�่ ในลำดับั ต่อ่ ไป

20 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

การจัั ดการอบรมความรู้้� แก่่ ภาคีี เครืื อข่่ าย

โครงการมีีการจััดการอบรมความรู้�ในหััวข้้อเรื่่�อง “หลัักการออกแบบโรงพยาบาล
ต้้นแบบแห่่งความสุุข” ระหว่่างวัันที่่� 30-31 มกราคม 2563 เพื่่�อเตรีียมความพร้้อม
ภาคีีเครืือข่่ายก่่อนการลงพื้้�นที่ท�่ ำงาน ด้ว้ ยการบรรยายใน 4 หััวข้้อ ได้้แก่่

1. “ความรอบรู้�ด้ ้า้ นสุขุ ภาพ (Health Literacy) กัับการออกแบบโรงพยาบาล”
โดย ดร.ณัฐั พันั ธุ์� ศุภุ กา (ผู้�อำนวยการสำนักั สำนักั พัฒั นาภาคีีสัมั พันั ธ์แ์ ละวิเิ ทศสัมั พันั ธ์์
สสส.) เพื่�่อให้้ภาคีีเครืือข่่ายสามารถออกแบบสิ่่�งแวดล้้อมโรงพยาบาลให้้เอื้�อต่่อ
การสร้้างความรอบรู้้�ด้้านสุุขภาพ ควบคู่่�ไปกัับปััจจััยที่�่เกี่�่ยวข้้องกัับกระบวนการใช้้สื่่�อ
และการพััฒนานัักสื่�่อสารสุุขภาวะ ให้้ผู้้�รัับบริิการเข้้าถึึงและสามารถประมวลข้้อมููล
สุขุ ภาพเพื่่�อใช้้ประกอบการตััดสิินใจดููแลสุขุ ภาพของตนเองได้้
2. “การพัฒั นาแหล่่งเรีียนรู้้�สุุขภาวะที่ด่� ีีในโรงพยาบาล”
โดย คุุณเบญจมาภรณ์์ ลิิมปิิษเฐีียร (ผู้�อำนวยการอาวุุโส ศููนย์์เรีียนรู้้�สุุขภาวะ สสส.)
มุ่ �งเน้้นการขยายผลองค์์ความรู้้�สุุขภาวะเพื่่�อให้้เกิิดการเข้้าถึึงและต่่อยอดความรู้ �
ผ่า่ นการสร้า้ งภาคีีเครืือข่า่ ยในภูมู ิภิ าคเพื่อ�่ สร้า้ งพื้้น� ที่เ่� รีียนรู้�โดยเฉพาะในพื้้น� ที่โ่� รงพยาบาล
ซึ่ง� สามารถต่อ่ ยอดเปลี่ย่� นบทบาทของโรงพยาบาลให้เ้ ป็น็ พื้้น� ที่ท�่ ี่เ่� ป็น็ มากกว่า่ การรักั ษา
แต่ส่ ามารถเป็น็ พื้้น� ที่�เ่ รีียนรู้�เพื่อ�่ ทำหน้า้ ที่�ส่ ร้า้ งเสริมิ สุุขภาพเชิิงรุุกในชุมุ ชน
3. “แผนพัฒั นาระบบสุุขภาพ (Service Plan) กับั การออกแบบโรงพยาบาล”
โดย คุณุ วััฒนา สุุถิิรนาถ (สถาปนิกิ ชำนาญการ กองแบบแผน กระทรวงสาธารณสุุข)
เน้้นการให้้ความรู้�ภาคีีเครืือข่่ายเกี่่�ยวกัับหลัักการและแนวคิิดของแผนพััฒนาระบบ
สุุขภาพ และโครงสร้้างพื้้�นฐานของสถานบริิการสุุขภาพ นำไปปรัับใช้้ในการออกแบบ
วางผัังโรงพยาบาลที่�เ่ หมาะสม
4. “เทคโนโลยีี BIM (Building Information Modeling) และการปรัับใช้้แนวคิิด
เศรษฐกิิจหมุนุ เวีียน (Circular Economy) ในการออกแบบโรงพยาบาล”
โดยวิิทยากรจาก มููลนิิธิเิ อสซีีจีี (SCG Foundation) และบริษิ ััท ปููนซิเิ มนต์์ไทย จำกัดั
(SCG) ซึ่ง� เน้น้ การใช้้ BIM เพื่อ่� ทำให้ก้ ารวางแผนออกแบบก่อ่ สร้า้ งอาคารมีีประสิทิ ธิภิ าพ
ที่ส�่ ุดุ ช่ว่ ยลดของเสีียจากการเผื่อ่� ปริมิ าณวัสั ดุุ และลดต้น้ ทุนุ การก่อ่ สร้า้ ง รวมถึงึ การนำ
วััสดุุเหลืือใช้้ในงานก่่อสร้้าง หมุุนเวีียนกลัับมาเป็็นวััตถุุดิิบในกระบวนการผลิิตอีีกครั้�ง
ทำให้้ของเสีียกลายมาเป็็นประโยชน์์ที่่�เกิิดกัับทุุกฝ่่าย (From Waste to Wealth)
ตามหลัักเศรษฐกิจิ หมุนุ เวีียน (Circular Economy)

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 21

ภาพที่่� 7 การอบรม “หลักั การออกแบบโรงพยาบาลต้น้ แบบแห่่งความสุุข” ณ โรงแรมรามา การ์์เด้น้ ส์์

ภาพที่�่ 8 การอบรมจากกองแบบแผน กรมสนับั สนุุนบริกิ ารสุขุ ภาพ และ มููลนิธิ ิิ เอสซีีจีี

22 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

การประชุุมแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้้�และติิดตามการดำำ�เนิินงาน

โครงการจัดั ประชุมุ รายงานความก้้าวหน้้าการดำเนินิ งาน เมื่�่อวัันที่�่ 19 มิถิ ุนุ ายน 2563
ณ ห้อ้ งประชุุมนคร ศรีีวิิจารณ์์ คณะสถาปัตั ยกรรมศาสตร์์ มหาวิทิ ยาลััยเกษตรศาสตร์์
โดยมีีวััตถุุประสงค์์เพื่�่อติิดตามการดำเนิินงานและแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้�กระบวนการ
ขัับเคลื่่�อนงานของภาคีีในแต่่ละพื้้�นที่่� รวมถึึงการนำเสนอร่่างผัังแม่่บท ปััญหาและ
อุปุ สรรค เพื่�่อนำไปสู่�การแก้ไ้ ขให้ส้ ามารถดำเนินิ งานได้้ลุลุ ่่วง

ภาพที่่� 9 บรรยากาศการประชุมุ ติดิ ตามความก้้าวหน้้าการดำเนิินงาน

ข้้อสรุุปที่่�เป็็นประเด็็นสำคััญจากที่�่ประชุุม คืือพยายามมุ่�งเน้้นความเป็็นไปได้้ในการ
ผลักั ดันั ให้ผ้ ังั แม่บ่ ท และแผนพัฒั นาด้า้ นกายภาพ สามารถขยายผลสู่่�การนำไปปฏิบิ ัตั ิิ
จริิง โดยควรมีีการนำเสนอและหารืือร่่วมกัับหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้อง เพื่่�อพััฒนา
ข้อ้ เสนอแนะเชิงิ นโยบายลงไปปฏิบิ ัตั ิิใช้้ในแต่ล่ ะเขตสุขุ ภาพ รวมถึึงการให้้ความ
สำคััญกัับแผนพััฒนาระบบสุุขภาพ หรืือ Service Plan ซึ่�งมีีผลต่่อทิิศทางการพััฒนา
และขยายตััวของสิ่่�งแวดล้้อมภายในโรงพยาบาล คำนึึงถึึงความเหมาะสมในบริิบท
เฉพาะถิ่น� ที่แ�่ ตกต่า่ งกันั เพื่อ�่ นำไปสู่�การถอดบทเรีียนเรื่อ� งการสร้า้ งองค์ค์ วามรู้�เฉพาะถิ่น�
ที่�่สอดคล้อ้ งกัับการใช้้ชีีวิติ ของผู้�คนและชุุมชน ผ่า่ นระบบบริกิ ารสุขุ ภาพ

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 23

การประชุุมหารืือร่่วมกัับกองแบบแผน กรมสนัับสนุุนบริิการสุุ ขภาพ

จากข้้อเสนอของที่่�ประชุุมแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้� และติิดตามการ
ดำเนิินงานข้้างต้้น โครงการดำเนิินการจััดวงประชุุม และหารืือ
ร่่วมกัันระหว่่างภาคีีสถาปนิิก และตััวแทนสถาปนิิกจากกอง
แบบแผน กรมสนับั สนุุนบริกิ ารสุขุ ภาพ จำนวน 2 ครั้ง� เมื่�่อวัันที่�่
21 กัันยายน 2563 และวันั ที่่� 23 กุมุ ภาพัันธ์์ 2564 เพื่�่อทบทวน
แนวทางการพััฒนาร่่างผัังแม่่บทของโรงพยาบาลสมเด็็จ
พระยุุพราชทั้้�ง 21 แห่่ง ให้เ้ ป็็นไปตามหลักั การวางผังั แม่บ่ ทของ
โรงพยาบาล และความสอดคล้้องกัับแผนพััฒนาระบบสุุขภาพ
หรืือ Service Plan ที่�่ถููกกำหนดไว้้ในแต่่ละพื้้�นที่่� รวมถึึงเปิิด
โอกาสให้้ภาคีีสถาปนิิกมีีโอกาสได้้พููดคุุย ซัักถาม และหารืือกัับ
สถาปนิิกของกองแบบแผน สัังกััดกลุ่�มมาตรฐานอาคารและ
สภาพแวดล้้อม 1-6 ซึ่�งรัับผิิดชอบดููแลเขตสุุขภาพทั้้�ง 12 เขต
นอกจากนี้้�ยัังมีีตััวแทนจากคณะทำงานการพััฒนาห้้องสมุุด
อาคารเฉลิิมพระเกีียรติิและสิ่่�งแวดล้้อมโรงพยาบาลสมเด็็จ
พระยุพุ ราช และตัวั แทนจากมูลู นิธิ ิโิ รงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราช
เข้้าร่่วมในการหารืือถึึงการขัับเคลื่�่อนผัังแม่่บทไปสู่ �การนำไป
ปฏิิบััติิจริิง

จากการประชุุมหารืือ สถาปนิิกจากกองแบบแผนได้้ให้้
ข้้อเสนอแนะต่่อร่่างผัังแม่่บทที่่�พััฒนาขึ้�น ในทางกลัับกััน ภาคีี
สถาปนิิกได้้นำเสนอข้้อมููลที่่�เป็็นปััจจุุบัันของโรงพยาบาลที่�่
รวบรวมได้้จากการสำรวจ และดำเนิินกิิจกรรมอย่่างมีีส่่วนร่่วม
ให้้สถาปนิิกของกองแบบแผนทราบ เนื่�่องจากอาคารและ
สิ่่�งแวดล้้อมของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทุุกแห่่งมีี
ความเปลี่่�ยนแปลง จากการขยายพื้้น� ที่�โ่ รงพยาบาล จากการซื้อ�
ที่ด�่ ินิ เพิ่่�ม หรืือการสร้า้ งอาคารใหม่่ ทำให้ผ้ ังั แม่บ่ ทที่�โ่ รงพยาบาล
ถืืออยู่�นั้�นไม่่ตรงตามสภาพความเป็็นจริิงในปััจจุุบััน ดัังนั้้�น
ผัังแม่่บทที่่�พััฒนาขึ้ �นโดยภาคีีสถาปนิิกจึึงมีีความใกล้้เคีียงกัับ
สภาพปัจั จุบุ ันั มากที่ส�่ ุดุ ทั้้ง� ข้อ้ มูลู ในเรื่อ�่ งขนาดและรูปู ร่า่ งของที่ด�่ ินิ
ระยะของอาคาร และการใช้ป้ ระโยชน์พ์ ื้้น� ที่่� รวมถึงึ ความต้อ้ งการ
ของแต่ล่ ะพื้้น� ที่�่ที่ม�่ ีีความแตกต่่างกัันไป

24 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 10 บรรยากาศการประชุุมกลุ่�มย่อ่ ยตามรายโรงพยาบาลในแต่่ละเขตสุขุ ภาพ

ผลลััพธ์์สำคััญที่�่เกิิดขึ้�นจากการประชุุมหารืือในครั้�งนี้้�คืือ กองแบบแผน
โดยรองผู้�อำนวยการกองแบบแผน ดำเนินิ การตั้้ง� ผู้�ประสานงานหลักั และตั้้ง� คณะทำงาน
ที่ป�่ ระกอบด้ว้ ยสถาปนิกิ จากกลุ่�มมาตรฐานอาคารและสภาพแวดล้อ้ ม 1-6 ซึ่ง� รับั ผิดิ ชอบ
ดูแู ลโรงพยาบาลในเขตสุขุ ภาพที่่� 1-12 ร่ว่ มดำเนินิ งานพัฒั นาผังั แม่บ่ ทของโรงพยาบาล
สมเด็็จพระยุุพราชทั้้�ง 21 แห่่ง โดยจะประสานการทำงานร่่วมกัับภาคีีสถาปนิิก
ที่ร�่ ับั ผิดิ ชอบในแต่ล่ ะพื้้น� ที่่� ในการวางผังั เชิงิ กายภาพ ให้ค้ ำแนะนำ และร่ว่ มสรุปุ ผังั แม่บ่ ท
และแผนพััฒนาด้้านกายภาพในขั้�นสุุดท้้าย นอกจากนี้้�กองแบบแผนยัังจะดำเนิินการ
ประสานงานร่ว่ มกับั ตัวั แทนจากคณะทำงานการพัฒั นาห้อ้ งสมุดุ อาคารเฉลิมิ พระเกีียรติิ
และสิ่่�งแวดล้้อมโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช และตััวแทนจากมููลนิิธิิโรงพยาบาล
สมเด็จ็ พระยุพุ ราช ในการขับั เคลื่อ่� นผังั แม่บ่ ท และแผนพัฒั นาด้า้ นกายภาพ ให้ส้ ามารถ
นำไปสู่�การปฏิิบััติิใช้้จริิงในแต่่ละเขตสุุขภาพ ให้้แต่่ละเขตสุุขภาพยึึดถืือผัังแม่่บท
และแผนพััฒนาด้้านกายภาพนี้้� เพื่�่อใช้้ในการพิิจารณางบประมาณ สนัับสนุุนอาคาร
และสิ่่�งแวดล้้อมของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช หรืือนำไปใช้้เป็็นต้้นแบบของ
การวางผัังโรงพยาบาลที่�่ขีีดความสามารถในการให้้บริิการและลัักษณะของบริิบท
ใกล้้เคีียงกัันในแต่่ละเขตสุุขภาพ ซึ่�งถืือเป็็นการบรรลุุตามวััตถุุประสงค์์และเป้้าหมาย
ที่ร่� ะบุไุ ว้ใ้ นบันั ทึกึ ข้อ้ ตกลงความร่ว่ มมืือพัฒั นาโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชฯ (MOU)

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 25

ก ร ะ บ ว นกา รพัั ฒ นา ผัั ง แ ม่่ บ ท
และแผนพัั ฒนาด้้ านสิ่�่ งแวดล้้ อม
โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช

คณะทำำ�งานโครงการและภาคีีสถาปนิิก เริ่่�มดำำ�เนิิน
กิิ จกรรมลงพื้้�นที่่� ทำำ�งานสำำ �รวจและกระบวนการ
ออกแบบอย่่างมีีส่่ วนร่่วม ณ โรงพยาบาลสมเด็็จ
พระยุุ พราชที่่� อยู่�่ ในความรัับผิิดชอบ ในช่่วงระยะ
เวลา 6 เดืื อน โดยสรุุปขั้้� นตอนการดำำ�เนิิ นงาน
ได้้ ดัั งนี้้�

1

การลงพื้้�นที่�่และสำำ �รวจ
สภาพแวดล้้อมโรงพยาบาล

การลงพื้้�นที่�่สำรวจสภาพแวดล้้อมในระยะแรก เพื่่�อพบปะ
พููดคุุยกัับกลุ่�มผู้้�บริิหารและเจ้้าหน้้าที่่� ลงสำรวจพื้้�นที่�่ (Site
Survey) โดยใช้ก้ ารเดินิ สำรวจพื้้น� ที่ร่� ่ว่ มกับั เจ้า้ หน้า้ ที่โ�่ รงพยาบาล
เพื่อ�่ ทำความเข้า้ ใจบริบิ ท ศักั ยภาพ ปัญั หา และข้อ้ จำกัดั ของพื้้น� ที่่�
ทั้้ง� ทางด้า้ นผู้�ใช้ง้ าน การใช้ง้ าน และสิ่่ง� แวดล้อ้ มกายภาพ เพื่อ่� ใช้้
ในการออกแบบวางผัังเบื้้�องต้น้

การลงพื้้�นที่่�สำรวจสภาพแวดล้้อมในระยะกลาง ลงพื้้�นที่�่
สำรวจในช่่วงระยะเวลาระหว่่างกิิจกรรมการมีีส่่วนร่่วมในแต่่ละ
ครั้�ง เป็็นการสำรวจพื้้�นที่�่บางบริิเวณที่่�ยัังขาดข้้อมููลหรืือข้้อมููล
ไม่่ชััดเจนเพื่่�อนำมาใช้้ในการวางผัังเพื่�่อนำเสนอในกิิจกรรม
การมีีส่่วนร่่วม หรืือนำมาใช้้ปรัับแก้้จากข้้อมููลที่�่ได้้จากกิิจกรรม
การมีีส่่วนร่่วม

การลงพื้้�นที่่�สำรวจสภาพแวดล้้อมในระยะท้้าย การลงพื้้�นที่�่
สำรวจในช่ว่ งท้้ายของการวางผังั เป็น็ การเก็็บข้้อมููลรายละเอีียด
ของพื้้�นที่่เ� ฉพาะบางส่่วน เช่่น ตำแหน่่งทางเข้้าออกตึึก ระยะของ
พื้้�นที่�่และองค์์ประกอบตึึก ระยะหลัังคา เป็็นต้้น เพื่�่อนำมาใส่่
รายละเอีียดลงในผังั และปรัับผัังแม่บ่ ทให้้เป็น็ ปััจจุบุ ัันมากยิ่่�งขึ้�น

26 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 11 การลงพื้้น� ที่่�และสำรวจสภาพแวดล้้อม 27

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

2

การวิิเคราะห์์ และประเมิินสภาพแวดล้้อม
ของพื้้�นที่�่อย่่างมีีส่่ วนร่่วม

สำรวจความคิิดเห็็นเบื้้�องต้้นของผู้้�บริิหารโรงพยาบาลด้้าน
วิิสััยทัศั น์์ ทิิศทาง และความต้้องการพัฒั นาสิ่่ง� แวดล้อ้ ม จากนั้้�น
ดำเนิินกิิจกรรมมีีส่่วนร่่วม โดยการจััดประชุุมระดมความคิิดเห็็น
จากผู้ �ที่�่มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียในการใช้้พื้้�นที่่�โรงพยาบาลทุุกภาคส่่วน
จำลองการวางผัังโรงพยาบาล ทำให้้ทราบถึึงข้้อมููลโรงพยาบาล
เบื้้�องต้น้ ปััญหา ความต้้องการด้้านสภาพแวดล้้อมทางกายภาพ
การใช้้พื้้�นที่่� โอกาสในการพััฒนาพื้้�นที่�่ส่่วนต่่างๆ เพื่�่อสรุุปหา
ประเด็น็ สำคัญั ที่ม�่ ีีแนวโน้ม้ ว่า่ จะส่ง่ ผลกระทบต่อ่ การเปลี่ย่� นแปลง
ของโรงพยาบาลในอนาคต ซึ่ง� ควรนำมาพิจิ ารณาในการออกแบบ
วางผัังแม่บ่ ท รวมถึงึ การสำรวจความคิดิ เห็น็ และความต้อ้ งการ
ของผู้�ให้้บริิการ ผู้้�รัับบริิการ หน่่วยงานในท้้องถิ่�นที่�่เกี่่�ยวข้้อง
และชุุมชนโดยรอบ เพื่่�อทำความเข้้าใจถึึงรููปแบบการขยายตััว
และความเปลี่�ย่ นแปลงของโรงพยาบาล

ภาพที่่� 12 ตััวอย่่างการวิิเคราะห์พ์ ื้้�นที่่�โรงพยาบาลอย่า่ งมีีส่่วนร่ว่ ม

28 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 13 กิจิ กรรมการวิิเคราะห์แ์ ละประเมินิ สภาพแวดล้้อมของพื้้น� ที่่�อย่า่ งมีีส่่วนร่ว่ ม 29

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

3

การออกแบบวางผัังอย่่างมีีส่่ วนร่่วม

ดำเนิินกระบวนการออกแบบวางผัังอย่่างมีีส่ว่ นร่ว่ มกัับทุุกภาคส่่วน โดยมีีกลุ่�มผู้้�บริิหาร
เจ้้าหน้้าที่่�ของโรงพยาบาล ผู้�มารัับบริิการ ผู้้�ป่่วย และญาติิ หน่่วยงานในท้้องถิ่ �น
ที่�เ่ กี่ย่� วข้อ้ ง รวมถึึงชุุมชน เข้้าร่่วมกิจิ กรรม เพื่�่อนำไปสู่�การพััฒนาผัังแม่บ่ ท แผนพััฒนา
ด้้านกายภาพ และพื้้�นที่�่ต้้นแบบที่่�เอื้ �อต่่อการใช้้ชีีวิิตและความเป็็นอยู่�ที่�่ดีี โดยสรุุปร่่าง
ของผลงานการออกแบบวางผังั เพื่อ่� นำเสนอขอความคิดิ เห็น็ และข้อ้ เสนอแนะจากทาง
โรงพยาบาล และกลุ่�มผู้�เข้้าร่่วมกิิจกรรมมีีส่่วนร่่วมเป็็นระยะ โดยจะนำไปพััฒนาเป็็น
ผังั แม่บ่ ท และแผนพัฒั นาด้า้ นกายภาพในขั้น� สุดุ ท้้าย ซึ่ง� จะมีีความแตกต่่างกัันไปตาม
บริิบทเฉพาะถิ่�นของแต่่ละโรงพยาบาล โดยผัังแม่่บทที่่�ถููกพััฒนาขึ้�นอย่่างมีีส่่วนร่่วมนี้้�
จะสามารถนำไปใช้้กำหนดทิิศทางในการพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมโรงพยาบาลที่�่มีีความ
สอดคล้้องตามวิิสััยทััศน์์ของแต่่ละพื้้�นที่่� และตรงตามความต้้องการของผู้�ใช้้พื้้�นที่�่
โรงพยาบาลจากทุกุ ภาคส่ว่ น ส่ง่ เสริมิ การสร้า้ งสุขุ ภาวะที่ด�่ ีีในการใช้ช้ ีีวิติ ในโรงพยาบาล
และสร้้างความรู้้�สึึกเป็็นเจ้้าของแก่่ทั้้�งบุุคลากรและเจ้้าหน้้าที่่�โรงพยาบาล รวมถึึง
ผู้�มารัับบริกิ าร

ภาพที่่� 14 กิจิ กรรมการออกแบบวางผัังอย่่างมีีส่่วนร่ว่ ม และร่า่ งผังั แม่บ่ ทโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชปัวั จัังหวััดน่า่ น

30 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ภาพที่่� 15 ตััวอย่า่ งร่า่ งผัังแม่่บทแสดงการใช้ป้ ระโยชน์์พื้้�นที่�่โรงพยาบาล 31

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

ผลลััพธ์์ของโครงการ
จากกระบวนการออกแบบวางผังั แม่บ่ ทอย่า่ งมีีส่ว่ นร่ว่ ม สามารถสรุปุ
ผัังแม่่บทโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั้้�ง 21 แห่่ง ในขั้�นสุุดท้้าย
โดยแบ่่งเป็็น 3 ระยะ แตกต่่างกัันไปตามวิิสััยทััศน์์ ทิิศทางใน
การพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อม ลัักษณะพื้้�นที่่� และบริิบทเฉพาะถิ่ �น ได้้แก่่
ผังั แม่บ่ ทระยะสั้้น� (พ.ศ. 2563-2565) ระยะกลาง (พ.ศ. 2565-
2569) และระยะยาว (พ.ศ. 2569-เป็็นต้้นไป) โดยผัังแม่่บททั้้�ง
21 แห่่ง ได้้ผ่่านการประชุุมหารืือ เพื่่�อทบทวนและให้้ข้้อเสนอแนะ
จากสถาปนิกิ ของกองแบบแผน ดังั นั้้น� ผังั แม่บ่ ทขั้้น� สุดุ ท้า้ ยที่ส่� ่ง่ มอบ
ให้้ทางโรงพยาบาลนั้้�น จึึงมีีรููปแบบและรายละเอีียดที่�่สอดคล้้อง
กัับผัังแม่่บทเดิิมที่�่ดำเนิินการโดยกองแบบแผน มีีความสอดคล้้อง
กับั แผนพัฒั นาระบบการให้บ้ ริกิ ารสุขุ ภาพ (Service Plan) และแผน
พัั ฒ น า อ า ค า ร ส ถ า น บริิ ก า ร สุุ ข ภ า พ สู่ � ก า ร พัั ฒ น า ร ะ บบบริิ ก า ร
หรืือแผนรายการก่่อสร้้าง (Building List) ของแต่่ละโรงพยาบาล
สมเด็จ็ พระยุุพราช
พร้้อมกัันนี้้�ยัังได้้มีีการจััดทำรายงานแผนพััฒนาด้้านสิ่่�งแวดล้้อม
ซึ่ �งแสดงบทวิิเคราะห์์ที่่�เกี่่�ยวกัับแนวทางการพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อม
ทางกายภาพที่�่เอื้�อต่่อการสร้้างสุุขภาวะของผู้้�ป่่วย ชุุมชน บุุคลากร
และองค์ก์ ร ซึ่�งใช้พ้ ิจิ ารณาควบคู่่�ไปกับั ผัังแม่่บท มีีความสอดคล้้อง
กับั ผังั แม่บ่ ททุกุ ระยะ ใช้ใ้ นการกำหนดทิศิ ทางการพัฒั นาสิ่่ง� แวดล้อ้ ม
ทางกายภาพตามระดัับขีีดความสามารถของโรงพยาบาล รวมถึึง
การพิิจารณาการขยายตััวของอาคารและพื้้�นที่่�สนัับสนุุนที่�่มีีความ
เหมาะสมกัับบริิบทเฉพาะถิ่่น� ของโรงพยาบาล

32 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 16 ตัวั อย่่างผัังแม่่บท 3 ระยะของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเด่่นชัยั จัังหวัดั แพร่่

จากการดำเนิินงานของคณะทำงานโครงการและภาคีีสถาปนิิกผ่่านกระบวนการ
ออกแบบอย่่างมีีส่่วนร่่วม รัับฟัังความคิิดเห็็นในการออกแบบจากผู้้�มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีีย
ทุกุ ภาคส่ว่ น โดยมุ่�งเน้น้ ไปที่ก�่ ลุ่�มของผู้้�ป่ว่ ยและญาติิ ยังั นำมาสู่�การพัฒั นาพื้้น� ที่ต่� ้น้ แบบ
ที่่เ� อื้อ� ต่อ่ การใช้้ชีีวิติ และความเป็น็ อยู่�ที่ด่� ีีในโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราช ทั้้�ง 21 แห่่ง
โดยมีีแนวคิิดหลัักในการออกแบบที่่�ตั้้�งอยู่่�บนการพััฒนาพื้้�นที่่�ที่�่สร้้างความเป็็นอยู่ �ที่่�ดีี
ตามแนวคิดิ พื้้�นที่�อ่ ยู่่�ดีีมีีสุุขทั้้ง� 3 ประเภท คืือ พื้น้� ที่ส�่ ่่งเสริิมการเรีียนรู้้� พื้น้� ที่เ�่ พื่่�อการ
เยีียวยา และพื้�น้ ที่�ท่ ี่่�เอื้อ�้ ต่่อการใช้้ชีีวิิต ดังั นั้้น� ประโยชน์ข์ องพื้้น� ที่ต่� ้้องมีีความยืืดหยุ่�น
และสามารถรองรับั กิจิ กรรมและสร้า้ งบทบาทตามคุณุ ลักั ษณะของพื้้น� ที่อ่� ยู่่�ดีีมีีสุขุ ข้า้ งต้น้
รวมถึึงตำแหน่่งจะต้้องมีีความสอดคล้้องกัับทิิศทางการพััฒนาด้้านสิ่่�งแวดล้้อมของ
โรงพยาบาล ตามผัังแม่่บทและแผนพััฒนาด้้านสิ่่�งแวดล้้อม มีีความเหมาะสมตาม
ลักั ษณะสังั คม วััฒนธรรม และบริิบทเฉพาะถิ่่น�

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 33

ผลสรุุ ป จากผลของกระบวนการออกแบบอย่่ างมีี
ส่่วนร่่วมนั้้�น พบว่่ามีีความต้้องการพััฒนาพื้้�นที่่�ส่่วนใหญ่่
เป็็ นพื้้�นที่่� เพื่่�อใช้้พัักคอยและสนัั บสนุุ นการใช้้ชีีวิิ ตของ
ผู้้�ป่่ วยและญาติิ รวมทั้้�งพื้้�นที่่�สนัั บสนุุ นการปฏิิบััติิงาน
และการใช้้ชีีวิิตของบุุคลากรและเจ้้าหน้้าที่่� โรงพยาบาล
เช่่ น ศาลาพัั กญาติิ โรงอาหาร พื้้� นที่่� เวทีี สุุ ขภาพ
หรืือการปรัับสวนและภููมิิทััศน์์ ในโรงพยาบาล เป็็ นต้้น
ซึ่่� งจากผลการพัั ฒนาร่่วมกัั นนั้้� น ทางโรงพยาบาล
สามารถนำำ�ไปใช้้พิิจารณาเพื่่�อดำำ�เนิิ นการการก่่อสร้้าง
ในลำำ�ดัับต่่อไป หรืือใช้้เป็็ นแนวทางในการพััฒนาพื้้�นที่่�
สนัั บสนุุ นการใช้้ ชีี วิิ ตของคนในโรงพยาบาลในพื้้� นที่่�
ส่่ วนอื่�่นๆ ในอนาคต

34 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ภาพที่่� 17 กระบวนการมีีส่ว่ นร่่วม และตัวั อย่า่ งพื้้น� ที่�อ่ ยู่่�ดีีมีีสุุข โรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชเชีียงของ จัังหวัดั เชีียงราย

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 35



บทที่ 2

ข้ อมู ลโรงพยาบาล

01

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชเชี ยงของ
จั งหวั ดเชี ยงราย

38 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชเชี ยงของ
ตั้ งอยู่ ท่ี อำ �เภอเชี ยงของ จั งหวั ดเชี ยงราย
ตั้ งอยู่ บนถนน 1020 เชี ยงราย-เชี ยงของ
อยู่ห่างจากตัวอำ�เภอประมาณ 3 กิ โลเมตร
• ปั จจุบันเป็ นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 90 เตียง
ขนาด F1 ให้ บริ การประชาชนในอำ �เภอ
เชียงของและอำ �เภอใกล้เคียง ได้แก่ อำ �เภอ
เวียงแก่น และอำ�เภอขุนตาล รวมถึงการรับ
รักษาพยาบาลผู้ ป่ วยจากประเทศลาวที่ ข้ าม
เข้ ามารั บการรั กษาในประเทศไทย มี แผน
ในการยกระดับให้เป็ นโรงพยาบาลขนาด M2
ในอนาคต
• มีจุดเด่นในเรื่องความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย
ชุ มชน สถาบั นการศึ กษา และการทำ �งาน
ร่วมกั นในเรื่องการบริการสาธารณสุ ขกั บ
ประเทศเพื่อนบ้ าน สะท้ อนบทบาทการเป็ น
โรงพยาบาลชุมชน รองรับการให้บริการผู้ป่ วย
ท่ี มี ความหลากหลาย

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย ภาคีท่ีรับผิดชอบ

บริษั ท ใจบ้านสตูดิ โอ จำ�กัด

39

ข้อมูลปั ญหาและความต้องการเบ้ืองต้น
จากการทำกิจิ กรรมมีีส่ว่ นร่ว่ ม ทำให้ไ้ ด้ข้ ้อ้ สรุปุ เรื่อ�่ งผังั และการใช้้
พื้้�นที่�่ของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเชีียงของ สะท้้อน
ความต้้องการออกแบบปรัับปรุุงอาคาร OPD เดิิมให้้เหมาะสม
สอดคล้้องไปกัับการใช้้งาน และทิิศทางการดำเนิินงานร่่วมกัับ
อาคารรัักษาพยาบาลอื่่�นๆ อีีกทั้้ง� ยังั ต้อ้ งการเพิ่่ม� พื้้น� ที่่พ� ัักคอยให้้
กับั ผู้้�ป่ว่ ยและญาติผิ ู้้�ป่ว่ ย ภายในอาคาร ระหว่า่ งอาคาร หรืือพื้้น� ที่่�
ภายนอกอาคารที่เ�่ หมาะสม ท่า่ มกลางสภาพแวดล้้อมที่่�ดีี
สิ่่ง� สำคัญั อีีกประการคืือการจัดั เส้น้ ทางสัญั จรระหว่า่ งอาคาร ให้ม้ ีี
ความสะดวกและเข้้าถึงึ ได้้ง่่าย รวมถึึงการออกแบบพื้้น� ที่�ส่ ำหรับั
จอดรถที่�่เหมาะสม เพีียงพอสำหรัับผู้้�รัับบริิการและบุุคลากรใน
โรงพยาบาล พร้อ้ มทั้้ง� ปรับั ปรุงุ ภูมู ิทิ ัศั น์ร์ อบโรงพยาบาล เพิ่่ม� พื้้น� ที่�่
สีีเขีียวและพื้้�นที่่�นัันทนาการให้้กัับผู้้�ใช้้บริิการและบุุคลากรใน
โรงพยาบาล ให้้สามารถใช้้ประโยชน์ไ์ ด้อ้ ย่า่ งเต็ม็ ที่�่

ภาพที่ 18 สรปุ ขอ้ เสนอที่เก่ียวกับผังแมบ่ ทโซนตา่ งๆ

40 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

นอกจากนี้้ท� างทีีมสถาปนิกิ ยังั ได้ว้ ิเิ คราะห์์ และห้้องจ่่ายยา ทำให้้ผู้้�รัับบริิการรวมทั้้�ง
และประเมิินสภาพแวดล้้อมของพื้้�นที่่� บุุคลากรไม่่ได้้รัับความสะดวกในการเข้้า
พบว่่ามีีการใช้้ประโยชน์์ที่�่ดิินได้้ไม่่เต็็ม รัับการรัักษา หรืือการให้้บริิการเท่่าที่่�ควร
ประสิทิ ธิภิ าพ เนื่อ่� งจากมีีพื้้น� ที่ว่� ่า่ งระหว่า่ ง ส่่วนพื้้�นที่�่บ้้านพัักอาศััย ไม่่มีีความเป็็น
อาคารรวมถึงึ การจัดั วางอาคารโดยเฉพาะ ส่ว่ นตัวั ขณะเดีียวกันั ยังั ขาดพื้้น� ที่ส�่ ่ว่ นกลาง
บริิเวณพื้้�นที่่�บริิการผู้้�ป่่วย เกิิดพื้้�นที่่�ว่่าง ในการทำกิจิ กรรมของเด็ก็ และบุคุ ลากรใน
ระหว่่างอาคารหลายจุุด ไม่่เกิิดการใช้้ โรงพยาบาล ส่ว่ นการวางแผนระบบสัญั จร
ประโยชน์์พื้้�นที่�่อย่่างเต็็มประสิิทธิิภาพ และจััดสรรพื้้�นที่�่จอดรถของผู้้�รัับบริิการ
นอกจากนี้้�พื้้�นที่่�สีีเขีียวขนาดใหญ่่ 2 จุุด ยังั ขาดระบบระเบีียบหากได้ร้ ับั การปรับั ปรุงุ
ยัังไม่่ถููกจััดการวางแผนการใช้้ประโยชน์์ จะช่่วยเพิ่่�มความปลอดภััย และความ
อย่่างเต็็มที่่� พื้้�นที่่�พัักคอยสำหรัับผู้้�ป่่วย สะดวกในการเข้้าถึึงพื้้�นที่�่แต่่ละโซน
และญาติิยัังไม่่เพีียงพอ โดยเฉพาะกลุ่�ม ได้อ้ ย่า่ งมีีประสิทิ ธิภิ าพมากขึ้น� และอีีกส่ว่ น
บริิการผู้้�ป่่วยนอก พื้้�นที่�่เดิิมที่�่มีีอยู่� สภาพ ที่ม�่ องข้า้ มไปไม่ไ่ ด้้ คืือการปรับั ปรุงุ ภูมู ิทิ ัศั น์์
แวดล้้อมยังั ไม่่เอื้�อต่่อการเยีียวยา และไม่่ รอบโรงพยาบาล เพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียวและ
เอื้�อต่่อการใช้้ชีีวิิตเพื่่�อสุุขภาวะที่�่ดีีเท่่าที่่� พื้้�นที่�่นันั ทนาการให้้กัับผู้้�ใช้้บริกิ าร รวมถึงึ
ควร อีีกทั้้�งพื้้�นที่�่บริิการรัักษาผู้้�ป่่วย บุุคลากรในโรงพยาบาลให้้มากขึ้น�
กระจายตััวกัันหลายอาคาร เช่่น อาคาร
ผู้้�ป่ว่ ยนอกอยู่�คนละตึกึ กับั ห้อ้ งเวชระเบีียน

ภาพที่ 19 บรรยากาศกจิ กรรมการออกแบบรว่ มกบั บุคลากรอย่างมีสว่ นร่วม 41

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

แนวทางพัฒนาผังแม่บท
(Master Plan)
จากกระบวนการมีีส่่วนร่่วม ได้้สรุุปรวบรวมความเห็็น-ข้้อเสนอ
และสรุปุ แนวทาง เพื่อ่� นำไปสู่�การปรับั ปรุงุ ผังั แม่บ่ ทได้ห้ ลายส่ว่ น
ดังั ต่อ่ ไปนี้้�

1. พื้้�นที่�่ ให้้บริิการ (Operation) ให้้ชััดเจนเพื่�่อเพิ่่�มความปลอดภััยและ
เพิ่่ม� การเข้า้ ถึงึ แต่ล่ ะตึกึ ให้ด้ ีียิ่่ง� ขึ้น� และเพิ่่ม� ความเป็น็ ส่ว่ นตัวั ของผู้้�พัักอาศัยั
พื้้�นที่�่พัักคอยให้้เพีียงพอกัับความต้้องการ
ของผู้�ใช้้บริิการ พััฒนาสภาพแวดล้้อม 4. พื้้�นที่�่สีีเขีียว (Green Area)
บริิเวณโดยรอบพื้้�นที่่�บริิการให้้สวยงาม โรงพยาบาลมีีพื้้�นที่�่สีีเขีียวอยู่�หลายจุุด
ร่่มรื่�น และจำกััดพื้้�นที่่�ให้้บริิการการรัักษา แต่่ยัังขาดการวางแผนและใช้้ประโยชน์์
ให้้อยู่�ภายในโซนด้้านหน้้าโรงพยาบาล พื้้�นที่�่เหล่่านั้้�นให้้เต็็มประสิิทธิิภาพ จึึงเน้้น
พร้อ้ มเพิ่่ม� ความสูงู ของอาคารหรืือลักั ษณะ การออกแบบพื้้�นที่�่สีีเขีียวให้้มีีรููปแบบ
การใช้ป้ ระโยชน์อ์ าคารให้ม้ ีีความครอบคลุมุ การใช้้ประโยชน์์ที่่�ชััดเจนและหลากหลาย
มีีประสิทิ ธิภิ าพมากขึ้�น เพื่อ่� ให้ผู้้�คนสามารถเข้า้ ไปใช้พ้ ื้้น� ที่ไ่� ด้อ้ ย่า่ ง
สม่่ำเสมอและรองรับั กิจิ กรรมที่ห่� ลากหลาย
2. พื้้�นที่่�ส่่ วนสนัับสนุุน (Support) ตามความต้อ้ งการที่บ่� ุคุ ลากรในโรงพยาบาล
การจััดวางอาคารส่่วนสนัับสนุุนใหม่่ให้้ และชุมุ ชนเสนอเช่น่ เพิ่่ม� พื้้น� ที่ส�่ วนสมุนุ ไพร
มีีความเหมาะสมเป็็นระเบีียบมากขึ้�น เพื่่�อการเรีียนรู้� เพิ่่�มพื้้�นที่�่สีีเขีียวเพื่�่อจััด
เพิ่่ม� พื้้น� ที่จ่� อดรถสำหรับั บุคุ ลากรที่เ�่ พีียงพอ กิิจกรรม พื้้�นที่่�สีีเขีียวสำหรัับเด็็ก พื้้�นที่่�
และเป็น็ สััดส่่วน สำหรับั ปลูกู ผัักทำการเกษตร เป็น็ ต้น้

3. บ้้านพัักเจ้้าหน้้าที่�่ (Residence) 5. งานสัั ญจร งานระบบ
(Circulation/Service)
ก า ร อ อ ก แ บบ ว า ง ผัั ง โ ซ น ที่่� พัั ก อ า ศัั ย
เพิ่่ม� ความหนาแน่น่ การใช้พ้ ื้้น� ที่เ�่ ป็น็ อาคาร การจัดั ระบบการสัญั จรภายในโรงพยาบาล
ทรงสููง และเพิ่่�มพื้้�นที่่� Facility ส่่วนกลาง ให้้เป็็นระเบีียบ และง่่ายต่่อการเข้้าถึึง
สำหรัับทำกิิจกรรม ลานกีีฬา ลาน มากขึ้�น รวมถึึงการเพิ่่�มพื้้�นที่่�จอดรถใน
สันั ทนาการ และพัฒั นาพื้้น� ที่ส่� ีีเขีียวในโซน แต่่ละโซนสำหรัับทั้้�งบุุคลากรและผู้ �มา
บ้้านพัักให้้เป็็นประโยชน์์สำหรัับบุุคลากร รับั บริกิ าร
ในพื้้�นที่่�มากขึ้�น กำหนดโซนที่�่พัักอาศััย

42 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ภาพที่่� 20 ผัังอาคารเดิมิ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเชีียงของ

นอกจากนี้้�ยัังมีีแผนในระยะกลางและ
ระยะยาว ที่�่ทางทีีมสถาปนิิกได้้ออกแบบ
ร่ว่ มกับั ทางโรงพยาบาลผ่า่ นการทำกิจิ กรรม
มีีส่่วนร่่วมเพื่�่อสอบถามความต้้องการ
สรรค์์สร้้างและปรัับปรุุงพื้้�นที่่�โรงพยาบาล
ในอนาคต นำไปสู่�การใช้้งานที่่�ตอบโจทย์์
ในด้า้ นต่า่ งๆ ทั้้ง� การรักั ษาพยาบาล การทำ
กิิจกรรมนัันทนาการ และการพัักผ่่อน
หย่อ่ นใจ สรุปุ ความต้อ้ งการในแต่ล่ ะพื้้น� ที่�่
ออกมาได้ห้ ลายส่่วนด้้วยกััน

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 43

ผัังระยะกลาง “เน้้นการพััฒนาอาคารบริิการ

และการเพิ่่�มพื้้�นที่่�จอดรถ เพื่่�อรองรัับผู้้� ใช้้บริิการ”

• ย้า้ ยตำแหน่่งเสาธง และศาลพระภููมิิ
• ก่อ่ สร้า้ งพื้้น� ที่ต�่ ้้นแบบอยู่่�ดีีมีีสุขุ ปรัับพื้้น� ที่เ่� ป็น็ สวนภูมู ิทิ ัศั น์แ์ ละที่่�จอดรถ (ชั่ว� คราว)
• ก่อ่ สร้้างอาคารวินิ ิจิ ฉััย ความสูงู 5 ชั้น� จำนวน 1 หลััง

(แบบอาคารยื่่�นเรื่�อ่ งให้ก้ องแบบแผนออกแบบใหม่่)
• ก่่อสร้า้ งสวนคอร์์ทกลางสำหรับั พัักผ่อ่ น/ลานกิจิ กรรมอเนกประสงค์์/จุดุ นัดั พบ
• ปรับั การใช้้งานอาคารผ่า่ ตััดคลอด เป็น็ โรงอาหาร/ร้า้ นค้้า (ชั่�วคราว)
• เพิ่่ม� พื้้�นที่�่จอดรถ สำหรัับผู้้�มาใช้บ้ ริิการและบุคุ ลากร จำนวน 70 คััน
• เพิ่่�มพื้้�นที่่�จอดรถ สำหรับั รถฉุกุ เฉินิ และรถพยาบาล จำนวน 8 คันั
• เพิ่่�มพื้้�นที่จ่� อดรถ สำหรัับผู้้�มาใช้บ้ ริกิ ารและบุคุ ลากร จำนวน 50 คััน
• ก่่อสร้า้ งสวนสมุนุ ไพร ตรงข้า้ มอาคารแพทย์์แผนไทย

เพื่่อ� เป็น็ สวนตัวั อย่า่ ง พื้้�นที่�่สาธิิต เรีียนรู้�เรื่�่องสมุนุ ไพรกัับผู้้�สนใจ

ภาพที่่� 21 ผัังแม่่บทการพััฒนาโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชเชีียงของ ระยะกลาง (ปีี 2565-2569)

44 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ผัังระยะยาว “เน้้นการพััฒนาพื้้�นที่่�ส่่ วนสนัับสนุุน และพื้้�นที่่�พัักอาศัั ย”

ภาพที่่� 22 ผังั ข้้อเสนอการจัดั เรีียงอาคารใหม่โ่ รงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชเชีียงของ

• รื้�ออาคารผ่่าตััดคลอด ปรัับพื้้�นที่่�เป็็นที่่�จอดรถยนต์์และรถจัักรยานยนต์์ สำหรัับ
รองรับั ผู้้�ใช้บ้ ริิการ

• ปรัับปรุุงพื้้�นที่่�ต้้นแบบอยู่่�ดีีมีีสุุข เป็็นสวนภููมิิทััศน์์ พื้้�นที่�่ต้้อนรัับ พื้้�นที่่�นั่่�งพัักคอย
จุุดนัดั พบ และเป็็นทัศั นีียภาพที่ด�่ ีีแก่่โรงพยาบาล

• ก่่อสร้้างอาคารพัักอาศัยั รวม ความสููง 4 ชั้�น จำนวน 2 อาคาร
• ปรับั และก่่อสร้้างถนนภายในพื้้�นที่พ�่ ัักอาศััย
• ก่่อสร้้างสวน พื้้�นที่่�ออกกำลังั กาย ลานกิิจกรรมบริเิ วณโซนที่่�พัักอาศััย 
• ปรับั ตำแหน่่งอาคารซัักฟอก - จ่่ายกลาง และโรงตากผ้า้
• ก่อ่ สร้า้ งช่่วงพักั ผ่อ่ น สำหรัับรับั ประทานอาหาร สำหรับั บุคุ ลากร 
• ปรับั ถนนภายในงานระบบ ปรับั ตำแหน่ง่ อาคารพััสดุ-ุ ซ่่อมบำรุุง
• เพิ่่�มพื้้�นที่จ่� อดรถ สำหรับั ผู้้�มาใช้้บริกิ ารและบุุคลากร จำนวน 72 คันั และปรัับพื้้น� ที่�่

สีีเขีียว 
• เพิ่่ม� พื้้�นที่จ�่ อดรถ สำหรัับผู้้�มาใช้้บริิการ จำนวน 77 คันั
• เพิ่่ม� ทางเข้้าออกฉุุกเฉิิน สำหรับั พื้้�นที่�่พัักอาศััย และสำหรัับรถ Service

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 45

ภาพที่�่ 23 ผังั แม่่บทการพััฒนาโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเชีียงของ ระยะยาว (ปีี 2569 ขึ้น� ไป)

46 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

แนวทางพััฒนาพื้้�นที่่�อยู่่�ดีีมีีสุุ ข
ต้้นแบบพื้้�นที่อ�่ ยู่่�ดีีมีีสุุข  พื้้�นที่�่ที่่�ทางโรงพยาบาลคััดเลืือก
เพื่่�อมาออกแบบพื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข คืือพื้้�นที่�่สวนบริิเวณ
เสาธงหน้้าโรงพยาบาล เนื่�่องจากพื้้�นที่�่ดัังกล่่าวอยู่�
บริิเวณด้้านหน้้าโรงพยาบาล เป็็นพื้้�นที่�่ที่่�เห็็นได้้เด่่นชััด
การปรัับปรุุงพื้้�นที่่�ดัังกล่่าวจะช่่วยแก้้ไขปััญหาเรื่�อง
ที่จ่� อดรถ อีีกทั้้ง� ยังั ส่ง่ เสริมิ ภูมู ิทิ ัศั น์ด์ ้า้ นหน้า้ โรงพยาบาล
ให้ส้ วยงามร่่มรื่่น� ขึ้�นด้ว้ ย เหมาะสมที่�่จะพัฒั นาเป็็นพื้้น� ที่�่
ต้น้ แบบพื้้�นที่อ่� ยู่่�ดีีมีีสุขุ
โดยทางทีีมผู้�ออกแบบได้น้ ำความต้อ้ งการและข้อ้ คิดิ เห็น็
จากเวทีีประชุุมมาออกแบบพื้้�นที่่�บริิเวณดัังกล่่าว
เป็น็ พื้้น� ที่่�สวน ที่่�จอดรถ และที่่�พักั คอย

ภาพที่่� 24 ภาพจำลองพื้้�นที่่อ� ยู่่�ดีีมีีสุขุ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชเชีียงของ 47

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

นอกจากนี้้�จากผัังแม่่บทการพััฒนาโรงพยาบาล ยัังได้้เกิิดกระบวนการพััฒนาพื้้�นที่�่
ต้้นแบบ พื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข โดยได้้มีีกระบวนการในการค้้นหา และจััดลำดัับความสำคััญ
ก่่อนหลัังในการพััฒนาพื้้�นที่่� ได้ข้ ้อ้ สรุุปร่่วมกันั คืือ
• พัฒั นาพื้้น� ที่พ�่ ัักคอย บริเิ วณหลังั OPD ใหม่่
• พัฒั นาพื้้น� ที่พ่� ัักคอย บริิเวณหลังั OPD เก่า่
• พัฒั นาพื้้น� ที่ส่� ีีเขีียว บริเิ วณระหว่า่ งอาคารส่ง่ เสริมิ และอาคารแพทย์์แผนไทย
• พััฒนาพื้้น� ที่ส�่ ีีเขีียวข้้างตึึกแพทย์์แผนไทย
• พัฒั นาโรงอาหาร
• พัฒั นาพื้้�นที่ส�่ ีีเขีียว บริิเวณตึึกผ่่าตััด, เสาธง, การเพิ่่ม� จุุดคัดั กรอง

ภาพที่�่ 25 ภาพโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชเชีียงของ

48 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ