ผังแม่บทสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาวะ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชทั่วไทย

แนวทางพัฒนาพื้นที่อยู่ดีมีสุ ข

แนวคิิดการพััฒนาพื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุขภายใต้้แนวคิิด โรงพยาบาล
ต้้นแบบแห่่งความสุุข ตามวิิสััยทััศน์์ที่่�ได้้ตั้้�งไว้้ในยุุทธศาสตร์์
การพััฒนา โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชในทศวรรษที่่� 5
(2560-2569) โดยคำนึึงถึึงความแตกต่่างของสภาพแวดล้้อม
สัังคม พฤติิกรรม วิิถีีชีีวิิต กิิจวััตรของชุุมชน โดยผ่่านกลยุุทธ์์
พื้้น� ที่เ�่ รีียนรู้� พื้้น� ที่เ่� ยีียวยา พื้้น� ที่ใ่� ช้ช้ ีีวิติ เป็น็ พื้้น� ที่ส�่ ่ง่ เสริมิ การบริกิ าร
หลักั ของ รพร.

พื้้�นที่่�อยู่่�ดีีมีีสุุขที่่�เหมาะสมกัับ รพร.
เลิิงนกทา คืือ
1. ตลาดสีีเขีียวและพื้้�นที่่�รอรัับญาติิ
2. ร้า้ นค้า้ ให้เ้ ช่า่
3. ที่�น่ ั่่ง� สะพานไม้้
4. ที่จ�่ อดรถจักั รยานยนต์์
5. แนวทางเชื่อ�่ มต่อ่ อาคาร
6. สวนสมุุนไพรสุขุ ภาพ
7. สนามบาส

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 149

ตลาดนัดสี เขียว

ตลาดนััดสีีเขีียวและพื้้�นที่ร�่ อรัับญาติิ ตั้้ง� อยู่่�ด้้านหน้้าโรงพยาบาล
เป็็นหนึ่่�งในพื้้�นที่�่ส่่งเสริิมเศรษฐกิิจที่่�เปิิดโอกาสให้้ร้้านค้้ารถเข็็น
สามารถค้้าขายได้้อย่่างเป็็นระเบีียบ โดยพื้้�นที่�่ที่�่มีีส่่วนช่่วยเชื่�่อม
ทางเดินิ เท้า้ ภายใน และภายนอกโรงพยาบาล มีีที่จ่� อดรถชั่่ว� คราว
มีีพื้้�นที่�่ว่่างพัักคอย ศาลารอรถ สำหรัับผู้้�ป่่วยและญาติิที่่�เข้้ามา
ใช้ง้ านบริิเวณนี้้อ� ยู่�เป็น็ ปกติิ

ภาพที่่� 125 ภาพผัังพื้้�นที่ต�่ ลาดนััดสีีเขีียว

ร้านค้าให้เช่า

ร้้านค้้าให้้เช่่าเป็็นพื้้�นที่่�ส่่งเสริิมสวััสดิิการสำหรัับพนัักงาน
โรงพยาบาล ให้้มีีพื้้�นที่�่ในการจำลองสร้้างอาชีีพเสริิมใหม่่
นอกเหนืือจากการบริิการ และเพิ่่�มทางเลืือกด้้านร้้านค้้าให้้กัับ
ผู้้�ป่่วยและบุุคลากรในโรงพยาบาล และเป็็นการเพิ่่�มพื้้�นที่�่
รัับประทานอาหารในโรงพยาบาลอีีกด้ว้ ย

ภาพที่�่ 126 ภาพบรรยากาศร้า้ นค้้าให้เ้ ช่า่

150 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

สะพานไม้

พื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข ที่่�นั่่�งสะพานไม้้ เป็็นพื้้�นที่�่พััฒนาเพิ่่�มเติิมจาก
ทางเดิินไม้้เดิิมที่่�ทำหน้้าที่�่เชื่่�อมทางสััญจรของเจ้้าหน้้าที่�่ในพื้้�นที่�่
บริเิ วณกลุ่�มอาคารผู้้�ป่ว่ ยในโดยการยกระดับั ทางเดินิ และเพิ่่ม� พื้้น� ที่่�
นั่่ง� เล่น่ ในส่ว่ นต่อ่ เติมิ เพื่อ่� เกิดิ การใช้ส้ อยในพื้้น� ที่ท่� ี่ห่� ลากหลายขึ้น�

ภาพที่�่ 127 ภาพบรรยากาศพื้้�นที่่�สะพานไม้้

จอดรถจั กรยานยนต์

รายละเอีียดโครงการ พื้้�นที่�่โรงจอดรถจัักรยานยนต์์เดิิมของ
โรงพยาบาลอยู่�ในตำแหน่่งที่่�อยู่�ไกลจากตััวอาคาร ทำให้้ไม่่เกิิด
การใช้้งานจริิง จึึงนำพื้้�นที่่�สวนหย่่อมด้้านข้้างอาคารอุุบััติิเหตุุ
มาปรับั เป็น็ พื้้น� ที่จ่� อดรถจักั รยานยนต์์ พร้อ้ มหลังั คากันั แดดกันั ฝน
และแนวทางเดินิ เชื่อ�่ มต่อ่ อาคารฉุกุ เฉินิ ไปยังั อาคารเฉลิมิ พระเกีียรติิ

ภาพที่�่ 128 บรรยากาศลานจอดรถจักั รยานยนต์์ 151

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

ทางเชื่อมอาคาร

พื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุขในเรื่่�องของแนวทางเชื่่�อมต่่ออาคาร เป็็นโครงการ
พัฒั นาขยายทางเดินิ เดิมิ ที่ม�่ าพร้อ้ มกับั ตัวั อาคารให้ม้ ีีความกว้า้ ง
เพิ่่�มขึ้�น 1 เมตร เพิ่่�มพื้้น� ที่่น� ั่่ง� พักั คอยของญาติิ และเพิ่่ม� ทางลาด
ลงไปพื้้น� ที่ส่� วน เพื่อ่� สนับั สนุนุ ให้บ้ ุคุ ลากร ผู้้�ป่ว่ ยและญาติสิ ามารถ
เข้้าถึึง และได้้มีีเวลาใกล้้ชิิดกัับพื้้�นที่่�สวนได้้ง่่ายขึ้�น

ภาพที่�่ 129 ภาพบรรยากาศพื้้�นที่่�แนวทางเดินิ ระเบีียงไม้้

สวนสุ ขภาพ

สวนสุุขภาพเพิ่่�มทำให้้พื้้�นที่�่สวนสุุขภาพมีีพื้้�นที่�่สีีเขีียวมากขึ้ �น
และเพิ่่�มกิิจกรรมที่�่ผู้้�ป่่วยและญาติิ มีีกิิจกรรมที่�่หลากหลาย
ได้ใ้ ช้้งานพื้้�นที่ร�่ ่ว่ มกััน

152 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 130 ภาพผังั พื้้�นที่ส�่ วนสมุุนไพรสุุขภาพ

สนามบาส

เป็็นการพััฒนาพื้้�นที่�่เดิิม โดยการเพิ่่�มหลัังคาปกคลุุมสนามกีีฬา
สำหรัับกัันฝนและกัันแดด ซึ่�งตำแหน่่งพื้้�นที่่�เหมาะสมสำหรัับ
การจััดกิิจกรรม เนื่่�องจากอยู่�ในพื้้�นที่่�พัักบุุคลากรที่�่สามารถใช้้
สนามกีีฬาในการจััดงานเลี้้�ยงต่่างๆ ของโรงพยาบาลได้้ เช่่น
งานเกษีียณอายุุ งานรับั น้้องใหม่่ งานปีใี หม่่ เป็น็ ต้น้

ภาพที่�่ 131 ภาพภายในอาคารสนามกีีฬา 153

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

11

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชท่ าบ่ อ
จั งหวั ดหนองคาย

154 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชท่่าบ่่อ ตั้้�งอยู่�่ที่่�
เลขที่่� 161 หมู่่� 13 ตำำ�บลท่่าบ่่อ อำำ�เภอท่่าบ่่อ
จัั งหวัั ดหนองคาย

• เป็็ นโรงพยาบาลชุุมชนระดัับ M2 ขนาด 200
เตีี ยง จัั ดอยู่่� ในเขตสุุ ขภาพที่่� 8 มีี แผนการ
ดำำ�เนิิ นงานที่่�จะพััฒนาโรงพยาบาลให้้ยกระดัับ
ขีีดความสามารถในการรัักษาเป็็ นระดัับ M1

• ปัั จจุุ บัั น โรงพยาบาลท่่ าบ่่ อให้้ บริิ การรัั กษา
พยาบาลผู้้�ป่่ วยทั้้�งในพื้้�นที่่�ชุุมชนในอำำ�เภอท่่าบ่่อ
และจัั งหวัั ดใกล้้ เคีี ยง รวมถึึ งชาวต่่ างชาติิ
โดยเฉพาะผู้้�ป่่ วยจาก สปป.ลาว ซึ่่�งมีีสัั ดส่่ วน
ถึึ งร้้ อยละ 10 จึึ งทำำ�ให้้ โรงพยาบาลมีี แผน
ในการที่่�จะขยายการให้้บริิการในระดัับนานาชาติิ

ภาคีที่รับผิดชอบ

คณะสถาปั ตยกรรมศาสตร์
มหาวิ ทยาลั ยขอนแก่ น

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 155

ข้อมูลปั ญหาและความต้องการเบ้ืองต้น
จากการรับั ฟังั ความคิดิ เห็น็ และสำรวจพื้้น� ที่่� ประเด็น็ ที่เ�่ ป็น็ ปัญั หา
ที่พ�่ บคืือ การเข้า้ ถึงึ , ทางสััญจร และที่�จ่ อดรถ ขาดความชััดเจน
และไม่เ่ พีียงพอ ป้า้ ยและสัญั ลักั ษณ์์ ในการบอกทิศิ ทางทั้้ง� ภายใน
และภายนอกอาคารไม่่ชััดเจน การใช้้งานในปััจจุุบัันมีีการใช้้
สััญลัักษณ์์ด้้วยสีีที่่�แตกต่่างกัันเพื่่�อให้้ผู้้�ป่่วยและญาติิผู้้�ป่่วย
สัังเกตจากสีีอาคารที่่�มีีการใช้้งานแตกต่่างกััน การใช้้สีีมีีข้้อดีี
ด้้านความง่่ายต่อ่ การสื่่อ� สาร แต่่ก็ม็ ีีข้้อจำกัดั ที่�จ่ ำนวนสีีน้อ้ ยกว่่า
ประเภทของการใช้้งานอาคาร ทำให้้การบอกทิิศทางทำได้้ไม่่
ครอบคลุมุ เท่่าที่่�ควร
นอกจากนี้้� เส้้นทางสััญจรของรถยนต์์ ผู้้�รัับบริิการทั้้�งผู้้�ป่่วย
และญาติิผู้้�ป่่วยที่่�มาโรงพยาบาลไม่่สามารถหาเส้้นทางหลััก
เพื่�่อเข้้าถึึงพื้้�นที่�่ส่่วนต่่างๆ ได้้ตามความต้้องการ ทั้้�งนี้้�อาจจะ
เนื่�่องจากข้้อจำกััดด้้านขนาดที่่�ตั้้�งของโรงพยาบาลและจำนวน
อาคารที่�่ใช้้งานมีีมากและหนาแน่่น จนไม่่สามารถจััดระบบการ
สััญจรให้้ชััดเจนทั้้�งทางหลััก จึึงทำให้้ผู้้�รัับบริิการขัับรถหลงทาง
ในพื้้�นที่่�โรงพยาบาล หรืือหาที่�่จอดรถไม่่เจอ ส่่วนเส้้นทางสััญจร
ที่�่เชื่่�อมต่่อระหว่่างอาคารภายในโรงพยาบาลขาดทางเดิินเท้้า
ที่พ่� ื้้น� ผิวิ เรีียบสม่่ำเสมอ บางพื้้น� ที่ไ�่ ม่ส่ ามารถรองรับั การใช้ง้ านของ
รถเข็็นได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ บางส่่วนไม่่เป็็นไปตามมาตรฐาน
การออกแบบเพื่่�อคนทุุกกลุ่�ม ส่่วนจำนวนที่�่จอดรถก็็ไม่่เพีียงพอ
และแออัดั ส่่วนใหญ่ไ่ ม่่มีีหลัังคาคลุมุ บางพื้้�นที่่�พื้้�นผิวิ ยังั เป็น็ ดินิ
อััดแน่่นทำให้้เกิิดฝุ่�นคลุ้�งกระจายทั่่�วพื้้�นที่่� ซึ่�งไม่่เป็็นผลดีีต่่อ
สภาพแวดล้้อมภายในโรงพยาบาล ขณะที่่�บางพื้้�นที่่�ลานจอดรถ
เป็น็ พื้้น� คอนกรีีตที่ม่� ีีขนาดใหญ่่ จึงึ ทำให้เ้ ก็บ็ ความร้อ้ นมีีผลกระทบ
กัับอุุณหภูมู ิภิ ายนอกอาคาร
ด้้านการแยกพื้้�นที่่�การใช้้งานก็็ไม่่ชััดเจน มีีการใช้้พื้้�นที่�่
ที่่�ทัับซ้้อนกัันในหลายส่่วน เช่่น การมีีพื้้�นที่่�ส่่วนร้้านค้้าระหว่่าง
อาคารที่�่ใช้้สำหรัับการรัักษา ทำให้้มีีผู้้�ป่่วยหรืือญาติิใช้้ทางเดิิน
เป็็นที่�่นั่่�งรัับประทานอาหาร ทำให้้การสััญจรไม่่สะดวกและขาด
ความเป็็นระเบีียบ ไม่่ถููกสุุขลัักษณะในการใช้้งาน, การจััดส่่วน
Service ในแต่่ละอาคาร ไม่่ได้้มีีการจััดพื้้�นที่่�ที่่�ชััดเจนและการ
คำนึึงถึึงทิิศทาง ทางเข้้าหลัักของผู้้�ป่่วย ทำให้้เกิิดการใช้้พื้้�นที่่�

156 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ที่่�ไม่่เหมาะสม เกิิดภาพที่�่ไม่่เป็็นระเบีียบ และพื้้�นที่่�เปิิดโล่่ง
หรืือสวนภายนอกอาคารโรงพยาบาลยังั ขาดการใช้ง้ านที่เ่� หมาะสม
บางส่่วนกลายเป็็นที่�่วางสิ่่�งของและพื้้�นที่�่สำหรัับงานระบบของ
อาคาร พื้้�นที่่�สวนมีีการใช้้งานน้้อยมาก เนื่่�องจากไม่่มีีร่่มเงา
และที่่�นั่่ง� พัักผ่อ่ น
กล่่าวโดยสรุุป สถานการณ์์ของผัังโรงพยาบาลท่่าบ่่อใน
ปััจจุุบััน มีีความแออััดหนาแน่่นของการใช้้งานทั้้�งในส่่วนของ
คนและรถ ขาดการวางผัังในภาพรวม ทั้้�งการสััญจรโดยรถ
และการเดินิ เท้า้ เพื่อ�่ เชื่อ่� มโยงในการใช้พ้ ื้้น� ที่ส่� ่ว่ นต่า่ งๆ โดยเฉพาะ
การเชื่�่อมต่่อพื้้�นที่�่ระหว่่างส่่วนด้้านหน้้าและส่่วนด้้านหลัังของ
โรงพยาบาลทำให้เ้ ส้น้ ทางการสัญั จรสับั สนและไม่ส่ ามารถจำแนก
ทิิศทางได้ช้ ััดเจน การจัดั การพื้้�นที่ท่� ี่�ม่ ีีอยู่�ทั้ง� ภายในและภายนอก
อาคารยังั สามารถปรับั ปรุงุ ให้ใ้ ช้ป้ ระโยชน์ไ์ ด้ม้ ากขึ้น� รวมทั้้ง� ระบบ
สาธารณูปู โภคเดิมิ ที่�ไ่ ม่่สอดคล้อ้ งกับั การใช้ง้ านในปััจจุุบันั

ภาพที่่� 132 กิิจกรรมการออกแบบอย่า่ งมีีส่่วนร่่วม 157

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

แนวทางพัฒนาผังแม่บท
(Master Plan)
แนวทางการพััฒนาผัังแม่่บทของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชท่่าบ่่อ เกิิดจากการ
ออกแบบของทีีมสถาปนิิกที่่�ได้้รัับข้้อมููลความคิิดเห็็นมาจากผู้�ใช้้งานจริิง ทั้้�งบุุคลากร
ในโรงพยาบาลและผู้�เข้้ามารัับบริกิ าร ประกอบกัับการลงพื้้�นที่ส�่ ำรวจ ได้้เห็็นสภาพจริงิ
และปััญหาที่�่เกิิดขึ้�น นำไปสู่�การออกแบบเพื่่�อพััฒนาและปรัับปรุุงพื้้�นที่�่ผััง 3 ระยะ
ได้้แก่่ ระยะสั้้�น ระยะกลาง และระยะยาว ซึ่�งแต่่ละระยะนั้้�นก็็จะมีีรายละเอีียด
การปรัับปรุงุ พััฒนาที่่�แตกต่่างกัันออกไปตามความจำเป็็นเร่ง่ ด่ว่ นและโซนพื้้�นที่่�

ภาพที่�่ 133 ร่่างผังั แม่่บทโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชท่่าบ่อ่

ผัังแม่่บทระยะสั้้� น

โครงการพัฒั นาเชิงิ กายภาพระยะสั้้น� จะมีีการทำอาคารผู้้�ป่ว่ ยนอก ผู้้�ป่ว่ ยใน ห้อ้ งคลอด
ห้้องผ่่าตััด และ ICU อาคารใหม่่ สููง 10 ชั้�น รื้�อถอนอาคารด้้านหน้้าอาคาร 10 ชั้�น
เคลีียร์พ์ ื้้น� ที่ด่� ้า้ นหน้า้ โรงพยาบาล พร้อ้ มทั้้ง� สร้า้ งโครงการ SCGF “โฮงโฮมสุขุ ” เป็น็ พื้้น� ที่่�
ชุุมชน และโครงการพััฒนาภููมิิทััศน์์หอพระและลานอเนกประสงค์์สำหรัับประกอบ
กิจิ กรรมที่เ�่ ป็น็ ทางการของโรงพยาบาล และโครงการพัฒั นาพื้้น� ที่ช�่ ุมุ ชน ร้า้ นอาหารและ
ร้้านค้า้
นอกจากนี้้ย� ังั มีีการพัฒั นาพื้้น� ที่ช�่ ุมุ ชนในพื้้น� ที่โ่� รงอาหารเดิมิ รื้อ� ย้า้ ยร้า้ นค้า้ ร้า้ นกาแฟ
ด้้านหน้้าประตูู เปิิดเป็็นลานอเนกประสงค์์ เพื่�่อสร้้างความสง่่างามกัับหอพระหน้้า
อาคาร VIP กับั ปรับั ปรุุงบ้า้ นพัักผู้�อำนวยการโรงพยาบาล และภูมู ิิทััศน์์โดยรอบ

158 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ผัังแม่่บทระยะกลาง

ส่่วนในระยะกลาง ก็็มีีหลายโซนพื้้�นที่่�ที่่�จะมีีการก่่อสร้้างเพิ่่�ม
และปรัับปรุุง เริ่�มจากปรัับภููมิิทััศน์์บริิเวณด้้านหน้้าโรงพยาบาล
เพื่�่อสร้้างพื้้�นที่่�สีีเขีียวต่่อเนื่�่องกัับศาลพระภููมิิเดิิมและโครงการ
พัฒั นาอาคารจอดรถและสิ่่�งอำนวยความสะดวก พร้อ้ มทั้้ง� สร้้าง
พื้้น� ที่ส�่ ีีเขีียวให้เ้ ป็น็ พื้้น� ที่ช่� ุมุ ชนสำหรับั ผู้้�ป่ว่ ยญาติผิ ู้้�ป่ว่ ยอาสาสมัคั ร
รวมถึงึ บุคุ ลากรทางการแพทย์แ์ ละสร้า้ งความร่ม่ รื่น่� เหมาะสำหรับั
การพัักผ่่อน พร้้อมรองรัับกิิจกรรมที่�่มีีชีีวิิตชีีวาในการใช้้ชีีวิิต
ของคนกลุ่�มต่า่ งๆ
ในส่ว่ นของอาคารจะมีีการรื้อ� อาคารตรวจผู้้�ป่ว่ ยนอกหลังั เดิมิ
ริิมถนนทิิศตะวัันตก 3 หลััง สร้้างอาคารจอดรถ ชั้�นล่่างเป็็น
ร้้านค้้า ด้้านหน้้าสร้้างพื้้�นที่่�สีีเขีียวต่่อเนื่่�องกัับศาลพระภููมิิ
เพิ่่ม� ประตููทางเข้้า-ออกถนนทิศิ ตะวัันตก เพื่่�อให้้ติดิ ต่อ่ กัับอาคาร
จอดรถได้ส้ ะดวก พร้อ้ มรื้อ� อาคารเก็บ็ พัสั ดุแุ ละบ้า้ นพักั เจ้า้ หน้า้ ที่�่
ที่เ่� สื่อ่� มสภาพด้า้ นหลังั อาคารผู้้�ป่ว่ ย VIP เพื่อ่� ปรับั เป็น็ พื้้น� ที่ส�่ ีีเขีียว
ต่่อเนื่�่องกัับพื้้�นที่�่ชุุมชน “โฮงโฮมสุุข” สุุดท้้ายคืือ รื้�อบ้้านพััก
เจ้้าหน้า้ ที่ด�่ ้า้ นหลััง เพื่�อ่ เตรีียมขยายส่่วนบริิการ จััดให้้มีีโครงการ
ขยายและต่อ่ เติิมระบบบำบัดั น้้ำเสีีย จัดั ถนนและประตูทู างเข้้า-
ออกใหม่่
ด้า้ นเส้น้ ทางสัญั จรในโรงพยาบาล จะมีีการรื้�อถนนระหว่า่ ง
อาคาร 10 ชั้น� และอาคารผู้้�ป่ว่ ยใน 5 ชั้น� สร้า้ งลานคนเดินิ เชื่อ่� มต่อ่
ระหว่่าง 2 อาคาร ด้้านหลัังอาคาร 5 ชั้�น สร้้างพื้้�นที่�่สีีเขีียว
รวมถึึงในโซนลานจอดในพื้้�นที่�่อาคารที่่�พัักอาศััยเจ้้าหน้้าที่่�
นอกจากนี้้�จะมีีโครงการปรัับปรุุงลานคนเดิินบริิเวณพื้้�นที่่�ชุุมชน
และเส้น้ ทางจัักรยาน และโครงการย้า้ ยและปรัับปรุงุ โรงจอดรถ
ให้บ้ ริกิ ารของโรงพยาบาล

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 159

ผัังแม่่บทระยะยาว

ในโครงการระยะยาว จะมีีการก่่อสร้้างปรัับปรุุงพื้้�นที่�่หลายส่่วนเช่่นกััน ทั้้�งสร้้างอาคาร
ผู้้�ป่่วยในแบบพิิเศษ (VIP) เพิ่่�มเติิม ขยายพื้้�นที่�่สู่่�บริิเวณด้้านหลัังอาคารเดิิม ส่่วนอื่่�นๆ
คืือการเน้น้ ไปที่อ่� าคารพักั อาศัยั ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ โครงการปรับั เปลี่ย่� นที่พ่� ักั บุคุ ลากรด้า้ นหลังั
อาคารผู้้�ป่่วยใน 5 ชั้�น เพื่่�อเป็็นที่�่พัักรัับรองญาติิผู้้�ป่่วยแบบพิิเศษ (VIP) ย้้ายอาคาร
ซ่่อมบำรุุงไปด้้านหลััง เพื่่�อปรัับพื้้�นที่�่เป็็นพื้้�นที่�่สีีเขีียวเชื่่�อมกัับพื้้�นที่�่ชุุมชน และโครงการ
โฮงโฮมสุุข พร้้อมทั้้�งรื้�อกลุ่�มบ้้านพัักอาศััยเจ้้าหน้้าที่�่ทางทิิศตะวัันตก เพื่่�อสร้้างอาคาร
พัักอาศััยเพิ่่�มขึ้�น แนะนำให้้ย้้ายบ้้านพัักเก่่า (อาคารสุุขศาลาเดิิม) ซึ่�งเป็็นอาคารที่�่มีี
คุณุ ค่า่ ทางประวัตั ิศิ าสตร์แ์ ละมีีรูปู แบบที่ห่� าได้ย้ ากในปัจั จุบุ ันั ปรับั ปรุงุ ใหม่แ่ ละเปลี่ย�่ น
การใช้ง้ านตามแนวทางการอนุรุ ักั ษ์อ์ าคารเป็น็ ศูนู ย์เ์ รีียนรู้้�สุขุ ภาวะชุมุ ชนและพิพิ ิธิ ภัณั ฑ์์
บริิเวณด้้านหน้้าโรงพยาบาล ที่่�ด้้านหน้้าบริิเวณพื้้�นที่�่สีีเขีียวใกล้้ศาลพระภููมิิ ขณะ
เดีียวกัันก็จ็ ะสร้้างอาคารที่พ่� ัักอาศััยบุคุ ลากรเพิ่่�มเติิมด้ว้ ย
สำหรัับพื้้�นที่่�ภายนอก มีีโครงการพััฒนาภููมิิทััศน์์และสิ่่�งอำนวยความสะดวก
บริิเวณส่่วนพัักอาศััย รวมถึึงที่�่จอดรถ ทางเท้้า และทางจัักรยาน พร้้อมทั้้�งพััฒนา
ทางจักั รยานเพื่อ่� เชื่อ�่ มส่ว่ นโรงพยาบาลกับั ที่พ่� ักั อาศัยั เจ้า้ หน้า้ ที่่� และสำหรับั บุคุ คลทั่่ว� ไป
รวมทั้้ง� สิ่่ง� อำนวยความสะดวกที่�เ่ กี่�ย่ วข้้อง เช่น่ ที่จ�่ อดจัักรยาน

ภาพที่่� 134 ทัศั นีียภาพโครงการพัฒั นาเชิงิ กายภาพ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชท่า่ บ่่อ

160 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

แนวทางพัฒนาพื้นท่ีอยู่ดีมีสุ ข
โครงการพััฒนาเชิิงกายภาพของพื้้�นที่่�อยู่่�ดีีมีีสุุขที่�่สอดคล้้องกัับ
แนวคิิดการพััฒนาสภาพแวดล้้อมของโรงพยาบาลเพื่่�อสุุขภาวะ
โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชท่่าบ่อ่ จัังหวััดหนองคาย
1. โครงการพัฒั นาพื้้น� ที่พ่� บปะกันั ระหว่า่ งผู้้�ป่ว่ ย ญาติผิ ู้้�ป่ว่ ย
อาสาสมัคั ร และบุคุ ลากรทางการแพทย์์ “โฮงโฮมสุขุ ” และสภาพ
แวดล้้อมโดยรอบ และโครงการปรัับปรุุงลานคนเดิินบริเิ วณพื้้น� ที่�่
ชุมุ ชนและเส้้นทางจัักรยาน
2. โครงการพััฒนาภููมิิทััศน์์หอพระและลานอเนกประสงค์์
บริเิ วณด้้านหน้้าโรงพยาบาล
3. โครงการพััฒนาพื้้�นที่่�สีีเขีียว ศููนย์์เรีียนรู้้�สุุขภาวะชุุมชน
และพิิพิิธภััณฑ์์ของโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชท่่าบ่่อ และ
ลานออกกำลัังกาย

ภาพที่�่ 135 ทััศนีียภาพแนวคิิดการพััฒนาพื้้น� ที่่�อยู่่�ดีีมีีสุขุ 161

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

ภาพที่่� 136 ทัศั นีียภาพแนวคิดิ การพััฒนาพื้้น� ที่�่อยู่่�ดีีมีีสุขุ

162 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ภาพที่่� 137 ทัศั นีียภาพแนวคิดิ การพััฒนาพื้้�นที่อ�่ ยู่่�ดีีมีีสุขุ 163

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

12

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชสว่ างแดนดิ น
จั งหวั ดสกลนคร

164 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสว่่างแดนดิิน
จัังหวััดสกลนคร จััดอยู่�่ ในเขตสุุ ขภาพที่่� 10

• ปัั จจุุบัันเปิิ ดให้้บริิการจริิง 240 เตีียง
• ซึ่่� งตามแผนการพัั ฒนาของโรงพยาบาล

ให้้ บริิ การด้้ านสาธารณสุุ ขโดยรวมตั้้� งแต่่
การส่่ งเสริิ มสุุ ขภาพ การรัั กษาพยาบาล
การควบคุุมป้้ องกัันโรค ตรวจวิินิิจฉััย รวมถึึง
การฟื้้� นฟูู สภาพผู้้�ป่่ วยทั้้�งด้้านร่่างกายและจิิตใจ

ภาคีที่รับผิดชอบ

คณะสถาปั ตยกรรมศาสตร์
มหาวิ ทยาลั ยขอนแก่ น

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 165

ข้อมูลปั ญหาและความต้องการเบ้ืองต้น
จากการดำเนินิ กิจิ กรรมรับั ฟังั ความคิดิ เห็น็ ต่่างๆ ที่่�ทางโรงพยาบาลสนัับสนุุนให้้เกิิด
และกระบวนการออกแบบอย่า่ งมีีส่ว่ นร่ว่ ม ความสััมพัันธ์์ที่่�ดีีกัับชุุมชนโดยรอบ เช่่น
ของผู้�ที่�่มีีส่่วนเกี่�่ยวข้้องกัับการใช้้บริิการ โครงการเกษตรอิินทรีีย์์ พื้้�นที่�่จำหน่่าย
พื้้�นที่�่โรงพยาบาล สามารถสรุุปประเด็็น ผัักปลอดภััยและผลผลิิตทางการเกษตร
สำคััญที่่�จะนำไปเป็็นแนวทางในการ เป็น็ ต้้น
ออกแบบผังั แม่บ่ ทโรงพยาบาลสว่า่ งแดนดินิ ไม่่เพีียงเท่่านี้้� ความต้อ้ งการของทาง
ได้้หลายประเด็็นด้้วยกััน ไม่่ว่่าจะเป็็น โรงพยาบาลยัังส่่งเสริิมให้้มีีการจััดให้้มีี
พััฒนาอาคารจอดรถรวมแบบซ้้อนชั้�น พื้้น� ที่เ่� ยีียวยาด้า้ นจิติ วิญิ ญาณ เพื่อ่� ส่ง่ เสริมิ
เพื่่�อให้้มีีทางเลืือกในการจััดการพื้้�นที่่�ที่�่มีี อััตลัักษณ์์ของเมืืองแห่่งธรรมของจัังหวััด
อยู่�อย่่างจำกััดของโรงพยาบาลสำหรัับ สกลนคร เช่น่ ศาลาปฏิบิ ัตั ิิธรรม ใช้้เป็น็ ที่่�
กิิจกรรมส่่งเสริิมคุุณภาพการใช้้ชีีวิิต จััดกิิจกรรมประจำปีี รวมถึึงพื้้�นที่�่กิิจกรรม
นอกจากนี้้�ได้้วางแผนจััดให้้มีีพื้้�นที่่�รองรัับ นัันทนาการสำหรัับบุุคลากร และพััฒนา
การขยายตัวั โดยเฉพาะพื้้น� ที่ห่� อพยาบาล สิ่่�งอำนวยความสะดวกสำหรัับบุุคลากร
ผู้้�ป่่วยใน ส่ว่ นบ้้านพัักบุคุ ลากร และพื้้�นที่่� ที่่�ชุุมชนภายนอกสามารถเข้้ามาใช้้งานได้้
บำบัดั น้้ำเสีีย จัดั เก็บ็ ขยะมูลู ฝอย ทั้้ง� ที่เ�่ ป็น็ โดยไม่่รบกวนกิิจกรรมหลัักในการรัักษา
ขยะทั่่ว� ไป ขยะอัันตราย และขยะติิดเชื้อ� พยาบาล เช่น่ ลานกีีฬาชุมุ ชนทั้้ง� ในร่ม่ และ
รวมไปถึึงพััฒนาพื้้�นที่่�เรีียนรู้�และให้้ กลางแจ้้ง ทางวิ่�งสำหรัับออกกำลัังกาย
บริิการชุุมชน จััดให้้มีีพื้้�นที่่�พบปะสำหรัับ และเส้้นทางจัักรยาน พร้้อมทั้้�งปรัับปรุุง
ตััวแทนชุุมชน ญาติิผู้้�ป่่วย และบุุคลากร และขยายพื้้�นที่�่สีีเขีียวเพื่�่อการพัักผ่่อน
ทางการแพทย์์ เพื่่�อดำเนิินกิิจกรรมที่�่ และทำกิิจกรรมแบบไม่เ่ ป็น็ ทางการ
ส่ง่ เสริมิ สุขุ ภาพ รวมถึงึ การรองรับั กิจิ กรรม

ภาพที่�่ 138 กิจิ กรรมการออกแบบอย่า่ งมีีส่่วนร่ว่ ม

166 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

แนวทางพัฒนาผังแม่บท
(Master Plan)
แผนพััฒนาเชิิงกายภาพนั้้�น มีีโครงการที่่�สนัับสนุุนแนวคิิดในการพััฒนาโรงพยาบาล
เพื่อ�่ สุขุ ภาวะ ซึ่ง� มีีความสอดคล้อ้ งกับั วิสิ ัยั ทัศั น์ก์ ารพัฒั นาโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราช
ทั่่�วประเทศ ตามยุุทธศาสตร์์การพััฒนาโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชในทศวรรษที่�่ 5
(พ.ศ. 2560-2569) และยุุทธศาสตร์์ระยะ 20 ปีี (2560-2579) ของกองแบบแผน
กรมสนับั สนุุนบริกิ ารสุุขภาพ สำหรับั แผนพััฒนาเชิิงกายภาพนั้้น� ได้เ้ สนอให้ม้ ีีโครงการ
พััฒนาเชิิงกายภาพที่่�สอดคล้้องกัับผัังแม่่บทการใช้้พื้้�นที่�่ในระยะต่่างๆ ทั้้�งระยะสั้้�น
ระยะกลาง และระยะยาว ประกอบไปด้ว้ ย

ภาพที่่� 139 ร่า่ งผัังแม่่บทโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุุพราชสว่า่ งแดนดิิน 167

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

โครงการก่่ อสร้้ างอาคารและสิ่�่ งปลูู กสร้้ างใหม่่

• โครงการพััฒนาพื้้�นที่�่พบปะกัันระหว่่างผู้้�ป่่วย ญาติิผู้้�ป่่วย
อาสาสมััคร และบุุคลากรทางการแพทย์์ “เฮืือนโฮมสุุข”
และสภาพแวดล้อ้ มโดยรอบ (ระยะสั้้น� )

• โครงการพัฒั นาพื้้น� ที่เ่� รีียนรู้�และให้บ้ ริกิ ารชุมุ ชน ได้แ้ ก่่ อาคาร
เฉลิมิ พระเกีียรติิ และอาคารแพทย์์แผนไทย (ระยะสั้้�น)

• โครงการก่่อสร้้างบ้้านพัักผู้�อำนวยการและภููมิิทััศน์์โดยรอบ
(ระยะสั้้�น)

• โครงการก่อ่ สร้า้ งอาคารหอพยาบาลผู้้�ป่ว่ ยใน ห้อ้ งวินิ ิจิ ฉัยั โรค
และสิ่่ง� อำนวยความสะดวก (ระยะกลาง)

• โครงการก่่อสร้้างบ้้านพัักแพทย์์ พยาบาล และบุุคลากร
ทางการแพทย์์ (ระยะกลางและระยะยาว)

• โครงการศาลาธรรมและอาคารกีีฬาอเนกประสงค์์(ระยะยาว)

โครงการปรัับเปลี่�่ยนการใช้้งานอาคารเดิิม

• โครงการขยายและต่่อเติิมระบบบำบััดน้้ำเสีีย (ระยะกลาง
และระยะยาว)

โครงการพััฒนาและปรัับปรุุงภููมิิทััศน์์

• โครงการพัฒั นาพื้้น� ที่ส่� ีีเขีียวและสนามกีีฬา รวมถึงึ ลานคนเดินิ
ลานออกกำลังั กาย และสนามเด็ก็ เล่น่ (ระยะกลาง)

• โครงการปรัับภููมิิทััศน์์รอบพื้้�นที่�่เรีียนรู้�และให้้บริิการด้้าน
สุุขภาพชุมุ ชนและสวนสมุนุ ไพร (ระยะกลาง)

• โครงการปรัับปรุุงทางเดิินเท้้าและเส้้นทางจัักรยานรอบ
โรงพยาบาล รวมถึงึ ส่ว่ นบริกิ ารที่เ�่ กี่่�ยวข้อ้ ง (ระยะยาว)

• โครงการพััฒนาภููมิิทััศน์์และสิ่่�งอำนวยความสะดวกบริิเวณ
ส่่วนพัักอาศััย รวมถึึงที่่�จอดรถ ทางเท้้า และทางจัักรยาน
(ระยะกลางและระยะยาว)

• โครงการพััฒนาภููมิิทััศน์์รอบศาลาธรรมและลาน
อเนกประสงค์์ (ระยะกลางและระยะยาว)

168 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

ภาพที่่� 140 ภาพสามมิิติแิ สดงการพััฒนาสิ่่�งปลููกสร้้างในโรงพยาบาลสว่่างแดนดิิน

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 169

แนวทางพัฒนาพื้นท่ีอยู่ดีมีสุ ข
พื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุขที่�่มีีศัักยภาพในการพััฒนาให้้เป็็นพื้้�นที่่�ภายใน
โรงพยาบาลเพื่�่อรองรัับการปฏิิบััติิงานและพื้้�นที่่�ที่่�รองรัับ
การดำเนินิ ชีีวิติ และกิจิ กรรมด้า้ นต่า่ งๆ ให้แ้ ก่เ่ จ้า้ หน้า้ ที่ผ�ู่้�ให้บ้ ริกิ าร
ผู้้�ป่่วย ญาติิ และชุุมชน ทั้้�งก่่อน-ระหว่่าง-และหลัังการรัับ
หรืือให้บ้ ริกิ ารทางสุขุ ภาพนั้้น� คณะวิจิ ัยั เสนอให้พ้ ัฒั นาพื้้น� ที่เ่� รีียนรู้�
ด้้าน “สุุขทางธรรม” ทั้้�งสุุขภาพและสุุขทางธรรม โดยเน้้นให้้
ชุมุ ชนใช้ค้ วามรู้้�ด้า้ นสุขุ ภาพในการดูแู ลตนเองจากการได้ม้ ีีโอกาส
เข้้ามาใช้้พื้้�นที่่�ที่่�ทางโรงพยาบาลจััดให้้ เพื่�่อรองรัับความเป็็น
โรงพยาบาลของชุุมชนอย่่างแท้้จริิง โครงการนี้้�จััดให้้อยู่�ในระยะ
การพััฒนาระยะกลาง เพื่่�อที่�่จะสามารถดำเนิินการต่่อเนื่่�อง
และขยายขอบเขตกิิจกรรมต่่างๆ ได้้ในระยะยาว
นอกจากนี้้� ด้้วยศัักยภาพของโรงพยาบาลที่่�มีีพื้้�นที่�่เปิิดโล่่ง
ที่ย่� ังั ไม่ไ่ ด้ร้ ับั การพัฒั นาให้ใ้ ช้ป้ ระโยชน์ท์ ี่เ่� อื้อ� ต่อ่ การใช้ช้ ีีวิติ ภายใน
โรงพยาบาลของผู้�มาใช้บ้ ริกิ ารและบุคุ ลากรอย่า่ งเต็ม็ ประสิทิ ธิภิ าพ
ดังั นั้้น� การพัฒั นาพื้้น� ที่เ่� หล่า่ นี้้ด� ้ว้ ยการลดพื้้น� ที่ล่� านจอดรถจำนวน
มากที่อ่� ยู่�ระหว่า่ งอาคารส่ว่ นผู้้�ป่ว่ ยนอก ส่ว่ นวินิ ิจิ ฉัยั หอพยาบาล
ผู้้�ป่่วยใน ให้้กลายเป็็นพื้้�นที่�่สีีเขีียวที่�่สามารถประกอบกิิจกรรม
ต่่างๆ ได้้ พื้้�นที่�่สีีเขีียวเหล่่านี้้�จะกลายเป็็นส่่วนสำคััญในการ
ส่่งเสริิมสุุขภาพจากแนวคิิดธรรมชาติิบำบััดได้้เป็็นอย่่างดีี
โดยพื้้น� ที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข ประกอบไปด้ว้ ย

170 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

โครงการพััฒนาพื้้�นที่่�พบปะกััน “เฮืื อนโฮมสุุ ข” 171

วัตั ถุปุ ระสงค์์ เป็น็ พื้้น� ที่อ�่ ยู่่�ดีีมีีสุขุ รพร.สว่า่ งแดนดินิ ที่เ�่ อื้อ� ต่อ่
การใช้้ชีีวิิตและการเรีียนรู้� มีีลัักษณะอเนกประสงค์์ใช้้เป็็นพื้้�นที่่�
พักั รอของผู้้�ป่ว่ ยและญาติผิ ู้้�ป่ว่ ย เป็น็ พื้้น� ที่จ่� ัดั นิทิ รรศการให้ค้ วามรู้�
ด้้านสุุขภาพ และจััดกิิจกรรมของบุุคลากรของโรงพยาบาล
เพื่�่อสนัับสนุุนการให้้บริิการด้้านสุุขภาพร่่วมกัับญาติิผู้้�ป่่วย
ระยะเวลาดำเนินิ การ พ.ศ. 2564-2565
ที่่�ตั้้�งโครงการ พื้้�นที่่�ระหว่่างอาคารผู้้�ป่่วยนอกและอาคาร
วิินิิจฉััยและรัักษาโรค

โครงการศาลาธรรมและอาคารกีีฬาอเนกประสงค์์

วัตั ถุปุ ระสงค์ ์ เป็น็ พื้้น� ที่อ�่ ยู่่�ดีีมีีสุขุ รพร.สว่า่ งแดนดินิ ที่เ�่ อื้อ� ต่อ่
การใช้ช้ ีีวิติ และการเยีียวยาทางด้า้ นจิติ วิญิ ญาณในสภาพแวดล้อ้ ม
ที่ป�่ ลอดภัยั เชื่อ�่ มโยงการใช้ง้ านจากภายในอาคารสู่�ภายนอกอาคาร
ระยะเวลาดำเนินิ การ พ.ศ. 2569-2573
ที่�่ตั้้�งโครงการ ส่่วนที่�่พัักอาศััยเดิิมบริิเวณทิิศตะวัันออกของ
โรงพยาบาล 

โครงการพัั ฒนาภูู มิิทัั ศน์์ รอบศาลาธรรมและ
ลานอเนกประสงค์์ และพื้้�นที่่�สีี เขีียวและสนามกีีฬา
รวมถึึงลานคนเดิิน ลานออกกำำ�ลัังกาย และสนาม
เด็็กเล่่น

วััตถุุประสงค์์ เพื่�่อเป็็นพื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข รพร.สว่่างแดนดิิน
ที่่�สนัับสนุุนการเยีียวยาทางด้้านจิิตวิิญญาณและเอื้ �อต่่อการใช้้
ชีีวิิต เน้้นการพัักผ่่อนและดำเนิินกิิจกรรมที่่�ไม่่ใช้้กำลััง รวมถึึง
จัดั กิจิ กรรมทางวัฒั นธรรมร่ว่ มกันั ระหว่า่ งบุคุ ลากรทางการแพทย์์
อาสาสมััครชุุมชน และญาติิผู้้�ป่่วย ระยะเวลาดำเนิินการ พ.ศ.
2566-2568 และ พ.ศ. 2569-2573
ที่�่ตั้้�งโครงการ พื้้�นที่่�รอบศาลาธรรมและสนามกีีฬา
อเนกประสงค์์ และบริิเวณโดยรอบส่่วนที่�่พัักอาศััยเดิิมบริิเวณ
ทิิศตะวัันออกของโรงพยาบาล

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

172 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

ภาพที่�่ 141 ภาพจำลองทัศั นีียภาพการพัฒั นาพื้้�นที่่�อยู่่�ดีีมีีสุขุ 173

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

13

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชด่ านซ้ าย
จั งหวั ดเลย

174 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่�่อสุุขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชด่่านซ้้ายตั้้�งอยู่�่
บนถนนเลย-ด่่านซ้้าย ตำำ�บลด่่านซ้้าย อำำ�เภอ
ด่่านซ้้าย จัังหวััดเลย
• การลงพื้้�นที่่�สำำ �รวจสภาพแวดล้้อมในปัั จจุุบััน
ของโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราชด่่ านซ้้ าย
แบ่่งเป็็ นส่่ วนที่่�สำำ �คััญในผัังปัั จจุุบัันทั้้�งหมด 4
ส่่ วนหลััก ได้้แก่่
1) ส่่ วนบริิการทางการแพทย์์
2) ส่่ วนสนัับสนุุนทางการแพทย์์
3) ส่่ วนสนัับสนุุนบุุคลากร
4) ส่่ วน service

ภาคีที่รับผิดชอบ

คณะสถาปั ตยกรรมศาสตร์
มหาวิ ทยาลั ยศรี ปทุ ม

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 175

ข้อมูลปั ญหาและความต้องการเบ้ืองต้น
เนื่อ�่ งจากโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชด่า่ นซ้า้ ยเป็น็ โรงพยาบาล
ประจำอำเภอ ผู้�ใช้บ้ ริกิ ารค่อ่ นข้า้ งน้อ้ ยไม่ไ่ ด้ม้ ีีจำนวนมากเหมืือน
โรงพยาบาลประจำจัังหวััด การใช้้งานพื้้�นที่�่จึึงเพีียงพอแก่่ผู้�ใช้้
บริิการ สำหรัับส่่วนการตรวจและการพัักรัักษาค่่อนข้้างสะดวก
และเพีียงพอต่อ่ การใช้ง้ าน
เริ่�มจากส่่วนบริิการทางการแพทย์์ พื้้�นที่�่ส่่วนบริิการทาง
การแพทย์์ สำหรัับพื้้�นที่่�ใช้้สอยค่่อนข้้างเพีียงพอต่่อผู้�ใช้้งาน
มีีเพีียงบริิเวณรอตรวจของอาคารผู้้�ป่่วยนอก (OPD) ที่่�ผู้�ใช้้งาน
ค่อ่ นข้้างเยอะ ในวันั ที่น�่ ัดั ตรวจโรค จะมีีผู้้�ใช้้บริกิ ารเดิินทางมาใช้้
บริิการในเวลาเดีียวกััน ในขั้�นตอนเดีียวกััน โดยภาพรวมทั่่�วไป
พื้้น� ที่ใ�่ ช้ส้ อยไม่ไ่ ด้เ้ ป็น็ ปัญั หาสำหรับั การใช้ง้ าน บริเิ วณอาคารส่ว่ น
บริิการทางการแพทย์์จะมีีที่่�นั่่�งพัักคอยแทรกอยู่่�บริิเวณโดยรอบ
รวมถึึงภายในอาคารยัังจััดที่่�นั่่�งสำหรัับการพัักคอยของผู้้�ป่่วย
และญาติอิ ีีกด้ว้ ย สำหรับั อาคารพักั รักั ษาสำหรับั ผู้้�ป่ว่ ยหลังั คลอด
จะมีีการออกแบบให้้มีีส่่วนนอนพัักรัักษาสำหรัับผู้้�ป่่วยและญาติิ
ที่่�อยู่�เฝ้้าไข้้ เป็็นการจััดสััดส่่วนได้้เป็็นอย่่างดีี ซึ่�งส่่งผลให้้ผู้้�ป่่วย
และญาติผิ ู้้�ป่่วยรู้้�สึกึ สะดวกสบาย มีีความสุุขระหว่า่ งใช้บ้ ริกิ าร
ต่่อมาคืือส่่วนสนัับสนุุนทางการแพทย์์ พื้้�นที่�่ส่่วนสนัับสนุุน
ทางการแพทย์์ สำหรัับการใช้้สอยพื้้�นที่�่ค่่อนข้้างเพีียงพอต่่อการ
ใช้ง้ าน เนื่อ่� งจากเป็น็ โรงพยาบาลขนาดเล็ก็ จึงึ มีีผู้้�ใช้บ้ ริกิ ารจำนวน
ไม่่มากทำให้้พื้้น� ที่�่ใช้้สอยของคลังั พััสดุุ โรงจ่่ายกลาง โรงซักั ฟอก
โรงนึ่่�งและซ่่อมบำรุุง ไม่่มีีความจำเป็็นต้้องขยายพื้้�นที่�่ใช้้สอย
ในส่่วนของทางเทคนิิค เครื่�องมืือ ไม่่ได้้มีีปััญหาต่่อการใช้้งาน
ในปััจจุุบัันมีีการจััดวางอาคารได้้เหมาะสมต่่อการใช้้งานและ
เชื่�อ่ มโยงต่อ่ การบริิการส่่วนการแพทย์์
และสุุดท้า้ ยคืือ ส่่วนสนับั สนุุนบุุคลากร พื้้น� ที่ส่� ่ว่ นสนับั สนุุน
บุคุ ลากร ประกอบไปด้้วยอาคารชุดุ พัักอาศัยั บ้้านพักั แพทย์์และ
พื้้น� ที่ส่� ่ว่ นกลางที่เ่� ป็น็ สนามแบดมินิ ตันั และสระว่า่ ยน้้ำเพื่อ่� ส่ง่ เสริมิ
คุุณภาพชีีวิิตที่�่ดีีให้้แก่่บุุคลากร ลัักษณะอาคารชุุดพัักอาศััย
เป็น็ ห้้องพัักอาศัยั ที่่�พัักอยู่่�ร่่วมกันั ห้อ้ งละ 2 คน ใช้้พื้้น� ที่�ส่ ่่วนกลาง
ภายในห้้องร่่วมกััน เช่่น ห้้องนั่่�งเล่่น ครััว ห้้องน้้ำ และระเบีียง
โดยบุุคลากรที่�่อาศััยอยู่่�ส่่วนใหญ่่เป็็นเจ้้าหน้้าที่�่พยาบาลและ

176 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่�่งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

เจ้้าหน้้าที่่�ส่่วนต่่างๆ สภาพอาคารค่่อนข้้างดีี ไม่่ทรุุดโทรม
มีีการดููแลรัักษาที่�่ดีี จััดวางอยู่�ในตำแหน่่งที่�่เข้้าถึึงได้้ง่่าย
ส่ว่ นบ้า้ นพักั อาศัยั แพทย์จ์ ะมีีลักั ษณะเป็น็ บ้า้ นไม้ส้ องชั้น� มีีสภาพ
ที่่�ค่่อนข้้างเก่่าและทรุุดโทรมบางส่่วนเนื่�่องจากใช้้งานมาเป็็น
เวลานาน จััดวางอยู่�ในตำแหน่่งที่�่เป็็นส่่วนสนัับสนุุนบุุคลากร
มีีถนนเข้า้ ถึึง แต่บ่ างส่่วนยังั คงเป็็นถนนที่ย�่ ังั ไม่ไ่ ด้้ปรัับปรุุง พื้้�นที่�่
ส่่วนกลางที่่�เป็็นสนามแบดมิินตัันและสระว่่ายน้้ำใช้้ร่่วมกััน
และยังั คงสภาพดีี

ภาพที่่� 142 กิิจกรรมสััมภาษณ์แ์ ละออกแบบอย่่างมีีส่ว่ นร่ว่ ม

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 177

แนวทางพัฒนาผังแม่บท
(Master Plan)
ทางมหาวิิทยาลััยได้้ศึึกษาและเห็็นศัักยภาพในการพััฒนาพื้้�นที่่�
ตามตำแหน่ง่ ต่า่ งๆ 4 จุุดด้้วยกััน ซึ่�งเกี่่ย� วข้อ้ งกัับการรักั ษาพยาบาล
การพัักผ่่อนหย่่อนใจ และทำกิิจกรรมในโรงพยาบาล รองรัับการ
ใช้้งานของผู้้�ป่่วยและญาติิ รวมถึึงแพทย์์ พยาบาล และเจ้้าหน้้าที่�่
ประกอบไปด้้วย สนามเด็็กเล่่นบริิเวณด้้านข้้างอาคารปัันสุุข, พื้้�นที่�่
บ้้านพัักบุุคลากรทางการแพทย์์, พื้้�นที่�่พัักรัักษาผู้้�ป่่วยระยะสุุดท้้าย
และสวนสาธารณะสำหรัับประชาชนทั่่�วไป

ภาพที่่� 143 ผังั แสดงผัังแม่บ่ ทใหม่แ่ ละตำแหน่ง่ องค์์ประกอบต่า่ งๆ และข้้อเสนอในผังั แม่่บท

1) สนามเด็ก็ เล่น่ บริเิ วณด้า้ นข้า้ งอาคารปันั สุขุ เป็น็ สนามเด็ก็ เล่น่
สำหรับั บุุตรหลานบุุคลากรทางการแพทย์์

ภาพที่�่ 144 รููปแสดงรููปแบบสนามเด็ก็ เล่น่ ด้้านข้า้ งอาคารปันั สุุข

178 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

2) พื้้น� ที่บ่� ้า้ นพักั บุคุ ลากรทางการแพทย์์
• บ้้านพัักแพทย์์ เป็็นบ้้านแฝดเพื่่�อประหยััดพื้้�นที่่� สองชั้�น

สามารถจอดรถได้้ มีีสวนคั่่�นเพื่อ่� ความเป็น็ ส่่วนตััว
• อาคารพัักบุุคลากรทางการแพทย์์ มีีแบบห้้องเดี่่�ยวสำหรัับ

บุุคลากรที่่�ต้้องพัักอาศััยเป็็นครอบครััว และห้้องคู่�สำหรัับ
บุุคลากรที่�่ยัังไม่่มีีครอบครััว มีีการแบ่่งการใช้้งานอย่่างเป็็น
สัดั ส่ว่ น และไม่่รบกวนพื้้น� ที่�ส่ ่ว่ นตัวั ซึ่�งกันั และกันั

ภาพที่่� 145 ผัังแสดงการปรัับผัังแม่่บทบริเิ วณบ้า้ นพักั บุุคลากร 179

ภาพที่่� 146 รููปแสดงรููปแบบที่พ่� ักั อาศััยบุคุ ลากร

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

3) พื้้�นที่พ่� ัักรัักษาผู้้�ป่่วยระยะสุดุ ท้้าย
รักั ษาผู้้�ป่่วยระยะสุุดท้้าย มีีที่่พ� ัักสำหรัับผู้้�ป่ว่ ยที่ด�่ ููแลตััวเองไม่ไ่ ด้้
และผู้้�ป่่วยที่�่ยัังสามารถดููแลตััวเองได้้ พื้้�นที่�่ออกแบบให้้มีีความ
สงบเรีียบง่่าย มีีพื้้�นที่�่ให้้ระลึึกถึึงสิ่่�งศัักดิ์์�สิิทธิ์์� พื้้�นที่�่พัักผ่่อน
เพื่อ่� ความสงบนิ่่�งในจิิตใจ

ภาพที่�่ 147 รูปู แสดงผังั บริเิ วณและรููปแบบที่่พ� ัักรัักษาผู้้�ป่่วยระยะสุดุ ท้้าย

180 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

4) สวนสาธารณะสำหรับั ประชาชนทั่่�วไป
สวนสาธารณะเพื่�่อประโยชน์์ต่่อชุุมชนใกล้้เคีียง หรืือประชาชน
ในอำเภอด่่านซ้้ายที่�่สามารถเข้้ามาใช้้งาน เพื่่�อเป็็นที่�่พัักผ่่อน
หย่่อนใจ หรืือมาออกกำลัังกายเพื่�่อสุุขภาพ ทั้้�งยัังได้้รัับความรู้�
ด้า้ นพืืชสมุนุ ไพรจากสวนพฤกษศาสตร์์อีีกด้้วย

ภาพที่่� 148 ผัังแสดงผัังแม่่บทบริิเวณสวนสาธารณะสำหรับั ประชาชน

ภาพที่�่ 149 รูปู แสดงรููปแบบสวนสาธารณะสำหรัับประชาชน 181

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

แนวทางพัฒนาพื้นท่ีอยู่ดีมีสุ ข

แนวคิิดและรููปแบบพื้้�นที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุ ข

การผสาน เกื้อ� หนุนุ และสร้า้ งความต่อ่ เนื่อ่� งกับั การใช้ง้ านเชิงิ พื้้น� ที่�่
ตามบริิบทรอบๆ เมื่่�อมองตามกายภาพเห็็นความสอดคล้้อง
ด้า้ นการพัฒั นาเชิงิ พื้้น� ที่่� ว่า่ สนามเด็ก็ เล่น่ ควรเป็น็ ส่ว่ นที่ช่� ่ว่ ยผสาน
และเกื้้�อหนุนุ พื้้น� ที่�่โดยรอบ ดังั นี้้�
1. ด้้านซ้้าย (ทิิศตะวัันออก) โซนตลาดผัักออร์์แกนิิก
และสวนพฤกษศาสตร์์ : เน้้นเป็็นโซนพัักผ่่อนหย่่อนใจ สบายๆ
หรืือทำกิิจกรรมเบาๆ แต่ม่ ีีความเพลิดิ เพลินิ
2. ด้้านขวา (ทิิศตะวัันตก) ติิดโซนลานวิ่�งและสวน
สาธารณะสำหรัับออกกำลัังกาย : จััดให้้มีีอุุปกรณ์์สำหรัับ
ออกกำลัังกายและทดสอบเช็ก็ ศักั ยภาพของร่่างกาย
3. ด้้านหน้้า (ทิิศเหนืือ) บริิเวณติิดถนนใหญ่่ด้า้ นนอก รพ.
และที่�่จอดรถ : จััดให้้เปิิดโล่่งที่่�สุุด เพื่่�อให้้ประชาชนมองเข้้ามา
เห็็นกิจิ กรรมต่า่ งๆ

ภาพที่�่ 150 ผังั แสดงตำแหน่ง่ พื้้�นที่่�อยู่่�ดีีมีีสุขุ ของโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุุพราชด่่านซ้้าย

182 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่่� อสุุ ขภาวะ

แนวคิิดการออกแบบสนามเด็็กเล่่น

สนามเด็็กเล่่น โดยนำแนวคิิด สนามเด็็กเล่่นสร้้างปััญญา
ในฐานที่�่ 3 “ค่่ายกล Spider Man” เหมาะกัับเด็็ก 3-10 ขวบ
ในฐานนี้้�จะประกอบไปด้้วย ‘บ่่อทราย’ ใช้้เป็็นทรายละเอีียด
กัันการตกกระแทก, ‘โครงเสาไม้้เนื้้�อแข็็ง’ ที่�่ไม่่มีีมุุมแหลมคม,
‘เชืือกใยยัักษ์์’ ที่่�ใช้้ในการประมง และ ‘ต้้นไม้้ใหญ่่’ ที่�่มีีกิ่่�งและ
ลำต้น้ ตรง เพื่อ�่ การเดิินเชืือก ฐาน “ค่่ายกล Spider Man” จะช่ว่ ย
ให้้เด็็กได้้พััฒนากล้้ามเนื้้�อจากการปีีนป่่ายเส้้นเชืือก นอกจากนี้้�
การได้้ออกกำลัังกายอยู่�ตลอดเวลา จะทำให้้เด็็กมีีการเติิบโต
เรีียนรู้�การเคลื่�่อนไหวที่�่มั่่�นคงจากเครื่�่องเล่่น ทำให้้เด็็กฉลาด
และอารมณ์์ดีี

ภาพที่่� 151 รููปแสดงแนวคิิดและตััวอย่า่ งของสนามเด็็กเล่่น (พื้้�นที่อ�่ ยู่่�ดีีมีีสุขุ ) 183

ภาพที่่� 152 รููปแสดงรูปู แบบสนามเด็็กเล่่น (พื้้น� ที่�่อยู่่�ดีีมีีสุุข) ตามแนวคิดิ ค่่ายกล

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

แนวคิิดการออกแบบที่่�พัักคอย
ออกแบบโดยคำนึึงถึึงการใช้้งานของ “กลุ่�มผู้�เปราะบาง”
ได้แ้ ก่่ เด็ก็ วัยั หัดั เดินิ ผู้้�สูงู วัยั และผู้�ที่ต่� ้อ้ งนั่่ง� รถเข็น็ โดยจัดั ตำแหน่ง่
ที่�่นั่่�ง และที่่�จอดรถเข็็น สำหรัับกลุ่�มผู้�เปราะบางไว้้ให้้อยู่�ประกบ
ข้้างม้้านั่่�ง 2 จุุด บริิเวณตรงกลางของพื้้�นที่�่พัักคอย การวาง
ตำแหน่่งลัักษณะนี้้�ช่่วยให้้การเข้้า-ออกของรถเข็็นเด็็กและเก้้าอี้ �
เข็็นผู้้�สููงวััย เข้้าถึึงพื้้�นที่�่พัักคอยได้้สะดวกยิ่ �งขึ้�น รวมถึึงช่่วย
ส่่งเสริิมให้้เกิิดปฏิิสััมพัันธ์์กัับคนวััยอื่่�นๆ และทำให้้ผู้�ใช้้ในกลุ่�ม
ผู้�เปราะบางสามารถได้ร้ ับั วิวิ ในการมองเห็น็ กิจิ กรรมที่เ่� กิดิ ได้ด้ ีีด้ว้ ย

ภาพที่่� 153 รููปแสดงรููปแบบพื้้น� ที่่�อยู่่�ดีีมีีสุขุ ของโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชด่่านซ้้าย

184 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ภาพที่่� 154 รููปแสดงรููปแบบพื้้�นที่�อ่ ยู่่�ดีีมีีสุุขของโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุุพราชด่า่ นซ้า้ ย 185

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

14

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชบ้ านดุ ง
จั งหวั ดอุ ดรธานี

186 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชบ้้านดุุง ตั้้�งอยู่�่
ในอำำ�เภอบ้้านดุุง จัังหวััดอุุดรธานีี

• เป็็ นโรงพยาบาลชุุ มชนระดัั บ M2 ขนาด
120 เตีียง

• พื้้�นที่่� โรงพยาบาลมีี การแบ่่ งโซนเป็็ น 3 ส่่ วน
หลัั กๆ คืื อ ส่่ วนให้้ บริิ การ ส่่ วนสนัั บสนุุ น
และ ส่่ วนสำำ �หรัับเจ้้าหน้้าที่่� ปัั จจุุ บัันมีีแนวโน้้ ม
การพััฒนาและขยายตััวเพิ่่�มเติิม เพื่่�อรองรัับ
การให้้ บริิ การประชาชนได้้ มากยิ่่� งขึ้้� น

ภาคีที่รับผิดชอบ

กลุ่ มวิ จั ยส่ิ งแวดล้ อม
สรรค์สร้างเพ่ือสุ ขภาวะ
คณะสถาปั ตยกรรมศาสตร์
มหาวิ ทยาลั ยเกษตรศาสตร์

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 187

ข้อมูลปั ญหาและความต้องการเบื้องต้น
จากการทำกิิจกรรมมีีส่่วนร่่วม การสำรวจและการสััมภาษณ์์
ผู้�มาใช้้บริิการโรงพยาบาล บุุคลากร และผู้�ที่่�มีีส่่วนเกี่่�ยวข้้องกัับ
โรงพยาบาลพบว่า่ สามารถสรุปุ ปัญั หา โอกาส และความต้อ้ งการ
ด้้านสภาพแวดล้้อมทางกายภาพของโรงพยาบาลได้้ทั้้�งปััญหา
โอกาส และความต้อ้ งการด้า้ นสภาพแวดล้อ้ มทางกายภาพ
เริ่ม� จากประเด็น็ ปัญั หา พื้้น� ที่�่ และการให้บ้ ริกิ ารต่อ่ ประชาชน
มีีประเด็็นเรื่่�องปััญหาที่�่จอดรถยนต์์ไม่่เพีียงพอต่่อผู้ �มาใช้้บริิการ
อาคารร้้านค้้าสวััสดิิการ และร้้านอาหารให้้บริิการกัับคนไข้้
หอพักั ญาติิผู้�เฝ้า้ ไข้้ การเพิ่่ม� ห้อ้ งน้้ำในโรงพยาบาล ส่ว่ นบ้า้ นพักั
ก็็ไม่่เพีียงพอสำหรัับเจ้้าหน้้าที่�่เช่่นกััน การแบ่่งพื้้�นที่่�ระหว่่าง
บ้า้ นพักั เจ้า้ หน้า้ ที่ไ�่ ม่เ่ ป็น็ สัดั ส่ว่ น ขาดพื้้น� ที่ส่� ันั ทนาการ ผ่อ่ นคลาย
ให้้เจ้้าหน้้าที่�่ ขณะเดีียวกัันภายในโรงพยาบาลมีีพื้้�นที่�่สีีเขีียว
ค่่อนข้้างมาก แต่่ขาดการออกแบบให้้มีีการใช้้งานที่�่เหมาะสม
และระบบการสัญั จรทางเดินิ เท้า้ ยังั ขาดการเชื่อ่� มต่อ่ ไปในทุกุ พื้้น� ที่่�
ของโรงพยาบาล
แม้จ้ ะมีีปััญหา แต่่โอกาสในการพัฒั นาโรงพยาบาลยังั มีีอยู่�
เช่่นกััน เนื่่�องจากโรงพยาบาลตั้้�งอยู่�ใกล้้แหล่่งชุุมชนเมืืองขนาด
ใหญ่่ สามารถเดินิ ทางไปมาได้ส้ ะดวก โรงพยาบาลอยู่่�ติดิ กับั ถนน
ที่ต�่ ัดั ผ่า่ นเมืือง ทำให้ม้ ีีศักั ยภาพในการพัฒั นาพื้้น� ที่่� สถานที่ต�่ั้้ง� ของ
โรงพยาบาลเป็็นพื้้�นที่่�รอยต่่อของหลายอำเภอ ทำให้้มีีผู้้�มาใช้้
บริิการเยอะ อีีกทั้้ง� พื้้น� ที่่ใ� ห้้บริิการ OPD และ ER มีีความสวยงาม
และห้้อง Lab ที่่ไ� ด้้มาตรฐานระดับั โลกอีีกด้ว้ ย

ภาพที่่� 155 กิิจกรรมการออกแบบอย่า่ งมีีส่ว่ นร่ว่ ม

188 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

สำหรัับความต้้องการด้้านสภาพแวดล้้อมทางกายภาพของโรงพยาบาล คืือ
โรงพยาบาลกำลัังมีีแผนที่�่จะขยายพื้้�นที่่�ส่่วนสนัับสนุุน และส่่วนให้้บริิการผู้้�ป่่วยของ
โรงพยาบาล เนื่�่องจากที่่�มีีอยู่�เดิิมพื้้�นที่�่ไม่่เพีียงพอกัับความต้้องการใช้้งานของผู้�มารัับ
บริิการและเจ้้าหน้้าที่�่ พร้้อมทั้้�งต้้องการที่่�จะปรัับระบบทางสััญจรใหม่่ให้้สอดคล้้องกัับ
การขยายตััวของพื้้�นที่�่โซนต่่างๆ และปรัับปรุุงระบบทางสััญจรเดิิมที่่�ปััจจุุบัันมีีปััญหา
ที่�่บริิเวณทางเข้้าโรงพยาบาลที่�่มีีความสัับสน รวมถึึงบางพื้้�นที่่�ในโรงพยาบาลยัังขาด
พื้้น� ที่ท�่ างเดินิ เท้า้ และทางเดินิ ที่ม่� ีีหลังั คาคลุมุ ทำให้ผู้้�มารับั บริกิ ารมีีปัญั หาในการใช้ง้ าน
ส่่วนเสริิมคืือต้้องการพััฒนาพื้้�นที่ว�่ ่่าง และพื้้�นที่�่สีีเขีียวที่�่ยัังไม่่มีีการใช้้งานในพื้้�นที่�่
โรงพยาบาลให้ส้ อดคล้อ้ งกัับการใช้ง้ านในอาคาร และช่ว่ ยส่่งเสริมิ สุขุ ภาวะของผู้�มาใช้้
โรงพยาบาล และเจ้า้ หน้้าที่่ท� ี่ป�่ ฏิิบััติงิ านด้ว้ ย

ภาพที่�่ 156 ผัังวิเิ คราะห์์พื้้น� ที่�ภ่ ายในโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชบ้้านดุงุ อย่า่ งมีีส่่วนร่ว่ ม

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย 189

แนวทางพัฒนาผังแม่บท (Master Plan)
แนวทางการพัฒั นาผังั แม่บ่ ทโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชบ้า้ นดุงุ
ให้ค้ วามสำคัญั กับั พื้้น� ที่ส่� ีีเขีียวของโรงพยาบาลซึ่ง� ยังั ขาดการพัฒั นา
ให้้สอดคล้้องกัับการใช้้งานภายในอาคาร ทั้้�งที่�่พื้้�นที่่�สีีเขีียวของ
โรงพยาบาลมีีศัักยภาพที่่�จะพััฒนาได้้ โดยการออกแบบวางผััง
พื้้�นที่�่สีีเขีียวนั้้�นมีีเป้้าหมายเพื่่�อช่่วยส่่งเสริิมสุุขภาวะของผู้ �มาใช้้
โรงพยาบาล และเจ้า้ หน้า้ ที่่ท� ี่ป�่ ฏิิบััติิงาน และรองรัับการขยายตััว
ของโรงพยาบาลเนื่อ�่ งจากโรงพยาบาลมีีแผนก่อ่ สร้า้ งอาคารใหม่่
และการขยายโรงพยาบาลเป็น็ การพัฒั นาไปสู่�โรงพยาบาลทั่่ว� ไป
ขนาดเล็็ก (M1) ทำให้้ต้้องวางแผนการใช้้งานพื้้�นที่�่โรงพยาบาล
ในระยะยาว และปรัับทางสััญจรให้้สอดคล้้องกัับแผนพััฒนา
ดังั กล่่าว โดยแบ่่งออกเป็็น 3 ระยะ ได้แ้ ก่่

ภาพที่�่ 157 ภาพผัังแม่่บทโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชบ้า้ นดุุง (แบบขั้้�นสุดุ ท้า้ ย)

190 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

แผนพัฒนาระยะสั้น
(ปี 2564-2565)

ประกอบด้้วย
1.1 อาคารบริกิ ารผู้้�ป่่วยใน 114 เตีียง
1.2 อาคารบ้า้ นพััก 2 หลังั
1.3 อาคารร้้านค้า้ 1 หลััง
1.4 อาคารโรงอาหาร (พื้้น� ที่อ่� ยู่่�ดีีมีีสุุข) 1 หลััง

แผนพัฒนาระยะกลาง
(ปี 2566-2567)

ประกอบด้้วย
1.5 อาคารจอดรถ 1 หลังั
1.6 อาคารจ่่ายกลาง 5 ชั้น� 1 หลััง
1.7 อาคาร OR/LR 1 หลังั
1.8 อาคาเฉลิมิ พระเกีียรติิ 1 หลังั
1.9 อาคารพักั แพทย์์ 6 ชั้�น 1 หลังั
1.10 อาคารยานพาหนะ 1 หลััง

แผนพัฒนาระยะยาว
(หลังปี 2567 เป็ นต้นไป)

1.11 อาคารผู้้�ป่ว่ ยใน 114 เตีียง 1 หลััง
1.12 อาคารผู้้�ป่ว่ ยนอก 1 หลังั
1.13 ปรับั ปรุงุ อาคารผู้้�ป่่วยนอก
1.14 อาคารกีีฬาในร่ม่

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 191

ภาพที่่� 158 ภาพแสดงตำแหน่ง่ มุมุ มองรููปทััศนีียภาพ

แนวทางการพััฒนาพื้้�นที่่�สีีเขีียวภายในโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชบ้้านดุุง
เน้น้ การพัฒั นาให้ส้ อดคล้อ้ งกับั การใช้ง้ านในอาคาร และช่ว่ ยส่ง่ เสริมิ สุขุ ภาวะของผู้�มาใช้้
โรงพยาบาล และเจ้า้ หน้า้ ที่ท่� ี่ป่� ฏิบิ ัตั ิงิ าน โดยมีีแนวคิดิ การออกแบบเพื่อ�่ เป็น็ สวนที่ส�่ ร้า้ ง
ความผ่่อนคลายให้้กัับผู้้�มาใช้้บริิการโรงพยาบาล ทั้้�งผู้้�ป่่วย ญาติิผู้้�ป่่วย และบุุคลากร
โรงพยาบาล โดยใช้้พืืชพรรณเป็็นหลััก เลืือกใช้้พืืชพรรณที่�่มีีความหลากหลาย ทั้้�งสีี
รููปทรง และเป็็นพืืชที่�่มีีกลิ่่�นหอม เพื่่�อช่่วยสร้้างความผ่่อนคลายโดยเน้้นให้้เกิิดการ
เชื่่�อมต่่อทางสายตากัับอาคารผู้้�ป่่วยในเพื่่�อทำให้้ผู้ �ที่่�พัักอยู่ �ในอาคารได้้เห็็นพื้้�นที่�่สีีเขีียว
และรู้้�สึกึ ได้้ใกล้้ชิดิ กับั ธรรมชาติิ

ภาพที่่� 159 ภาพแสดงทััศนีียภาพพื้้น� ที่่�อยู่่�ดีีมีีสุขุ โรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชบ้า้ นดุงุ

192 โครงการวิิจััยและพััฒนาสิ่่�งแวดล้้อมเพื่่�อสุุขภาวะ

แนวทางพัฒนาพื้นท่ีอยู่ดีมีสุ ข
กลุ่�มวิิจััยสิ่่�งแวดล้้อมสรรค์์สร้้างเพื่�่อสุุขภาวะจััดกิิจกรรม
ที่ใ�่ ห้บ้ ุคุ ลากร และตัวั แทนผู้้�บริหิ ารโรงพยาบาล เสนอพื้้น� ที่ภ่� ายใน
โรงพยาบาลที่�่แต่่ละคนมองเห็็นว่่ามีีความจำเป็็นในการพััฒนา
มาก และมีีความเร่่งด่่วนในการพััฒนามาก ซึ่�งจากการเสนอ
ความคิิดเห็็นของผู้�เข้้าร่่วมกิิจกรรมพบว่่า อยากให้้พััฒนาพื้้�นที่่�
โรงอาหารและพื้้�นที่�่ทานอาหารมากที่่�สุุด โดยพื้้�นที่�่ที่�่รองลงมา
คืือ ร้้านค้้าสวัสั ดิกิ าร พื้้�นที่พ�่ ักั คอยญาติคิ ้้างคืืน พื้้�นที่่�สนามกีีฬา
ในร่่ม และพื้้�นที่่�อเนกประสงค์์ตามลำดัับ โดยตำแหน่่งที่�่ผู้้�ร่่วม
ทำกิิจกรรมเห็็นร่่วมกัันในการที่�่จะพััฒนาพื้้�นที่่�โรงอาหารของ
โรงพยาบาลคืือพื้้�นที่�ด่ ้้านหลังั ของเฮืือนสุุขใจ (ศาลาพักั คอยของ
SCG) ในปััจจุุบััน ซึ่�งทางกลุ่�มวิิจััยฯ จะนำความคิิดเห็็นจาก
กิิจกรรมมีีส่่วนร่่วมมาพััฒนาโดยมีีแนวคิิดการออกแบบให้้
สอดคล้อ้ งพื้้น� ที่่�พักั คอย “เฮืือนสุขุ ใจ” และใช้พ้ ื้้น� ที่ส่� ีีเขีียวร่่วมกันั
โดยลัักษณะการออกแบบอาคาร ผู้�ออกแบบตั้้�งใจให้้คล้้ายกัับ
ชานหรืือระเบีียงที่เ�่ ชื่อ่� มต่่อกับั อาคารเดิมิ

ภาพที่�่ 160 ภาพแสดงแบบร่า่ งผังั บริิเวณพื้้น� ที่อ่� ยู่่�ดีีมีีสุขุ โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุพุ ราชบ้า้ นดุุง 193

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย

15

โรงพยาบาลสมเด็ จพระยุ พราชกระนวน
จั งหวั ดขอนแก่ น

194 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่่� งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ข้อมูลโรงพยาบาล

• โรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราชกระนวน
ตั้้� งอยู่�่ ที่่� เลขที่่� 1 หมู่่� 11 ถนนสืื บสารคาม
ตำำ�บลหนองโก อำำ�เภอกระนวน จัังหวััดขอนแก่่น
ในปีี 2520 อำำ�เภอกระนวนได้้ รัั บคัั ดเลืื อก
ให้้ จัั ดสร้้ างโรงพยาบาลสมเด็็ จพระยุุ พราช

• ปัั จจุุ บัั นเป็็ นโรงพยาบาลแม่่ข่่ ายขนาด M2
107 เตีี ยง กำำ�ลัั งจะขอเป็็ น 120 เตีี ยง
และได้้ ผ่่ านมาตรฐาน Joint Commission
International (JCI) ในปีี 2560

• โรคส่่ วนใหญ่่ที่่� ทำำ�การรัั กษาเป็็ นโรคติิ ดต่่ อ
ทางการบริิ โภคน้ำ�ำ�และอาหาร อุุ จจาระร่่วง
ไข้้หวััดใหญ่่ ไข้้เลืือดออก ในพื้้�นที่่�อำำ�เภอกระนวน

ภาคีท่ีรับผิดชอบ

กลุ่ มวิ จั ยส่ิ งแวดล้ อม
สรรค์สร้างเพื่อสุ ขภาวะ
คณะสถาปั ตยกรรมศาสตร์
มหาวิ ทยาลั ยเกษตรศาสตร์

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่�่วไทย 195

ข้้อมููลปัั ญหาและความต้้องการเบื้้�องต้้น

ลัักษณะทางกายภาพของพื้้น� ที่�ใ่ นปัจั จุบุ ััน ให้้บริิการทางการแพทย์์ แต่่ยัังขาดการ
ของโรงพยาบาล พบว่่าพื้้�นที่�่มีีปััญหา เชื่่�อมต่่อไปยัังพื้้�นที่่�อื่่�นๆ ของโรงพยาบาล
ในด้้านการขยายตััวของพื้้�นที่�่นั่่�งรอรัับ และจากการศึึกษาและวิิเคราะห์์พบว่่า
บริิการ และห้้องน้้ำส่่วนกลางที่�่มีีส่่วน พื้้น� ที่เ่� ปิดิ โล่ง่ ของโรงพยาบาลมีีศักั ยภาพที่่�
รองรัับผู้้�สููงอายุุหรืือผู้้�พิิการที่่�มากขึ้�น จะพัฒั นาเป็น็ พื้้น� ที่ใ่� ห้บ้ ริกิ ารสอดคล้อ้ งกับั
โดยเฉพาะในส่่วนผู้้�ป่ว่ ยนอก ประกอบกับั การใช้้งานในอาคารแต่่ยัังขาดการพััฒนา
พื้้น� ที่ร่� ะหว่า่ งอาคารเป็น็ พื้้น� ที่ท่� ี่ม�่ ีีขนาดเล็ก็ ทำให้้การใช้้งานยัังไม่่เต็็มประสิิทธิิภาพ
และบางพื้้น� ที่แ่� สงส่อ่ งไม่ถ่ ึงึ ทำให้ไ้ ม่ส่ ามารถ ซึ่ง� สามารถสรุปุ ความต้อ้ งการและแนวทาง
ปลูกู ต้น้ ไม้ไ้ ด้้ในส่ว่ นที่ถ่� ูกู จัดั เป็น็ สวนหย่อ่ ม การพััฒนาผัังแม่่บทของโรงพยาบาล
มีีที่น�่ ั่่ง� ให้ผู้้�มารับั บริกิ าร แต่ก่ ็ย็ ังั ไม่เ่ พีียงพอ สมเด็็จพระยุพุ ราชกระนวน ได้ด้ ัังนี้้�
แต่ม่ ีีคนไปใช้บ้ ริกิ ารไม่ม่ ากเนื่อ�่ งด้ว้ ยพื้้น� ที่�่ • โรงพยาบาลกำลัังมีีแผนที่่�จะขยาย
เหล่่านั้้�นอยู่่�ห่่างจากจุุดบอกคิิวรัับบริิการ พื้้น� ที่ส่� ่ว่ นให้บ้ ริกิ ารผู้้�ป่ว่ ยของโรงพยาบาล
ซึ่�งผู้้�ป่่วยกัังวลว่่าจะไม่่ได้้ยิินเสีียงเรีียกคิิว ทำให้้มีีแผนก่่อสร้้างอาคารใหม่่ และทุุบ
ของตนเอง ตึกึ เดิมิ บางตึกึ ทำให้ต้ ้อ้ งวางแผนการใช้ง้ าน
คณะทำงานลงพื้้�นที่�่โรงพยาบาล พื้้น� ที่โ่� รงพยาบาลในระยะยาวและแบ่ง่ เป็น็
สมเด็็จพระยุุพราชกระนวน จัังหวััด ช่่วงระยะในการปรัับผััง
ขอนแก่่น โดยได้้พููดคุุยและสััมภาษณ์์ • เน้น้ การพัฒั นาพื้้น� ที่ส�่ ีีเขีียวขนาดใหญ่่
ผู้�อำนวยการและเจ้้าหน้้าที่่�โรงพยาบาล ให้้สอดคล้้องกัับการใช้้งานในอาคาร
พร้้อมกัับเดิินสำรวจพื้้�นที่่�เพื่�่อรัับทราบ และช่่วยส่่งเสริิมสุุขภาวะของผู้�มาใช้้
ปััญหา จุุดแข็็งและจุุดอ่่อนทางกายภาพ โรงพยาบาล และเจ้้าหน้้าที่่�ที่�่ปฏิิบัตั ิิงาน
ของโรงพยาบาล กิิจกรรมและพฤติิกรรม • ปรัับระบบการสััญจรของทางรถ และ
ของผู้�เข้้าใช้้โรงพยาบาล ซึ่�งรวมทั้้�งผู้้�ป่่วย ทางเดิินให้้ชััดเจน และเชื่่�อมโยงพื้้�นที่่�
ญาติิผู้้�ป่่วย และเจ้้าหน้้าที่�่บุุคลากร ทุกุ ส่ว่ นในโรงพยาบาล โดยทางผู้�ออกแบบ
โรงพยาบาล ร่ว่ มกับั การวิเิ คราะห์ล์ ักั ษณะ ได้้ใช้้แผนแม่่บทด้้านอาคารและสภาพ
ทางกายภาพของพื้้�นที่�่ของโรงพยาบาล แวดล้อ้ มปีี 2560 ของโรงพยาบาลสมเด็็จ
ซึ่�งพบว่่าลัักษณะการวางผัังของพื้้�นที่่� พระยุุพราชกระนวน ที่�่จััดทำโดยกอง
โรงพยาบาลมีีการแบ่ง่ ส่ว่ นพื้้น� ที่ก่� ารใช้ง้ าน แบบแผน กรมสนัับสนุุนบริิการสุุขภาพ
เป็็นสััดส่่วนที่�่ชััดเจน มีีระบบทางสััญจร กระทรวงสาธารณสุุข เป็็นกรอบแนวคิิด
ที่เ�่ ป็น็ ถนนหลักั เข้า้ ถึงึ ในทุกุ ส่ว่ นการใช้ง้ าน การพััฒนาผังั แม่บ่ ท
ของโรงพยาบาล แต่ใ่ นส่ว่ นของทางเดินิ เท้า้
ที่ม่� ีีหลังั คาคลุมุ จะมีีเฉพาะในส่ว่ นของพื้้น� ที่�่

196 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ

ภาพที่�่ 161 ทิิศทางการพััฒนาของโรงพยาบาลและความต้อ้ งการเบื้้�องต้้น

ภาพที่�่ 162 กิิจกรรมการออกแบบอย่่างมีีส่ว่ นร่ว่ ม 197

โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชทั่่�วไทย

แนวทางพััฒนาผัังแม่่บท (Master Plan)
แนวทางการออกแบบผัังแม่่บท เริ่�มจากการเพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียวที่�่มีีคุุณภาพที่่�เอื้�อต่่อการ
พัักคอย เยีียวยา และรองรัับการใช้้ชีีวิิตของผู้้�ป่่วย ญาติิ รวมทั้้�งบุุคลากร มีีทั้้�งหมด
4 จุดุ โดยจุุดที่่� 1 บริเิ วณหอพระ จุุดที่่� 2 พื้้�นที่ส่� ีีเขีียวแนวกัันชนด้้านที่ต�่ ิดิ ซอยด้้านข้้าง
โรงพยาบาล เป็็นทางเท้้าที่�่มีีหลัังคาคลุุมตั้้�งแต่่ทางเข้้าไปถึึงด้้านหลัังของโรงพยาบาล
จุดุ ที่่�3พื้้น� ที่ส่� ีีเขีียวเพื่อ่� นันั ทนาการของบุคุ ลากรและรองรับั การขยายตัวั ของโรงพยาบาลได้้
จุดุ ที่่� 4 พื้้น� ที่ส�่ ีีเขีียวเพื่่อ� นันั ทนาการของบุุคลากร
นอกจากนี้้�ยัังได้้เพิ่่�มส่่วนพื้้�นที่�่จอดรถบริิเวณด้้านหลัังของโรงพยาบาลเพิ่่�มเติิม
พร้้อมทั้้�งเตรีียมพื้้�นที่�่ขยายของส่่วนให้้บริิการทางการแพทย์์ด้้านหลัังของโรงพยาบาล
ซึ่�งเตรีียมไว้้เผื่�่อการขยายหอที่่�พัักผู้้�ป่่วย และในส่่วนสนัับสนุุนตามแผนแม่่บทของ
กองแบบแผน จะเป็็นอาคารซ้้อนชั้�นทำให้้มีีพื้้�นที่�่รอบอาคารมากขึ้�น และจะถููกจััดวาง
ไว้ต้ รงกลางของพื้้�นที่�โ่ รงพยาบาล

ภาพที่่� 163 แบบร่า่ งผัังแม่บ่ ทโรงพยาบาลสมเด็จ็ พระยุพุ ราชกระนวน

198 โครงการวิิจััยและพัั ฒนาสิ่�่ งแวดล้้อมเพื่�่ อสุุ ขภาวะ