วิธีวิจัยทางสาธารณสุขศาสตร์เบื้องต้น

43







ิ
ี
การเปรียบเทยบนําหนา หรือาจจะไมใชคําเหลานี้นําหนาก็ได เชน การทดลองเพาะเลี้ยงไสเดือนดนใน
ื่
เพื่อการคา การสกัดสารอินดิเคเตอรจากดอกอัญชันเพอใชรักษาผมหงอกกอนวัย และอื่น ๆ
ึ่
4. ควรตั้งชื่อเรื่องวิจัยในลักษณะของคานาม ซงจะทาใหเกดความไพเราะ สละสลวยกวาการ
ํ
ํ
ิ
่
่
ี
ํ
ี
็
ี
ํ
่
ี
ใชคากริยานําหนาชือเรือง เชน แทนทจะใชคาวา ศึกษา เปรียบเทยบ สํารวจกควรใชคําท่มลักษณะ
เปนคํานามนําหนา เชน การศกษา การเปรียบเทยบ การสํารวจ
ึ
ี
ั
่
้
่
ี

ี

ื

5. ควรตงชือเรื่องวิจัยทประกอบดวยขอความเรียงท่สละสลวยไดใจความสมบูรณ คอเปนชือ
่
ั
้
เรื่องทระบุใหทราบตงแตจุดมงหมายของการวิจัย ตัวแปร และกลุมตัวอยางท่จะศกษาวิจัยดวย เชน
ี
่
ึ

ุ
ี
การศึกษาความสัมพันธระหวางการรับรูผลกระทบสุขภาพกับการใชสารเคมีทางการเกษตรของ

เกษตรกรผูปลูกลําไย จังหวัดลําพูน
่
ี
ั

่
้
ทั้งนี้บุญชม ศรีสะอาด (2554) ใหขอเสนอแนะวาชือเรืองควรมความหมายสัน กะทดรัดและ
ี
่
ํ
่
ั
ึ
่
ื
ี
่
ื
่
ึ
ชัดเจน เพอระบุถงเรืองทจะทาการศกษาวิจัย วาทําอะไร กบใคร ทไหน อยางไร เมอใด หรือตองการ
ั
ั
ผลอะไร ยกตวอยางเชน “ประสิทธิผลของการใชวัคซีนปองกันโรคหัดเยอรมนกบทหารในศนยฝก
ั

ู
่
่
ทหารใหม กรมยุทธศกษาทหารเรือ ปงบประมาณ พ.ศ. 2559” ในกรณทจําเปนตองใชชือทยาวมาก
ี

ึ
ี
ี
่
ี
่
ี
่
ั
ํ
อาจแบงชื่อเรืองออกเปน 2 ตอน โดยใหชือในตอนแรกมน้าหนักความสําคญมากกวา และตอนท่สอง
ั
ี
ั
เปนเพยงสวนประกอบหรือสวนขยาย เชน “โรคติดตอทางเพศสัมพนธและการใชถุงยางอนามย เพือ
่
ั
ั
ึ
ปองกนโรคของนักเรียนชาย :การเปรียบเทียบระหวางนักเรียนอาชีวศกษากับนักเรียนมธยมศึกษา
่

ั
ํ
ตอนปลายในกรุงเทพมหานคร ภาคเรียนท 1/2559” นอกจากนี้ ควรคานึงดวยวาชือเรื่องกบเนือหา
้
่
ี
ของเรื่องที่ตองการศึกษาควรมีความสอดคลองกันการเลือกเรื่องในการทําวิจัยเปนจุดเริ่มตนทสําคญ ท ี่
ั
ี่
ี่
ตองพิจารณารายละเอียดตาง ๆ หลายประเด็น โดยเฉพาะประโยชนทจะไดรับจากผลของการวิจัย ใน
การเลือกหัวเรื่องของการวิจัย มีขอควรพิจารณา 4 หัวขอ คือ

ี
ี
1. ความสนใจของผูวิจัยควรเลือกเรืองทตนเองสนใจมากทสุด และควรเปนเรืองทไมยากจน
่
ี
่
่
่

่
เกินไป
2. ความสําคญของเรื่องท่จะทําวิจัยควรเลือกเรื่องท่มีความสําคัญ และนําไปใชปฏิบัตหรือ
ิ
ั
ี
ี


ิ
ั
สรางแนวความคดใหมไดโดยเฉพาะเก่ยวกบงานดานเวชศาสตรครอบครัวหรือเชือมโยงกบระบบ
่
ั
ี
สุขภาพ
ี

ี
่
่


่
3. เปนเรืองท่สามารถทาวิจัยไดเรืองทเลือกตองอยูในวิสัยทจะทาวิจัยได โดยไมมผลกระทบ
ี

ํ
่
ํ
ี
ั
็
อนเนื่องจากปญหาตาง ๆ เชน ดานจริยธรรม ดานงบประมาณ ดานตัวแปรและการเกบขอมูล ดาน
ระยะเวลาและการบริหาร ดานการเมือง หรือเกินความสามารถของผูวิจัย
้
ี
ึ
้
4. ไมซําซอนกับงานวิจัยท่ทํามาแลวซงอาจมีความซําซอนในประเด็นตางๆ ท่ตองพิจารณา
ี
่
่
เพื่อหลีกเลี่ยง ไดแก ชื่อเรื่องและปญหาของการวิจัย (พบมากทสุด) สถานทททาการวิจัย ระยะเวลาท ่ ี
ี
ี
่
่
ี
ํ
ทําการวิจัย วิธีการ หรือระเบียบวิธีของการวิจัย
การตั้งชื่องานวิจัยอาจใชทฤษฏีเปนคํานําหนาประเด็นปญหา เชน
ํ
การรับรูความสามารถตนเองในการออกกาลังกายของผูสูงอายุเขตเมือง จังหวัด
เชียงใหม 
ี
การมสวนรวมของประชาชนในการคดแยกขยะในครัวเรือนองคการบริหารสวนตาบลทุง
ํ


ั
สะลวง อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม 

44







การเสริมพลังอํานาจเกษตรกรเพ่อลดการใชสารเคมีปองกันกําจัดแมลงศัตรูพืชในการ
ื
ปลูกหอมแดง อําเภอแมแจม จังหวัดเชียงใหม 
จะเห็นไดวาการตั้งชื่อเรื่องควรประกอบดวยการศกษาประเดนใด (ตัวแปรท่ศึกษา) กลุม
ึ
ี
็
ประชากรเปนใคร และพื้นที่ใดเปนพื้นที่การศึกษา ดังภาพที่ 2.2



ตัวแปรที่ศึกษา: ผลกระทบสุขภาพจากภัย

แลง (กาย จิตใจ สังคม จิตวิญญาณ)
ชื่อเรื่อง: ผลกระทบสุขภาพจาก
ภัยแลงของประชาชนลุมน้ําลี้ ประชากร: ประชาชน
ตอนบน จังหวัดลําพูน


พื้นทศึกษา: ลุมน้ําลี้ตอนบน จังหวัดลําพูน
ี่



ภาพที่ 2.2 สวนประกอบของชื่อเรื่องวิจัย


ึ
ี
นอกจากนี้การตั้งชื่อเรื่องจากการวิจัยตองพิจารณาถงประโยชนท่จะไดรับจากการวิจัย

ุ
ประเด็นการวิจัยที่แหลงทนตองการ รวมถงความทนสมยของสถานการณปญหาทเลือกมาทาการวิจัย
ึ
ั
ั
ํ
ี
่

ํ

็
ทาใหชื่อเรื่องการวิจัยมีประเดนการศึกษาท่หลากหลายภายใตความเชื่อมโยงของปญหาการวิจัยนั้น
ี
เชน
ื
้
วิถีชุมชน ความหลากหลาย และแนวทางการอนุรักษพืชสมุนไพรพนบาน ชุมชนสะลวง –

ขี้เหล็ก อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม.

แนวทางการเพิ่มมูลคา วัฒนธรรมการบริโภค และการมีสวนรวมในการอนุรักษพืชอาหารปา
ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง กรณีศึกษาชุมชนสะลวง – ขี้เหล็ก อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม 
ภูมิปญญาอาหารพ้นบานและแนวทางการสรางมูลคาเพ่มจากอาหารพนบานเพ่อการสราง
ื
้
ิ
ื
ื
เสริมสุขภาพผูสูงอายุตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง
การเสริมสรางกระบวนการเรียนรูชุมชนโดยการวิเคราะหผลกระทบสิงแวดลอมและสุขภาพ
่
จากปญหาคุณภาพน้ํา กรณีศึกษาลุมน้ําลี้ จังหวัดลําพูน
่
ื
ิ
ื
ึ
การศกษารูปแบบการผสานพธีกรรมพ้นบานลานนารวมกับกลไกทางพุทธศาสนาเพอการ
สรางเสริมสุขภาพสังคมของประชาชน อําเภอบานโฮง จังหวัดลําพูน
อยางไรก็ตามนักวิจัยตองใหความสําคญกับชื่อเรื่องการวิจัยอยางยิ่ง อันจะนําไปสูความ
ั
นาสนใจของผูอาน และตรงประเด็นกับความตองการของแหลงสนับสนุนทุนวิจัย

45







บทสรุป
ิ
ิ
ึ
ปญหาปจจัยกําหนดสุขภาพมีแนวโนมเพ่มความรุนแรงมากข้นสาเหตุหลักเกดจากการ
ั
เปลี่ยนแปลงท้งสภาพสังคม เศรษฐกิจและวิถชีวิตความเปนอยูของมนุษย นําไปสูปญหาสุขภาพท ่ ี
ี

ั
ั
ซบซอนนําภายใตการดําเนินงานดานสาธารณสุขท้งการสงเสริมสุขภาพ การปองกนโรค การ
ั
้
ิ
รักษาพยาบาล การกาจัดความพการ การฟนฟูสมรรถภาพ ท้งนี้การดาเนินการเหลานีมีความ

ํ
ํ
ั
จําเปนตองแสวงหาแนวทางที่เหมาะสมในการประยุกตใชเพื่อแกไขปญหาสุขภาพจึงนํามาสูปญหาการ

ํ

ั้
ิ
ี
่
ึ่
่
วิจัยทางดานสาธารณสุขซงเปนจุดเริมตนทกอใหเกดการคนควาวิจัย ทงนี้การกาหนดปญหาการวิจัย

็
ดานสาธารณสุขควรเฉพาะเจาะจงในแตละปญหาทสนใจ สวนการต้งชือเรื่องวิจัยควรตรงกับประเดน
่
ั
่
ี

ของปญหาและมีสวนประกอบที่สําคัญทั้งประเด็นที่ตองการศกษา ประชากรและพื้นที่การศึกษา
ึ

46



บทที 3
่

การทบทวนวรรณกรรม


ี
การทบทวนวรรณกรรมทเก่ยวของจะชวยใหผูวิจัยเห็นแนวทางในการวิจัยวาจะดําเนินการวิจัย
ี
่
ี
ํ
่

ี
้
้
ั

้
อยางไร จึงจะทําใหงานวิจัยทําสําเร็จไดอยางมคุณภาพ และนอกจากนีในขนนียังบอกใหผูวิจัยทจะทาใน
ั
ํ
เรื่องนั้นทราบวาเรื่องที่จะทํานั้นมีผูใดทําไวบางแลว ทาในลักษณะไหน ตวแปรเปนอยางไร ระเบียบวิธีการ
ี
วิจัยท่ทํานั้นทําอยางไร พบอะไร เสนอแนะไวอยางไรบาง การทบทวนวรรณกรรมและผลงานวิจัยท ่ ี
ี
ั
่
เกยวของจึงตองทบทวนแนวคิด ทฤษฎี วิธีการ ขอคนพบจากงานวิจัย ตํารา หนังสือ วารสาร ตลอดท้ง


ี
่
่

ิ

ิ
ี
่

่
้

ี
เอกสาร สิงพมพทีมเนือหาสาระเกยวของกับเรื่องทสนใจและสามารถนํามาอางองได ดังนั้นการทบทวน
วรรณกรรมทเกยวของจึงตองทาการวิเคราะหและสังเคราะหขอมลทไดอยางรอบดานและครอบคลุม
่


่
ี
่
ี
ู

ี
ํ
ประเด็นปญหาการวิจัยที่ผูวิจัยกําลังศึกษา

แนวคิดการทบทวนวรรณกรรม
่
การทบทวนวรรณกรรม (Systematic Literature Review, SLR) เปนวิธีการทใชสําหรับการ
ี
ิ

ี
ํ
่
้
ั
ี
ี่
กาหนด ประเมน แปลความขอคนพบทผานมาและมีความเก่ยวของกับสิงท่ผูวิจัยสนใจอนจะนําไปสูเนือหา

ื่
ํ
ํ
ํ
ี่
และคาตอบมาวิเคราะห สังเคราะหเพอตอบคาถามการวิจัยทกาลังสนใจอยู การทบทวนวรรณกรรมยังเปน
ี่
ั
ี่
ั
ึ
ี่
การสรุปงานวรรณกรรมทผานมาจนถงงานททนสมยทสุดในสาขาวิชาทศกษา ทําใหสามารถนําไปสูการตอ
ี่
ึ



ยอดในการพฒนางานวิจัยใหมทเปนประโยชนในอนาคตได การทบทวนวรรณกรรมไมใชการรวบรวมงานของ
ั
่
ี
้
่

ุ
นักวิจัยหรือนักวิชาการทานอนมาไวในงานของตน และไมใชการนํา เอางานวรรณกรรมทกเรืองในสาขานันที ่

ื
่
ี
ื


ไมเก่ยวของกับหัวขอหรือคาถามในการวิจัยมาใสไวในงานวิจัยของตน แตการทบทวนวรรณกรรม คอ การ
ํ
ั
ื่
จัดระบบหัวขอที่เกี่ยวของกับวัตถุประสงคของการวิจัยโดยผานการสังเคราะหเพอนํา ไปสูการพฒนางานวิจัย

้
ั
้

ั
ครังตอไป (The University of Sydney, 2010) ดังนั้นขนตอนการทบทวนวรรณกรรม จึงมความสําคญ
ี
และมีประโยชนตอการทําวิจัยอยางยิ่ง ดังนี้
1. การทบทวนวรรณกรรมทําใหผูวิจัยเขาใจแนวความคด ทฤษฎีและแนวทางดาเนินการวิจัยที ่
ิ
ํ


เกี่ยวของกับเรื่องที่จะทําวิจัย อันจะนํามาสูการปรับปรุงงานวิจัยที่กําลังจะทําใหดีขึ้น
ื
ี
2. การทบทวนวรรณกรรมทําใหการดําเนินการวิจัยไมซํากบผูอ่นททาวิจัยไปแลวเม่อมีการทบทวน
่
้

ื
ั
ํ
วรรณคดีและผลงานวิจัยไวมาก ก็ยิ่งจะทําใหมีความรูมากขึ้นวามีใครทําเรื่องอะไรไวบาง เปนตน
่
ี
3. การทบทวนวรรณกรรมทําใหผูวิจัยทราบผลงานวิจัยทผานมาทเกยวของกับงานวิจัยนั้น
่
ี
่


ี

ึ
ึ
ดําเนินการวิจัยในลักษณะไหน ศกษากวาง แคบแคไหน หรือศกษาในแงมุมใด ผลการศกษาพบอะไรบาง
ึ
ึ่
ซงขอคนพบของงานวิจัยที่ผานมาจะนํามาประกอบการอภิปรายผลงานของงานวิจัยของผูวิจัยดวย
้
้
ั
ั
ิ

้
ู

4. การทบทวนวรรณกรรมทําใหผูวิจัยตงสมมตฐานในการวิจัยไดถกตอง เหมาะสม ทงนีเพราะ

การตั้งสมมติฐานในการวิจัยนั้นตองอาศัยขอมูล ขอคนพบและผลการวิจัยกอน ๆ มาสนับสนุน
ั
่
การทบทวนวรรณกรรมจึงเปนประโยชนท่จะชวยใหผูวิจัยทาวิจัยในเรืองนันทกข้นตอน ทงนี้การ
ี
ํ
้
ั้
ุ




ทําวิจัยตองมการทบทวนวรรณกรรม แตไมสามารถบอกวาการทบทวนวรรณกรรมท่ผานมามีความ
ี
ี

ครบถวนหรือละเอยดมากพอหรือไม และไมเกดความเอนเอียง (Bias) ตามความรูสึกของผูทบทวนหรือ
ี



ิ

ื่
ของงาน ทงนี้เมอไดขอมลท่เกยวของเพยงพอแลวควรใชการสังเคราะห (Meta – Analysis) สําหรับสรุป
ั้
ี
ี
่
ู
ี

47



่
้
ึ


ขอมลนัน ซงการสังเคราะหขอมูลดวยวิธีการนี้จะชวยแกไขปญหาในชวงการเขยนบททบทวนวรรณกรรม
ู
ี
้
ิ


้
ทังปญหาดานการจัดวางรูปแบบ ปญหาดานเนือหา ปญหาดานการใชภาษาและการพมพและปญหาดาน
การอางอิง (กวินธร เสถียร, 2552)

การทบทวนวรรณกรรมที่เกยวของเปนขั้นตอนการวิจัยที่นักวิจัยตองทมเทเวลาใหมากเปนพเศษ
ุ
ี่

ิ




ั


แตการใชเวลาอยางไมจํากดจะสงผลใหงานวิจัยลาชาจนเปนเหตุใหผลงานวิจัยไมทันตอเหตการณก็ได
ุ

ี
ี
นักวิจัยตองศึกษาคนควาใหกวางขวางท่สุดเทาท่เวลาจะอํานวยมนักวิจัยจํานวนไมนอยท่ใหความสําคัญ
ี
ี
การวิจัยข้นตอนนีนอยทําการศึกษาคนควาเพียงใหครบข้นตอนของการวิจัย ซงใหความสําคญตอการ
ึ
ั
ั
ั

้
่
ทบทวนเอกสารและงานวิจัยท่เกยวของนอยจะเปนผลใหงานวิจัยชินนันคุณภาพดอยลงอยางนาเสียดาย
้
่
ี
้
ี
ทั้งที่อาจเปนหัวขอวิจัยที่มีคุณคามากกได ทงนี้ดุษฎี โยเหลา (ม.ป.พ.) กลาววา การทบทวนวรรณกรรมม ี
็
ั้
วัตถุประสงค ดังนี้
ี
ั

ี
ี
ื
1. เพ่อเลือกปญหาการวิจัยท่มประโยชนตอการแกไขปญหา และมความทันสมยทางวิชาการ
ื

่
การประมวลเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของที่มีผูอื่นทําไวแลวเปนการสํารวจขอมลเบื้องตนเพอนําไปสูการ
ู
กาหนดขอบเขตความสนใจและเลือกปญหาทจะทาวิจัยไดตรงจุดมากขนกรณทผูวิจัยมความสนใจทจะทํา
ี
่
ี
ํ
่
ํ

ี
ี
ี

่
ึ
้

่
ปญหาใดในระยะแรกยังอาจพบความมดมนอยูจําเปนตองศกษาเอกสารและงานวิจัยท่เกยวของกบปญหา
ั
ี

ื

ี
ึ
ํ
ิ
ี
ี
ี
้
้
่
นันเพอใหเกดความกระจางในปญหานัน ทราบรายละเอยดทศทางท่จะดาเนินการวิจัยปญหาท่สนใจและ
ื
ิ
ใชเปนแนวทางในการตัดสินใจกําหนดปญหาวิจัยไดชัดเจนขึ้น

2. เพื่อแสวงหาพื้นฐานทางทฤษฎีของการวิจัยทีตองการศึกษา ผูวิจัยตองเริมตนดวยการประมวล



่
่
ั
ทฤษฎีและแนวความคดของทกฝายในเรืองนั้นโดยใหความสําคญเทาเทียมกันแลวผูวิจัยกเสนอขอ
ิ

ุ
่
็
วิเคราะหวิจารณของตนตอทฤษฎีเหลานี้ประกอบการตัดสินใจเลือกใชหรือปฏิเสธแนวความคิด แนวใด
แนวหนึ่ง
3. เพื่อบงบอกสถานภาพของการวิจัยของปญหาการวิจัยหนึ่ง ๆ
ึ
ี
่
3.1 “อะไร” หมายถง การประมวลเอกสารจะทาใหทราบวาจากการวิจัยทผานมามการศกษา
ํ
ี
ึ
ี
ั
ตัวแปรอสระและตวแปรตามอะไรไปบางแลวในขอบเขตของปญหาวิจัยนันมากนอยเพยงใด
้
ิ
ผลการวิจัยสําคญทไดเปนอยางไร ผลวิจัยพบความสัมพันธอยางไรระหวางของตัวแปรเหลานัน และ
้

ั
่
ี
ึ
ั
ผลการวิจัยที่ไดมีความสอดคลองกันหรือขัดแยงกันอยูจากขอมูลเหลานี้ชวยใหผูวิจัยสามารถเลือกศกษาตว
ิ
ั
แปรอสระและตวแปรตามทไมซาซอนและสามารถกาหนดตวแปรเพ่มเตมไดอยางเหมาะสม เชน ตวแปร
ํ

ิ
ิ
ั

้ํ
ี่
ั

ั
่
ิ

ื
ํ
เชื่อมแทรกที่ชวยอธิบายความสัมพนธระหวางตัวแปรอสระและตัวแปรตาม เพอใหไดคาตอบในการวิจัยท ี ่
ลึกซึ้งมากขึ้น

่
ื
3.2 “อยางไร” หมายถึง การพิจารณาแนวทางดําเนินการวิธีการวิจัยและเครืองมอวัด โดยผูวิจัย
ควรศึกษาวางานวิจัยแตละเรื่องทเกี่ยวของมีวิธีการดําเนินการอยางไร การวิจัยนั้นใชวิธีการวิจัยประเภทใด
ี่
ึ
ี
เปนการวิจัยเชิงสํารวจ การวิจัยก่งทดลอง หรือเชิงทดลอง และคําตอบของงานวิจัยนันมลักษณะใดเปน
้
ี
ี
ั
ี
คําตอบเชิงความสัมพนธ เปรียบเทยบหรือเชิงอธิบายและทํานาย มวิธีการวิจัยอยางไร วิธีการวิจัยมความ
นาเชื่อถือมากนอยเพียงใด มีจุดเดนจุดดอยอยางไร และเครื่องวัดเปนอยางไร

3.3 “ใคร” หมายถง กลุมประชากร กลุมตัวอยางหรือผูถูกศึกษาเปนตัวแทนของประชากร
ึ

่
ั
ี
้

ประเภทใดเพ่อผูวิจัยจะไดทราบวาขอสรุปจากงานวิจัยทเกยวของนันจะสามารถนําไปใชไดกบประชากร
ื
ี
่
กลุมที่กวางขวางเพียงใด และใกลเคียงกับกลุมตัวอยางที่ผูวิจัยจะศึกษาเพียงใด

48



3.4 “เมื่อใด” หมายถึง งานวิจัยเรื่องหนึ่งไดถูกศึกษามาแลวเมื่อใดบาง ชวงใดมการวิจัยเรื่องนั้น
ี

่
ั
ี
มาก และชวงใดมีการวิจัยเรื่องนั้นนอย และขาดตอนไปบาง มความเปลียนแปลงอะไรทแปลกใหมอนเปน
ี
่
ี
ผลใหมีการวิจัยมากขึ้นอีกในภายหลัง การศึกษาชวงเวลาที่มการทําวิจัยจะเปนประโยชนให ผูวิจัยสามารถ

กาหนดไดวาตองติดตามงานวิจัยนี้ยอนหลังไปในอดีตไกลมากนอยเพียงใด
ํ
ี
้
่
่
ี
่
่
้
3.5 “ที่ไหน” หมายถง สถานทีทีเคยมการวิจัยเรืองท่เก่ยวของ ทงนีการทราบขอมลสถานทจะ
ู
ึ
ี
ี

ั
ั

ื้
สงผลตอการกาหนดขอบเขตพนท การวิจัยบางประเภท เชน การวิจัยเก่ยวกับการสํารวจทศนคตของ
ิ
ี่
ํ
ี


ี
บุคคล หลักสูตร นโยบาย การบริหาร เปนตน การทราบวามงานวิจัยใดศกษา “ทีไหน” อาจมความสําคัญ
ึ
ี
่
ึ
มากในการนําผลการวิจัยมาใชเพื่อเปนแนวทางในการวางแผนการวิจัยที่จะศกษาไดอยางเหมาะสม
ื
่
ํ
่

่
ี
4. เพื่อประเมินเบื้องตนถึงความสําเร็จของงานวิจัยและเรียนรูสิงททาใหงานวิจัยอนลมเหลว หาก
พบวางานวิจัยเรื่องนั้นประสบความลมเหลว ผลการวิจัยที่สรุปไมแนชัดหรือขัดแยงกันมาก อาจไมเหมาะท ่ ี
ํ
้
่
่
ํ

จะทาการวิจัยในแนวทางเดิมตอไปควรจะคิดหาแนวทางใหมในเรืองนันทีจะทาใหเกิดผลดีทางวิจัย และม ี
ิ
ประโยชนชวยใหเกิดความเขาใจประเด็นทางทฤษฎีมากขนหรือเกดประโยชนในทางนําผลวิจัยไปใชในทาง
ึ้
ปฏิบัติจริงไดมากขึ้น
5. เพื่อวางแผนดําเนินการวิจัยที่เหมาะสม
5.1 ดานการกําหนดตัวแปรทจะวิจัย การประมวลเอกสารทาใหผูวิจัย พบวา การศึกษาตัวแปร
ี
่
ํ
ี
่
ี
่
ิ
อะไรมาบางแลวท่เกยวของกับปญหาทผูวิจัยสนใจ และตัวแปรทสนใจนันถูกศึกษาในฐานะตวแปรอสระ
้
ี
่
ี
ั
และตัวแปรตามในลักษณะใดบาง
ี
ํ
5.2 ดานการกําหนดนิยามปฏิบัติการ การประมวลเอกสารและงานวิจัยทีเกยวของทาใหผูวิจัย
่

ี
้
ั
ทราบวาตวแปรท่เกยวของนั้น ไดถูกใชในความหมายอยางไรทงทางดานทฤษฎี และงานวิจัยเพ่อนํามา
ื
ี
่
ั

ํ
กาหนดใหความหมายที่แคบเฉพาะและชัดเจนของตัวแปรแตละตัวที่จะใชในการวิจัย
5.3 ดานขอจํากดของงานวิจัยในอดีต การประมวลเอกสารและงานวิจัยทเก่ยวของจะทําให

ี
ั
่
ี
ผูวิจัยตระหนักถึงปญหาหรือชองโหวบางดานของการวิจัยในปญหานั้น ซ่งผูวิจัยอาจจะพยายามปดชอง
ึ

่
ี
ี
็
ี
โหวหรือแกไขสิ่งท่เปนปญหาบางดานท่ทําไดในงานวิจัยใหมของตน และในสิ่งททําไมไดกตองยอมรับวา
เปนขอจํากัดในงานวิจัยของตนตอไป
ั
ึ
5.4 ดานการตั้งสมมตฐานจากการประมวลผลงานวิจัยทศกษาความสัมพนธระหวางตวแปร
ิ
่
ั
ี
้
ั
ํ



ุ
อสระและตวแปรตามในแงมมตาง ๆ ทําใหผูวิจัยไดขอสรุปท่สามารถคาดหมายหรือทานายผลการวิจัยขน
ิ
ั
ี
ื

ี
่
้
ั
ตอไปไดจะทําใหผูวิจัยสามารถตงสมมติฐานท่ไมเรียบงาย จนเกินไปเปนท่ยอมรับ มีความนาเชือถอเพราะ
ี

ี
มหลักฐานจากการประมวลทฤษฎีและผลการวิจัยยืนยัน
การทบทวนวรรณกรรมจะชวยใหนักวิจัยมีความรูกวางขวางลึกซ้งและทันสมัย ชวยใหเกด
ิ
ึ
แนวคิดท่มประโยชนตอการวิจัยข้นตอนตอไปทกข้นตอน โดยเฉพาะอยางยิ่งในข้นตอนการสรางกรอบ
ี
ี
ั
ั
ุ
ั
แนวคิดและกําหนดตัวแปรและการกําหนดรูปแบบการวิจัยเพราะการทบทวนวรรณกรรมท่เก่ยวของจะ
ี
ี
ครอบคลุมไปถึงการศึกษาคนควาทฤษฎีจากตํารา บทความทางวิชาการ ขอมูลจากการรายงานของหนวย
ี
ราชการ ขอมูลจากการสัมภาษณตลอดจนขอมูลอนใดทกรูปแบบ นักวิจัยจะไดรูวาปญหาการวิจัยท่เรา

ุ

ื
่
ึ
ี่
ศึกษานั้นตองอาศัยทฤษฎีใดบาง มีใครศึกษาไวบาง ผลการศกษาเปนอยางไร และปญหาทคลายคลึงหรือ
เกี่ยวของสัมพันธกับปญหาการวิจัยที่เราจะศึกษานั้น มีใครศึกษาไวบาง และผลการศึกษาเปนอยางไร

49



่
ี
่

ี
ิ
การทบทวนวรรณกรรมทเกยวของจะนํามาผลการคนควาใชอางองในการวิจัยได 2 ลักษณะใหญ 


ื
คอ
1. การอางองเชิงทฤษฎี การนําผลการทบทวนวรรณกรรมซงไดสาระเก่ยวกบทฤษฎี แนวคด
ิ

่

ึ
ี
ิ
ั
และผลงานวิจัยตาง ๆ มาอางอิงในขั้นตอนของการวิจัยไดหลายขั้นตอน เชน

1.1 ขั้นตอนการเลือกเรื่องวิจัยหรือการกําหนดหัวขอวิจัย รางหัวขอวิจัยทเคยกาหนดไวเดมนัน
ี
่
ํ
้
ิ

หลังจากทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของแลวอาจมีการปรับปรุงหัวขอวิจัยใหรัดกุมมากยิ่งขึ้น
ี
ํ
ํ
ั
1.2 ข้นตอนการกาหนดปญหาการวิจัย รางการกําหนดปญหาการวิจัยท่กาหนดไวเดิมอาจม ี
ขอบเขตเฉพาะเจาะจงท่ยังไมครอบคลุมองคประกอบของปญหาทกวางขวางมากพอ หลังจากทบทวน

ี
ี
่
ุ
วรรณกรรมที่เกี่ยวของแลวอาจมีการปรับปรุงการกําหนดปญหาการวิจัยใหรัดกมมากยิ่งขึ้น
ํ
้
1.3 ขนตอนการกําหนดความเปนมาและความสําคัญของปญหา รางการกาหนดความเปนมา
ั
่
ี
้
ิ
และความสําคญของปญหาทเคยกําหนดไวเดมนัน หลังจากทบทวนวรรณกรรมทเกยวของแลวอาจมีการ
ี
่
ั
ี

่
ปรับปรุงความเปนมาและความสําคัญของปญหาใหมีเหตุผลกวางขวางมากยิ่งขึ้น
ํ
้
ี่
1.4 ขันตอนการกําหนดสมมติฐานการวิจัยรางการคาดคะเนคําตอบของปญหาการวิจัยทกาหนด
ไวเปนสมมตฐานการวิจัยเดมนั้น หลังจากทบทวนวรรณกรรมท่เกยวของแลวอาจมีการปรับปรุงการ
ี
ี
่
ิ
ิ
กําหนดสมมติฐานการวิจัยใหรัดกุมมากยิ่งขึ้น
1.5 ขั้นตอนการกําหนดตัวแปรการวิจัย รางการกําหนดตัวแปรการวิจัยท่เคยกาหนดไวเดิมนั้น
ํ
ี
หลังจากทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวของแลวอาจมีการปรับปรุงตัวแปรการวิจัยใหรัดกุมมากยิ่งขึ้น

1.6 ขั้นตอนการกําหนดนิยามศพท รางการกาหนดนิยามศพททเคยกาหนดไวเดมนันหลังจาก
ํ
้
ั
ํ
ั
ิ
ี

่
ุ
ทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวของแลวอาจจะมีการปรับปรุงนิยามศัพทใหรัดกมมากยิ่งขึ้น
1.7 ขั้นตอนการกําหนดขนาดของกลุมตัวอยางและวิธีการสุมกลุมตัวอยาง รางการกาหนดขนาด
ํ

กลุมตัวอยางและวิธีการสุมกลุมตัวอยางท่เคยกําหนดไวเดิมนั้น หลังจากทบทวนวรรณกรรมท่เก่ยวของ
ี
ี
ี
แลวอาจจะมีการปรับปรุงขนาดกลุมตัวอยางและวิธีการสุมกลุมตัวอยางใหเหมาะสมมากยิ่งขึ้น
่
ื
่
ี
ื
ี

่
้
1.8 ขนตอนการกําหนดเครืองมอท่ใชรวบรวมขอมูลการวิจัย รางเครืองมอทใชรวบรวมขอมล
ั
ู
ี
ี
ี
ี
ท่เคยกําหนดไวเดิมนั้น หลังจากทบทวนวรรณกรรมท่เก่ยวของแลวอาจมีการปรับปรุงเครื่องมือท่ใชใน
การรวบรวมขอมูลใหรัดกุมเหมาะสมมากยิ่งขึ้น

ั
ี
ู

ํ
ิ
1.9 ข้นตอนการวิเคราะหขอมูล รางการกาหนดการวิเคราะหขอมลท่เคยกําหนดไวเดมนั้น

ู
หลังจากทบทวนวรรณกรรมทเกยวของแลวอาจมีการปรับปรุงสถิติท่ใชในการวิเคราะหขอมลใหเหมาะสม
ี
ี
่
ี

่
มากยิ่งขึ้น
ตัวอยาง เชน บทความวิจัย เรื่อง ปจจัยที่มีความสัมพันธกับการบริโภคอาหารพนบานลานนาของ
ื้
ผูสูงอายุในเขตเมือง
ุ
ี
่
ั
ั
ี

ึ
้
้
การศกษานีมีวัตถประสงคเพอศกษาปจจัยทมความสัมพนธกบการบริโภคอาหารพนบานลานนา
่
ึ
ื
ื
ั
ี่
ั
ของผูสูงอายุในเขตเมือง (ประเด็นปญหา) โดยสุมตวอยางจากครัวเรือนผูสูงอายุทอาศยอยูในเขตเทศบาล

็
ุ

ตําบลสุเทพ อําเภอเมืองเชียงใหม จังหวัดเชียงใหม จํานวน 279 ครัวเรือน (กลมตัวอยาง) เกบรวบรวม


่
ู
ขอมูลดวยแบบสอบถามและการสนทนากลุม (เครืองมอ) วิเคราะหขอมลเชิงปริมาณดวยสถิติเชิง
ื
พรรณนาและการวิเคราะหการถดถอยพหุสวนขอมูลเชิงคุณภาพใชการวิเคราะหเนือหา (การวเคราะห 
้
ิ
ั
้
ื
ึ
ขอมูล) ผลการศกษา พบวา ผูสูงอายุสวนใหญบริโภคอาหารพ้นบานลานนาบางครัง (คาเฉลี่ยเทากบ

่
2.10) ปจจัยที่มีความสัมพันธกับพฤติกรรมการบริโภคอาหารพื้นบานลานนา พบวา อายุเฉลียและการเขา

50



ี
ั
รวมพิธีกรรมในชุมชนมีความสัมพันธกับการบริโภคอาหารพื้นบานลานนาของผูสูงอายุอยางมนัยสําคญทาง
ิ
สถต 0.05 (P – value = 0.011 และ 0.028 ตามลําดบ) (ตัวแปรการวิจัย) ทงนี้ผูสูงอายุยังให
ั
ั้
ิ
ื

่

ื
ขอเสนอแนะปจจัยการดํารงอยูของอาหารพ้นบานเพอการเสริมสรางสุขภาพผูสูงอายุในเขตเมือง โดย

หนวยงานที่เกี่ยวของตองใหความสําคัญกับนโยบายการพงตนเองดานอาหารของผูสูงอายุ วัฒนธรรมการ
ึ่
ื
่
่
่
ิ
ี

ี
ิ


บริโภคอาหารของกลุมชาตพันธุ และเสริมสรางองคความรูทองถนเกยวกับอาหารพ้นบานทเหมาะสม
ใหกับสมาชิกกลุมแมบาน (การเลือกเรื่องการวิจัย)
ั

ิ
ํ
ึ
่
ั
สามารถ ใจเตี้ย และพฒนา บุญญประภา (2562) ทาการศกษาทศนคตตอความเสือมสภาพของ
ึ

แมน้ําและคุณภาพชีวิตของประชาชนลุมน้ําลี้ จังหวัดลําพูน (ประเด็นปญหา) การศกษาแบบผสานวิธี
ี
(วิธีการวิจัย) ครั้งนี้มวัตถุประสงคเพื่อวิเคราะหมิติสังคม ทัศนคติตอความเสื่อมสภาพของแมน้ําและระดับ

คุณภาพชีวิตของประชาชน รวมถึงวิเคราะหปจจัยพยากรณคุณภาพชีวิตของประชาชน (วตถประสงคการ
ุ
ั
วิจัย) กลุมตัวอยางเปนประชาชนในพื้นที่ลุมน้ําลี้ จังหวัดลําพน จํานวน 323 ครัวเรือนและผูมสวนไดเสีย
ี

ู

ู

จํานวน 16 คน รวบรวมขอมลโดยใชแบบสอบถามและการสนทนากลุม การวิเคราะหขอมูลใชสถิติเชิง
ึ
พรรณนา การวิเคราะหการถดถอยพหุคณแบบเสนตรง และการวิเคราะหแบบอปนัย ผลการศกษา พบวา
ู
ุ
ั
ี
ประชาชนมทศนคติตอความเสื่อมสภาพของแมน้ําลี้โดยเฉลี่ยระดับปานกลาง (คาเฉลีย 2.08 ± 0.71)
่



่
ั
ี

ิ
ั
ุ
ระดบคณภาพชีวิตโดยรวมเฉลี่ยระดบด (คาเฉลีย 3.81 ± 0.98) อายุและทศนคตตอความเสือมสภาพ
่
ั
ิ

ของแมน้ําลี้สามารถพยากรณระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอยางมนัยสําคญทางสถติ 0.05 (p – value
ี
ั
่
้
่

ั
ํ
้
= 0.009 และ 0.022 ตามลําดบ) ทังนี้สภาพความเสือมสภาพของแมน้าลีในปจจุบันมีการเปลียนแปลงใน
ระดบสูงท้งคุณภาพน้ําทเสื่อมโทรมและการเปลี่ยนแปลงทางดานปริมาณการไหลและแหงขอด สาเหตุมา
ี
ั
ั
่
ํ


ํ
ํ
ิ

จากกจกรรมการใชประโยชนแมน้าของประชาชนในลุมน้า และการบริหารจัดการการใชประโยชนแมน้าท ่ ี
ี
ไมมประสิทธิภาพ

ึ
่
ี
่
2. การอางองเชิงประจักษ การนําผลการทบทวนวรรณกรรมทเกยวของซงเปนการนําผลการ
่
ี
ิ

ี
้

ั
่
ั
ี
รวบรวมขอมลทผูวิจัยไดจากสภาพทเปนจริงมาเทยบเคยงกบขนตอนตาง ๆ ของการอางอิงเชิงทฤษฎีมา


่
ี
ี
ู

อางอิงในขั้นตอนตาง ๆ ของการวิจัยไดหลายขั้นตอน เชน
้
ั
ี
2.1 ขนตอนการรวบรวมขอมูล หลังจากทบทวนวรรณกรรมท่เก่ยวของแลวพบวาขอมูลท ี ่
ี
ู
ี
้
นํามาใชในการวิจัยจะมทังขอมลปฐมภูม ขอมลทุตยภูม และอาจมขอมลตตยภูมการใชขอมลประเภทใดก ็
ิ
ิ
ู

ิ
ู
ิ
ู
ี
ิ



ตามตองคํานึงถึงความถูกตองของขอมูลนั้นเปนสําคัญมฉะนั้นผลการวิจัยอาจจะคลาดเคลื่อนได
ิ
ู

ื
ี
2.2 ขันตอนการตรวจสอบคุณภาพของเครืองมอทใชรวบรวมขอมล ในกรณทผูวิจัยใชขอมล
ี
่
่
ู
้
่

ี
ี
ึ
่
ุ
ื



ื
่
ิ
ั
่
่
่
ปฐมภูมตองมีการสรางเครืองมอข้นซงคณภาพของเครืองมอเปนสิงสําคญ ผูวิจัยตองนําเครืองมือท่สราง
ึ
ุ
ี
่
ึ

ข้นไปทดลองใช และดําเนินการตรวจสอบคณภาพหากคณภาพของเครืองมอยังไมอยูในเกณฑทกําหนดก ็
่


ุ
ื
ตองปรับปรุงเครื่องมือจนเปนที่นาพอใจกอนนําเครื่องมอนั้นไปเก็บรวบรวมขอมูล
ื
ี

ึ
่

ี
่

ุ

การทบทวนวรรณกรรมทเกยวของทีจะใหคณคาแกนักวิจัยครบถวนนอกจากการศกษาเนือหา
้
่
ั
้

สาระแลวนักวิจัยจะตองศึกษารายละเอียดของการวิจัยทุกประเด็น ตงแตชื่องาน วัตถประสงคการวิจัย
ุ
ี่
กรอบแนวคิดการวิจัย การกําหนดสมมติฐานการวิจัย ระเบียบวิธีวิจัยโดยเฉพาะอยางยิ่งเครื่องมอทใชใน
ื

ู
การรวบรวมขอมล สถิติที่ใชในการวิเคราะหขอมูล ตลอดจนการเขียนรายงานการวิจัย

51



คุณลักษณะของการทบทวนวรรณกรรม

ื

ิ
วิธีการที่มีประสิทธิภาพที่ชวยเริ่มตนการวางแผนสําหรับการทบทวนวรรณกรรม คอ การพจารณา
ุ
ี
่
วาวรรณกรรมทนําเสนอสอดคลองกบประเภทหรือคณลักษณะของการทบทวนวรรณกรรมแบบใดตาม
ั
ิ
ุ

แนวคดของ Cooper’s โดย Cooper (1998) ไดเสนอวาการทบทวนวรรณกรรมแบงเปน 6 คณลักษณะ

ไดแก
่
ี
ุ
ุ
1. การมงเนน การทบทวนวรรณกรรมลักษณะนี้จะมงความสนใจไปทผลลัพธของการวิจัย

วิธีการวิจัย ทฤษฎีและการปฏิบัติหรือการนํา ไปประยุกตใชซ่งการทบทวนวรรณกรรมโดยการมงความ
ุ
ึ

ี

ี
ี
่
่
ี
ึ
ั
็
่

ี
ี
สนใจไปทผลลัพธของการวิจัยจะบอกถงประเดนทสําคญทยังมขอมลไมเพยงพอหรือยังไมมการศกษามาก
ึ

ู
นัก และนําไปสูการพัฒนาประเดนหรือหัวขอทางการวิจัยใหม ในสวนของวิธีการดาเนินการวิจัยจะมง
็
ุ

ํ


ความสนใจไปที่ตัวแปร วิธีการที่ใชในการวัด วิธีการที่ใชในการวิเคราะหขอมูล ซึ่งจะชวยบอกผูวิจัยวาอะไร
ั
ี
ื่
เปนจุดแข็งหรือจุดออนของงานวิจัยที่ไดทําการทบทวนเหลานั้นเพอนํามาเปรียบเทยบและพฒนาแนวทาง
ํ
ในการกาหนดวิธีการดําเนินการวิจัยสําหรับงานวิจัยตอไป
่
ตวอยางขอหัวการทบทวนวรณณกรรมการวิจัย เรือง วิถชุมชน ความหลากหลาย และแนวทาง
ั
ี
ํ

ี
ี
้
ื
้
ุ

ื
การอนุรักษพชสมนไพรพนบานชุมชนสะลวง – ข้เหล็ก อาเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม (สามารถ ใจเตย,
2563) ประกอบดวย

ขอมูลทวไปของพืชสมนไพรพื้นบาน
ั่
ุ
การใชประโยชนพืชสมุนไพรพื้นบาน
แนวคิดการอนุรักษสมุนไพรพื้นบาน
่

ขอหัวการทบทวนวรณณกรรมการวิจัย เรือง การพัฒนากิจกรรมการสรางเสริมสุขภาพผูสูงอายุใน
ํ
เขตเมืองโดยใชภูมิปญญาพื้นบานลานนาดานสุขภาพเปนฐาน กรณศกษาเทศบาลตําบลสุเทพ อาเภอเมือง
ี
ึ

เชียงใหม จังหวัดเชียงใหม (สามารถ ใจเตี้ย, 2561) ประกอบดวย

สถานการณสุขภาพผูสูงอายุในเขตเมอง
ื
แนวทางการเสริมสรางสุขภาพผูสูงอายุโดยใชภูมิปญญาพื้นบานลานนาดานสุขภาพ
ื่
แนวคิดการพัฒนากิจกรรมเพอการสรางเสริมสุขภาพผูสูงอายุ
ี
ี
ี
่
ี
ุ
สําหรับการมงเนนไปท่ทฤษฎีชวยใหทราบวามีทฤษฎีอะไรท่เกยวของกับหัวขอท่ตองการศึกษา
ึ
ี
และความสัมพันธของทฤษฎีเหลานัน ซ่งการศกษาทฤษฎีท่ผานมามีความสําคัญอยางยิ่งสําหรับงานวิจัย
ึ
้
ุ
ื
่
ี
ี
่
่
ี
่
ั

่

ี
หรือวิทยานิพนธทตองการพฒนาทฤษฎีหรือรูปแบบใหมในสาขาทเกยวของเพอใหเหตผลไดวาทฤษฎีทม ี

อยูยังไมเพียงพอและสนับสนุนความสําคัญของการพัฒนาทฤษฎีใหม

่
ื

การทบทวนวรรณกรรมยังสามารถทบทวนขอเสนอแนะในการประยุกตผลการวิจัยเพอการใช
ี
้
่
ประโยชน ในสวนนีของรายงานการวิจัยหรือบทความวิจัยทตพมพเผยแพรจะชวยใหทราบถึงชองวางหรือ
ิ
ี

สวนที่ยังไมไดรับการตอบสนองเพื่อนําไปสูเหตุผลในการพัฒนางานวิจัยตอไป
ื
ุ
ตัวอยางขอเสนอแนะในการนําผลการวิจัย เรื่อง “ความหลากหลาย การใชประโยชนพชสมนไพร

พื้นบานและนิเวศวัฒนธรรมเพื่อการอนุรักษในพื้นที่ลุมน้ําลี้ จังหวัดลําพูน” ไปประยุกตใช
1. ความหลากหลายของสังคมพชสมนไพรทังทสํารวจไดและสํารวจไมไดเปนขอมลท่แสดงใหเห็น
ู
ี

ุ
ื

้
ี
่


ี
ั
ิ
ถึงความเสือมโทรมของสภาพปาในพนทลุมน้ําลี้ ซงมสวนสําคญในการผลักดันใหเกดการพฒนาแนวทางใน
ื้
่
ึ่
ั
ี่
ู



ื่

ี่
ี่
การปฏิบัติทนําไปสูกจกรรมเพอการแกไขฟนฟและอนุรักษพนทปาธรรมชาติ ทีหนวยงานท่เก่ยวของควร
่
ี
ี
ิ
ื้

สนับสนุน และสรางกิจกรรมที่ใหเกิดการเรียนรูรวมกัน

52



ื
ื

้
2. การใชประโยชนพืชสมุนไพรพนบานภายใตสภาพการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของพ้นท ี ่
ื
ชุมชนและพ้นทปาธรรมชาตในปจจุบันควรมการเสริมสรางกระบวนการเรียนรูและการมสวนรวม ซงควร
่
่

ี
ึ
ี
ี
ิ
้
ั
่

เปนกระบวนการเรียนรูทผสมผสานกระบวนการปฏิบัตการณตงแตการคนหาปญหา การรวมกัน
ิ
ี
ั


เรียงลําดบความสําคัญของปญหา การแสวงหาแนวทางแกไขปญหาและการติดตามประเมนผล อันจะ
ิ



ิ
กอใหเกดความเขาใจและสรางจิตสํานึกของประชาชนตอการลดลงและการสูญหายของความหลากหลาย
พืชสมุนไพรพื้นบานในปจจุบันและอนาคต
ี


ุ
ื
่
3. องคความรูตารับยาสมนไพรของหมอพนบานเปนการรวบรวมองคความรูทผานการทดลองใช

้
ํ


ู

เพอการดแลและรักษาสุขภาพ ดงนันควรมการนําไปเผยแพรสูประชาชนทงการทําเปนแหลงการเรียนรู คมือ
ี

่
้
ั
ู
ื
้
ั
ั
การเรียนรู รวมถึงมีการสงเสริมการเรียนรูใหกบเยาวชนและผูสนใจทั่วไป
ื
่
ี
4. กลยุทธการนําศักยภาพชุมชนมาใชเพ่อการฟนฟูและอนุรักษพนทปาทไดจากการใช
ี่

้
ื
กระบวนการประชุมเชิงปฏิบัติการณของกลุมผูมีสวนไดเสียเปนการระดมความคดเห็นทครอบคลุมจากทก
ุ
ี่
ิ
ั
่
ฝายท้งภาคประชาชนและหนวยงานภาครัฐ ดังนั้นสํานักงานทรัพยากรธรรมชาตและสิงแวดลอม จังหวัด
ิ
ี
ี
ั
ื
ลําพูนควรผลักดันใหเกิดแนวทางในการปฏิบัติท่สอดคลองกบวิถีชีวิตของประชาชนในพ้นท่ และให

ประชาชนไดมีสวนรวมอยางแทจริง
็
อยางไรกตามการทบทวนวรรณกรรมโดยการมงเนนท้งวิธีการดําเนินการวิจัย ทฤษฏีและการ

ุ
ั
ี

ประยุกตใชผูวิจัยตองใหความสําคัญการายละเอียดท่ตองสังเคราะหอยางละเอียดซ่งอาจจะสงผลตอ
ึ
ระยะเวลาทใชในการทบทวนวรรณกรรม
่
ี
ื
2. เปาหมาย เปาหมายของการทบทวนวรรณกรรม คอ การบูรณาการและการนําเอาผลการวิจัย

ไปประยุกตใชกับหนวยงานอื่นเพื่อชวยในการแกปญหาในเรื่องนั้น โดยมีการนําเอาวิธีการ Meta-Analysis
มาใชเพื่อบูรณาการผลการวิจัยเชิงปริมาณตาง ๆ เขาดวยกัน เปนตน

3. มมมอง สําหรับการทบทวนงานวรรณกรรมงานวิจัยเชิงคณภาพ ผูวิจัยอาจสามารถพจารณาวา
ุ
ุ
ิ
อคติของผูเขียนงานวิจัยเชิงคุณภาพเปนอยางไร ในขณะทงานวิจัยเชิงปริมาณผูวิจัยควรพยายามใชมมมอง
ุ
ี่

ที่เปนกลางในการนําเสนอขอคนพบตามความเปนจริงได
ี

่
็
ํ
่
ี
่
ี
ั
ี
4. การครอบคลุม การทบทวนวรรณกรรมมการครอบคลุมประเดนทเกยวของกบหัวขอททามาก
นอยเพียงใด ทั้งจากงานที่ตีพิมพและงานที่ไมไดรับการตีพิมพ อยางไรกตามการทบทวนวรรณกรรมอาจไม 
็


ั
สามารถครอบคลุมไดทงหมด ดงนันการกําหนดกลุมประชากรเพอสรางความชัดเจนสําหรับคนควาขอมูล
้


่
ื
ั
้
ั
โดยพิจารณาจากงานวิจัยที่ผานมาวากลุมตวอยางทศกษาเปนใครมีความเปนตวแทนของประชากรหรือไม 
ึ
่
ั
ี
ชวยทําใหการตอยอดในการทําวิจัยสะดวกมากยิ่งข้น นอกจากนี้อาจจํากัดจํานวนของบทความหรือ
ึ
เอกสารที่เกี่ยวของโดยคนควาเฉพาะบทความที่ตีพิมพในวารสารเทานั้น
5. การจัดระบบ รูปแบบในการจัดระบบการทาวิจัยมีหลายรูปแบบ เชน การจัดรูปแบบโดย
ํ
เรียงลําดบเหตการณจากอดตสูปจจุบัน (กลาวถงพฒนาการหรือความกาวหนาของวิธีการวิจัยหรือทฤษฎี

ึ
ั
ี
ั
ุ


ึ
่
ํ
ี
ี
่
หรือการเปลี่ยนแปลงของการปฏิบัติในชวงเวลาทผานมา) รูปแบบทกาหนดจากแนวคิด (กลาวถงทฤษฎี
็

และแนวคิดตาง ๆ) และรูปแบบจากวิธีการวิจัย อยางไรกดีการนําเอารูปแบบท้งหมดมาผสมผสานเขา
ั
ดวยกันอาจเปนวิธีการที่มีประสิทธิภาพมาก
6. กลุมเปาหมาย คุณลักษณะประการสุดทายของการทบทวนวรรณกรรม คือ การพิจารณากลุม
ี
เปาหมายวาใครคือคนท่อานงานวรรณกรรมของเรา ในสวนของงานวิทยานิพนธบุคคลท่อาน ไดแก 
ี
้
ี
่
ุ

ี
ี
อาจารยทปรึกษาและผูทรงคณวุฒิรวมถึงนักวิชาการทเกยวของกับสาขาหรืออยูในแวดวงวิชาการนัน
่
่

53



ี
้

ดงนัน การเขยนการทบทวนวรรณกรรมจึงตองเขียนในลักษณะของงานวิชาการไมใชการเขียนแบบงาน
ั
ทั่วไป
้
ั
นอกจากนีการทบทวนวรรณกรรมควรสรางหลักเกณฑโดยกาหนดกจกรรมตงแตเริมจนจบวา
้
่

ํ
ิ

จะตองทาอะไรบางบนพ้นฐานของคําถามการวิจัยและกาหนดเง่อนไข (Criteria) ในการนําเขาขอมล

ํ

ื
ื
ํ
ู
ี่
วรรณกรรมที่สืบคนเพื่อจะนํามาอานตอหรือคัดออกงานทไมเกี่ยวของออกไป

ขั้นตอนการทบทวนวรรณกรรม

ผูวิจัยจะตองจํากัดขอบเขตของเนื้อหาท่ตองการศึกษากอนลงมือคนควาเพ่อใหการคนหา
ื
ี

วรรณกรรมมีความเฉพาะเจาะจงจะชวยประหยัดเวลาการรวบรวมวรรณกรรมตาง ๆ จากนั้นผูวิจัยจะตอง
ั
ั
ี
ี
ี
่

คนหาขอมูลวรรณกรรมท่เก่ยวของในเรื่องทจะทําท้งหมด โดยพยายามใหครอบคลุมท้งเนื้อหา ประเด็น
ุ
ึ

่
ํ
ี
ปญหา และวัตถประสงค รวมถงครอบคลุมระยะเวลาของการวิจัยททามาแลวความครอบคลุมในแงของ
เวลาไมสามารถกาหนดแนนอนวาควรคนหางานวิจัยยอนหลังไปนานเทาไหร (โดยท่วไปกาหนดเวลา
ั

ํ

ํ
ิ
ั
้
้

้
ึ

ยอนหลังไมเกน 5 ปสําหรับงานวิจัย) ทงนีขนอยูกับปญหาการวิจัยนันมผูเคยศึกษาไวมากนอยเพียงใด

ี
้
ี
ี
่
ี่

่
ํ
ขึ้นอยูกับภูมิหลังของผูวิจัย ความซับซอนของงานวิจัยทจะทา และวรรณกรรมทเกยวของมการตีพมพมาก
ิ
ี

ี
หรือนอย Academic Writing Help Centre (2007) ไดแนะนําวิธีการเขยนงานทบทวนวรรณกรรมใหม ี
ประสิทธิภาพ โดยสรุปแนวทาง 5 ขั้นตอนที่สําคัญ ดังนี้
ู
ู
ู


ี
1. การกลันกรองขอมลจากการสังเคราะหและประเมนขอมล ผูวิจัยรวบรวมขอมลทเกยวของกบ
ี
่
่

่


ั
ิ
ี
่
ื
ื
ิ
หัวขอวิจัยทจะศึกษาโดยการอานขอมูลเหลานั้นเพ่อนํามาสังเคราะห และประเมนเพ่อระบถึงแนวคิดที ่
ุ

่
ี
่
ั
ื
สําคัญและความสําคญของวรรณกรรมนัน วิธีการทนิยมใช คือ การจดบันทึกหัวขอทเก่ยวของเพอจะ
้
ี
ี

่
นําไปสูการกําหนดโครงสรางของการทบทวนวรรณกรรม โดยอาจนําเอาวิธีการใชแผนท่แนวคิด
ี
ิ
่

(Concept map) และการใชตารางการสังเคราะห Synthesis matrix) มาใชเพอกลั่นกรองแนวคดและ
ื
(
ึ
ทฤษฎีที่เกี่ยวของใหอยูในขอบเขตที่ตองการศกษา
ิ
ื
่
ํ
2. การกาหนดแนวคดหลักของวรรณกรรมและการโตแยงหลักของการทบทวนวรรณกรรม เมอ


ื
ี
นักวิจัยไดเริ่มตนในการสังเคราะหในการวิจัย ใหระบุวาอะไรคอแนวคดหลักท่เก่ยวของกับหัวขอหรือ
ิ
ี

ิ
่
ึ่
คําถามของการวิจัยและแนวคดท่แตกตางจากสิงทนักวิจัยตองการศกษา ซงดําเนินการผานการใชตาราง
ี่
ึ
ี
การสังเคราะหการทบทวนวรรณกรรมดังตารางที่ 3.1 และตารางที่ 3.2

ตารางที่ 3.1 ตารางสังเคราะหเพื่อการทบทวนวรรณกรรม

ี่
ชื่อผูแตง วิธีการดําเนินการ กลุมตัวอยาง เครื่องมือวิจัยท ตัวแปรที่ใชสําหรับ ผลการศึกษาที่ได
วิจัย และวิธีการสุม ใชสําหรับการ การศึกษา / สิถิติท ี่
วิจัย ใชในการวิเคราะห
1..............
2.............

ที่มา: ชัยเสฏฐ พรหมศร (2557)

54



ี
ตารางท 3.2 ตัวอยางการวิเคราะหองคประกอบของบทความวิจัยตารางการสังเคราะห 
่
ชื่อผูแตง วิธีการดําเนินการวิจัย กลุมตัวอยางและ เครื่องมือวิจัยที่ใช ตัวแปรทีใชสําหรับ ผลการศกษาทีได
ึ
่
่
วิธีการสุม สําหรับการวิจัย การศกษา / สิถิติที่
ึ
ใชในการวิเคราะห
ู
ู

สามารถ ใจเตี้ย การวิจัยเชิงวิเคราะห ณ ครัวเรือนผสูงอายุ - แบบสอบถาม ตัวแปรตน ผสูงอายุสวนใหญบริโภค

ํ
จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง เขตเทศบาลตาบล มาตราสวนประมาณ X 1 ระดับอายุ (ป) อาหารพื้นบานลานนาบางครง
้
ั
(Cross-Sectional สุเทพ อําเภอเมือง คา (Rating scale) X 2 คาใชจาย (คาเฉลี่ยเทากับ 2.10) ปจจัยที่
Analytic Studies) จังหวัดเชียงใหม 3 ระดับ (บาทตอเดือน) มีความสมพันธกับพฤติกรรม
ั
้
เฉพาะพื้นที่เขต - แบบสัมภาษณแบบ X 3 ระยะเวลาการ การบริโภคอาหารพืนบาน
่
เมือง จํานวน 297 ไมมีโครงสราง อาศัยอยูในพื้นที่ (ป) ลานนา พบวา อายุเฉลียและ
ครัวเรือน วิธีการ - การสนทนากลุม X 4 การเขารับบริการ การเขารวมพิธีกรรมในชุมชนมี
ุ

ิ
สมตัวอยางใชการ - การสัมมนาเชง ดานสุขภาพ ความสมพันธกับการบริโภค
ั
ุ
สมแบบแบงชั้นภูมิ ปฏิบัติการแบบมีสวน (ครั้งตอเดือน) อาหารพืนบานลานนาของ
้
ุ
และการสมอยาง รวม X 5 จํานวนสมาชิกใน ผูสูงอายุอยางมีนัยสําคัญทาง

งาย และใชตาราง ครัวเรือน (คน) สถิต 0.05 (P – value =
ิ
เ ล ข ส มใ นก า ร X 6 จํานวนครั้งในการ 0.011 และ 0.028 ตามลาดบ)

ํ
ั
ุ
คัดเลือกครัวเรือน ประกอบอาหารใน
ตวอยาง ครัวเรือน (ครั้งตอวัน)
ั

X 7 การเขารวม
พิธีกรรมในชมชน
ุ
(ครั้ง)
ตัวแปรตาม
ิ
การบรโภคอาหาร
พื้นบาน (คาเฉลี่ย)
สถิติที่ใช
- สถิติเชิงพรรณนา

ไดแก คาความถี่
คารอยละ คาเฉลี่ย
และคาสวนเบี่ยงเบน
มาตรฐาน
- การวิเคราะหการ
ถดถอยเชิงเสน
(Linear regession
analysis)

จากตารางตัวอยางดานบนเมื่อผูวิจัยสามารถแยกองคประกอบของขอมลวรรณกรรมทนํามาใชใน
่
ี

ู

ี
ํ

งานวิจัย ผูวิจัยจะสามารถเปรียบเทยบและเลือกวิธีการดาเนินการวิจัยตามประเดนท่ตนเองสนใจไดอยาง
ี
็
รัดกุมมากขึ้น อันจะสงผลกระบวนการการดําเนินการวิจัยและผลการวิจัยที่มีประสิทธิภาพ และยังเปนการ
เรียนรูกระบวนการวิจัยอน
่

ื
ํ
3. การกําหนดโครงสรางและจัดระบบการทบทวนวรรณกรรม การกาหนดโครงสรางของการ
ี
ื
ทบทวนวรรณกรรมตองครอบคลุมถึงนิยามศัพทพ้นฐานท่เก่ยวของกับหัวขอท่จะศึกษา กลาวถึง
ี
ี
ความสําคัญของหัวขอที่ศึกษา งานวิจัยที่ไดดําเนินการในหัวขอที่เกี่ยวของและประเด็นทควรจะดําเนินการ
ี่

หรือตรวจสอบเพิ่มเติม และขอสรุปที่ชัดเจนถึงความจําเปนในการศึกษาและวัตถุประสงคของการวิจัยที่ได
มาจากการทบทวนวรรณกรรม

55



ื
ี
4. การเขยนงานการทบทวนวรรณกรรม เมอมแนวคดหลักของการทบทวนวรรณกรรมเปนระบบ
ิ
ี
่
ื
ุ
ั
ตามลําดับข้นตอไป คอ การเขยนงานทบทวนวรรณกรรมทประกอบดวยบทนําทีมงเนนไปท่ความสําคัญ
ี
่
ี

ี
่

ี
่
ของหัวขอทศึกษา งานวิจัยทผานมาและขอโตแยงในหัวขอหรือสาขาท่ศึกษา เนือหาครอบคลุมถึงหัวขอ
่
ี
ี
้


ี
ี

ี

ี

่
หลักและหัวขอรองของงานทไดทําการทบทวนท่ประเมนจากองคความรูลาสุดท่เก่ยวของในหัวขอหรือ
ิ
สาขานั้น และบทสรุปชี้ใหเห็นวางานวิจัยที่ผานมานําไปสูการพฒนางานของนักวิจัยไดอยางไร และการนํา
ั


เอาไปประยุกตใชในการอภิปรายผล และนําไปสูการเสนอแนะเพื่อการวิจัยในครั้งตอไป
ุ
ํ
ุ
ตัวอยางเชน งานวิจัยเรื่อง “คณภาพน้าและการใชประโยชนแมน้ําตอคณภาพชีวิตของประชาชน

่
ี
ั
่
ึ
ี
ู
และขอเสนอแนะเชิงนโยบาย กรณศกษาแมน้ําลี้ จังหวัดลําพน” เอกสารและงานวิจัยทีเกยวของกบ

้
ี
ื
การศกษาครั้งนี้ผูวิจัยไดคนควาเอกสารและงานวิจัยท่เก่ยวของเพ่อใหครอบคลุมตามเนือหาท่ตองการ
ี
ึ

ี

ศึกษา ดังนี้
1. ขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับทรัพยากรน้ํา
2. สภาพปญหาทรัพยากรน้ํา
3. การตรวจวัดคุณภาพน้ํา
4. ดัชนีคุณภาพน้ํา
5. แนวคิดและเครื่องมือการประเมินคุณภาพชีวิต
6. ผลกระทบคุณภาพชีวิตจากคุณภาพน้ําเสื่อมโทรม
7. แนวคิดนิเวศวัฒนธรรม
8. งานวิจัยที่เกี่ยวของ

ี
่
ั
ี
่
ผูวิจัยไดสรุปการทบทวนวรรณกรรมไว ดงนี้ จากสังเคราะหวรรณกรรมทเกยวของทงหนังสือ
ั
้
ี
ั
ื
ี
ตารา บทความวิจัย บทความวิชาการ รายงานประจําปและรายงานท่วไปของหนวยงานท่เก่ยวของเพ่อ
ํ

่

ู

ึ
ุ
้
ํ
เปนขอมลประกอบการศกษานี สรุปโดยรวมได คอ ความเสือมโทรมของคณภาพน้า ไดสงผลกระทบตอ

ื
ี
ี
ั
ื
สงผลตอคุณภาพชีวิตของประชาชนท่อาศัยอยูริมฝงแมน้ําสายหลักในพ้นท่ลุมน้ํา ท้งนี้การแกไขปญหา
ั
ตองแสวงหาแนวทางการดํารงชีวิตอยูในสิงแวดลอมทเออตอสุขภาพรวมกนโดยใชแนวทางการสรางความ
ื
ี
่
้
่


้
สมดุลระหวางปจจัยดานคุณภาพน้ําและการใชประโยชน ดังนันมนุษยในฐานะเปนโฮสทจึงตองเขาใจ


ื่
ธรรมชาติและสิ่งแวดลอมของตนตลอดจนเรียนรูปจจัยหรือสิ่งตาง ๆ ที่ทําใหเกิดโรคอยูตลอดเวลาเพอทจะ
ี่

ั
รักษาภาวะความสมดุลของปจจัยสิ่งแวดลอม สิ่งกอโรคและตัวมนุษย อนจะนําไปสูกระบวนการการคนหา
่
ุ
ื
ิ
ั
สาเหตของปญหาเพอนํามาใชปองกน ปรับปรุง แกไขการเกดโรคในมนุษยใหลดนอยลงหรือลดความ

ํ
ี
ํ

่
ุ
ํ
ี
่
ั
ี
รุนแรงลงจนดารงชีวิตอยูไดอยางมปกติสุข คณภาพน้าทเสือมโทรมในแหลงน้าก็เชนเดยวกนการแกไข
ี
ปญหาที่จะไดผลนั้นจําเปนตองพึ่งพาความรวมมอจากประชาชนประกอบดวย ทงนีการท่จะใหประชาชน
้
ื
้
ั

ื่
ี่
เขามามีสวนรวมเพื่อแกไขปญหาจําเปนอยางยิ่งที่จะตองมีระบบและวิธีการทสามารถปฏิบัติไดโดยงายเพอ
นําไปสูการเรียนรูและการปฏิบัติรวมกัน
5. การเขยนบรรณานุกรม การเขียนบรรณานุกรมเพ่อระบุแหลงท่มาของขอมูลตามรูปแบบท ี ่
ี
ื

ี
ู
ี
ั
่
กาหนดเพอใหผูทจะทําวิจัยในหัวขอท่เกยวของสามารถนําไปศึกษาขอมลเพ่มเติมได ตวอยางเชน
ื่

ี่
ิ
ี
ํ
่
ิ
ิ
่
ึ
ั
ี
บรรณานุกรมตามแบบ APA 6 (ศกษาเพมเตมในบทท 10) การศึกษาเรื่อง “การพฒนาบทเรียน


ื
วิทยาศาสตรทองถิ่น เรื่อง การเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุดวยภูมิปญญาพ้นบานลานนาดานจิตบําบัด”

เชน

56





เกสร มุยจีน.(2558). ปจจัยที่มีผลตอระดับสุขภาพจิตของผูสูงอายุ. วารสารวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี,
23(2): 306 – 318.
โกมาตร จึงเสถยรทรัพย. (2550). สุขภาพไทย วัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ: สํานักวิจัยสังคมและสุขภาพ.
ี
ชนกพร ไผทสิทธิกล. (2554). การอนุรักษชุมชนและสภาพแวดลอมทางวัฒนธรรมริมแมน้ํากก จังหวัด
ุ
เชียงราย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
ชัญญาภรณ น้ําคาง. (2557). สรางเสริมสุขภาพใจผูสูงวัยเปนสุข. สืบคนจาก
http://www.hiso.or.th/hiso/health_event/ghealth_event22.php
Celeste, S. (2010). Assessing and Maintaining Mental Health in Elderly Individuals Nursing,

Clinics of North America, 45 (4): 635 – 650.
ี
้
ั
ึ
่
ทงนีอาจจัดเกบบรรณานุกรมโดยใชโปรแกรมชือ Endnote ซงเปนโปรแกรมสําเร็จรูปทจัดการ

่
่
็
้
ิ
ู

และจัดเก็บรายการทางบรรณานุกรม หรือรายการอางอิงที่สืบคนจากฐานขอมลอเล็กทรอนิกสสาขาตาง ๆ

หรือจากฐานขอมูลของหองสมุด (CMUL OPAC) ไดอยางเปนระบบ ปจจุบันมีบริการ 2 รูปแบบ คือ
EndNote Web ใชบริการไดที่ฐานขอมูล Web of Science และ EndNote CD

แหลงการคนควาวรรณกรรมและผลงานวิจัยที่เกี่ยวของ
ี


ี
่


ผลงานวรรณกรรมและงานวิจัยทเกยวของ มีอยูมากมายในแตละสาขา การเลือกใชผูวิจัยจะตอง
่
เลือกผลงานอยางระมัดระวังและเลือกผลงานท่มีคุณภาพ รายงานการวิจัยแตละฉบับเปนผลงานของ
ี
ี

มนุษยซงมทงผิดพลาดนอย ผิดพลาดมาก ผูอานจะตองอานอยางเลือกสรรและวิพากษวิจารณ (Critical
ั้

ึ่


reading) ซ่งใชความคิดเปนอิสระของตนเองวิเคราะหตัดสินความเปนเหตุเปนผล ในสวนของการใช
ึ

วิทยานิพนธ ผูวิจัยจะตองเลือกใชอยางระมัดระวัง ท้งนี้เพราะคุณภาพของวิทยานิพนธแตกตางกน
ั
ั

ี
ั
ั
ํ
่
เนื่องจากอาจารยแตละคณะ แตละสถาบันมนโยบายเก่ยวกบการทาวิทยานิพนธทีแตกตางกน หากผูวิจัย
ี

ั
ํ
ั
ึ
ี
ุ
ี
่
่
นําวิทยานิพนธทมคณภาพตํามาเปนตวอยาง มาศกษาอาจจะพบกบอุปสรรคและปญหาตาง ๆ ในการทา
วิจัยได นอกจากนีในการรายงานผลของเอกสารแตละประเภทผลงานวิจัยสวนมากจะรายงานผลแตเชิง


้

่
ี

ขอมูลเชิงบวกจึงควรสืบคนเอกสารรายงาน (Gray Literacy) ทีมมีความนาเชื่อถือ เชน

1. หนังสือ เปนเอกสารทางวิชาการที่เขียนขึ้นเพื่อเผยแพรความรูไปสูวงวิชาการหรือผูอานทั่วไป
โดยไมจําเปนตองเปนไปตามขอกําหนดของหลักสูตรหรือตองนํามาประกอบการเรียนการสอนในวิชาใด


วิชาหนึ่ง ทั้งนี้จะตองเปนเอกสารที่เรียบเรียงขึ้นอยางมีเอกภาพ มีรากฐานทางวิชาการที่มั่งคงและใหทศนะ
ั
ี
ของผูเขยนท่สรางเสริมปญญาความคิด และสรางความแข็งแกรงทางวิชาการใหแกสาขาวิชานั้น ๆ หรือ
ี
สาขาวิชาที่เกี่ยวเนื่อง ตัวอยางหนังสือทางดานสาธารณสุข เชน
กุลยา ตันติผลาชีวะ. (2551). สุขกายกับวัยสูงอายุ. กรุงเทพฯ: เรือนปญญา.
Monroe, T.Morgan. (2003). Environmental Health. Canada: Thomson Learning
Academic Resource Center .

ี
่

ทงนี้เนื้อหาในหนังสือสวนใหญจะเนนความเปนแนวคิดทฤษฎี ทผูเขียนตองการสือสารใหกบ
้
ั
่
ั
้
ผูอานไดทราบ การเรียบเรียงเนือหาเปนระบบระเบียบ โดยเฉพาะหนังสือวิชาการจะมีการแบงเนือหา

้

ึ
่


ี
ออกเปนบทซงหนังสือแตละเลมจะมก่บทก็ได แลวแตการจัดแบงของผูเขยนตามความเหมาะสม ในกรณ ี
ี

ี
ี
่
ทเปนหนังสือวิชาการมักจะพบสวนประกอบ ท่เรียกวา “การอางองแทรกในเนือหา” หรือ“เชิงอรรถ”
้

ิ
ี

57




อยางใดอยางหนึ่ง ปรากฏอยูในเนื้อเรื่องเสมอเพราะเปนการแสดงใหเห็นถึงการคนควาอยางจริงจังจาก
ื
เอกสารหลายเลม เพ่อใหไดความรูใหมมาเรียบเรียงในการเขียนหนังสือเลมนั้น นอกจากนี้หนังสือก็เปน
ี
่
ี
ั
่
ู
ี
้
แหลงขอมลชันดทนํามาใชสําหรับการเริมตนทบทวนวรรณกรรมเพราะหนังสือใหบทสรุปเก่ยวกบแนวคด

ิ
ึ
ลาสุดและหลักการที่เกี่ยวของกับสาขาที่นักวิจัยตองการศกษา ซึ่งหนังสือที่ดีและเหมาะสมจะนํามาใช
ี
ี
ี
่
ี


่
สําหรับการทบทวนวรรณกรรมควรมความเกยวของกับหัวขอในการวิจัย เขียนโดยบุคคลท่มชือเสียง และ
ู
เชียวชาญในแวดวงหรือสาขานั้น มความทันสมัยโดยดไดจากปทพมพจัดพมพโดยสํา นักพมพท่มชือเสียง
ิ

ี


ี
ิ
่
่
ี
ี
่
ิ
ในสาขานัน มีการใชเอกสารอางองจํานวนมากพอเพอนําไปสูการคนควาเพมเติมสําหรับการทบทวน

่
ื
ิ
ิ
้
่
วรรณกรรมไดและมโครงสรางทางภาษาและการนําเสนอที่ชัดเจนและอานงาย (Rowley & Slack, 2004)

ี
่
ี
้
ึ
2. ตํารา เปนผลงานวิชาการทเรียบเรียงขนอยางเปนระบบ ครอบคลุมเนื้อหาวาระของวิชาหรือ
่

ึ
ี

เปนสวนหนึ่งของวิชา หรือหลักสูตรทสะทอนใหเห็นถงความสามารถในการถายทอดวิชาการ เนือหาสาระ
้

ของตําราตองมีความทันสมัย ผูอานสามารถทําความเขาใจในสาระของตํารานั้นไดโดยไมจําเปนตองเขา
ศึกษาในวิชานั้น ตัวอยางตําราทางดานสาธารณสุข เชน
สามารถ ใจเตี้ย.(2547). วิทยาศาสตรกับสุขภาพ. เชียงใหม: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม
สามารถ ใจเตี้ย.(2554). การพัฒนาสุขภาพชุมชน. เชียงใหม: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม



สามารถ ใจเตี้ย. (2557). สุขภาพกับการเกษตรและสิ่งแวดลอม. เชียงใหม: มหาวิทยาลัย

ราชภัฏเชียงใหม

สามารถ ใจเตี้ย. (2558). อนามัยสิ่งแวดลอม. เชียงใหม: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม
ี
ั
ั



ั
ี
ทั้งนี้ตําราจะมการอางองแหลงขอมูลททนสมยและครบถวน สมบูรณ มดชนีคนคํา/ขอความ การ

ี

่
ิ
ั
ี
ึ

อธิบายสาระสําคัญมีความชัดเจน โดยอาจใชรูปถาย แผนภาพ ตวอยาง กรณศกษาประกอบจนผูอาน

สามารถทําความเขาใจในสาระนั้นไดโดยเบ็ดเสร็จ
3. รายงานผลการวิจัยเปนแหลงสําคัญที่ชวยใหผูวิจัยทราบวาองคความรูเรื่องนั้นเปนอยางไร มา
่
จากแหลงใด ใชกรอบแนวคิดใด รวมทั้งวิธีการวิจัย ทั้งนี้รายงานการวิจัยจะนําเสนอเรื่องราวทเปนผลจาก
ี
ี

ี
การคนควาทางวิชาการ แลวนํามาเรียบเรียงอยางมระเบียบแบบแผน เรื่องราวทนํามาเขยนรายงานตอง
ี
่

เปนขอเท็จจริงหรือความรูอนเกดจากการรวบรวมขอมูลดวยวิธีการคนควาทเปนระบบมลักษณะเปน

ี

่
ี
ิ
ั

วิทยาศาสตร ตัวอยางรายงานการวิจัยทางดานสาธารณสุข เชน
่
้
ั
ี
สามารถ ใจเตย. (2557). การพฒนาบทเรียนวิทยาศาสตรทองถน เรือง การเสริมสรางสุขภาพ
ิ
่

ผูสูงอายุในเขตเมืองดวยภูมิปญญาพื้นบานลานนาดานอาหารพื้นบาน. กรุงเทพฯ: สํานักงานคณะ
กรรมการวิจัยแหงชาติ.
ี
ื
สามารถ ใจเต้ย. (2558). ความหลากหลาย การใชประโยชนพืชสมุนไพรพ้นบานและนิเวศ
ี
้
ํ
วัฒนธรรมเพอการอนุรักษในพนทลุมน้าลี จังหวัดลําพน.กรุงเทพฯ: สํานักงานคณะกรรมการการ

ื
่
ู
้
ื
่
อดมศึกษา.
ุ
4. บทความวิจัยที่ลงพิมพในวารสารวิชาการ จัดเปนสิ่งพิมพที่มีกําหนดออกที่แนนอนและตอเนื่อง
่
ี
โดยมีการนําเสนอเนื้อหาในลักษณะบทความและเรืองราวทางวิชาการซ่งเขยนโดยผูเชี่ยวชาญและ
ึ
ิ
ั
ี

่

ึ
่
่
ผูทรงคุณวุฒิ มความยาวของเนื้อหามากกวาเม่อเปรียบเทยบกบหนังสือพมพซงเปนสิงพิมพตอเนือง
ื
ี
ประเภทหนึ่ง อีกทั้งมีการออกแบบและเทคนิคการจัดพิมพเพื่อดึงดูดความสนใจของผูอานดวยภาพและสี
วารสารวิชาการจัดเปนแหลงคนควาและติดตามเรื่องราวและผลการศึกษาวิจัยใหม ๆ ทางดานวิชาการ


ิ
ื
่
่
ิ
และความรูที่ทันสมัย ตลอดจนทัศนะและความคดเห็นของผูเชียวชาญ รวดเร็วกวาหนังสือหรือสิงพมพอ่น


58



ั
ี
ั
่
ื
ดังนั้นสารสนเทศจากวารสารจึงมความทนสมัยกวาสารสนเทศจากแหลงอน ท้งนี้บทความวิจัยจะให
่

่


่

ผูเชียวชาญจํานวนไมนอยกวา 2 ทานอานตรวจสอบกอนซงหลังจากผูเชียวชาญอานตรวจสอบแลวถา


ึ


้
ผูเชี่ยวชาญเห็นวาควรปรับปรุงแกไขจุดใด เจาของบทความวิจัยตองปรับปรุงแกไขตามขอสังเกตเหลานัน
ทั้งหมดเสียกอนจึงจะลงพิมพได ตัวอยางบทความวิจัยที่ตีพิมพเผยแพรดานสาธารณสุข เชน
สามารถ ใจเตี้ยและพัชรี วงศฝน. (2560). ความหลากหลายและการใชประโยชนจากพืชสมุนไพรพื้นบาน
้
ในพืนท่ลุมน้าลี จังหวัดลําพูน. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชนนี อตรดตถ, 9 (1), 13 – 22.

ํ
้
ิ
ี
ุ
(ฐาน TCI วิทยาศาสตรและเทคโนโลยีกลุม 1)
สามารถ ใจเตี้ย. (2559). ภูมิปญญาพื้นบานดานการเกษตรของเกษตรกร เทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา


ํ
อาเภอแมแตง จังหวัดเชียงใหม.วารสารวิจัยและสงเสริมวิชาการเกษตร, 33(3), 64 – 72. (ฐาน
TCI วิทยาศาสตรและเทคโนโลยีกลุม 1)
สามารถ ใจเตี้ย. (2559). วัฒนธรรมสุขภาพชุมชนลุมนํ้าลี้ จังหวัดลําพูน.วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรม
ราชชนนี นครราชสีมา, 22(2) , 61 - 73. (ฐาน TCI วิทยาศาสตรและเทคโนโลยีกลุม 1)
ุ
ั
ั
ั
ั
ในปจจุบนมีวารสารวิชาการท้งในประเทศและตางประเทศมากมายจึงมีการจัดอนดบคณภาพ

ุ
วารสาร ซงผลการจัดระดบคณภาพวารสารวิชาการในประเทศดานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีของ
ั
ึ่
ื
สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) เพ่อใชเปนเกณฑในการประเมินคุณภาพผลงานวิจัยเชิง
วิชาการดานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีในสถาบันอดมศึกษา (คณะวิทยาศาสตร, 2555) แบงเปน 5
ุ

ระดับ คือ


่
ี

ู


ี
วารสารระดับ 5 (ดเดน) ไดแก วารสารวิชาการในประเทศทอยูในฐานขอมล Web of Science -
Science Citation Index Expanded ของ Thomson จํานวน 8 ชื่อ

ี
ี
ั

วารสารระดบ 4 (ดีมาก) ไดแก วารสารวิชาการในประเทศทอยูในฐานขอมูลท่เปนทยอมรับใน
ี
่


่
่
ื
ระดบสากลอนๆ นอกเหนือจากฐานขอมล Web of Science - Science Citation Index Expanded
ั
ู
เชน Scopus, Biosis, PubMed, SciFinder, MathSCiNet, Zentralblatt MATH, CINAHL, IPA และ
วารสารวิชาการทางดานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีท่เปนท่ยอมรับระดับนานาชาติ ตามเกณฑของ
ี
ี
ุ
สํานักงานคณะกรรมการการอดมศึกษา (สกอ.)
่
ี
ั

ี

วารสารระดบ 3 (ด) ไดแก วารสารวิชาการทางดานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีทเปนทียอมรับ
่

ระดบชาต ตามเกณฑของสกอ. และวารสารท่มีคา TCI impact factor เฉลี่ยยอนหลัง 3 ป (จาก
ั
ี
ิ
ฐานขอมูล TCI ป 2551-2553) ไมต่ํากวา 0.025
่


่
ี

วารสารระดับ 2 (พอใช) ไดแก วารสารทมคา TCI impact factor เฉลียยอนหลัง 3 ป (จาก
ี
ฐานขอมูล TCI ป 2551-2553) ต่ํากวา 0.025 และไมต่ํากวา 0.01

วารสารระดบ 1 (ควรปรับปรุง) ไดแก วารสารท่มคา TCI impact factor เฉลียยอนหลัง 3 ป
ี
ั
ี
่

(จากฐานขอมูล TCI ป 2551-2553) ต่ํากวา 0.01 และไมเทากับ 0
ตัวอยางวารสารวิชาการในประเทศดานสาธารณสุข เชน International Journal of Child
Devlelopment and Mental Health Journal of Health Research วารสารกองการพยาบาล
วารสารการพยาบาลและการดแลสุขภาพ วารสารการแพทยแผนไทยและการแพทยทางเลือก วารสาร
ู
การแพทยและวิทยาศาสตรสุขภาพ วารสารวิชาการสาธารณสุข วารสารสาธารณสุขศาสตร เปนตน



5. บทความทางวิชาการ เปนแหลงรวมองคความรูคลายกับตําราแตความรูในบทความทาง

ี


ํ
ั
ั
วิชาการจะคอนขางทนสมยมากกวาตาราเพราะผูเขยนบทความทางวิชาการมกจะรวบรวมความรูจาก
ั

59



ั


ี
่
่

ึ
่
ี
ี
็
ผลการวิจัยใหม ๆ ซงเกยวของกบหัวขอบทความทตนเขยน อยางไรกตามบทความทางวิชาการก็ม ี
ั
้
ี

่

ี
่

้
ี
ขอดอยอยูเชนเดยวกนกลาวคือ เปนความรูเฉพาะจุดทเกยวของกับหัวขอบทความนันเทานันไมไดเปน
ี

ความรูท่กวางขวางเหมือนในตาราดังนั้นผูวิจัยจึงควรเอาขอเดนของตํารามาใชผสมผสานกับขอเดนของ
ํ
บทความทางวิชาการโดยใชตาราเปนหลักเบ้องตนแลวใชบทความทางวิชาการเสริมเฉพาะจุด ตวอยาง
ํ

ื
ั
บทความทางดานสาธารณสุข เชน
สามารถ ใจเตี้ย สิวลี รัตนปญญา และจันจิราภรณ จันตะ. (2563). ความเสื่อมสภาพของแมน้ํา
ผลกระทบตอสุขภาพ และการแกไขปญหาดวยแนวคิดนิเวศวัฒนธรรม. วารสารวิจัยราชภัฏพระ
นคร สาขาวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี, 16(2), 18 - 33.
สามารถ ใจเตี้ย. (2560). การจัดการน้ําในพื้นที่ลุมน้ําลี้ แนวคิด การปฏิบัติตามแบบแผนนิเวศวัฒนธรรม
สิ่งแวดลอม, 21(1), 41 – 48.
สามารถ ใจเตี้ย. (2558). การผลิตปุยหมักมูลไสเดือนดินจากขยะอินทรีย.วิชาการและวิจัยมทร.พระนคร,
9 (2), 189 – 200.
ุ
สามารถ ใจเตี้ย. (2557). ความเสื่อมสภาพของแมน้ํากับคณภาพชีวิตชุมชนริมฝงแมน้ําลี้. สิ่งแวดลอม,
15 (4), 18 – 24.
สามารถ ใจเตี้ย.(2557). วัฒนธรรมสุขภาพ. ขวงผญา, 9, 120 – 153.
ิ
สามารถ ใจเตี้ย. (2552). สารเคมีกําจัดศัตรูพืชบนพื้นที่สูง. พฆเนศวรสาร.5 (1), 23 - 32.
นอกจากนี้ลักษณะสําคัญของบทความทางวิชาการจะมีการนําเสนอความรู ความคิดท่ตงอยูบน
ั
้
ี

ื
ิ
พนฐานทางวิชาการท่เชื่อถอไดในเรื่องนั้น ๆ โดยมหลักฐานทางวิชาการอางอง รวมถึงมีการวิเคราะห
ี

้
ื
ี

ี

ั
่
่
ึ
วิจารณ ใหผูอานเห็นประเดนสําคญอันเปนสาระประโยชนทผูเขียนตองการนําเสนอแกผูอาน ซงอาจ

็

ื
จําเปนตองใชประสบการณสวนตัวหรือประสบการณและผลงานของผูอ่นมาใช รวมถึงมการอภิปรายให
ี


ี
็
ี่
แนวคิด แนวทางในการนําความรู ความคิดที่นําเสนอไปใชใหเปนประโยชน หรือมประเดนใหมทกระตุนให

ผูอานเกิดความตองการสืบเสาะหาความรูหรือพัฒนาความคิดในประเด็นนั้นตอไป ตัวอยาง เชน
บทสรุปจากบทความวิชาการเรื่อง “ความเสื่อมสภาพของแมน้ํากับสุขภาพ” (ตีพิมพในวารสาร
สาธารณสุขลานนา, 8 (3), 57 – 68.)
่
่
ั
ั
สภาพความเสือมโทรมของแหลงน้าถามองในมุมของความสัมพนธระหวางสิงแวดลอมกบสุขภาพ
ํ
ั
ั
้

จะเห็นไดวาคณภาพสิงแวดลอมเปนตัวกาหนดสุขภาพทสําคญของมนุษย ทงทางตรงและทางออม ความ

ุ
ํ
่
่
ี
ี
เสื่อมโทรมของสภาพสิ่งแวดลอมเปนปจจัยสําคัญยิ่งท่มีผลทําใหเกิดความเจ็บปวยของมนุษย การแกไข

่
ี
ึ
ี
่
ั
ปญหาทจะไดผลนั้นจําเปนตองพ่งพาความรวมมอจากประชาชนประกอบดวยทงนี้การทจะใหประชาชน
้

ื
ี

ื
เขามามีสวนรวมเพื่อแกไขปญหาจําเปนอยางยิ่งที่จะตองมีระบบและวิธีการท่สามารถปฏิบัตไดโดยงายเพอ
่
ิ
นําไปสูการเรียนรูและการปฏิบัติรวมกัน
6. รายงานสืบเนื่องจากการประชุมทางวิชาการ เปนแหลงรวมองคความรูทพยายามรวบรวม
ี
่

ี่
ผลการวิจัยทเกี่ยวของกับหัวขอการประชุม และแนวความคดของผูทรงคณวุฒิทเกยวของกับหัวขอประชุม

ุ
ี

่
่
ี
ิ
ซงมักจะเปนผูเชี่ยวชาญในสาขาท่เปนหัวขอของการประชุมดังนั้นจึงสามารถนําเอาแนวคิดเหลานั้นมา

ึ่
ี
ั
ศึกษาได ทั้งนี้รายงานสืบเนื่องจากการประชุมทางวิชาการจะรวบรวมบทความวิจัย บทคดยอ หรือเอกสาร
้
ั
ั
นําเสนอในการประชุมวิชาการหรือวิชาชีพทจัดขนทงในระดบทองถน ระดบชาต และระดับนานาชาตโดย
ิ
้
ั
ิ
่
ี
ิ

ึ
่
สมาคม หนวยงานหรือองคกรจัดใหมีการประชุมวัตถุประสงคเพื่อเปนการแลกเปลี่ยนความรู ความคดเห็น
ิ

60



่
ั
ี
ั
ื


่
และความรวมมอกน มีการนําเสนอผลการคนควาวิจัยใหมในทประชุม ตวอยางรายงานสืบเนืองจากการ
ประชุมทางวิชาการทางดานสาธารณสุข เชน
สามารถ ใจเตี้ย. (2559). ความหลากหลาย ภูมิปญญาและพฤติกรรมการใชประโยชนพืชสมุนไพรพื้นบาน
้
ี

ในลุมน้าลี จังหวัดลําพูน. เอกสารนําเสนอในทประชุมใหญ HERP CONGRESS IV ครั้งท 4,
ํ

ี่
่
โครงการสงเสริมการวิจัยในกุดมศึกษาวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, อุบลราชธานี.
สามารถ ใจเตี้ย.(2559). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรูแบบโมเดลซิปปาเรื่อง การประเมินผลกระทบ
สุขภาพจากความเสื่อมสภาพของแหลงน้ํา. เอกสารนําเสนอในท่ประชุมพลวัตรและความ
ี
ี
หลากหลายของมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร ครั้งท่ 1, คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร
มหาวิทยาลัยราชภัฏลําปาง, ลําปาง.
ทั้งนี้รายงานสืบเนื่องจากการประชุมทางวิชาการจะแบงเปน 2 ลักษณะตามเกณฑการประเมิน
คุณภาพของสํานักงานมาตรฐานการศึกษา (สมศ.) คือ
ั
ี
ึ
ระดบชาติ หมายถง การนําเสนอบทความวิจัยในท่ประชุมวิชาการและบทความฉบับสมบูรณ 
ิ
ี

่
ั
(Full paper) ไดรับการตพมพในรายงานสืบเนืองจากการประชุมวิชาการ (Proceedings) ระดบชาตทม ี
ี
่
ิ


กองบรรณาธิการจัดทารายงานฉบับสมบูรณหรือคณะกรรมการจัดประชุมประกอบดวย ศาสตราจารย

ํ
ี
หรือผูทรงคุณวุฒิระดับปริญญาเอกหรือผูทรงคณวุฒิทมีผลงานเปนท่ยอมรับในสาขาวิชานั้น ๆ นอกจาก
ี
ุ
่
สถาบันเจาภาพอยางนอยรอยละ 25
ระดับนานาชาต หมายถึง การนําเสนอบทความวิจัยในท่ประชุมวิชาการและบทความฉบับ
ี
ิ
ี
ิ


่
สมบูรณ (Full Paper) ไดรับการตพมพในรายงานสืบเนืองจากการประชุมวิชาการ (Proceedings) ระดับ
ี
่
นานาชาตทมกองบรรณาธิการจัดทํารายงานฉบับสมบูรณหรือคณะกรรมการจัดประชุม ประกอบดวย
ี
ิ

ศาสตราจารย หรือผูทรงคณวุฒิระดบปริญญาเอก หรือผูทรงคณวุฒิทมผลงานเปนทยอมรับในสาขาวิชา

ี
่
ี
ุ
่
ี
ั
ุ
นั้นๆ จากตางประเทศอยางนอยรอยละ 25
7. รายงานประจําป เปนหนังสือที่มีจํานวนหนานอยกวา 100 หนา จัดเปนหนังสือรายปประเภท
ื
หนึ่งสวนมากเปนหนังสือท่จัดทําโดยหนวยงานราชการ องคการ สถาบันตาง ๆ เพอเสนอตอคณะ
่
ี
ื
่
ี
่
ั

กรรมการบริหารหรือองคกรบริหารอน ๆ ของหนวยงาน และเพอเผยแพรเกยวกบกจกรรมขององคกร

่
ื
ิ
ั
ในรอบปงบประมาณท่ผานไปแกบุคคลท่วไป ในรายงานประจําปจะมีเรื่องเก่ยวกบผลการดําเนินงานใน
ั
ี
ี
รอบปทผานไปขององคการ งบประมาณและการใชจาย รายนามผูบริหารหรือบคลากร รวมถึงอาจมีการ

่
ี
ุ
ั
ี
เปรียบเทยบกับผลงานในปกอน ๆ และการคาดคะเนผลงานในปตอไปดวย ตวอยางรายงานประจําป
ทางดานสาธารณสุข เชน
สํานักสงเสริมและพิทักษผูสูงอายุ. (2554). รายงานสถานการณผูสูงอายุไทย พ.ศ.2550. สืบคนจาก
http://www.oppo.opp.go.th/info/satanakarn50.pdf
สํานักนโยบายและยุทธศาสตร .(2557). ยุทธศาสตร ตัวชี้วัด และแนวทางการจัดเก็บขอมูลกระทรวง
สาธารณสุขประจําปงบประมาณ พ.ศ. 2558. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
United Nations. (2015). 2015 Revision of World Population Prospects. Retrieved
From https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/World_Population_2015_
Wallchart.pdf

61



ิ

ในรายงานประจําปจะมีการนําสถติท่เกยวของกับสภาพปญหา แนวโนมของปญหาและแนวทาง
ี

่
ี
ํ
ึ
่
ํ
่
ี
ู
ในการดาเนินงานของหนวยงานทจัดทาซงขอมลเหมาะสมสําหรับการนํามาเขียนความเปนมาและ

ความสําคัญของปญหาการวิจัย
8. วิทยานิพนธ เปนงานวิจัยทางดานวิชาการท่ไดมีการไตรตรองหรือวางแผนงานวิจัยออกมา
ี
อยางมีรูปแบบและเปนระบบระเบียบ โดยผูจัดทําวิทยานิพนธจะเปน นิสิต นักศึกษา นักวิจัย หรือ
นักวิชาการตาง ๆ กระบวนการการจัดทําวิทยานิพนธเปนการนําทฤษฎีเกา ๆ มาวิเคราะห และรวบรวม



ี
ี
่
ื
่
ู

ขอมลตาง ๆ เพอนํามาใชวิเคราะหหรืออางอิงตามหลักเหตและผลจนกลายเปนขอมลทมความนาเชือถอ
่
ื
ู
ุ


ผานกระบวนการคด ข้นตอน วิธีการ และผลการศึกษาท่คนควาวิจัยมาได ซงวิทยานิพนธ (ระดบปริญญา
ี
ึ
ั
ิ
่
ั
โท) ดุษฏีนิพนธ (ระดับปริญญาเอก) เปนขอกําหนดท่นักศึกษาในระดับบัณฑตศกษาทุกคนตองทํา สวน
ิ
ี
ึ
้
ั

่
ึ
ี
่
ความแมนยําและถกตองของการหาคําตอบใหกบสมมตฐานทตงไวนันจะขนอยูกบการเลือกเครืองมอและ
้
้
ื
ั
ิ
ู
ั

่
ํ
วิธีวิจัยของผูจัดทาวิทยานิพนธเลมนันๆ ผลลัพธของการวิเคราะหขอมูลทไดจะนําเสนอในรูปแบบการ

้
ี

้
ั
ั
ยืนยันหรือขดแยงกบสมมตฐานหรือทฤษฎีทนักวิจัยทานอนไดเคยกลาวไวแลว ทงนีความสอดคลองหรือ
ี
ื

ั
่
้
่
ิ
ั
ึ
ขัดแยงของทฤษฎีในการทาวิทยานิพนธจะข้นอยูกบปจจัยหลายสวน อาทิสถานท่ทําวิจัย กลุมตัวอยาง
ี
ํ
ี
ื
้

ํ
วิธีการวิจัย และพนฐานความรูของผูจัดทาวิทยานิพนธ (โดยเฉพาะในกรณงานวิจัยเชิงคุณภาพ) อยางไรก ็

ี
ํ

ํ
่
ี
ตามผูจัดทาวิทยานิพนธควรจะคานึงถึงบทสรุปท่ใหความรูใหม ขอคิดและคําแนะนําทมีประโยชนในการ


กอเกิดความรูใหแกวงการวิชาการและบุคคลทั่วไป ตัวอยางวิทยานิพนธทางดานสาธารณสุข เชน

สามารถ ใจเตี้ย. (2556). คุณภาพน้ําและการใชประโยชนแมน้ําตอคุณภาพชีวิตของประชาชนและ
ุ
ู
ขอเสนอแนะเชิงนโยบาย กรณศกษาแมน้าลี จังหวัดลําพน. วิทยานิพนธสาธารณสุขศาสตรดษฎี
ี
ึ


้
ํ
บัณฑิต สาขาสาธารณสุขศาสตร คณะสาธารณสุขศาสตร มหาวิทยาลัยนเรศวร, พษณุโลก.
ิ
ี
้
สามารถ ใจเตย. (2547). ระดับไนโตรเจนที่มีผลตอการผลิตปุยหมักที่ผลิตจากมูลไสเดือนดิน.วิทยานิพนธ
ิ
วิทยาศาสตรมหาบัณฑต สาขาการจัดการทรัพยากรการเกษตรและสิ่งแวดลอม (วิชาเอกมลพิษ
สิ่งแวดลอม) คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแมโจ, เชียงใหม.

่

่
ี
ี
ผลงานวิจัยท่เปนวิทยานิพนธจะเหมาะสมสําหรับผูวิจัยท่เพงเริมทําวิจัยเนืองจากกระบวนการ
ิ
่
ศึกษาจะดาเนินการตามแนวทางของการวิจัยอยางเครงครัดและมอาจารยทปรึกษาใหคําชีแนะอยาง
ี
่
ี
้
ํ
ตอเนื่อง
ี
ึ

9. การคนควาอิสระ เปนรายงานการวิจัยท่กอเกิดจากการเลือกศกษาคนควาจากเอกสาร ใน
หนวยงานหรือองคกรตาง ๆ หรือการคนควาวิจัยในเรื่อง/ปญหาท่เก่ยวของกบการศึกษาระดบ
ั

ี
ี
ั
บัณฑิตศึกษาท่เลือกเรียน แผน ข. โดยการศึกษาคนควาหรือการวิจัยจะตองเปนหัวเรืองท่ไดรับความ
่
ี
ี


ั่

เห็นชอบจากคณะกรรมการบริหารหลักสูตรและดําเนินการจนกระทงไดผลครบถวนตามกระบวนการ และ
เสร็จสิ้นสมบูรณตามขอกําหนด เพ่อขออนุมัติรับปริญญาระดับมหาบัณฑิต ซงขนตอนและกระบวนการ
ึ
่
ื
้
ั
ทําการศึกษาคนควาอิสระหากเปนการทําวิจัยจะมีลักษณะเหมือนกับการทําวิทยานิพนธทุกข้นตอน แต 
ั
ความเขมขนในการสอบปกปอง (Defense) และความลุมลึกในเนื้อหาจะลดลงตามจํานวนหนวยกิตท ี ่

ํ
ิ
ั
ี
กาหนดไว ท้งนี้เพราะการคนควาอสระ ม 6 หนวยกิต สวนวิทยานิพนธ ม 12 หนวยกิต ดังนั้นการ
ี
ทําการคนควาอิสระจึงเหมาะสําหรับนักศึกษาที่ทํางาน ตัวอยางวิทยานิพนธทางดานสาธารณสุข เชน
สามารถ ใจเตี้ย. (2551). ภาวะโภชนาการและทัศนคติตอโรคอวนของบุคลกรมหาวิทยาลัยราชภัฎ
ิ


เชียงใหม. การคนควาแบบอสระ สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑต เชียงใหม:บัณฑตวิทยาลัย

ิ
ิ

มหาวิทยาลัยเชียงใหม.

62



ี
ิ
่
ี

10. การสืบคนขอมลจากเครือขายอนเตอรเน็ต การทบทวนเอกสารและงานวิจัยทเก่ยวของจาก
ู


ิ


ั
เครือขายอนเตอรเน็ตจะชวยใหนักวิจัยศึกษาคนควาไดกวางขวาง เพราะสามารถสืบคนไดท้งความรูดาน


ู
ทฤษฎีตาง ๆ และรายงานผลการวิจัย โดยแหลงการสืบคนมกจะเปนศูนยขอมลของมหาวิทยาลัยตาง ๆ

ั

ู
้
ั
ี
ี
่
ู
ึ่
ซงศนยขอมลเหลานีบางแหงอาจมเฉพาะชืองานวิจัยและบทคดยอ และบางแหงอาจมรายงานวิจัยฉบับ
สมบูรณ 


ิ

การสืบคนขอมูล ผูวิจัยจะตองรูจักชื่อของหนวยงานนั้นในระบบเครือขายอนเตอรเน็ต (The
names and Uniform Resource Locator, URL) ตัวอยางเชน
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย (http://www.chula.ac.th/)
มหาวิทยาลัยมหิดล (http://www.mu.ac.th/)
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร (http://www.psu.ac.th/)
มหาวิทยาลัยฮารวาด (http:// www.harvard.edu/)
มหาวิทยาลัยสแตนฟอรด (http:// www.stanford.edu/) เปนตน
การสืบคนขอมูลจากเครือขายอินเตอรเน็ตนั้นมใชสืบคนเพียงงานวิจัยเทานั้นแตความรูดานทฤษฎี
ิ
ั
ี
ี
ั

ท้งหลายจะมอยูมากมาย สําหรับนักวิจัยท่ไมคอยสันทัดภาษาองกฤษก็สามารถสืบคนไดอยางกวาง

พอสมควร เพราะปจจุบันมหาวิทยาลัยในเมองไทยและกระทรวงสาธารณสุขไดเผยแพรท้งองคความรู 
ื
ั
ตาง ๆ และงานวิจัยเปนภาษาไทย นอกจากนี้ยังมเครื่องมือที่ชวยในการคนควางานวรรณกรรมทีมคณภาพ
ุ
ี

ี
่


และหาไดจากระบบฐานขอมูลของหองสมุด และการใชฐานขอมูลงานวิจัย อาท ิ ProQuest
ี
่
ื
ั
(ABI/INFORM) Elsevier IEEE หรือ EBSCOhost และอ่น ๆ ทรวบรวมงานวิทยานิพนธระดบ

ึ
ี
บัณฑิตศกษา บทความวิจัยบทความวิชาการ และงานวิจัยทนํา เสนอในงานประชุมวิชาการตางๆ
่
(Proceedings) ซึ่งทําใหผูวิจัยสามารถหางานวิชาการไดตรงกับหัวขอและสาขาทศกษามากทสุด (ชัยเสฏฐ
ี่
ี่
ึ
พรมศร, 2557)
ู
ในสวนประเทศไทยมีฐานขอมลหองสมุด (Library database) และหนวยงานดานการวิจัยของ
ประเทศที่ทําการเผยแพรผลงานวิจัย เชน
ฐานขอมูลวิทยานิพนธไทย (http://dcms.thailis.or.th/dcms/basic.php)
ฐานขอมูล CMU e-Theses (http://library.cmu.ac.th/digital_ collection /etheses/ )
คลังขอมูลงานวิจัยไทย (http://www.tnrr.in.th/2558/welcome.php)
หองสมด สกว. (http://elibrary.trf.or.th/)
ุ
คลังขอมูลและความรูระบบสุขภาพ (http://kb.hsri.or.th/dspace/)
Thai Journal Online (ThaiJO) (https://www.tci-thaijo.org/) เปนตน
อยางไรก็ตามการนําขอมลจากฐานขอมูลมาใชประกอบการศึกษาวิจัย นักวิจัยควรตรวจสอบ
ู
่
่
ึ
ี
ี
ู
ี
ี

ขอมลเกยวกบหนวยงานทเขยนเอกสารวามความนาเชือถอหรือไม อยางไร รวมถงขอมลทปรากฏใน
่
ื
ั
ี
่
ู

่
้
ื
่
ื
่
เอกสารนันสอดคลองกบขอมลในบริบทอน ๆ ทเกดขน ณ ชวงเวลาทมการเขียนเอกสารนันอยางไรเพอ
ั
้
ู

ี
่
ี
้
ี
ิ
ึ

ปองกันขอมูลที่ผิดพลาด บิดเบือนหรือคลาดเคลื่อนไปจากความเปนจริง

63




ขอเสนอแนะวิธีการทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ
่

ิ
ั

นักวิจัยท่วไปนิยมทบทวนเอกสารและงานวิจัยท่เกยวของโดยชองทางเครือขายอนเตอรเน็ตมาก
ี
ี
ี
้
ขึนมากแตขอมูลท่สืบคนอาจจะมรายละเอยดไมมากนัก หองสมดยังคงเปนแหลงขอมูลเอกสารทีม ี
ุ

่
ี
ี

รายละเอยดขอมลมากท่สุด สําหรับนักวิจัยทยังไมมีทักษะขอเสนอแนะวิธีทบทวนเอกสารและงานวิจัยท ี ่

ู
ี
ี
ี
่
เกี่ยวของพอเปนสังเขปดังนี้
ู

ู



1. จัดเตรียมแฟมรวบรวมขอมลแยกประเภท ๆ เชน แฟมรวบรวมขอมลจากตําราแฟมรวบรวม




ู
ขอมูลจากบทความวิชาการ แฟมรวบรวมขอมูลจากรายงานผลการประชุม แฟมรวบรวมขอมลจาก
รายงานผลการวิจัยท่ลงพมพในวารสารตาง ๆ แฟมรวบรวมวิทยานิพนธของนักศกษา และแฟมรวบรวม
ิ
ี

ึ

ขอมูลจากการสืบคนทางเครือขายอินเตอรเน็ต เปนตน
2. กําหนดเวลาที่จะใชทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของใหชัดเจน เชน จะศึกษาคนควาให
เสร็จภายในเวลา 1 เดือนหรือ 3 เดือน เปนตน
ึ
3. กําหนดแหลงการศึกษาคนควาทําเปนตารางเวลาใหชัดเจน เชน สัปดาหแรกจะศกษาคนควา

ที่หองสมุด ก สัปดาหที่ 2 จะศึกษาคนควาที่หองสมุด ข เปนตน
ื
4. การศึกษาคนควาในหองสมุดแตละแหลงใหแบงการศึกษาคนควาเปน 3 ระยะ คอ

่
ี
ี
ู
ุ
ี
ระยะแรก เปนการรวบรวมชื่อเอกสารและขอมลทนาจะเกยวของทงหมดทมีอยูในหองสมด
่
่
ั
้

่

่

ี
ี
่
ี
ี

นั้นเอกสารท่จะรวบรวมชือควรจะใชเอกสารทพิมพเผยแพรยอนหลังไปนานเทาใดไมมเกณฑทแนนอน
ทั้งนี้ขึ้นอยูกับลักษณะขอมลนั้น ๆ เชน ถาเปนขอมูลเก่ยวกับประวัติยอนหลังไปนานมากกยิงดี แตถาเปน
่
ี



็
ู
ั
ี


ขอมูลดานทฤษฎีก็ควรจะเปนทฤษฎีท่ยอนหลังไปไมนานนัก เปนตน อยางไรก็ตามสําหรับขอมูลท่วไปท ี ่
ู



ู

ไมใชขอมลเกยวกับประวัติ ขอเสนอแนะใหใชขอมลยอนหลังประมาณ 5 ป แตถาขอมูลยอนหลัง 5 ป
่

ี
ี
่
แลวจํานวนขอมูลนั้นนอยเกินไปกใหยอนหลังไปชวงละ 5 ป จนกวาจะไดจํานวนขอมลมากจนเปนทพอใจ
็


ู
การศกษาเอกสารแตละชินโดยสังเขปเพอคดเลือกเอกสารทเห็นวาเกยวของจริงการศกษาคนควาในระยะ
ึ
ั
ื
่
่

ี
่
้

ึ

ี



ี

นีเปนการอานเพยงอยางเดยวไมตองมการบันทกสาระ การอานอาจอานจากหัวขอสรุปของแตละบทหรือ
ี

้

ึ
ี
็
ี่

ี่
อานจากบทคัดยอหรืออานเฉพาะสรุปผลการวิจัย เมื่ออานแลวเห็นวาเอกสารชิ้นใดทเกยวของกคดเลือกไว
ั
้
ทังหมด
่
่
่
ี

ี
ื
ั
ึ

้
ระยะทีสอง เปนการศกษาเอกสารแตละชินโดยสังเขปเพ่อคดเลือกเอกสารทเห็นวาเกยวของ
็

ั
จริงการศึกษา การศึกษาคนควาในระยะนี้กินเวลามากเพราะตองอานทงหมดแลวสรุปสาระประเดนสําคัญ
้
ิ
ั
ั้
โดยยอไวทั้งหมดทีละชิ้นซึ่งการสรุปสาระประเด็นสําคญโดยยอทงหมดแตละชิ้นนั้น ผูวิจัยตองคดรูปแบบ
ั
ึ
ี
ของตนแลวบันทกสรุปสาระประเดนสําคญในรูปแบบเดยวกันอยางเปนระบบ ตัวอยางเชน ใชระบบการ
็
ั
่
่

ื
่

ิ
ี
เขยนบรรณานุกรม คอ ชือผูเขยน ชือเอกสาร ครังท่พมพเผยแพร จังหวัดทตงโรงพมพ ชือโรงพิมพ
ี
ิ
้
ี

้
ี
่

ี
่
ั
่
ี
ิ
และปทพมพเผยแพร เปนตน และถาจะคดลอกขอความใดไปใชอางอิงจะตองไมลืมบันทึกหนาทคดลอก

ั





มาดวย
ระยะทสาม เปนการศกษาเอกสารท่คดเลือกไวในระยะทสองอยางละเอียดเม่อบันทึกสรุป
่
ี
ี
ึ
ั
ื
่
ี
่
ี
ั
สาระประเด็นสําคัญโดยยอท้งหมดเสร็จไปชิ้นหนึ่งแลวกอนทจะเริ่มคนควาชิ้นตอไปตองเก็บบันทกสรุป
ึ

สาระประเด็นสําคัญชิ้นนั้นเขาแฟมตามประเภทแฟมที่เตรียมไวกอนเสมอ

การนําเสนอขอมูลอาจจะนําขอมลมาเรียงตอกันใหเปนระบบกอนโดยอาจเรียงตอกันตาม


ู

ั้
ู
ระยะเวลาและหรือเรียงตอกันตามความเปนเหตุเปนผลของสถานการณหลังจากนั้นจึงนําขอมลทงหมดมา

่



ั
่
เรียบเรียงเชือมโยงใหตอเนืองสละสลวย การนําขอมูลท้งหมดมาเรียบเรียงเชือมโยงใหตอเนืองไมใชนํา
่
่

64



ู

่
่
ี
ี
ี
ั
่
ขอมูลมาเรียงตอกันใหเปนระบบ แตเปนการนําขอมลทงหมดมาเขยนเรียงความทเปนเรืองเพยงเรืองเดยว
ี


้
ี
่
ิ
้
ี
่
ี
่
็


แมวาเรื่องเดียวนันจะมการอางองหลายลักษณะกตองวางโครงเรืองทเปนเรืองเดยวใหจง การจัดเรียงเปน

ระบบจะชวยปองกันขอมูลตกหลน และทําใหนักวิจัยเห็นความตอเนื่องของขอมลไดชัดเจน
ู

เทคนิคการปรับแกไขการเขยนทบทวนวรรณกรรม

ี
่
ื
เมอนักวิจัยไดทบทวนวรรณกรรมแลวสิ่งทนักวิจัยควรดําเนินการเพอสรางความแนใจวาการ
ี
่
ื
่
ี
ี
้
ทบทวนวรรณกรรมของตนนั้นมคุณภาพท้งในสวนเนือหาและการใชภาษามากนอยเพยงใด โดยแนวทาง
ั

ดังกลาว Writing Services University of Guelph (2004) ไดนําเสนอไวดังตอไปนี้
ึ่
ี
1. ใหอานงานของตนเองอกครั้งโดยใชวิธีการอานออกเสียง ซงจะชวยทําใหเราทราบไดวาตรง
ี่
ประโยคหรือสวนใดของขอความที่ตองมการเวนวรรค หรือขึ้นยอหนาใหมหรือบรรทดไหนทมีการสะกดคํา
ั
ี
หรือใชคําสรรพนาม คําบุพบทหรือคําสันธานผิด
2. เนื่องจากวัตถุประสงคของการทบทวนวรรณกรรม คือ การแสดงใหเห็นวาผูวิจัยม ี
ี
่
ี
่
ุ

ความคนเคยกบเนือหาหรือวรรณกรรมทเกยวขอกับหัวขอท่เลือกดาเนินการวิจัย ดังนั้นการตรวจสอบ
ํ
ี
ั
้

ั
่
ั
ความครอบคลุม ความสอดคลองและความทนสมยของงานวรรณกรรมทีหยิบยกมาศึกษาในงานของตนจึง
มีความสําคัญเปนอยางยิ่ง
ี
ี
3. ตรวจสอบใหแนใจวาการอางอิงในเนื้อหาและการเขยนบรรณานุกรมมการใชรูปแบบท ่ ี
ถูกตองตามมาตรฐานที่กําหนดในการทําวิจัยในสาขาของนักวิจัย
ี
ี

4. ตรวจสอบใหแนใจวาการเขยนทบทวนวรรณกรรมไมไดมการลอกเลียนงานวรรณกรรมของ

นักวิชาการหรือผูเขียนทานอนทั้งโดยตั้งใจและไมตั้งใจ เชน การลืมอางองผูแตงหรือแหลงที่มาของขอมูล


ิ

ื่
ในสวนของเนื้อหา
5. ตรวจสอบการใชภาษาของงานวรรณกรรมอีกครั้งวาใชภาษาเขียนในเชิงวิชาการไมใชภาษา
พูดที่ใชในชีวิตประจําวัน

6. ไมควรมีการใชไวยกรณหรือการสะกดคําผิดในงานเขยนทบทวนวรรณกรรม
ี

อยางไรก็ตามผูวิจัยจะตองแสดงใหเห็นวาสิ่งท่ไดศึกษามามีอะไรบาง คนพบความรูใหมอะไร สิ่ง


ี
ี

ี
ไหนเปนขอเท็จจริงท่มีอยูแลว สิ่งไหนคนพบใหม ยังมีชองวางตรงจุดไหน ในสวนขอมูลท่เปนการแสดง
ความคิดเห็น การชีจุดประเด็นสําคัญ และการสรุปผลของการวิจัยตองมีการอางอิงแหลงขอมูลกํากับไว
้
ดวยเสมอ

บทสรุป
ิ
การทบทวนวรรณกรรมเปนวิธีการท่ใชสําหรับการกาหนด ประเมน แปลความขอคนพบทผานมา
ํ


ี
่
ี
่
ื
่
ี
้
ี
ั
่
และมีความเกยวของกบสิ่งทผูวิจัยสนใจอันจะนําไปสูเนือหาและคําตอบมาวิเคราะห สังเคราะหเพอตอบ
่
คําถามการวิจัยที่กําลังสนใจอยู การทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวของจะนํามาผลการคนควาใชเพือการอางอิง
เชิงทฤษฎีและการอางอิงเชิงประจักษ ข้นตอนการทบทวนวรรณกรรมประกอบดวยการกลันกรองขอมล
่

ั
ู



จากการสังเคราะหและประเมินขอมูล การกาหนดแนวคิดหลักของวรรณกรรมและการโตแยงหลักของ
ํ

การทบทวนวรรณกรรม การกาหนดโครงสรางและจัดระบบการทบทวนวรรณกรรม การเขียนงานการ
ํ
ํ
ั
ู
ทบทวนวรรณกรรม การเขยนบรรณานุกรม โดยมแหลงขอมลในการทบทวนวรรณกรรมทงหนังสือ ตารา
ี
ี
้

รายงานการวิจัย บทความวิจัย บทความวิชาการ และอื่น ๆ ที่มีแหลงอางอิงชัดเจน

65



่
บทที 4

รปแบบการวิจยทางสาธารณสุขเบื้องตน
ู
ั



การวิจัยทางสาธารณสุขเปนกระบวนการแสวงหาความรู หาวิธีการใหม คดคนเทคโนโลยีทเหมาะสม
่
ิ
ี


ี
ั้
ื
และมประสิทธิภาพในการปองกัน รักษาโรค รวมทงในการแกไขปญหาในการปฏิบัติงานทางสาธารณสุขเพ่อให
ึ่
ํ
ประชาชนมีสุขภาพอนามัยที่ดี สามารถประกอบอาชีพ และดารงชีวิตประจําวันไดอยางปกติสุข ซงรูปแบบการ
วิจัยมีความแตกตางกันตามจุดเนนของแตละสาขาวิชา โดยท่วไปรูปแบบการวิจัยจะเก่ยวของกับการวิจัยใน
ี
ั
มนุษยซ่งมีความจําเปนเพ่อสรางองคความรู และความเขาใจเก่ยวกับสาเหตุของโรค การดําเนินโรค
ื
ี
ึ
ั

่
ี
ิ
พฤตกรรมของมนุษยทกอเกดปจจัยกําหนดสุขภาพท้งสวนบุคลล และชุมชนเพ่อแสวงหาแนวทางสูความ
ิ
ื
ี่

เปนอยูทดีของมนุษย การวิเคราะหนโยบายและประเมินคุณคาทางนโยบายสุขภาพ รวมถึงพิสูจนและ
ประยุกตใชทฤษฎีทางวิทยาศาสตรเพื่อการดูแลสุขภาพ

การวิจัยเชิงสํารวจ


ู
ี
การวิจัยเชิงสํารวจ (Survey research) เปนการวิจัยทเกบขอมลจากกลุมตวอยางทใชเทคนิคในการ
็
ั
ี
่
่
ิ

ี่
คัดเลือกกลุมตัวอยาง เพื่อใหไดกลุมตัวอยางที่เปนตัวแทนที่ดีของประชากร และผลการวิจัยทไดสามารถอางอง

ื
ี
กลับไปยังกลุมประชากรได การวิจัยเชิงสารวจออกแบบมาเพ่อใหไดขอมูลเก่ยวกับความซุก (Prevalence)
การกระจายตัว (Distribution) และความเกี่ยวเนื่องระหวางตัวแปรในกลุมประชากร การวิจัยเชิงสํารวจยังเปน
็
ั

ี
่
่
ี

ี

ั
่
ึ

การวิจัยทเกยวของกบการศกษาคนควาหาขอเทจจริงเกยวกบสภาพการณท่เปนอยุในปจจุบันของตวแปรตาง

ั
ี
ื
่
ๆ ขณะททาการศึกษาโดยมงตอบคําถามเชิงวิจัยในลักษณะอยางไรหรือเปรียบเทียบระหวางสภาพเงอนไขท ่ ี
ํ
ุ
่
ี
ั
ี
่
ั
่
ี
ี
แตกตางกัน และยังเปนการวิจัยทเนนการศึกษาตวแปรทเก่ยวกบลักษณะความเชื่อความคิดเห็นทัศนคต ิ
แรงจูงใจหรือพฤตกรรมของมนุษย ท้งองคประกอบทางสังคมวิทยา (Sociological factors) ทางจิตวิทยา
ิ
ั
(Psychology factors) แบบการวิจัยเชิงสํารวจ เชน
1. การศึกษาเฉพาะกรณี (Case study) หรือรายงานผูปวยเฉพาะราย (Case report) เปน
ี
กระบวนการศึกษารายละเอยดเก่ยวกับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง หรือหลายคนเปนระยะเวลาตอเนืองกันไปใน
ี

่
ึ
่
ระยะเวลาหนึงโดยใชเครื่องมือ เทคนิค หรือวิธีการตาง ๆ เพ่อใหไดมาซ่งรายละเอยดของขอมูลแลวนําขอมล

ี


ู

ื

เหลานั้นมาวิเคราะหเพื่อทําความเขาใจสภาพผูถูกศึกษา สาเหตุของพฤติกรรมตลอดจนขอเสนอแนะทเปนแนว
ี่
ี
ึ

ทางการใหความชวยเหลือกรณีที่ผูศึกษากําลังประสบปญหาสุขภาพ ถาเปนการศกษาในผูปวยรายเดยวเรียกวา

่
ี
้
Case report ถามากกวาหนึ่งรายเรียกวา Case series การศึกษาวิธีนีมกใชในผูปวยใหมทปวยเปนโรคทพบ
ี
่


ั
ยากนําเสนอขอมลจากการศกษาดวยการเขียนอธิบายรายละเอยดใหผูสนใจทราบ ไมมการใชสถตในการแปล


ี

ึ
ิ
ิ

ู
ี
ผล

ุ
ิ
2. การศกษาธรรมชาตการเกิดโรค (Natural history of disease) เปนการศกษาเหตการณของ
ึ
ึ
่
โรคนับตงแตการเริ่มกอเกิดในคนและเปลียนแปลงไปตามกาลเวลา รวมถงแสวงหาความรูเรืองธรรมชาตของ
ึ

่
ิ
้
ั
โรคทั้งระยะเสี่ยง ระยะกอนมีอาการ ระยะแสดงอาการ และระยะสิ้นสุดของโรค

ี
่
ู

ึ
ํ
ิ
่
ี
3. การศึกษาสถิตชีพ (Vital statistics) เปนการศกษาขอมล ขาวสารทเกยวกับการดารงชีวิตของ
่

ั
ประชาชน เพื่อใหทราบถึงสภาพการณของสุขภาพอนามยของประชาชน และการเปลียนแปลงของประชากรท ี ่

ิ

อาจจะเกิดขึ้นและสามารถนํามาพิจารณาเปรียบเทียบกันได ไดแก ประชากรการเกด การตาย การยายถ่นฐาน
ิ
และการหยาราง

66


4. การศึกษาระยะยาว (Longitudinal study) เปนการศกษาการเกดของโรคในชวงระยะเวลา
ิ
ึ
็
จากจุดหนึ่งไปยังอกจุดหนึง แลวเกบขอมูลของการเกิดโรคในชวงระยะเวลาท่ทาการศกษา ถาเปนการเกบ


ี
ํ
ึ
่
ี
็

ขอมูลไปขางหนา นักระบาดวิทยาเรียกการศึกษาแบบนี้วาการศึกษาไปขางหนาเชิงพรรณนา (Prospective

ี
ิ
ึ
ี
descriptive study) ถาเปนการศกษายอนหลังเพ่อรวบรวมขอมูลท่เกดข้น เชน การทบทวนเวชระเบยน
ึ
ื
ึ
ยอนหลังเรียกวาการศกษายอนหลังเชิงพรรณนา (Retrospective descriptive study) การศกษาระยะยาว
ึ
ั
ื
ั
ั
ํ
เปนการศึกษาที่ดําเนินการและติดตามผลการศึกษาในประชากรกลุมเดียวกนแตตางเวลากน เหมอนกบทาการ
สํารวจ ณ จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง แตเปนการทําหลายครั้งในประชากรกลุมเดียวกัน การศึกษาระยะยาวนี้มีชื่อ


ิ
ุ
เรียกอกอยางวา Incidence study หรือการศกษาหาอบัติการณของโรค เพราะขอมลของการเกดโรคในชวง
ึ
ี

ู
ระยะเวลาที่ทําการศึกษาทําใหไดขอมูลเกี่ยวผูปวยใหมหรือเหตุการณใหมที่เกิดขึ้น


่
ึ
5. การศึกษาทางนิเวศวิทยา (Ecological study) เปนการศกษาระดบประชากรทอธิบายถงการ
ึ
ั
ี
ิ
เกดโรคและองคประกอบของการเกดโรค (Determinants) ในประชากรทงหมด เปนการศกษาเปรียบเทียบ
ิ
ึ
้
ั

ิ
ความถี่ของการเกิดโรคในระยะเวลาเดียวกันของประชากรกลุมตาง ๆ หรือเปรียบเทียบความถของการเกดโรค
ี
่

ี
ึ
ในระยะเวลาท่ตางกันของประชากรกลุมเดียวกัน ผลท่ไดจากการศกษาระดับประชากรชนิดนี้นํามาใช

ี
ประโยชนในการตงสมมติฐาน และใชการศึกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะหทกระทาในรายบคคล เชน Case
ุ
ี
ุ
้
ั
ํ
่
control หรือ Cohort Study เพื่อทดสอบสมมุติฐานที่ไดจากการศึกษาชนิดนี้
6. การศกษาระบาดวิทยาภูมิศาสตร (Geographical epidemiolog) เปนการประยุกตใชขอมูล
ึ
เทคโนโลยีสารสนเทศทางภูมิศาสตร ขอมูลสุขภาพ และขอมูลดานกายภาพและชีวภาพ จากระบบเฝาระวังโรค
ี่
ี่
ื้
ื่
และระบบรายงานตาง ๆ เพื่ออธิบายสถานการณโรค รวมถึงการประยุกตใชสถิติเชิงภูมิศาสตรเพอระบุพนททม ี


ี
การรวมกลุมกันของสถานการณโรค และคนหาปจจัยทางกายภาพและชีวภาพท่มผลตอสถานการณโรคและ
ี


ั

ี
การรวมกลุมกนของสถานการณโรค การศกษาทไดจากการศกษาทางดานระบาดวิทยาภูมิศาสตรมประโยชน



ึ
่
ี
ึ
ในงานสาธารณสุขเปนอยางยิง โดยเฉพาะการนํา ไปใชในการบริหารทรัพยากร และการวางแผนเฝาระวัง
่
ปองกนและควบคมโรคเชิงนโยบาย (มธุรส ทิพยมงคลกล, 2555)
ุ
ั
ุ
7. การศึกษาภาคตัดขวาง (Cross – sectional study) เปนการสํารวจปญหาท่เฉพาะเจาะจงใน
ี
ึ
่
กลุมใดกลุมหนึง นิยมใชในการสํารวจภาวะสุขภาพของชุมชน การออกแบบการศกษาสามารถใชการคัดกรอง



่


ื

ี
้
โรคเพ่อคนหาผูปวยหรือผูทมีความเสี่ยงได ขอดีของการวิจัยแบบนี คือ สามารถทําไดงายและรวดเร็วใช

งบประมาณและเวลานอย เพราะเปนการศึกษา ณ จุดเวลา ไมตองมีการติดตามไปขางหนา ขอดอย คอ

ื

สามารถใชทดสอบความสัมพันธไดแตไมสามารถบอกความเปนเหตุเปนผลไดบอกไดแคขนาดของปญหาเทานั้น

การวิจัยตามแบบการวิจัยขางตนแตละแบบมความสําคัญตอการคนหาสภาพปญหาสาธารณสุข ซ่งม ี
ี
ึ
็
ั
สวนสําคัญอยางยิ่งตอการพฒนารูปแบบการแกไขปญหาสาธารณสุขทั้งตัวบุคคลและชุมชน อยางไรกตามผูวิจัย
ควรมีความรูความเขาใจดานระบาดวิทยาพอสมควร ซึ่งจะนําไปสูการออกแบบการวิจัยไดอยางเหมาะสม

การศึกษาเชงสหสัมพันธ
ิ

การศึกษาเชิงสหสัมพันธ (Correlation study) เปนการศึกษาความสัมพนธของปรากฏการณท ่ ี
ั
เกิดขึ้นรวมกัน เพราะในปรากฏการณปญหาดานสาธารณสุขหนึ่งอาจมีเหตการณมากกวา 1 เหตการณเกิดขน

ุ

้
ึ
ุ

ี
ี
ื
ึ
ั
และมความสัมพนธกันดวย การทํานายจะแมนยําเชื่อถอไดมากนอยเพยงใดยอมขนอยูกับคาของผลการ
้
ุ
วิเคราะหทางสถิติเนื่องจากการวิจัยแบบหาความสัมพนธมหลายแบบและแตละแบบตางก็มีความมงหมายและ
ั
ี
วิธีการแตกตางกัน เชน

67


ั
ั
1. การวิจัยแบบขั้นตอนเชิงอธิบาย (The explanatory design) เปนการหาความสัมพนธของตวแปร
ั
ี
ู
่
ื
่
ั
2 ตว เพอบรรยายความสัมพนธใน 2 ลักษณะ โดยดทขนาดของความสัมพนธ วาตวแปร X และตัวแปร Y ม ี
ั
ั
ั
ความสัมพนธกับแบบใด หรือทิศทางความสัมพันธแบบแปรแปรผันตามกนหรือวาแปรผกผันในทิศทางตรงขาม
ั
กันในประชากรกลุมเดียว และยังเปนการวิจัยเพื่อศึกษาเหตุการณที่เกิดขึ้นแลววาเกดขนไดอยางไร มีสาเหตมา
ึ้
ุ
ิ
จากอะไร และทําไมจึงเปนเชนนั้น การวิจัยประเภทนี้จะพยายามชี้ใหเห็นวาตวแปรใดสัมพนธกับตัวแปรใดบาง
ั
ั
และสัมพันธกันอยางไรในเชิงของเหตุและผล




ึ
ุ
2. การวิจัยเชิงพยากรณ (Predictive research) เปนการศกษาเพอมงเนนการคาดการณ หรือทา
ื
่
้
นายเหตุการณ (ตัวแปร) อยางใดอยางหนึ่ง ทอาจเกิดขนในอนาคตโดยอาศัยขอมลทงหมดในอดีตและปจจุบน
ี
่

ู
ั
ั
้
ึ



รวมทั้งทฤษฎีที่เกี่ยวของเปนกรอบในการคาดการณ แตการพยากรณนีเปนการพยากรณประชากรทงกลุม มได
ิ
ั้

้
ี
ื
่
ิ
ิ
่
พยากรณเปนรายบุคคล และมไดหมายความวาจะถูกตองเสมอไปเพราะอาจมสาเหตุอนทีทําใหเกดความ
คลาดเคลื่อนในการพยากรณได
ั
การศึกษาลักษณะนีจึงเปนการคนหาขอมูลพื้นฐานเพื่อการสรางสมมติฐานเกี่ยวกบปจจัยกาหนดความ
้
ํ
ี่
ื่
เปนโรค เปนการศึกษาในกลุมประชากรเพอดูการกระจายของโรคทตองการศึกษา หรือดูความสัมพันธระหวาง

การเกิดโรคในประชากรกบปจจัยบางอยาง
ั

ตัวอยางวิจัยเชิงสหสมพันธ
ั
ื
การวิจัย เรื่อง ความรู และเจตคติตอการสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุดวยพิธีกรรมพ้นบานลานนา
องคการบริหารสวนตําบลสะลวง อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม 
วัตถุประสงคของการวิจัย
่
ื

1. เพอศึกษาระดบความรู และเจตคติตอพิธีกรรมพ้นบานลานนาเพ่อการสรางเสริมสุขภาพจิต
ื
ื
ั
ผูสูงอายุ
ื
2. พยากรณปจจัยทมอทธิพลกบเจตคติตอพิธีกรรมพ้นบานลานนาเพ่อการสรางเสริมสุขภาพจิต

่
ี
ื
ี

ั
ิ
ผูสูงอายุ
วิธีดําเนินการวิจัย
การศึกษานี้ใชรูปแบบการศึกษาเชิงสํารวจแบบภาคตัดขวาง (Cross sectional study) ม ี
กระบวนการศึกษา ดังนี้
1. ประชากรและกลุมตวอยาง ประชากรเปนผูสูงอายุในเขตองคการบริหารสวนตําบลสะลวง
ั
อาเภอแมริม จังหวัดเชียงใหมจํานวน 873 คน กลุมตวอยางในการศกษา สุมตวอยางจากผูสูงอายุในเขต
ึ

ั
ั
ํ
องคการบริหารสวนตําบลสะลวง อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหมดวยวิธีการสุมแบบหลายชั้น (Multistage


ั
ั
ํ
random sampling) การคานวณขนาดตวอยาง ผูวิจัยไดเลือกใชวิธีการคํานวณขนาดตวอยางจากสูตร


Cochran (1977 ) ไดขนาดกลุมตัวอยางจํานวน 236 คน
2. เครื่องมือที่ใชในการวิจัย เปนแบบสอบถาม มี 3 สวน คือ
สวนท 1 ขอมูลสวนบุคคล เปนแบบสอบถามชนิดเติมคํา และเลือกคําตอบ ขอคําถาม
่
ี
่



ประกอบดวย เพศ อายุ รายไดเฉลียตอเดอน รายจายเฉลีย ระยะเวลาการอยูอาศัยในชุมชน จํานวนสมาชิก
ื
่
ในครัวเรือน การเขารวมกิจกรรมชุมชน การเขารวมกิจกรรมที่หนวยงานเปนผูจัด และการเขาวัดทําบุญ
่
่
สวนท 2 ความรูพธีกรรมพนบานลานนาเพอการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ ประกอบดวย
ี
้

ื

ื
ิ
่
ความรูเกยวกับพิธีกรรมเพอหาสาเหตุความเจ็บปวย เครื่องประกอบพิธีกรรม และความรูเกยวกับการใช

่
่

ี
ี
ื


พิธีกรรมเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิต ลักษณะแบบสอบถามเปนมาตราวัด 2 ระดับ แบบสอบถามแตละขอ

68



ี

ั
้

มีคะแนนตั้งแต 0 - 1 คะแนน การแปลผล ระดบความรูด คะแนนตงแตรอยละ 80 – 100 ระดบความรูปาน
ั
ั
ํ
ี
้
ั
ั
กลาง คะแนนตั้งแตรอยละ 60 – 79 และระดบความรูตํา คะแนนนอยกวารอยละ 60 ขอคาถามมทงหมด 15
่

ขอ มีคาความเที่ยงดวยวิธีคูเดอร ริชารดสัน (Kuder-Richardson, KR - 21) เทากับ 0.83

ื
ี
สวนท่ 3 เจตคติตอพิธีกรรมพ้นบานลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ ประกอบดวย
ื
ิ


เจตคติตอการประกอบพิธีกรรม เจตคติตอผลลัพธของการประกอบพธีกรรม และเจตคติตอการอนุรักษและสืบ
ิ
ั
ทอดพธีกรรม ลักษณะแบบสอบถามเปนมาตราสวนประมาณคา (Rating scale) 3 ระดบ แบบสอบถามแตละ

ื

้
ั
้
ิ
ิ
ขอมคะแนนตงแต 1 - 3 คะแนน การแปลผล 1.00 -1.67 หมายถึง ผูสูงอายุมเจตคตตอพธีกรรมพนบาน
ี
ี

ลานนาเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิตในระดบนอย 1.69 - 2.32 หมายถง ผูสูงอายุมเจตคตตอพธีกรรมพนบาน
ั
ิ
ี

ื
้
ึ
ิ

ิ
ลานนาเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิตในระดบปานกลาง 2.33 – 3.00 หมายถึง ผูสูงอายุมเจตคตตอพธีกรรม
ั

ิ
ี
้
ี
ี

ี
ั
ื
้
ํ

พนบานลานนาเพ่อการสรางเสริมสุขภาพจิตในระดับระดบมาก ขอคาถามมทงหมด 18 ขอ มคาความเทยง
ั
่
ื
ของเครื่องมือดวยวิธีการหา Alpha Coefficient เทากบ 0.88
ั
3. การวิเคราะหขอมูล

ิ

ั
ื

ู
้
3.1 ขอมลปจจัยสวนบุคคลของกลุมตวอยาง ความรูและเจตคตตอพธีกรรมพนบานลานนาเพอการ
่
ื
ิ


่
สรางเสริมสุขภาพผูสูงอายุ วิเคราะหโดยสถิติเชิงพรรณนา (Descriptive statistics) ไดแก คาความถี คารอย

ละ คาเฉลี่ย และคาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ื
่


ู
3.2 ขอมลปจจัยพยากรณ (ปจจัยสวนบุคคลและความรู) เจตคตตอพิธีกรรมเพอการเสริมสราง
ิ
สุขภาพจิตผูสูงอายุ ใชการวิเคราะหการถดถอยพหุคูณ (Regression analysis)
ผลการวิจัย
สวนที่ 1 ขอมูลทั่วไป พบวา ผูสูงอายุสวนใหญเปนเพศหญิง รอยละ 54.70 อายุเฉลี่ย 71.31 ± 6.98




ป มรายไดเฉลีย 2,727.54 ± 3,271.28 บาทตอเดอน รายจายเฉลีย 2,205.08 ± 2,322.90 บาทตอเดอน
่
ื
ื
่
ี
ั

ั
่
ี
ระยะเวลาทอาศยอยูในชุมชนเฉลียเทากับ 65.48 ± 15.19 ป จํานวนสมาชิกในครอบครัวเฉลี่ยเทากบ 3.74
่

±1.54 คน ผูสูงอายุเขารวมกจกรรมชุมชนในชวงสามเดอนทผานมา เฉลียเทากบ 4.23 ± 3.18 ครัง เขารวม
ื
่
ี
่

ิ
ั
้

กิจกรรมชุมชนที่หนวยงานเปนผูจัดในชวงสามเดือนทผานมาเฉลี่ยเทากบ 2.25 ± 2.35 ครั้ง และเขาวัดทาบุญ

ี่

ํ
ั
ในชวงสามเดือนที่ผานมาเฉลี่ยเทากับ 6.03 ± 3.35 ครั้ง
ั

ิ
สวนท 2 การศึกษาระดบความรูพธีกรรมพนบานลานนาเพอการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ พบวา
่
ี
ื
่
ื
้
ผูสูงอายุมีระดับความรูเกียวกับพิธีกรรมพื้นบานลานนาเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิตโดยรวมเฉลี่ยระดับดี (รอย
ละ 89.01) โดยมีคาคะแนนระดับความรูเกยวกับการใชพิธีกรรมพ้นบานลานนาในการสรางเสริมสุขภาพจิต
ื
่
ี
ระดับดี (รอยละ 98.55) รองลงมาความรูเกี่ยวกับเครื่องประกอบพิธีกรรมระดับดี (รอยละ 86.58) และความรู 
เกี่ยวกับพิธีกรรมเพื่อหาสสาเหตุความเจ็บปวยระดับดี (รอยละ 81.88) ดังนําเสนอในตารางที่ 1

ตารางท 1 ความรูเกี่ยวกับพิธีกรรมพื้นบานลานนาเพื่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ
่
ี
ความรู  รอยละ ระดับความรู 
พิธีกรรมเพื่อหาสาเหตุความเจ็บปวย 81.88 ดี
เครื่องประกอบพิธีกรรม 86.58 ดี
ื่
การใชพิธีกรรมเพอการสรางเสริมสุขภาพจิต 98.55 ดี
โดยรวมเฉลี่ย 89.01 ดี

69


ื้
สวนที่ 3 เจตคติตอพิธีกรรมพนบานลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ พบวา ผูสูงอายุม ี
ื

ั
่


ื
ิ
ั
้


ิ
ั
ระดบเจตคตตอการสรางเสริมสุขภาพจิตดวยพธีกรรมพนบานลานนาโดยรวมเฉลีย ระดบสูง (คาเฉลียเทากบ
่

2.64 ± 0.30) โดยมีระดับเจตคติตอผลการสรางเสริมกําลังใจ ระดับสูง (คาเฉลี่ยเทากับ 2.93 ± 0.26)
ั
รองลงมา เจตคติตอทางเลือกและการเรียนรูชุมชนในการสรางเสริมสุขภาพจิต ระดับสูง (คาเฉลี่ยเทากบ 2.83


± 0.25) และเจตคติตอรูปแบบการประกอบพิธีกรรม ระดับปานกลาง (คาเฉลี่ยเทากับ 2.15 ± 0.38) โดยรวม
เฉลี่ย (คาเฉลี่ยเทากับ 2.64 ± 0.30) ระดับสูง ดังนําเสนอในตารางที่ 2

ตารางที่ 2 ระดับเจตคติตอพิธีกรรมพื้นบานลานนาเพื่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ
เจตคติ คาเฉลี่ยและคาสวนเบี่ยงเบน ระดับเจตคติ
มาตรฐาน
รูปแบบการประกอบพธีกรรม 2.15 ± 0.38 ปานกลาง
ิ
ผลตอการสรางเสริมกําลังใจ 2.93 ± 0.26 สูง
ทางเลือกและการเรียนรูชุมชนในการสรางเสริม 2.83 ± 0.25 สูง
สุขภาพจิต
โดยรวมเฉลี่ย 2.64 ± 0.30 สูง

สวนที 4 การวิเคราะหปจจัยพยากรณท่มีอิทธิพลกับเจตคตตอพธีกรรมพ้นบานลานนาเพอการ
่

ี
่
ื
ื
ิ
ิ
เสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ
การศึกษานี้ใชรูปแบบสมการความสัมพันธดังนี้ y = a + b x + b x + b x +……+ b x ทั้งนี้เมื่อ
2 2
9 9
3 3
1 1
นําตัวแปรทั้ง 9 ตัวเขาสมการแลวคํานวณดวยวิธี Stepwise ไดแก
X ระดับอายุ (ป)
1
X รายไดเฉลี่ย (บาทตอเดือน)
2
X รายจายเฉลี่ย (บาทตอเดือน)
3
X ระยะเวลาการอาศัยอยูในชุมชน (ป)
4
X จํานวนสมาชิกในครัวเรือน (คน)
5
X การเขารวมกิจกรรมชุมชน (ครั้งในชวง 3 เดือน)
6
X การเขารวมกิจกรรมชุมชนที่หนวยงานเปนผูจัด (ครั้งในชวง 3 เดือน)
7
X การเขาวัดเพื่อทําบุญ (ครั้งในชวง 3 เดือน)
8
X ความรูพิธีกรรมพื้นบานลานนาเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุ (คาเฉลี่ย)
9
ผลการวิเคราะหไดคา F เทากบ 38.642 p-value = 0.00 และเม่อพจารณาคาการตดสินใจเชิง

ั
ื
ิ

ั


2
ั
พหุ (R ) พบวามีคาเทากับ 0.547 ซึ่งหมายความวา ตัวแปรทั้งหมด 9 ตวแปร พยากรณเจตคติตอพิธีกรรม
ื
ื
่
่
้
ี
พืนบานลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุไดรอยละ 54.7 เมอวิเคราะหความสัมพันธทระดับ
ั
ั
ิ
นัยสําคญทางสถิตท่ระดบ 0.05 พบวา มตัวแปร 2 ตัวแปร คอ X จํานวนสมาชิกในครัวเรือน (คน) และ X
ี
ื
ี
9
5
ี

ิ


ิ
ความรูพธีกรรมพนบานลานนาเพอการสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุ (คาเฉลีย) มอทธิพลกบเจตคตตอการใช
ื
ิ
ื
ั
่
้
่
ื
ึ
ิ
ี
ื
ิ
พธีกรรมพ้นบานลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิตของผูสูงอายุอยางมนัยสําคัญทางสถิตท่ 0.05 ซ่งเขียน
ี
เปนสมการพยากรณ ไดดังนี้

70


ิ

สมการพยากรณในรูปคะแนนดบ
ิ
ิ

ื
ื
่
้

Yi (เจตคตตอพธีกรรมพนบานลานนาเพอการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุ) = 2.189 - 0.027
(จํานวนสมาชิกในครัวเรือน) + 0.554 (ความรูพิธีกรรมพื้นบานลานนาเพื่อการสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุ)

ื
่
จากสมการขางตนจะเห็นไดวา เจตคติตอพิธีกรรมพ้นบานลานนาเพอการเสริมสรางสุขภาพจิต
ื
ื

้
ิ
ิ
ผูสูงอายุจะลดลง 0.027 หนวยตอการเพิ่มขึ้นของสมาชิกในครัวเรือน 1 หนวย และเจตคตตอพธีกรรมพนบาน
ิ
ลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิตผูสูงอายุจะเพ่มข้น 0.554 หนวยตอการเพมข้นของความรูพธีกรรม
ื
ึ
ิ
ึ
่
ิ
ื

พนบานลานนาเพอการสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุ 1 หนวยอยางมนัยสําคญทางสถิติ 0.05 (p – value =
่
ั
ี
ื
้
0.000 และ 0.000 ตามลําดับ) ดังนําเสนอในตารางที่ 3

่
ี

ื

ตารางท 3 ปจจัยพยากรณทมอทธิพลกบเจตคติตอพธีกรรมพนบานลานนาเพ่อการเสริมสรางสุขภาพจิต
ิ
้
ื
ี
ิ
ั
ี
่
ผูสูงอายุดวยการวิเคราะหการถดถอยเชิงเสน
ตัวแปรพยากรณ คาสัมประสทธิ์การถดถอย (b) t p – value*
ิ
คาคงท ี่ 2.189 37.474
จํานวนสมาชิกในครัวเรือน (คน) - .027 - 6.216 0.000
ความรูพิธีกรรมพนบานลานนาเพ่อ .554 8.288 0.000
ื
ื
้
การสรางเสริมสุขภาพจิตผูสูงอายุ
(คาเฉลี่ย)
2
R = 0.547 SEE = 0.058 F = 38.642 000
= .
S

g
i
* นัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

้
ั
้
ั

จะเห็นไดวาการศึกษาชนิดนี้เปนการวิเคราะหคาความสัมพนธจากคาเฉลียในกลุมประชากร ทงนีการ
่

ั
วิเคราะหขอมูลจะวิเคราะหในระดับประชากรไมใชระดบบุคคล ทําใหการอางอิงขอมูลไมสัมพันธกับการเกิด
ึ
โรคในระดบบุคคล แตอยางไรก็ตามการวิจัยลักษณะนี้เปนการคัดสรรตัวแปรทจะใชเปนแนวทางการศกษาครั้ง
ั
ี่
ตอไป ดังนั้นสิ่งสําคัญคือการทบทวนวรรณกรรมที่ตองใหความสําคัญอยางยวดยิ่ง

การวิจัยผสานวิธี
ภัทรวดี มากมี (2559) กลาววา การวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed method research) เปนเทคนิควิธี
วิจัยแบบนี้เปนการนําเทคนิควิธีการวิจัยเชิงปริมาณและเทคนิควิธีการวิจัยเชิงคุณภาพมาผสานกันในการทํา
วิจัยเรื่องเดยวกน เพอท่จะตอบคําถามการวิจัยไดสมบูรณขนกวาในอดีต มพนฐานแนวคดจากการหลอมรวม
ื
้
ี
ื
่
ั
ี
ิ
้
ึ

ี



ิ
ปรัชญาของกลุมปฏิฐาน นิยม และกลุมปรากฏการณนิยมเขาดวยกน อาจเรียกวา เปนกลุมแนวคดของกลุม
ั

ิ
ปฏิบัตินิยม (Pragmatist) ซึ่งมีความเชื่อวาการยอมรับธรรมชาติของความจริงนั้นมีทั้งสองแบบตามแนวคดของ
้
ั
ั


นักปรัชญาทงสองกลุม ผลการวิจัยจากวิธีการวิจัยแบบผสานวิธีสามารถเสริมตอกนโดยใชผลการวิจัยจากวิธี
ี
่
่
ี
หนึงอธิบายขยายความผลการวิจัยอกวิธีหนึงชวยใหการตอบคําถามการวิจัยไดละเอยดชัดเจนมากกวาการใช
รูปแบบการวิจัยเชิงปริมาณหรือเชิงคุณภาพเพียงรูปแบบเดียว
วัลนิกา ฉลากบาง (2560) กลาววา การวิจัยแบบผสมผสาน หมายถง การแสวงหาความรูความจริง
ึ
ี
ดวยการใชวิธีเชิงปริมาณและวิธี เชิงคุณภาพรวมกันในระยะใดระยะหนึ่งหรือใชตอเนื่อง ในระยะทตางกัน แลว

่
นําาผลทไดจากแตละวิธีมาสรุปรวมกน ซ่งจะทาใหเกิดความเขาใจอยางลึกซงในสิงทศึกษา สําหรับการ
่
ี
ึ
้
่
ี
ํ
ึ
ั
่



71


่
ื
ั
ผสมผสานรูปแบบนี้ปจจัยที่สงผลตอการตัดสินใจเลือกรูปแบบการวิจัย คอ ระดบการเชือมโยงของผลการวิจัย
เชิงปริมาณและเชิงคณภาพ ระดบความสําาคญของผลการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคณภาพ เวลาในการ
ั
ุ
ั
ุ
ํ
ุ
ดาเนินการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคณภาพ และชวงเวลาและวิธีการผสมผสานการวิจัยเชิงปริมาณและเชิง
คุณภาพ (Creswell & Clark, 2011)
้
ั
1. รูปแบบการวิจัยแบบผสมผสาน Creswell & Clark (2007) แบงออกเปน 3 รูปแบบ ดงนี


ั
ู
ู
1.1 การวิจัยแบบฐานขอมลคขนาน (The parallel databases variant) เปนการคดเลือกเอา
ผลการวิจัยท่เหมือนกันมาวิเคราะหเพอแสดงถึงความสอดคลองกันของผลการวิจัยและนำขอมูลท่ตางกันมา
่

ี

ี
ื
เปรียบเทียบเพื่อสังเคราะหเปนผลการวิจัยและอภิปรายผล
1.2 การวิจัยแบบแปลงรูปขอมูล (The data – transformation variant) เปนการนําผลการวิจัย
ี
ั
ุ


่

ู
เชิงคณภาพมาแปลงเปนขอมูลเชิงปริมาณ จากนั้นจึงนำผลลัพธทไดไปเปรียบเทียบกบผลการวิเคราะหขอมล
เชิงปริมาณซึ่งวิธีนี้จะทำใหการผสมผสานขอมูลสามารถกระทำไดโดยตรง
ี
่

1.3 การวิจัยแบบยืนยันผลลัพธเชิงปริมาณ (The data - validation variant) เปนการวิจัยทตอง

ยืนยันความถูกตองของขอมูลเชิงปริมาณทไดจากการใชขอคeถามแบบปลายปด ซงทําไดโดยการเพมขอ
ิ่
ี
ึ่
่
คำถามเชิงคุณภาพลงในแบบสอบถาม แลวนำผลการวิเคราะหขอมูลเชิงคุณภาพมาใชสนับสนุนผลหรือขอ

คนพบเชิงปริมาณ แตการทำวิจัยรูปแบบนี้อาจทำใหขอมลเชิงคุณภาพทไดอาจไมครอบคลุมวัตถุประสงคการ



ู
่
ี

วิจัย
้
ั

ํ
้

ู
้
ั
ู
ทงนีการออกแบบการวิจัยแบบผสมผสานตองดาเนินการเก็บขอมลและวิเคราะหขอมลทงเชิงปริมาณ

และคณภาพเพอใหเกดการผสมผสานผลการศกษาทไดอยางครอบคลุม อยางไรก็ตามการดำเนินการวิจัยแบบ
ิ
ุ
ึ
ื
่
่
ี

ผสมผสานนีจะใชในกรณทนักวิจัยมีเวลาหรือทรัพยากรจำกดในการเกบขอมล และนักวิจัยควรมทักษะความ
็
ี
ี
่
ี

ู
้
ั

ั
ชำนาญทงการวิจัยเชิงคณภาพและเชิงปริมาณเพราะตองสามารถเกบและวิเคราะหผลการวิจัยทงสองรูปแบบ
ุ
้
ั
้
็
พรอมกันได 


ขอมูลเชิงปริมาณ
แบบสอบถาม
ู

ื
่
เชอมโยงขอมล สรุปผล

ู

ขอมลเชิงคุณภาพ
แบบสอบถามปลายเปด
การสัมภาษณ
การสนทนากลุม

ภาพที่ 4.1 กรอบแนวคดการวิจัยแบบผสมผสาน
ิ

ตัวอยางการวิจัยแบบผสมผสาน
ื่
การวิจัย เรื่อง ภูมิปญญาและปจจัยที่มความสัมพันธกบการใชประโยชนสมุนไพรพื้นบานเพอการดูแล
ี
ั
สุขภาพ กรณีศึกษา: ชุมชนสะลวง – ขี้เหล็ก อําเภอแมริม จังหวัดเชียงใหม 

72


วัตถุประสงคของงานวิจัย
่
ื
่
ู
้
ื
่
ิ
ื
ุ
ี
ั
เพอรวบรวมภูมปญญาสมนไพรพนบานเพอการดแลสุขภาพ และวิเคราะหปจจัยทมความสัมพันธกบ
ี
การใชประโยชนสมุนไพรพื้นบานเพื่อการดูแลสุขภาพ
การดําเนินการวิจัย
การวิจัยฉบับนี้ใชกระบวนการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed method) โดยใชกระบวนการเกบขอมูล
็
ุ
แบบผสมผสานท้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เพ่อใหไดขอมลความหลากหลายและการใชประโยชนสมนไพร
ั
ื

ู

ึ
พื้นบานเพื่อการดูแลสุขภาพในสถานการณปจจุบัน มกระบวนการศกษา ดังนี้
ี
้
1. การสังเคราะหภูมิปญญาสมนไพรพนบาน ใชการวิจัยจากเอกสาร (Documentary studies) โดย
ื
ุ
ี

ี
การทบทวนวรรณกรรมแบบเรียงรอยถอยคา (Narrative review) จากเอกสารท่เก่ยวของกับภูมิปญญาพืช
ํ


้
ื

ี
ุ
ึ
้
้
ื
ี
่
สมนไพรพนบานในพนทชุมชนสะลวง – ขเหล็ก รวมกับการศกษาเชิงคณภาพโดยการสัมภาษณแบบไมม ี
ุ
ู
้
โครงสราง (Non-structured interview) ตามข้นตอน ดังนี การรวบรวมขอมล ดาเนินการสํารวเอกสารท ี ่
ั
ํ

ื
้
ี

ุ
้
ื
ึ
ื
ี
่
ุ
ึ
่
เกยวของกบสมนไพรพนบานในพนทศกษา โดยพบเอกสาร ไดแก สมดบันทกของหมอพนบานดานสมนไพร 1

ั
ุ
้

ั

ฉบับ บันทกของประชาชน จํานวน 4 ฉบบ และเอกสารงานวิจัย ไดแก รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ จํานวน
ึ


ี
ื
ุ
2 เลม สวนการสัมภาษณแบบไมมโครงสราง ทําการสัมภาษณ หมอพนบานดานสมนไพร จํานวน 1 คน
้


ั
ู
อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมบาน จํานวน 3 คน และประชาชนท่วไปจํานวน 4 คน สวนการวิเคราะห

ู
ขอมล ดาเนินการวิเคราะหตความหมายขอมลดวยวิธีการวิเคราะหหากระบวนทศน (Thematic analysis)
ํ
ั
ู
ี


เพื่อทําความเขาใจขอมูลที่เกี่ยวของ
่
2. การศึกษาการใชประโยชนสมุนไพรพนบานเพอการดูแลสุขภาพ ใชการศึกษาเชิงสํารวจแบบ
้
ื

ื
ภาคตัดขวาง (Cross sectional survey)
2.1 ประชากรและกลุมตวอยาง ประชากรในการศึกษาเชงปริมาณ เปนประชาชนทอาศยอยูใน
ั
ั
่

ี
ิ

ครัวเรือนทต้งอยูในพนทชุมชนสะลวง – ข้เหล็ก จํานวน 4,477 ครัวเรือน ตงแตเดอนกนยายน พ.ศ. 2562 –
ื
้
ื
ั
ั
้

ี
่
ั
ี
ี
่

ิ
ั
ุ
มถนายน พ.ศ. 2563 คานวณขนาดตวอยางดวยสูตรของ Daniel ไดขนาดกลุมตัวอยางจํานวน 301

ํ
ู
ครัวเรือน หลังจากนันคณะผูวิจัยไดเลือกกลุมตวอยางระดบหมบาน รอยละ 30 ดวยวิธีการสุมอยางงายโดย



ั


้

ั

ู

ั
ึ

ั


การจับฉลากแบบไมกลับคืน การคดเลือกครัวเรือนแตละหมบานมาศกษาคณะผูวิจัยใชตารางการสุมตวอยาง
ั
้
ู

ี
แบบมระบบ (Systematic Random Sampling) ตามสัดสวนของจํานวนหลังคาเรือนแตละหมบาน ทงนี ้

ี่
ผูวิจัยไดใชเลขที่บาน 3 ครัวเรือนแรกมาสุมตัวอยางกอนแลวจึงเก็บขอมลจากเลขทบานทเรียงลําดับแลวเวน 4
ี่
ู
ู
หลังคาเรือนในแตละหมบานจนครบจํานวนตามสัดสวน ครัวเรือนในแตละหมบาน ทงนีผูวิจัยเลือกประชาชน
ั
้
้
ู


ี
้
็

เปนผูใหขอมูล เม่อไมพบผูวิจัยจะไดเขาเกบขอมูลซําอีกครั้งและถาไมพบเปนครั้งท่ 2 ผูวิจัยไดเปลี่ยนเปน
ื
หลังคาเรือนถัดไป
ั
ั
ั

้
สวนการศึกษาเชงคุณภาพประชากรและกลุมตวอยางทําการคดเลือกแบบเจาะจง ดงนี 1) การสัม
ิ






ภาษแบบไมเปนทางการ สัมภาษณจากประชาชนท่วไป จํานวน 6 คน 2) การสนทนากลุม ผูเขารวม จํานวน
ั

ั
12 คน ประกอบดวย ตวแทนประชาชนทวไป จํานวน 4 คน ผูสูงอายุ จํานวน 2 คน อาสาสมครสาธารณสุข

ั
่
ั
ิ
่

ื
ประจําหมูบาน จํานวน 2 คน ผูนําชุมชน จํานวน 2 คน บุคลากรจากองคกรปกครองสวนทองถน จํานวน
1 คน และนักวิชาการ จํานวน 1 คน
2.2 เครื่องมือที่ใชในการศึกษา
ั
ั

การศึกษาเชงปริมาณ เปนแบบสอบถามท้งปลายปด และปลายเปด ประกอบดวยขอมูลท่วไป
ิ
ื
ื
ื
ื
การใชสมุนไพรพ้นบานเพ่อบรรเทาอาการไข การใชสมุนไพรพ้นบานเพ่อรักษาโรคผิวหนัง การใชสมุนไพร
ื
่
พนบานเพอบํารุงรางกาย และการใชสมุนไพรเก่ยวกบระบบทางเดนอาหาร แบบสอบถามเปนมาตราสวน
ิ
ี
ั
้
ื

73


ี

ประมาณคา (Rating scale) ตามแบบของ Likert Scale แบบสอบถามแตละขอมคะแนนตั้งแต 1- 5 คะแนน
มีคาความเที่ยงเทากับ 0.89
การศึกษาเชิงคุณภาพ ใชการสัมภาษณแบบไมมโครงสราง (Non-structured interview) โดย
ี

ื
ื
ั
ํ
ี

ดาเนินการสัมภาษณเก่ยวกบปญหา และแนวทางการแกไขปญหาการใชสมุนไพรพ้นบานเพ่อการดูแลสุขภาพ
ของประชาชน
2.3 การวิเคราะหขอมล ขอมลเชงปริมาณ วิเคราะหโดยสถตเชิงพรรณนา (Descriptive statistics)
ิ
ิ
ู
ู
ิ


ขอมูลเชิงคุณภาพ จากแบบสอบถามปลายเปด การสัมภาษณแบบไมมีโครงสราง และการสนทนากลุมใชการ

ี
วิเคราะหเนือหา (content analysis) การวิเคราะหปจจัยท่มีความสัมพันธกบการใชประโยชนสมุนไพร
้
ั
พื้นบานเพื่อการดูแลสุขภาพ ใชสถิติอนุมานโดยการวิเคราะหการสัมประสิทธิ์สหสัมพันธแบบเพียรสัน
ผลการวิจัย

ขอมูลทั่วไป พบวา ประชาชนสวนใหญเปนเปนเพศหญง รอยละ 72.80 มอายุเฉลียเทากบ 61.01 ป
่
ี
ิ
ั


ึ
ั
ึ
ระดบการศกษาประถมศกษา รอยละ 67.40 สถานภาพสมรส รอนละ 59.80 ประกอบอาชีพรับจางเปนอาชีพ
หลัก รอยละ 32.60 จํานวนสมาชิกในครัวเรือนเฉลีย 3.31 คน รายไดของครอบครัวเฉลีย 20,722.57 บาท

่
่
ิ

้
ระยะเวลาที่อาศัยในชุมชนเฉลี่ย 48.62 ป เขารวมกจกรรมชุมชนเฉลี่ย 5.06 ครังตอป ใชบริการโรงพยาบาล
ั
ื
ิ
ํ
สงเสริมสุขภาพตาบลเมอเจ็บปวย รอยละ 87.70 ไมมีโรคประจําตว คดเปนรอยละ 50.20 ประชาชนเรียนรู 
่

้
ื
้
ิ
ื

ุ
การใชประโยชนสมนไพรพนบานจากบดา-มารดา รอยละ 86.00 สมนไพรพนบานทนํามาใชมาจากการปลูก
ี
่
ุ
ี
ุ
ื
ื
ุ
ี
่
ั
เองในทพกอาศัย รอยละ 84.40 ลักษณะพชสมนไพรพ้นบานท่ใชเปนสมนไพรสด รอยละ 84.70 ประชาชน
ื
่
ั
รับรูเก่ยวกบการสมุนไพรพ้นบานนํามาประยุกตใชเพอรักษาโรค รอยละ 51.50 ประชาชนเห็นดวยในระดับ
ี
ื
ื
่
ุ
ื
มากกับการใชสมนไพรพ้นบานเพ่อการดูแลสุขภาพ (คาเฉลียเทากับ 3.85) ประชาชนใชตะไครเปนประจํา
ี
ั
ื
ุ
้
ื
้
รอยละ 35.50 และในพนทมแนวโนมการใชประโยชนสมนไพรพนบานของประชาชนในปจจุบนเพมขน รอยละ
่
ึ
ิ
้
่
ี
92.00
้

ี
ื
ี
้
ภูมิปญญาสมนไพรพนบาน พบวา ในพืนท่มหมอสมนไพรพนบานเปนผูชีแนะในการใชสมุนไพร
ุ
ุ
้

้
ื
้
พนบาน โดยสมนไพรสวนใหญใชรักษาอาการของโรคหลายอาการจากสมนไพรเพยงชนิดเดยว มการใชสวน
ี
ี
ื
ุ
ี
ุ

ื่
ของพืชทั้งที่ยังสดหรือตากใหแหง สวนใหญใชวิธีการ รับประทานสด บดใหแหลก ตมกับน้ํา และดองเหลา เพอ
การบําบัดรักษาโรค สวนที่นํามาใชประโยชนมากที่สุดนั้นเปนสวนของใบ ลําตน และราก ทงนีประชาชนมีการ
ั
้
้
ใชสมุนไพรพื้นบานเพื่อดูแลสุขภาพแบงตามกลุมอาการเจ็บปวย ดังนี้

ื
่
ั
ํ
กลุมสมนไพรเพอบรรเทาอาการปวดเมอยกลามเนือ นําบางสวนมาตมกบน้าแลวนํามาดม เชน

้
ื
่
่
ุ
ื
ู
เปลาใหญ (Croton oblongifolius Roxb.) ผักกด (Diplazium esculentum (Retz.) Sw.) บางชนิดนําใบ
ื
่
ี
่
มาบดใหแหลกแลวนําไปพอกตามสวนของรางกายทปวดเมอย เชน วานคางคาว (Tacca chantrieri Andre)

็
เปราะหอม (Kaempferia galanga L.) เถาเอ็นออน (Cryptolepis buchanani Roem.&Schult.) หญาเอน

ยืด (Plantago major L.)
ี
้
ื
กลุมสมุนไพรเพ่อบรรเทาอาการไข นําบางสวนมาตมกับน้ําแลวนํามาด่ม เชน มะดะขหนอน
ื
ั
(Garcinia thorelii . Pierre) กายขด (Mallotus philippensis (Lam.) Müll.Arg.) มะดะ (Garcinia sp.)
ั
มะดูก (Siphonodon celastrineus Griff.) หญาขดแดง (Sida acuta Burm F.) นางพญาเสือโครง (เปลือก)

ุ
ํ
ั
ื
่
บางชนิดนําเปลือกไปปรุงรวมกบสมนไพรชนิดอนเปนตารับยาแกไข เชน คาง (Albizia lebbekoides (DC.)
Benth.) บางชนิดนําใบมาบดใหแหลกแลวนําไปพอกหนาผาก เชน เนียมหูเสือ (Plectranthus amboinicus
(Lour.) Spreng.) ผักกะโฉม (Limnophila rugosa (Roth) Merr.) หญาดอกขาว Cyanthillium cinereum


(L.) H.Rob.) มะคาโมง (Scientific Name Afzeliaxylocarpa (Kurz) Craib.)

74



ื
ี
นอกจากนียังมีสมุนไพรพนบานท่ประชาชนนํามาใชประโยชนดานการเกษตร เชน หนอนตายยาก

้
้
(Stemona tuberosa Lour.) สะเดา (Azadirachta indica A.Juss.) ใบยาสูบ (Nicotiana tabacum L.)
ตะไครหอม (Cymbopogon citratus (DC.) Stapf) หางไหล (Derris malaccensis Prain) มะแขวน
ี
(Zanthoxylum limonella Alston) ใบมะกรูด ฝกข้เหล็ก (Senna siamea (Lam.) Irwin & Barneby)
บอระเพด (Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook.f.& Thomson.) รางแดง (Ventilago denticulata
็
Willd.)
ื
การใชประโยชนสมุนไพรเพ่อการดูแลสุขภาพ พบวา ประชาชนมีการใชประโยชนสมนไพร
ุ
ั
โดยรวมอยูในระดับนอยที่สุด (คาเฉลี่ยเทากบ 1.46 ) โดยมีการใชประโยชนเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารระดับ

่


่

ั
ั
ั
นอย (คาเฉลียเทากบ 1.80) การรักษาโรคผิวหนังระดบนอย (คาเฉลียเทากบ 1.56) การบํารุงรางกายระดบ
ั
ั


ั

ี่
นอยที่สุด (คาเฉลี่ยเทากับ 1.33) และการบรรเทาอาการไขระดับนอยทสุด (คาเฉลี่ยเทากบ 1.23) ดงนําเสนอ
ในตารางที่ 1

Table 1 The traditional herbal utilization for healthcare of people
n = 301
Healthcare Mean S.D. Level
Antipyretics 1.23 0.52 Lest
Skin disease treatment 1.56 0.55 Low
Body tonic 1.33 0.47 Lest
Alimentary System 1.80 0.68 Low
Total average 1.45 0.50 Lest

ี
การสัมภาษณแบบไมมโครงสราง และการสนทนากลุม ยังสรุปไดวา ประชาชนบางสวนพยายาม

ิ
้
แสวงหารูปแบบการใชประโยชนสมนไพรพนบานเพอการดแลสุขภาพเพมขน และไดนําสมนไพรพนบานมาใช
่
ู
ึ
่
ื

ุ
้
ื
ุ
ื
้
ี
ู
ั
่
่
ควบคกับการรักษาโรคแผนปจจุบัน บางครัวเรือนมีการใชผลิตภัณฑสมุนไพรทจําหนายทวไป เชน ยาแกไอ
มะขามปอม ยาอมมะแวง ขม้นชันแคปซูล แตสมุนไพรเหลานี้บางชนิดไมมีขอมูลสรพพคณทางยาและขอมูล

ุ

ิ
ื
ประสิทธิภาพในการรักษาความเจ็บปวย การใชเปนการบอกเลาผานเพอนบาน เครือญาต และกลุมผูปวย
ิ
่
ุ
้
่
ั

ื
อาการเดียวกน ผูสูงอายุทานหนึง กลาววา “การใชสมนไพรพนบานประหยัดคาใชจายในการดูแลสุขภาพได 
ในพื้นที่วางรอบบานปลูกสมุนไพรหลายชนิดไวใช เหลือกแบงปนเพอนบาน สมนไพรบางชนิดไมรูจักแตปลูกไว

ุ

ื่
็
เพราะมีคนเลาใหฟงวารักษาโรคได” (สัมภาษณผูสูงอายุ เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2563)
ื
สวนผูปวยโรคเบาหวานทานหนึ่ง กลาววา “ทุกวันนี้พยายามแสวงหาสมุนไพรเพ่อการรักษาอาการ
่

่

ั
ั
ของโรคที่เปนอยู รับขอมูลจากสื่อตาง ๆ ทั้งหนังสือ ขาว การโฆษณาจากโทรทัศน แตไมมนใจกบขอมลทไดรับ

ู
ี



ื

ี
วาสมนไพรจะมประสิทธิภาพในการรักษาไดจริงหรือไม” (สัมภาษณผูปวยเบาหวาน เม่อวันท 28 พฤษภาคม
ุ
่
ี
ุ
2563) เชนเดยวกับอาสาสมครสาธารณสุขประจําหมบานทานหนึง กลาววา “ในพนทรอบบานปลูกสมนไพร
้
ั
ี
ื

่
ู

่
ี
ุ
ุ
พื้นบานไวหลากหลายชนิดทั้งสมุนไพรรักษาโรคผิวหนัง สมนไพรทใชรักษาอาการไข สมนไพรทใชรักษาอาการ
ี่
ี่

เกี่ยวกับทางเดินอาหาร แตไมมีองคความรูเกยวกบสมนไพรเหลานี้มากนัก” (สัมภาษณอาสาสมครสาธารณสุข

ั
ี่
ุ
ั
ประจําหมูบาน เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2563)

75


่
ิ
ํ

ประชาชนอยากใหทางโรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตาบล องคกรปกครองสวนทองถน และหนวยงาน

ราชการสนับสนุนขอมูลท่ถูกตองเก่ยวกับการใชประโยชนของพืชสมุนไพรพ้นบานโดยการนําผูเชียวชาญมา
ี
ี
่
ื
ุ
ั
ี
ํ
่
ี
้
ั
ุ
ํ
ํ
ํ
สอนเกยวกบการปรุงตารับยาสมนไพร การทาลูกประคบและทาน้าสมนไพรไวบริโภคในครัวเรือน อกทงมีการ
ุ
ั
ุ
้
ํ

ี

ื
จัดบอรดหรือมมความรูใหคาแนะนํา แลกเปลี่ยนเรียนรูเก่ยวกบสมนไพรพนบาน ผูสูงอายุทานหนึ่ง กลาววา

ื
ิ
“การใชสมุนไพรพ้นบานโดยเฉพาะการนํามาปรุงเปนตํารับยาสมุนไพรจะเกดประโยชนอยางยิ่งตอการดูแล
่
่

ี
ี
ั

ี
่


รักษาความเจ็บปวย จึงอยากใหหนวยงานทเกยวของดานสุขภาพมาใหความรูทถูกตองอนจะสงผลตอการลด

ุ
ความเสี่ยงสุขภาพที่อาจจะเกิดจากการใชสมนไพรพนบาน” (สัมภาษณผูสูงอายุ เมอวันท่ 14 มิถนายน 2563)
ื้

่
ี
ื
ุ
ึ
เชนเดียวกับกับอาสามัครสาธารณสุขประจําหมูบานทานหนึ่ง กลาววา “หนวยงานโดยเฉพาะสถาบันการศกษา
ื
ื
ระดบสูงในพนทควรสนับสนุนองคความรูจากงานวิจัยท่ดาเนินการในพ้นท รวมถึงสนับสนุนกิจกรรมท่ให
้
่
ี
่
ี
ํ
ี
ั
ี

ี
ประชาชนมีสวนรวมในการอนุรักษ ฟนฟู และใชประโยชนพนท่แหลงสมุนไพร” (สัมภาษณอาสาสมัคร

้
ื
สาธารณสุขประจําหมูบาน เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2563)
ั
ี
ี
่
การวิเคาระหปจจัยทมความสัมพนธกับการใชประโยชนสมนไพรพ้นบานเพอการดูแลสุขภาพของ
ื
ื
ุ
่
ี
้
ื
ั
ั

ิ
่
ื
ประชาชน พบวา ทศนคตตอการใชประโยชนสมุนไพรพนบานเพอการดแลสุขภาพมความสัมพนธทางบวกใน
ู
่
ื
ี
ื
ระดับคอนขางตํากับการใชประโยชนสมุนไพรพ้นบานเพ่อการดูแลสุขภาพ อยางมีนัยสําคัญทางสถิติท่ระดับ
.05 (r =.308, p - value< 0.0001) ดังนําเสนอในตารางที่ 2

Table 2 Factors including the traditional herbs for health care of people
Variables Pearson product moment p - value *
correlation coefficient (r)
Age (year) .095 .100
Monthly of income (Bath) .048 .676
Members in household -.024 .406
(number)
Length of being residents in .061 .289
the community (year)
The attitude towards using .308 < 0.0001 *
traditional herbs for
healthcare (total score)
* นัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

76




การวิจัยเชิงทดลอง

่
ั
ุ
ึ
ื
เปนการศกษาปฏิสัมพนธของสาเหตและผล (Cause – effect interaction) นิยมใชเพอการ
้
พัฒนา ปรับปรุงวิธีการรักษา วิธีการปองกันโรค รูปแบบการแกปญหาสุขภาพตาง ๆ การศกษานีจะม ี
ึ
กลุมทดลอง (Experimental group) ซ่งไดรับการกระตนหรือไดรับองคประกอบบางอยาง (Test
ึ
ุ

ึ

่

ุ
stimuli หรือ Intervention) จากผูทาการศึกษาและอาจมกลุมควบคม (Control group) ซงไมไดรับ
ํ
ี

การกระตุนหรือองคประกอบทศึกษาเปรียบเทียบผลที่เกิดขึ้น
ี่

ั
ในการศึกษาแบบนีอาจทําไดทงกบมนุษยและสัตวหรืออาจทําการศึกษาในหองปฏิบัตการ ซง
้
ั
ิ
้
ึ่

ึ
ควบคุมสภาวะแวดลอมตาง ๆ ได (True experimental study) หรือทาการศกษาในภาคสนาม (Field)
ํ

ก็ได การวิจัยเชิงทดลอง (Experimental Research) จึงเปนการวิจัยทมงอธิบายความสัมพนธเชิงสาเหต ุ
ั
ุ
ี
่
ระหวางตัวแปร โดยนักวิจัยมการควบคุมและจัดกระทํา (Manipulation) กับตวแปรอิสระหรือสิ่ง
ี
ั
ี
แทรกแซงท่สนใจศกษา การวิจัยเชิงทดลองบางครั้งเรียกวา True experimental research design
ึ
เนืองจากประกอบดวย 3 ลักษณะ คอ กิจกรรมการทดลอง การควบคุม และการสุมตัวอยางเขากลุม
ื



่
ิ
(ศุภกจ วงศวิวัฒนนุกิจ, 2550)

ั้
ทงนี้แนวความคดของ Fraenkel & Wallen (2006 ) ไดเสนอแนะลักษณะของการวิจัยเชิง
ิ
ทดลองไว ดังนี้

ี

1. ตองมการแบงกลุมทดลอง (Comparisons of groups) หมายถึง การวิจัยทดลองจะตองม ี

กลุมควบคม (Control group) เพ่อใชเปนขอมูลเปรียบเทยบผลการทดลองท่ไดกับกลุมทดลอง
ุ
ี

ี
ื

(Experimental group)
ํ

ี
ึ
2. ตองมการกระทากับตัวแปร (Manipulation of the independent variable) หมายถง
ิ

ี
การวิจัยเชิงทดลองจะตองมกจกรรมการทดลองกบตวแปรอิสระ หรือมีการทดลองเพอใหเกดผลการ
ิ
ื
่
ั
ั
ทดลองขึ้นในภายหลัง

ึ่

ึ
ี
3. ตองมการสุม (Randomization) หมายถง การวิจัยเชิงทดลองจะตองมีการสุมตัวอยางซง
การสุมนั้นทําได 2 รูปแบบ คือ
ี
ํ
ั
3.1 การสุมแบบกาหนด (Random assignment) หมายถึง ทกหนวยท่เปนกลุมตวอยาง
ุ

จะมีโอกาสเทากัน และแตละหนวยจะถูกสุมใหไดรับเงื่อนไขการทดลองหรือการควบคุม

3.2 การสุมแบบเลือก (Random selection) หมายถง สมาชิกทกหนวยของประชากรม ี
ุ
ึ
โอกาสเทากันที่จะถูกเลือกใหเขามาเปนสมาชิกในกลุมตัวอยาง

ั
ี
่
อาจเปรียบเทยบลักษณะของการวิจัยเชิงทดลองกบการวิจัยทไมทดลองหรือการวิจัยเชิงบรรยาย
ี
ได ดังตารางที่ 4.1

77




ี
่
ตารางท 4.1 เปรียบเทียบการวิจัยเชิงทดลองกับการวิจัยเชิงบรรยาย
ิ
ิ
ที ่ การวิจัยเชิงทดลอง การวจัยเชงบรรยาย
ิ
ี
1 ผลหรือตัวแปรตามท่วัดได มาจากกจกรรม ผลหรือตัวแปรตามทวัดไดมาตามธรรมชาตไมม ี
ิ
่
ี

การทดลองภายใตการควบคุม การปรุงแตง
2 สามารถควบคุมตัวแปรทเก่ยวของได ตองเฝาสังเกตปรากฏการณโดยท่ไมทราบวา

ี
ี
ี
่
้
ทังหมด เพ่อใหเกิดผลตามท่ตองการและ จะเกิดผลเมื่อใด และอาจตองใชเวลารอนาน
ี
ื
ภายในเวลาที่กําหนด
้

ํ
ํ
ื
3 ทาซา เพอใหเกดผลเดมได และทดสอบผล สวนใหญทําซ้ําไมได ทดสอบผลซ้ําทําไดยาก
ิ
่
ิ
ซ้ําไดทุกขณะ
่
ื

ื
4 เปลี่ยนสภาพและเง่อนไขใหมไดเพือ ไมสามารถเปลี่ยนสภาพและเง่อนไขใหมได ตอง
เปรียบเทียบผลที่เกิดขึ้น ปลอยใหเปนไปตามธรรมชาติ
5 สรุปความสัมพันธเชิงเหตุและผลได สรุปความสัมพันธเชิงเหตุและผลไมได

ิ
ั
รูปแบบการวิจัยเชิงทดลอง กระบวนการในการวิจัยเชิงทดลองจะศกษาผลอทธิพลของตวแปร
ึ


ี
่
อิสระหรือตัวแปรตนทีมตอตัวแปรตามในการวิจัย การวิจัยเชิงทดลองสวนใหญจึงจะตองมีการกําหนด
ั
้

ื
ู

แบบแผนการทดลองไวกอน เพ่อใชเปนแนวทางศกษาทงการแบงกลุมตัวอยาง การเกบขอมล และการ

็
ึ
ื
ํ

่
ั
ู
วิเคราะหขอมล อนจะสงผลตอการคนหาคาตอบเพอทดสอบสมมตฐานตามประเดนปญหาของการวิจัยท
็
ิ
กาหนดไว การวิจัยเชิงทดลองแบบตองมกลุมควบคม (Controlled experimental design) เริ่มจากสุม

ุ
ี
ํ

่
ี
แยกตัวอยาง (Random allocation) ออกเปนสองกลุมกลุมท่หนึงเรียกวากลุมทดลอง (Experiment
้
ั
group) สวนอีกกลุมเรียกวากลุมควบคม (Control) จากนั้นวัดผลหรือตวแปรตามในทงสองกลุมกอน
ั
ุ

ิ


(Pretest) หลังจากนั้นใหกจกรรมการทดลอง (Intervention) หรือการรักษา (Treatment) แกกลุม
ุ
ทดลอง สวนกลุมควบคมจะไมมการใหกจกรรมการทดลองแลวทาการวัดวัดผลหรือตัวแปรตามในทงสอง

้
ี

ิ
ํ
ั
ั
ั้
ี
ี
้
กลุมอกครัง (Posttest) ทงนี้การสรุปผลจะทําโดยการเปรียบเทยบตวแปรตามจากการวัดกอนและหลัง

การใหกจกรรมการทดลองของท้งสองกลุม ถากลุมทดลองมีการเปลียนแปลงมากกวา นักวิจัยจะมนใจวา
่
่

ั
ิ
ั
ิ
การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดจากผลของกจกรรมการทดลอง (คณะเทคโนโลยีสารสนเทศ, 2559) แบงรูปแบบ
การวิจัยเชิงทดลอง ดังนี้
1. แบบแผนการทดลองขนตน (Pre-Experimental Design) ไดแก 
ั
้

ี
แบบท 1: การวัดครั้งเดียว E - X O
่
2
ิ
แบบวิจัยนีใชตวอยางเพียงกลุมเดยวทาโดยมการใหกจกรรมการทดลอง (X) แลวสังเกตผล
ั
้

ี
ี
ํ
ิ
ี
่
การเปลียนแปลง (O) แบบวิจัยชนิดนีมขอผิดพลาดของผลการวิจัยจากอคตการเลือกกลุมเปรียบเทยบ
้

ี
ี
เพราะไมมการวัดผลกอนและไมมกลุมเปรียบเทยบ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของตวอยาง การทเครืองมอ

ี
่

ั
ี
ี
่
ื

ั
วัดไมเที่ยง การถดถอยทางสถิติ และการสูญเสียตัวอยาง นักวิจัยไมอาจแนใจไดวาการเปลียนแปลงในตว
่

ิ
แปรตามมีมากนอยเพียงไร และการเปลี่ยนแปลงดังกลาวเกิดจากกจกรรมการทดลองหรือไม
ตวอยางการวิจัย เชน การตรวจวัดคณภาพน้ําในแมน้ําลี้หนาฝายสงน้าระหวางเดอนมกราคม
ื
ุ

ั
ํ
พ.ศ.2556 จํานวน 10 สถานี (ตวแทนฤดแลง) พบวา คุณภาพน้ําในแมน้ําลี้สวนใหญอยูในระดับพอใช
ั
ู
ํ
ิ
(เทยบไดกบคามาตรฐานน้ําผิวดนปะเภท 3) มคา WQI อยูระหวาง 58 – 68 คะแนน โดยฝายทดน้าใน
ี

ั



ี

78




้

ํ
ุ

ํ

ื
้

แมน้าลีตอนบน คอ ฝายแมลีและฝายใหมคณภาพน้าอยูในระดบพอใช มคาคะแนนรวม 66 และ 62
ี

ั
คะแนน ตามลําดับ
ั
แมน้ําลี้ตอนกลาง คอ ฝายหวยดั้งคุณภาพน้ําอยูในระดับพอใช ฝายแมตืนคณภาพน้าอยูในระดบ
ุ
ื
ํ
เสือมโทรม (เทยบไดกบคามาตรฐานน้ําผิวดนปะเภท 4) ฝายโรงเรียนคณภาพน้าอยูในระดบพอใช และ

ั
ุ
ี
ั
่
ํ
ิ
ฝายศรีวิชัยคุณภาพน้ําอยูในระดับพอใช โดยมคาคะแนนรวม 68 59 66 และ 63 คะแนน ตามลําดบ
ี

ั
ุ
ั

แมน้ําลี้ตอนปลาย คือ ฝายเหมืองด้งคุณภาพน้ําอยูในระดับพอใช ฝายปนใจคณภาพน้ําอยูใน
ี
ํ

ิ
ระดบพอใช (เทยบไดกบคามาตรฐานน้ําผิวดนปะเภท 3) ฝายกันงอคณภาพน้าในระดับเสือมโทรม และ
ุ

่
ั
ั
ฝายดงข้เหล็กคณภาพน้าอยูในระดบพอใช โดยมคาคะแนนรวม 64 66 58 และ 62 คะแนน
ํ

ี

ั
ี
ุ
ตามลําดับ ดังเสนอในตารางที่ 1

่
ตารางที 1 คุณภาพน้ําในแมน้ําลี้จากการตรวจวัดระหวางเดือนมกราคม พ.ศ. 2556
ํ
ุ
พารามิเตอร  คาคะแนน เกณฑคณภาพน้า
สถานีตรวจวัด DO BOD TCB FCB NH รวม
3
mg/l mg/l MPN/ MPN/ mg/l
100 ml 100 ml
แมน้ําลี้ตอนบน
ฝายแมลี้ 6.8 1.4 18000 800 0.1 66 พอใช 
ฝายใหม 6.6 1.3 16000 1200 0.2 62 พอใช 
แมน้ําลี้ตอนกลาง
ฝายหวยดั้ง 5.4 1.1 3000 150 0.3 68 พอใช 
ฝายแมตืน 5.3 0.9 11000 800 1.0 59 เสือมโทรม
่
ฝายโรงเรียน 6.9 1.9 5000 220 0.3 66 พอใช 
ฝายศรีวิชัย 7.0 1.2 16000 1500 0.2 63 พอใช 
แมน้ําลี้ตอนลาง
ฝายเหมืองดั้ง 6.2 1.3 18000 300 0.3 64 พอใช 
ฝายปนใจ 6.8 1.4 16000 200 0.3 66 พอใช 
่
ฝายกันงอ 5.1 0.9 12000 900 0.9 58 เสือมโทรม
ฝายดงขี้เหล็ก 6.0 0.9 18000 700 0.4 62 พอใช 

ทั้งนี้ผลการตรวจวิเคราะหคุณภาพน้ําไดผลเชนเดียวกับรายงานของสํานักงานสิ่งแวดลอมภาคท 1
ี่
้

ํ
ี
(2554) พบวา สภาพน้าลีโดยท่วไปน้าจะมสีเขยวของสาหรายบริเวณสะพานบานตนผึง อาเภอเวียงหนอง
ํ
ั
ํ
ี
้
ํ
ั

ิ
ํ


ลอง บริเวณหนาฝายเรงรัดพฒนาชนบท อาเภอบานโฮง และบริเวณสะพานบานใหมศวิไล อาเภอลี้
คณภาพน้าอยูในเกณฑพอใชสามารถนําน้ามาใชเพอการอปโภคบริโภคไดโดยผานการฆาเชื้อโรคและ

ุ
ํ

ุ
ํ
ื
่
ปรับปรุงคุณภาพน้ําโดยทั่วไปกอน
ี
่
แบบท 2: การวัดผลกอนและหลัง E O X O
2
1
ิ

ั
แบบวิจัยนี้ทําในตวอยางกลุมเดียวโดยวัดผลกอน (Pretest หรือ O1) แลวใหกจกรรมการ


ทดลอง (X) ตามดวยการวัดผลอกครั้ง (Posttest หรือ O2) โดยนักวิจัยคาดวาความแตกตางของการ
ี
วัดผลกอนและหลัง (O2 - O1) เปนผลมาจากกิจกรรมการทดลองท่ให อยางไรก็ตามแบบวิจัยนี้ไม 
ี
่
ั
ุ
สามารถควบคมปจจัยภายนอก เชน การเปลียนแปลงของตวอยาง ผลการวัดกอน ความคลาดเคลื่อน

79




ั
้

ิ
ิ
จากการวัด การถดถอยทางสถต และการสูญเสียตวอยาง ผลการวิจัยจากแบบวิจัยชนิดนีจะสรุปไดยากวา
ื
ิ
้
ั
ตวแปรตามเปลี่ยนไป เพราะการใหกจกรรมการทดลอง แตแบบวิจัยนีถอวาดีกวาแบบแรกอยางมาก
เพราะนักวิจัยทราบระดับของการเปลี่ยนแปลงตัวแปรตามกอนและหลังการใหกจกรรมการทดลอง
ิ
ี่
แบบที่ 3: การเปรียบเทียบกลุมคงท (Static-group comparison)
E - X O
1
C - - O
2
ิ
้
แบบวิจัยนีเปนการเปรียบเทยบ 2 กลุม โดยกลุมแรกไดกจกรรมการทดลอง (X) สวนกลุมทสอง

ี
่

ี


ี
ไมไดกิจกรรมการทดลอง ตัวอยางเชน การวัดผลการรักษาของผูปวยท่ไดรับบริการเภสัชจลนศาสตร
้

่

ี
ุ
้
ี
(กลุมแรก) และกลุมที่ไมไดบริการดังกลาว (กลุมที่สอง) แบบวิจัยนีไมมการวัดผลกอนผูทใชวิจัยแบบนีมง

้
หมายใหความแตกตางของ O และ O บอกถึงผลของกิจกรรมการทดลองที่ให ทั้งนี้แบบวิจัยนีนักวิจัยไม
2
1
อาจแนใจวาท้งสองกลุมตัวอยางมีลักษณะเหมือนกันเพราะไมมีการวัดผลกอนและไมไดใชการสุมในการ

ั


แบงกลุม (Random allocation) นอกจากนี้ยังมีปจจัยที่สงผลตอกระบวนการวิจัยนี้ทงความคลาดเคลือน
ั้
่


จากการวัด อคติในการแบงกลุมหรือปฏิสัมพันธระหวางการแบงกลุม และการเปลี่ยนแปลงของตัวอยาง



ั
้
ั
(ทงนีเพราะไมไดใชการสุมแยกตวอยางออกเปนสองกลุม) การถดถอยทางสถิติ และการสูญเสียตวอยาง
ั
้
โดยเฉพาะอยางยิ่งในการวิจัยระยะยาว
ี
แบบวิจัยแบบท 1 - 3 ที่กลาวมาขางตนมีเพียงกจกรรมการทดลองแตไมมีการสุมแยกตัวอยาง
ิ

่
ื
ี
ออกเปนกลุม ถามการสุมแยกตัวอยางออกเปนกลุมจะทําใหแนใจไดวากลุมตาง ๆ มความเสมอเหมอน

ี
ิ
นั่นคือไมเกดอคติในการเลือกตัวอยาง
2. แบบแผนการทดลองจริง (True - Experimental Design) จะมุงเนนการวิจัยเชิงทดลองแบบ
ื
่


ุ
ิ
เต็มรูปแบบ กลาวคือ มีการสุมกลุมตัวอยางเพอใหเกดการกระจายของกลุมทดลองและกลุมควบคม ให
ครอบคลุมประชากรทงหมด รวมทงมการควบคมตวแปรอสระหรือตวแปรตน และมการสรางกลุมเพือ
ั
้
ั
ั
ี

่
ุ
ั
ิ
้
ี
เปรียบเทยบผลการทดลอง (วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีราชบุรี, มปพ.) แบงออกเปน
ี
แบบที่ 1: Posttest - Only Control Group Design
วิธีการทดลอง : ER - X O2
CR - - O2
้
ี
แบบวิจัยนีมการแบงตัวอยางเปนกลุมควบคุมและกลุมทดลองโดยใชวิธีการสุมแยก (R=
random allocation) ทําใหแนใจไดวากลุมตาง ๆ มีความเสมอเหมือน ดังนั้นความแตกตางของ O และ
1
ี
้
O บอกถึงผลของกิจกรรมการทดลองที่ให แบบวิจัยนี้ใชการวัดผลหลังกิจกรรมการทดลองเพียงครังเดยว
2
ํ
ทําใหประหยัดเงินคาวิจัย วิธีนี้ควรใชถาตัวอยางหายากและการวัดผลจะตองทาโดยการบดตัวอยางหรือม ี
ผลทําใหตัวอยางเสียไปหรือกรณีที่การวัดผลกอนทําไมได วิธีการทดลองทําไดโดย

1. สุมกลุมตัวอยางจากประชากรตามจํานวนที่ตองการ
2. สุมกลุมตัวอยางเขาเปนกลุมควบคุมและกลุมทดลอง

3. ทดสอบกอนการทดลอง (Pretest) กับทั้ง 2 กลุม
ิ
4. จัดกระทํากับกลุมตัวอยาง (ใหกจกรรมการทดลอง)
้
ุ

5. ทดสอบหลังการทดลอง (Post-test) ทังกลุมควบคมและกลุมทดลอง

6. เปรียบเทยบ Pre-test และ Post-test ของทังกลุมทดลองและกลุมควบคม
้

ุ

ี

80




ิ
ิ
ี
ี
7. เปรียบเทียบคาทวัดไดจากทง 2 กลุม โดยสถตท่ใชในการเปรียบเทยบจะใชกลุม T - test

ี
่

ั
้

หรือ ANCOVA
แบบที่ 2: Post - test only control group design
วิธีการทดลอง : ER O X O
1
2
CR O - O
1
2
เปนแบบวิจัยทมีการสุมกลุมควบคมและกลุมทดลอง แตทดสอบหลังการทดลองอยางเดียว และ
ุ

ี


่



มงเนนการทดลองกับกลุมตัวอยางท่เกิดจากการสุมจากกลุมประชากรจํานวน 2 กลุมดวยกน ไดแก กลุม 
ั
ี


ุ

ุ
ทดลอง (ER) และกลุมควบคม (CR) โดยใหกลุมตัวอยางท่มคณลักษณะเหมอนกนไดมโอกาสไดเขารวมทัง
ี
ั
ี
ุ
ื
ี



ู



ั
2 กลุมอยางเทาเทยมกน กอนเริม กระบวนการทดลองทง 2 กลุมจะถกวัดหรือสังเกตกอน (O1) หลังจาก
ี
ั
้
ี

ู
่
ํ
ํ
ู


่
ี
นั้นจึงเริมกระบวนการทดลอง โดยทกลุมทดลองจะถกกระทา (X) ในขณะทกลุมควบคุมไมไดถกกระทา
่
้
่
ใด ๆ หลังจากเสร็จสินกระบวนการทดลองแลวจึงใหทัง 2 กลุมถกวัดอกครั้งหนึง (O2) แลวนําผลการ
้
ี
ู
ี
ั
ทดลองไปเปรียบเทยบกน มวิธีการดําเนินการวิจัย ดังนี้
ี
1. สุมตัวอยางจากประชากรตามจํานวนตองการ
2. สุมกลุมตัวอยางเปนกลุมทดลอง 1 กลุม กลุมควบคุม 1 กลุม
3. ใหกจกรรมการทดลองแกกลุมทดลอง

ิ

4. วัดคาตัวแปรตามและเปรียบเทียบคาที่วัดไดทั้งสองกลุมโดยสถิติเปรียบเทยบ T - test
ี
แบบที่ 3: Solomon four group design
วิธีการทดลอง : ER O X O
2
1
CR O - O
2
1
E R - X O
2

2
C R - - O
2
2
ี
แบบแผนการทดลองแบบ Solomon Four Group Design เปนการทดลองท่ผนวกแบบ
ั
แผนการทดลองแบบ Pretest Posttest Control Group Design กบ Posttest - Only Control



Group Design เขาดวยกน โดยแบงกลุมตวอยางออกเปน 4 กลุมจํานวนเทา ๆ กัน ไดแก กลุมทดลอง


ั

ั


และกลุมควบคุมอยางละ 2 กลุม โดยใชวิธีการสุมเพอกระจายกลุมตวอยางใหมโอกาสไดเขารวมในกลุม
ี

ื
ั

่
ตาง ๆ อยางเทาเทียมกัน มวิธีการดําเนินการวิจัย ดังนี้
ี
1. สุมตัวอยางจากประชากรเทาที่ตองการ (ควรมีขนาดตัวอยางที่คลายกันมากพอ)
2. สุมกลุมตัวอยางจาก 1 เขากลุมโดยแบงเปน 4 กลุม
3. สุมกลุมรับการทดลอง 2 กลุม จัดใหเปนกลุม 1 และ 3
4. สุมกลุมตัวอยาง 2 กลุมจากกลุมทดลอง 1 กลุม และกลุมควบคุม 1 กลุม


5. ทําการทดสอบกอนทดลองในกลุม 1 และ 2
6. จัดกระทํา / ให Treatment กบกลุม 1 และ 3

ั
7. ทําการทดสอบหลักการทดลองทั้ง 4 กลุม
ิ
8. ทดสอบผลกจกรรมการทดลอง โดยหาความแตกตางระหวาง Pretest - Posttest ดวย
สถิติ T - test, ANOVA หรือ ANCOVA

81





ตัวอยางงานวจัย
ิ
้
ิ
การวิจัยเรื่อง การศึกษาประสิทธิภาพสารสกัดจากขมนชันรวมกับการใช Bacillus
ื
ู
thuringiensis และ Nuclear Polyhedrosis Virus เพอปองกันหนอนกระทหอม (Spodoptera
่
exigua) ในการปลูกหอมแดงในระบบเกษตรปลอดภัย
1. วัตถประสงคของการศึกษา เพื่อทดสอบประสิทธิภาพของสารสกัดจากขม้นชันรวมกับ
ิ
ุ
ู

ั
Bacillus thuringiensis และ Nuclear Polyhedrosis Virus ในการปองกนหนอนกระทหอมในแปลง
ปลูกหอมแดงของเกษตรกร
2. วิธีการศึกษา
2.1 วัสดุอุปกรณการทดลอง
้
2.1.1 ขมินชันสด
2.1.2 หัวพันธุหอมแดง สายพันธุบางชางหรือหอมแดงศรีษะเกษ
2.1.3 เชือ Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki จากหองปฏิบัตการความเขมขน
ิ
้


16,000 IU/mg
้

ิ
2.1.4 เชือ Nuclelar Polyhedrosis Virus (SeNPV) จากหองปฏิบัตการความเขมขน

9
10 x 10 ผลึกตอมิลิลิตร
2.1.5 ฟางขาว
2.1.6 ปุยเคมีสูตร 14 – 14 – 21 และ 15 – 15 - 15
2.1.7 เครื่องพนสารชนิดสูบโยกสะพายหลัง
2.1.8 ถังหมักขมิ้นชันขนาด 10 ลิตร
2.2 การวางแผนการทดลอง วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block
้ํ
ั
้
Design (RCBD) ม 6 กรรมวิธี 3 ซา (Replications) โดยใชสารสกดขมนชันรวมกบเชือ Bacillus
ิ
ี
้
ั
thuringiensis และ Nuclear Polyhedrosis Virus ตามอัตราสวน ดังนี้
ควบคุม สารสกัดขมิ้นชัน (1 : 10)
กรรมวิธีที่ 1 อัตราสวน 1 : 4 : 1
กรรมวิธีที่ 2 อัตราสวน 2 : 4 : 1
กรรมวิธีที่ 3 อัตราสวน 3 : 4 : 1
กรรมวิธีที่ 4 อัตราสวน 4 : 4 : 1
กรรมวิธีที่ 5 อัตราสวน 5 : 4 : 1


ํ
3. การบันทกขอมล อตราการเขาทาลายของหนอนกระทหอม ทาการสุมตรวจสอบใบ


ึ
ู
ั
ํ
ู
หอมแดงจํานวน 100 ใบ ตอ 1 แปลงปลูก หลังจากปลูกหอมแดงแลว 45 วัน
ี
4. การวิเคราะหขอมูล นําขอมูลมาวิเคราะหผลทางสถิติตามแผนการทดลองและเปรียบเทยบ
คาเฉลี่ยในแตละกรรมวิธีโดยวิธี Duncan’s Multiple Range Test (DMRT)

5. ผลการศึกษา พบวา เปอรเซนตการทาลายของหนอนกระทหอม พบวา กรรมวิธีทีควบคม
ู
ุ
็
ํ

่
ี
ี
ิ
่
่
ี
ื
ํ
มเปอรเซนตการทาลายมากทสุด คอ 21.34 เปอรเซ็นต ไมเทากนทางสถตกับกรรมวิธีท 1 กรรมวิธีท 2
ี
็


ิ
ั
ี
็
ี

และกรรมวิธีท่ 3 มเปอรเซนตการทาลายเปน 14.29 15.33 และ 15.45 เปอรเซนต ตามลําดบ
ํ
ั
็
ี

สวนกรรมวิธีท 4 และ 5 พบเปอรเซนตการทาลายอยูในกลุมนอยท่สุด คอ 11.99 และ 9.33 เปอรเซนต 
ื
็


็
ํ
ี
่
ตามลําดับ ดังตารางที่ 1

82




ี

่
ี
่
ํ
่
่
ั
ื
ู
ู
ี
่
ตารางท 1 จํานวนใบหอมแดงเฉลียเมอแบงตามระดบความเสียหายทถกหนอนกระทหอมทาลายทแปลง
ปลูกในพื้นท 2 ตารางเมตร (อายุ 45 วัน)
ี่
Percentage of
Treatment Damage levels of shallots beet armyworm
damage
0 1 3 5 7
control - 12.23a 5.78bc 9.34a 10.45a 21.34a
Treatment 1 - 6.78ab 7.45b 6.56a 5.45ab 14.29ab
Treatment 2 - 7.65ab 8.55a 7.50a 6.31b 15.33ab
Treatment 3 - 4.56bc 6.45ab 8.76a 5.78ab 15.45ab
Treatment 4 - 6.89ab 6.90ab 8.00a 2.34bc 11.99bc

Treatment 5 - 5.48bc 3.45abc 7.56a 1.67abc 9.33bc

F – test - * 5.78 * 5.34 6.80 ns *10.57 *13.60
CV (%) - 34.13 33.34 41.23 35.80 39.00
** = significant at p < 0.01 Means within each column followed by the same letters are not
significantly different at p ≥ 0.5 by DMRT


การวิจัยแบบกึ่งทดลอง
การวิจัยแบบก่งทดลอง (Quasi - Experimental research design) มแบบแผนคลายการวิจัย
ี
ึ
ี
ุ


ี
แบบทดลอง คอ มกจกรรมการทดลองแตควบคมไดไมเต็มท่เพราะไมตองมการควบคมหรือการสุม อาจไม 

ุ
ื
ิ
ี

ั
ั
้
ี
ี
ตองมกลุมเปรียบเทียบหรือการสุมไมตองครบทุกขนตอน เปนการวิจัยท่กระทํากบมนุษยและทําให


่

สภาพแวดลอมจริงตามธรรมชาต ทําใหมีขอจํากัดบางครั้งทีไมสามารถสุมกลุมตัวอยางได หรือไมไดจัด
ิ
ิ
ี
ิ
ุ
ิ
กลุมควบคมแตอยางไรก็ดีตองมกจกรรมการทดลองและตดตามศึกษาผลจากกจกรรมการทดลองนั้น ใน
ที่นี้จะนําเสนอแบบการวิจัยแบบกึ่งทดลองที่มีนักวิจัยนิยมใชเพียง 3 แบบ ไดแก 
แบบที่ 1: Non - randomized control group pretest - posttest design
วิธีการทดลอง : E O X O
1
2
C O - O
2
1

เปนการวิจัยแบบกลุมควบ คุมไมไดสุมแตมีการทดสอบกอนหลังการทดลอง แตไมสามารถ

ิ
ี
ั
ควบคุมปฏิกิริยา รวมระหวางการทดสอบกอนทดสอบ กบกจกรรมการทดลองท่ใหในกลุมควบคุมได ม ี
วิธีการการดําเนินการวิจัย ดังนี้
1. เลือกกลุมตัวอยาง 2 กลุม จัดใหเปนกลุมทดลอง 1 กลุม กลุมควบคุม 1 กลุม


้

2. ทดสอบกอนทดลอง (Pretest) แกทัง 2 กลุม
3. ใหกจกรรมการทดลองกับกลุมทดลอง
ิ
ั
4. ทดสอบหลังการทดลอง (Posttest) กบกลุมทดลองและทดสอบ Posttest กับกลุมควบคุม


83




ั

ี
ี
5. เปรียบเทยบความแตกตางระหวาง Pretest - Posttest ของทง 2 กลุม โดยสถิติท่ใช

้
ี
เปรียบเทยบ T - test , ANCOVA
ั


ื
ี
ี
ั
ี
่
ขอจํากดของแบบแผนการทดลองนี้ คอ การทีไมไดมการสุมกลุมตัวอยางใหมโอกาสเทาเทยมกน
ิ
ุ


่

ในการเขารวมกลุมทดลองและกลุมควบคมในชวงเริ่มตนทําใหเกดความแตกตางของกลุมตัวอยางทีอาจ


สงผลไปยังผลการทดลองได แตกตางจากแบบแผนการทดลองแบบ Posttest Only Control Group
ึ่
ิ

่
ี
ี
Design ซงประชากรทั้ง 2 กลุมเกดจากการสุมมาจากประชากรกลุม เดยวกนทมคณลักษณtคลายคลึงกัน
ุ
ั

ี
อยางไรก็ตามแบบแผนการทดลองแบบนี้จะกระทําไดงายกวาจึงเหมาะสําหรับประชากรจํานวนนอยโดยไม 
สามารถคัดเลือกเปนกลุมตัวอยางโดยวิธีการสุมได 

แบบที่ 2: Time series design
วิธีการทดลอง : E O O O X O O O
20
21
22
10
11
12
การวิจัยแบบอนุกรมเวลา ใชสําหรับการศึกษาระยะยาวทําให เห็นลําดับขั้นตอนการพัฒนาของ
ี


ตัวแปรตองใชเวลาในการติดตามนานไมตองมีกลุมเปรียบเทยบ ไมมการควบคม วิธีการดําเนินการวิจัยมี
ุ
ี
ดังนี้
1. เลือกกลุมตัวอยาง 1 กลุม
2. ทดสอบติดตอกันหลายครั้งกอนใหกจกรรมการทดลองเวนระยะเวลาในการทดสอบพอสมควร
ิ
3. ใหกิจกรรมการทดลอง
4. ทดสอบหลังกจกรรมการทดลองหลายครั้งใหแตละครั้งหางกันพอสมควร
ิ
5. สังเกตผลการเปลี่ยนแปลงของการทดสอบกอนการใหกจกรรมการทดลองครั้งสุดทายกบการ
ั
ิ
ใหกจกรรมครังแรกวาแตกตางจากครั้งที่ 1 ไปครั้งที่ 5 มากนอยเพียงใด
้
ิ
ิ
ี่

6. พจารณาคาความแตกตางของการทดสอบกอนการใหกจกรรมการทดลอง ครั้งท 1 - 2 - 3
ิ
ิ
ี
้
ั
ิ
กบ การทดสอบหลังกระทําครังท 2 - 3 - 4 ถาเกดความตางกันมากกวาปกตนาจะเปน ผลจากการให
่
ิ
กจกรรมการทดลอง โดยใชสถิติ ANOVA แบบวัดซ้ํา
แบบที่ 3: Control group time series design
ิ
ี
ั
้
ั
ั


ใชกรณตดตามกลุมตวอยางเปนเวลานานตามธรรมชาติ อาจไดลําดับขนตอนของการพฒนาการ
เปลียนแปลงหรือแนวโนมไดชัดเจน แตจะเสียเวลานานและไมสามารถควบคุมปฏิกิริยารวมระหวางการ


่


ิ
เลือกกบกจกรรมการทดลองและการทดสอบกอนการทดลองกบกจกรรมการทดลองได วิธีการดาเนินการ

ั
ั
ิ
ํ
วิจัยมี ดังนี้
1. เลือกกลุมตัวอยางจากประชากรใหเปนกลุมทดลองและกลุมควบคุม
2. ทดสอบกอนกิจกรรมการทดลองท้งสองกลุม ติดตอกันหลายครั้งโดยการทดสอบแตละครั้ง
ั

เวนระยะหางกันพอสมควร
3. จัดกระทํากับกลุมทดลอง สวนกลุมควบคุมจัดสภาพทุกอยางใหเหมือนกลุมทดลอง
ิ
4. ทดสอบหลังกจกรรมการทดลอง ใหแตครั้งตางกันพอสมควร
5. สังเกตการเปลี่ยนแปลงจาก Posttest ครั้งที่ 1 กับ Pretest ครั้งที่ 4 ทั้งสองกลุม โดยสถิติ
T - test
ี
ั
่


ิ
ั
ั
ํ

จะเห็นไดวารูปแบบการวิจัยขางตนเปนกระบวนการการวิจัยทจัดกระทากบตวแปรอสระหรือตว
ึ้
ิ
ั

แปรตนแลวศึกษาผลที่เกิดขนกับตัวแปรตาม อันเปนผลมาจากอธิพลของตัวแปรอสระหรือตวแปรตน โดย


84




ื่

ั


ี
่

เปรียบเทยบกบกลุมทีไมไดจัดกระทํา มีการควบคุมตัวแปรภายนอกเพอใหผลลัพธทีไดจากการทดลองเปน
ผลมาจากตัวแปรอิสระหรือตัวแปรตนที่ไดจากการกระทําอยางแทจริง

ตัวอยางงานวิจัย
การวิจัยเรื่อง การพัฒนากจกรรมการเรียนรูชุมชน เรื่อง เครื่องมือการวิเคราะหผลกระทบทาง
ิ
สุขภาพในระดับชุมชนจากคุณภาพน้ําเสื่อมโทรม
วัตถุประสงคการวิจัย
เพอพฒนาและทดสอบประสิทธิภาพ และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรูของกิจกรรมการเรียนรู
ั
่
ื
ุ
ชุมชน เรื่อง เครื่องมือการวิเคราะหผลกระทบทางสุขภาพในระดับชุมชนจากคณภาพน้ําเสื่อมโทรม
วิธีดําเนินการวิจัย
การวิจัยฉบบนีใชรูปแบบการวิจัยเปนการวิจัยกงเชิงทดลอง (Quasi-experimental Research)
ึ
ั
้
่
ี
่
ี
มีแบบแผนการทดลอง แบบกลุมเดยวทมการทดสอบกอนเรียนและหลังเรียน (One group pretest-

ี
posttest design) ประกอบดวย

ึ
1. การศกษาคณภาพน้ําเสื่อมโทรม กระบวนการวิจัยเปนการรวมกันสังเคราะหขอมลระหวาง
ู
ุ

ผูวิจัยกับผูเขารวมการเรียนรูโดยใชขอมูลจากรายงานสถานการณผลการติดตามตรวจสอบและเฝาระวัง


ํ
ํ
ิ
ิ
ํ

ํ
คณภาพน้าแหลงน้าผิวดน แมน้าปง (ตอนบน) กวง ลี้ กก อง และแมน้าปาย ระหวางเดือน มกราคม-
ุ
ื
ี
กุมภาพันธ พ.ศ. 2560 โดยสวนเฝาระวังและเตอนภัย สํานักงานสิ่งแวดลอมภาคท่ 1 (เชียงใหม) และ
ระบบฐานขอมูลคณภาพน้ําแหลงน้าผิวดินท่วประเทศ (IWIS) ของสํานักจัดการคุณภาพน้ํา กรมควบคุม
ุ
ั
ํ
มลพษ พ.ศ. 2560
ิ
ู
การวิเคราะหขอมล ใชการวิเคราะหตความหมายขอมลดวยวิธีการวิเคราะหหากระบวนทัศน

ี
ู
(Thematic Analysis) (Morse and Field, 1996: 72 - 102) ประกอบดวยขั้นตอน ดังนี้
1. อานขอความในเอกสารที่คัดเลือกไดอยางรอบคอบ
็

ี
ั

2. กําหนดรหัส (Coding) ของประเดนทสําคญแบบประโยคตอประโยคในแตละบรรทัดโดย
่
การศึกษานี้ใหความสําคัญกับคําวา คุณภาพน้ํา
3. กาหนดกระบวนทศน (Theme) โดยพิจารณาจากขอความท่ไดจากเอกสาร ทําการจัด

ั
ํ

ี
หมวดหมูของกลุมรหัสที่มีความสัมพันธกันแลวทําการสรุปประเด็นหลักเพอนําไปสูกระบวนทศน
ื่
ั
ี
ี
ี่
ั
ื
่
ั
4. วิเคราะหกระบวนทศนทได สรุปหาแนวคดหลักและแนวคิดรองท่มความสัมพนธกันเพอให
ิ
ไดคําตอบของการวิจัย
ี่
5. ตรวจสอบขอมูลที่วิเคราะหไดกับแหลงขอมูลเพื่อใหไดขอมูลทถูกตอง

2. การพัฒนาและทดสอบกิจกรรมการเรียนรูชุมชน ใชกระบวนการสัมมนาเชิงปฏิบัติการกลุมผูม ี

สวนไดเสีย (Stakeholder Group Operational Seminar) รวมกับการวิเคราะหขอมูลในการศึกษาขั้นที่
1 ดังนี้
2.1 การพัฒนาเนื้อหากิจกรรมการเรียนรูชุมชน มีขั้นตอน ดังนี้
ุ
่

ื
ี

2.1.1 การจัดทําขอเสนอแนะหัวเรื่องกิจกรรมการเรียนรูชุมชน โดยมวัตถประสงคเพอใหผูม ี
สวนไดเสียไดทราบถึงแนวโนมสถานการณในปจจุบัน และรวมคดและวิจารณ รวมถงสังเคราะหองค 

ิ
ึ
ิ
ั
่
ความรูอนจะนําไปสูขอเสนอแนะในการกําหนดกิจกรรมในกจกรรมการเรียนรูชุมชนทกําหนดจากความ
ี
ั
ั
่

ุ
ํ
ตองการของชุมชน ทั้งนี้ผูวิจัยรวมกบชุมชนรวมกนจัดลําดับความสําคัญของสถานการณคณภาพน้าเสือม

85




่

โทรม และทําการสังเคราะหและจัดทําขอเสนอแนะการกําหนดกิจกรรมผานเครืองมือการวิเคราะห
่
ี
่
ี
ี
่
่
่
ผลกระทบทางสุขภาพชุมชน ไดแก แผนทเสียงภัยชุมชน แผนท่การเปลียนแปลงเชิงกาลเวลา แผนทเสียง
ภัยทางสุขภาพ การประเมินความเสี่ยงภัยในชุมชน และแผนที่ความสัมพันธเชิงองคกร
ิ
ั
2.1.2 กลุมผูเขารวมสัมมนาการพัฒนากจกรรมการเรียนรูชุมชน คดเลือกโดยความสมครใจ
ั
ํ
จากผูเขารวมกิจกรรมการสังเคราะหสภาพการณการใชประโยชนแมน้าลี โครงการการเสริมสราง
้
กระบวนการเรียนรูชุมชนโดยการวิเคราะหผลกระทบสิ่งแวดลอมและสุขภาพจากปญหาคุณภาพน้ํา
ิ
กรณีศึกษาลุมน้ําลี้ จังหวัดลําพน จํานวน 14 คน ประกอบดวย ตวแทนจากองคกรปกครองสวนทองถน

ั

ู

่
จํานวน 1 คน ตัวแทนจากสํานักงานสาธารณสุขอําเภอ จํานวน 1 คน ตัวแทนจากนักวิชาการ จํานวน 2
ั
คน ผูนําชุมชน จํานวน 2 คน สมาชิกสภาองคกรปกครองสวนทองถน จํานวน 3 คน และตวแทน
ิ
่
ประชาชน จํานวน 5 คน
2.1.3 เครืองมอ เปนแบบบันทึกการสัมมนาเชิงปฏิบัติการกลุมผูมีสวนไดเสีย
ื
่

้
้
2.1.4 การวิเคราะหขอมูล ใชการวิเคราะหเนือหา (Content Analysis) จากนันสรุปเรียบ

เรียงเปนลายลักษณอักษรและตรวจสอบความถูกตองของขอมูลโดยผูเชี่ยวชาญ
2.2 การทดสอบประสิทธิภาพและผลสัมฤทธิ์ของกิจกรรมการเรียนรูชุมชน
ใชกระบวนการสัมมนาเชิงปฏิบัติการกลุมผูมีสวนไดเสีย (Stakeholder Group


Operational Seminar) มีวัตถุประสงคเพื่อใหผูมีสวนไดเสียไดรวมกนเรียนรูการใชเครื่องมอการวิเคราะห
ั
ื
ผลกระทบสุขภาพระดับชุมชนที่สะทอนผลกระทบจากคุณภาพน้ําเสื่อมโทรม ประกอบดวย

ิ
2.2.1 ผูเขารวมกจกรรมการทดสอบกจกรรมการเรียนรูชุมชน ใชการสุมแบบกลุมจาก
ิ

ผูเขารวมกจกรรมการสังเคราะหผลกระทบสุขภาพชุมชนจากปญหาคณภาพแมน้าลีเสื่อมโทรม โครงการ
ุ

ิ
ํ

้

การเสริมสรางกระบวนการเรียนรูชุมชนโดยการวิเคราะหผลกระทบสิ่งแวดลอมและสุขภาพจากปญหา
ุ
คณภาพน้ํา กรณศึกษาลุมน้าลี จังหวัดลําพูน จํานวน 30 คน ประกอบดวย ตวแทนประชาชน 10 คน
ํ


้
ั
ี
ตัวแทนผูนําชุมชน 2 คน ตัวแทนเกษตรกร จํานวน 10 คน ตวแทนอาสาสมครสาธารณสุขประจําหมบาน
ั
ู

ั
4 คน ตัวแทนหนวยงานดานสิ่งแวดลอม 1 คน ตวแทนหนวยงานดานสาธารณสุข 1 คน และตัวแทน
ั
ิ

จากองคกรปกครองสวนทองถน จํานวน 2 คน

่
2.2.2 เครื่องมือ เปนแบบทดสอบกอน-หลังการใชกิจกรรมการเรียนรูชุมชน จํานวน
้
ทังสิน 20 ขอ ครอบคลุมความรูดานแผนที่เสี่ยงภัยชุมชน แผนภาพการเปลี่ยนแปลงเชิงกาลเวลา แผนที ่

้
ี

เสี่ยงภัยทางสุขภาพ การประเมินความเสี่ยงภัยในชุมชน และแผนทความสัมพันธเชิงองคกร ลักษณะ
่
ี


แบบสอบถามเปนมาตราสวนประมาณคา (Rating scale) 2 ระดับ แบบสอบถามแตละขอมคะแนน
ตั้งแต 0 - 1 คะแนน มคาความเท่ยงดวยวิธีคเดอร ริชารดสัน (Kuder-Richardson, KR - 21) เทากบ

ี
ั
ี

ู

0.86
2.2.3 การเก็บรวบรวมขอมูล การเก็บรวบรวมขอมูลในการศึกษาครั้งนี้ผูวิจัยไดทําการ

ํ

้
ึ
้
ชีแจงความเปนมาของการศกษา วัตถุประสงค เนือหา กิจกรรม รายละเอียดของขอคาถาม และวิธีการ
ื
่

เกบรวบรวมขอมูลโดยผูวิจัย เพอใหมความเขาใจตรงกนเกยวกบวัตถประสงคของการเกบรวบรวมขอมล
ู
็


ี
่
ี
ั

ุ
ั
็

รวมถงขอความคดเห็นในการวางแผนการดาเนินงานท่ชวยใหเกดความสะดวก รวดเร็ว และเหมาะสมตอ
ิ
ํ
ิ
ึ

ี
การดําเนินการวิจัย

86






ิ

2.2.4 การวิเคราะหขอมูล วิเคราะหประสิทธิภาพของกจกรรมการเรียนรูชุมชนดวยการ
หาอตราสวนประสิทธิภาพตามเกณฑรอยละ 80 / 80 (E1 / E2) (ชัยยงค พรมวงศ, 2556) เกณฑ
ั

ประสิทธิภาพของกิจกรรมการเรียนรู กําหนดไว 3 ระดับ ดังนี้
่
ี
ํ

ผลลัพธท่ไดจากการทดสอบประสิทธิภาพหากตาจากเกณฑไมเกินรอยละ 2.5 ใหยอมรับวา

กิจกรรมการเรียนรูมีประสิทธิภาพตามเกณฑที่ตั้งไว
ผลลัพธทไดจากการทดสอบประสิทธิภาพหากตาจากเกณฑไมเกนรอยละ - 2.5 ใหปรับปรุงและ
ํ


่
่
ี

ิ
ทดสอบประสิทธิภาพภาคสนามซ้ําจนกวาจะถึงเกณฑ
็
ิ
ผลลัพธที่ไดจากการทดสอบประสิทธิภาพหากหากสูงกวาเกณฑไมเกนรอยละ +2.5 กยอมรับวา

ี


ี
่
ั
กิจกรรมการเรียนรูมีประสิทธิภาพตามเกณฑท่ต้งไวหากคาทไดสูงกวาเกณฑเกนรอยละ + 2.5 ใหปรับ
ิ
เกณฑขึ้นไปอีกหนึ่งขั้น
ั
สวนการเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนระหวางกอนกบหลังการใชกจกรรมการเรียนรูชุมชน

ิ
วิเคราะหดวยสถิติ paired t – test
ผลการวิจัย
ขอมูลคุณภาพน้ํา พบวา คุณภาพน้ําโดยรวมจากการตรวจวัด 4 จุด ตั้งแตเดือนพฤษภาคม พ.ศ.
2559 ถงเดอนกมภาพนธ พ.ศ. 2560 โดยสวนเฝาระวังและเตือนภัย สํานักงานสิงแวดลอมภาคท่ 1
ุ
ื
ี
่
ั
ึ

ํ
(เชียงใหม) คุณภาพน้าในแมน้าลี้มแนวโนมอยูในเกณฑด ((WQI = 71 - 90) โดยคณภาพน้ําจากการ
ี
ํ

ุ

ี
ตรวจวัดครั้งท 3/59 ชวงเดอนพฤษภาคมคณภาพน้าอยูในเกณฑเสือมโทรม (WQI = 40) การตรวจวัด
ื
่

ุ
ี
ํ
่

ื
ํ
ุ
่
ี

ครั้งท 4/59 ชวงเดือนสิงหาคมคณภาพน้าอยูในเกณฑด (WQI = 70) การตรวจวัดชวงเดอนมกราคม ถึง
ี
เดือนกมภาพนธคุณภาพน้าอยูในเกณฑดี (WQI = 76) โดยคุณภาพน้ําบริเวณตนน้าถึงปลายน้าอยูใน
ุ
ํ
ํ
ั
ํ
้


ั
ํ
้
ี
เกณฑพอใชถึงด (WQI = 66 - 80) ทงนี พบวา บริเวณตนน้าสถานี LE03 เริ่มปรากฏการปนเปอนของ

ี
แบคทเรียกลุมฟคอลโคลิฟอรม (FCB) สูงเกินกวามาตรฐานกําหนดแสดงถึงการปนเปอนจากอจาระของ
ุ

ึ


ุ
สัตวเลือดอนสูง เชน มนุษย และยังแสดงถงความไมสะอาดและไมปลอดภัยในการบริโภคโดยไมผานการ

ํ

ั
ั
ํ
้
้
ฆาเชือโรคกอน ทงนีขอมูลคุณภาพภาพน้าในแมน้าลี้จากการตรวจวัดท้งสองชวงแสดงใหเห็นวาแมน้ําลี ้

้
บริเวณตนน้ํามคุณภาพน้ําไมเหมาะสมตอการนํามาใชประโยชนเพอการอปโภคและมแนวโนมคณภาพ
ี
ุ
่
ี
ุ
ื

ั
เสื่อมโทรมเมื่อพิจารณาดัชนีตรวจวัดทสําคญจะพบวาขอมลการตรวจวัดคณภาพน้ําทง 2 หนวยงานตรวจ
ั้
ุ
ี่
ู

พบการปนเปอนของแบคทีเรียกลุมฟคอลโคลิฟอรมท้ง FCB และ TCB ซ่งอาจมาจากการปนเปอนของสิ่ง

ึ
ั
ปฏิกูลจากชุมชน

2. การพัฒนาและทดสอบกิจกรรมการเรียนรูชุมชน ดาเนินกจกรรมดวยกระบวนการสัมมนาเชิง
ํ
ิ
ี
ปฏิบัตการกลุมผูมสวนไดเสีย โดยการนําผลการศกษาคุณภาพน้ําเสื่อมโทรมมาสังเคราะหผานเครืองมือ
ิ
่
ึ
การวิเคราะหผลกระทบสุขภาพระดับชุมชน พบวา
่
2.1 แผนทเสียงภัยชุมชน พบวา จากการตรวจวัดคณภาพน้ําในจุด LE 4 สะพานบานใหม 
่
ุ
ี

ํ
ํ
้
่
ุ
ื
ํ
่
ุ
ั
้
ิ
ี
่
ศวิไล อาเภอลีมคณภาพน้าเสือมโทรม ดงนันพ้นทชุมชนทอาจไดรับผลกระทบจากคณภาพน้าเสือมโทรม
่
ี
ี
จะครอบคลุมพนทตาบลลี อาเภอลี จังหวัดลําพน จํานวน 14 หมบาน ประกอบดวย หม 1 บานแวนนา

่
ี
ู
ํ
ํ
้
้
ู


ู
ื
้
ริน หม 2 บานนากลาง หม 3 บานป หม 4 บานวังดน หม 5 บานฮอมตอ หม 6 บานลี้ หม 7 บานปา
ู

ู
ู
ู

ู

ิ

ู



ู


ู
ํ

ู

ู
ู


หก หม 8 บานมวงสามป หม 9 บานปวงคา หม 10 บานกลาง หม 11 บานโฮง หม 12 บานใหม 

ู
ศิวิไล หม 13 บานแพะหนองหา และหม 14 บานวังดินใหม ดังแสดงในภาพที่ 1
ู



ู

87























ภาพที่ 1 แผนที่เสี่ยงภัยชุมชนจากคุณภาพน้ําเสื่อมโทรมตําบลลี้ อําเภอลี้ จังหวัดลําพูน


่
ี
้
ื
2.2 แผนภาพการเปลี่ยนแปลงเชิงกาลเวลา พบวา คุณภาพน้ําในแมน้ําลีในพ้นทตําบลลี้ม ี
แนวโนมเสื่อมโทรมตั้งแตป พ.ศ. 2550 โดยชาวบานสังเกตการเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ําจากปริมาณปลาใน
้
ุ

่

ี่
แมน้ําลี้ทลดลงและสีของน้ําขนในชวงฤดแลง ทงนีคณภาพน้าในแมน้าลีมีแนวโนมเสือมโทรม ดังแสดงใน
ุ
ํ
ํ
้
ู
ั
้
ภาพที่ 2
…………………………………………………………………………………………………………………………

พ.ศ. 2550 พ.ศ. 2556 พ.ศ. 2557 พ.ศ. 2558
พ.ศ. 2555
ปริมาณปลาในแมน้ําล ี้

คุณภาพน้ําอยูในเกณฑ คุณภาพน้ําอยูในเกณฑ คุณภาพน้ําอยูใน คุณภาพน้ําอยูในเกณฑพอใช / ปญหา
ลดลง / น้ํามีสีขุนใน พอใช  เสื่อมโทรม / ปญหา เกณฑพอใช  คุณภาพน้ําที่สําคัญโคลิฟอรมแบคทีเรีย

ฤดูแลง คุณภาพน้ําที่สําคัญโคล ิ
ฟอรมแบคทีเรียทั้งหมด ทั้งหมด (TCB ) และฟคัลโคลิฟอร
ทั้งหมด (FCB)
(TCB )




พ.ศ. 2560 คุณภาพน้ําอยูในเกณฑพอใช / ปญหาคุณภาพน้ํา
ที่สําคัญโคลิฟอรมแบคทีเรียทั้งหมด (TCB ) และฟคัล
โคลิฟอมรทั้งหมด (FCB)


ภาพท 2 แผนที่การเปลี่ยนแปลงเชิงกาลเวลา
ี่

2.3 แผนที่เสี่ยงภัยทางสุขภาพ พบวา กลุมที่มีความเสี่ยงภัยทางสุขภาพเปนประชาชนสวนใหญท ี่
ใชประโยชนแมน้ําลี้ทั้งทางตรงและทางออม ความเสี่ยงภัยที่เกิดขึ้นสวนใหญเปนความเสี่ยงภัยดานสังคมท ี่

ั
เปนผลมาจากการไมสามารถเขาถึงการใชประโยชนแมน้ําลี้ไดอยางเหมาะสม เชน ความขดแยงในการใช
ประโยชนแมน้าลีเพ่อการเกษตร ความขัดแยงในการพฒนาแมน้ําลี้ของหนวยงานภาครัฐและองคกร
ื
ั
้

ํ

88





่
ํ



ี
ิ
ั
ปกครองสวนทองถน และ นโยบายภาครัฐไมสนองตอบความตองการเขามามสวนรวมในการพฒนาแมน้า
ลีและคลองสงน้ํา
้
ี่
ุ
2.4 การประเมินความเสี่ยงภัยในชุมชน พบวา คณภาพน้ําทสําคญทงโคลิฟอรมแบคทเรียทงหมด
ั้
ั้
ั
ี

ั
ั
ั
(TCB ) และฟคลโคลิฟอรมท้งหมด (FCB) ไดกอเกิดความเสียงท้งชาวบานทใชประโยชนน้ําในแมน้ําลี้ท้ง

่

่
ี
ั
ุ
การอปโภค การเกษตร การเปนแหลงอาหารและการสืบสานประเพณีทองถน ซ่งในชุมชนมีศกยภาพใน
ึ
่
ิ
ั

ิ
ี
ํ
ั
การแกไขความเสี่ยงภัยโดยใชน้าใตดนและระบบประปาหมบานและเขาไปมสวนรวมในการพฒนาแหลง
ู

่
ึ

ํ
ํ
้
ี
น้าในชุมชน รวมถงการลดการใชสารเคมทางการเกษตรและไมทงขยะสิงปฏิกลลงในแมน้าลี้และคลองสง
ู
ิ
น้ํา ดังแสดงในตารางที่ 1

ตารางที่ 1 การประเมนความเสี่ยงภัยในชุมชนจากคุณภาพน้ําเสื่อมโทรมตําบลลี้ อําเภอลี้
ิ
ื
ภาวะอนตรายที ่ ความเสี่ยง ศักยภาพชุมชนในการรับมอ
ั
เกิดขึ้น ความเสี่ยง
(คุณภาพน้ําในแมน้ําล ี้
มีแนวโนมเสื่อมโทรม)
ทางกายภาพ
้
- สิ่งที่มีความเสี่ยง คุณภาพน้ําในแมน้ําลีบริเวณตําบลลี้ มีหนวยงานภาครัฐทําการตรวจวัดคุณภาพ
ํ
มีปญหาการปนเปอนของปญหา น้าและรายงานขอมลตอสาธารณะเพอ

ื
่

ู
ี
คุณภาพน้าท่สําคัญโคลิฟอรม การใชประโยชนขอมูล
ํ
้
ั
ั
แบคทเรียทงหมด (TCB ) และฟคล
ี
โคลิฟอรทั้งหมด (FCB)
ั
ทางสงคมและกลม
ุ
องคกรชุมชน
ี
ํ
้
ํ
- กลุมเสี่ยง ชาวบานท่ใชประโยชนน้าในแมน้าลี ใชน้ําใตดิน (บอน้ําตื้นและบอบาดาล)
ทังการอปโภค การเกษตร การเปน และระบบประปาหมูบานที่ใชน้ําดิบจาก

ุ
้
แหลงอาหารและการสืบสาน แหลงน้ําใตดิน โดยในตําบลลี้มีประปา
ี
ประเพณีทองถิ่น หมูบานจํานวน 34 แหง และมบอบาดาล
(บอโยก) จํานวน 21 แหง อยางไรก็ตาม
ี
ํ
มบางแหงที่ชํารุด เชน ระบบกรองน้า
ั
เสื่อมสภาพ คนโยกเสีย และปริมาณน้ํา
ไมพอใชในฤดูแลง

89




ตารางที่ 1 (ตอ)


ั
ื
ภาวะอนตรายที ่ ความเสี่ยง ศักยภาพชุมชนในการรับมอ
เกิดขึ้น ความเสี่ยง
(คุณภาพน้ําในแมน้ําล ี้

มีแนวโนมเสื่อมโทรม)
เหตุจูงใจและทัศนคติ
ั
- ทศนคตหรือ ชาวบานบางสวนไมเห็นคุณคาของ หนวยงานทังภาครัฐและองคกรปกครอง
ิ
้
ี่
พฤติกรรมทนําไปสู แมน้ําลี้และคลองสงน้ํามีการทิงขยะ สวนทองถิ่นจัดกิจกรรมที่เชื่อมโยง
้
่
ู

่
้
ํ
ความเสี่ยง และสิงปฏิกลลงสูแมน้าลีและคลอง วัฒนธรรมทองถินกับการอนุรักษและฟนฟู

สงน้ําอยางตอเนื่อง แมน้ําลี้


่
ี
ิ
ื
ั
ี
2.5 การวิเคราะหองคกรความรวมมือ พบวา ในพ้นทมศกยภาพของหนวยบริการปฐมภูมและ

็

ี
ี

ี
่
่
ิ
่
องคกรปกครองสวนทองถนทมความพรอมดานบุคลากรและสถานท่ การมเครือขายชุมชนทเขมแขง และ


ี
ี
ความพรอมดานงบประมาณ แตหนวยงานยังไมใหความสําคัญกับปญหาคุณภาพน้ํามากนัก ดังแสดงใน
ตารางที่ 2

ุ
ตารางที่ 2 การวิเคราะหองคกรความรวมมือในการจัดการคณภาพน้ําเสื่อมโทรมตําบลลี้ อําเภอลี้
องคกร ประสบการณ ศักยภาพองคกรในการ ขอจํากัดในการรวมมือกับ
ุ
ความสัมพันธกับ สนับสนุนชุมชน ชมชน
ชมชน
ุ
สถานบริการสุขภาพ มีเจาหนาที่ประจําเพอ - มีความพรอมดานสถานที่ หนวยงานยังไมให
ื่
(โรงพยาบาลชุมชน การสงเสริม ปองกัน บุคลากร และเครื่องมือทางการ ความสําคัญกับปญหา
และโรงพยาบาล รักษาและฟนฟูสุขภาพ แพทยในการรักษาพยาบาล คุณภาพน้ําในแมน้ําลี้
สงเสริมสุขภาพ เบื้องตนใหกับชาวบาน - มีเครือขายชุมชนในการแกไข
ตําบล) ปญหาสุขภาพเบื้องตน
(อาสาสมครสาธารณสุขประจํา
ั
หมูบาน)
- มีฐานขอมูลความเจ็บปวยทใช
ี่
เพื่อการเรียกรองเพื่อให
หนวยงานที่เกี่ยวของดําเนินการ

แกไขปญหา

90




ตารางที่ 2 (ตอ)


องคกร ประสบการณ ศักยภาพองคกรในการ ขอจํากัดในการรวมมือกับ
ความสัมพันธกับ สนับสนุนชุมชน ชมชน
ุ
ุ
ชมชน
เทศบาลตําบล เทศบาลมกจกรรม มความพรอมดานงบประมาณ หนวยงานยังไมให
ิ
ี

ี
สงเสริมการมีสวนรวม และประสบการณการดําเนิน ความสําคัญกับปญหา

ของประชาชนในดาน กิจกรรมดานการจัดการ คุณภาพน้ําในแมน้ําลี้
การสรางฝายชะลอน้ํา ทรัพยากรธรรมชาตและ
ิ
(ฝายแมว) การปองกน สิ่งแวดลอม

ั

การทําลาปา สงเสริม

การอนุรักษปา

ชุมชน ดําเนินกิจกรรม
ปลูกตนไม เพื่อคืน

ความสมดุลใหระบบ
นิเวศทางธรรมชาติ

และสรางจิตสํานึกให
ี
ประชาชนมสวนรวม
ปลูก ดแล และ
ู
บํารุงรักษาตนไมและ

ไดดําเนินกิจกรรม
ปลอยปลาหรือสัตวน้ํา
ลงสูแมน้ําเนื่องในวัน

เฉลิมพระเกียรติ

ผลกระทบสุขภาพระดับชุมชนในพ้นทยังสะทอนสภาพปญหาผลกระทบจากคณภาพน้าเสื่อม
ื
ุ
ี
่
ํ

้
ึ

โทรมทมแนวโนมความรุนแรงมากขน ในสวนของประชาชนไดพยายามแสวงหาแนวทางการแกไขปญหา
่
ี

ี

รวมกันโดยเฉพาะปญหาการขาดแคลนน้ําอุปโภคแตยังไมสามารถแกไขปญหาไดอยางเหมาะสม
3. ผลการหาประสิทธิภาพของกิจกรรมการเรียนรูชุมชน โดยการหาอตราสวนประสิทธิภาพ
ั
กระบวนการระหวางเรียน (E1) และผลของการใชกจกรรมการเรียนรู (E2) พบวา ผลการวิเคราะหขอมล
ู
ิ


ิ

จากคะแนนในการทากจกรรมระหวางเรียน (E1) และผลของการใชกจกรรมการเรียนรู (E2) เทากับ
ิ
ํ
่
ิ
ี
้

้



ี
่

ึ
ั
ั
80.56 / 84.25 ทงนีกจกรรมทผูวิจัยรวมกบผูเกยวของไดสรางข้นมีประสิทธิภาพใหคา E1 / E2 ตาม
เกณฑ 80 / 80 ที่กําหนดไว ดังแสดงในตารางที่ 3

91




่
ี
ิ

ตารางท 3 ประสิทธิภาพของกจกรรมการเรียนรูชุมชนตามเกณฑ E1 / E2
ิ
กจกรรมการเรียนรู กลุมทดลอง จํานวน E1 E2 E1 / E2

การเสริมสรางการเรียนรู ผูมีสวนไดสวน 30 80.56 84.25 80.56 / 84.25
ชุมชนผานเครื่องมือการ เสีย
วิเคราะหผลกระทบสุขภาพ
ระดับชุมชน

4. ผลการเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผูเรียนกอนและหลังการทดลองใชกิจกรรม


่
ั
พบวา คาคะแนนทดสอบความรูเฉลียกอนและหลังทดลองใชบทเรียนเทากบ 3.89 และ 8.41 ตามลําดบ

ั

่

คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เทากับ 0.59 และ 0.77 ตามลําดับ เมอวิเคราะหความแตกตางของคา
ื
คะแนนทดสอบความรูเฉลียกอนและหลังทดลองใชกจกรรมการเรียนรู พบวา คาคะแนนทดสอบความรู

่
ิ
ิ
ี่
ี
ั
ั
เฉลี่ยหลังทดลองใชมีคาสูงกวากอนทดลองใชอยางมนัยสําคญทางสถติทระดับนัยสําคญ 0.05 (P-value =
0.002) ดังแสดงในตารางที่ 4

ตารางท 4 การเปรียบเทยบผลสัมฤทธิกจกรรมการเรียนรูชุมชน (N = 30 คน)

ิ
์
ี
่
ี
ระยะเวลา คาเฉลี่ยเลข คาสวนเบี่ยงเบน คา t -test p -
คณิต มาตรฐาน value*
กลุมผูมีสวนไดสวนเสีย 2.158 0.002
กอนการดําเนินกิจกรรม 3.89 0.59
หลังการดําเนินกิจกรรม 8.41 0.77

*paired t - test ที่ระดับนัยสําคัญทางสถติ 0.05
ิ


จะเห็นไดวารูปแบบการวิจัยทางดานสาธารณสุขจะนําไปสูการแสวงหาคําตอบและแนวทางความ

การแกปญหาซงเปนสิ่งทตองมีการศึกษาคนควาอยางมระบบเพอการแกปญหาในสถานการณปญหา
่
ื


่

ี

ี
ึ่
ทางดานสาธารณสุขทีนับวันจะมความซบซอนและยุงยากมากขน นอกจากนียังนําไปสูการสรางกฎเกณฑ 

้
ี
่

ั
้
ึ
่

หรือทฤษฎีตาง ๆ เพอจะเปนประโยชนสามารถนําไปใชอางอิง อธิบาย ทํานาย และควบคุมปรากฏการณ 
ื
ดานสาธารณสุขได


บทสรุป
ี
การวิจัยทางดานสาธารณสุขเปนการหาคําตอบของปญหาดานสุขภาพในชุมชนทมีระเบียบ

่
ั
ึ

ข้นตอน โดยกระบวนการศกษาเริ่มตนจากการประเมินและการวินิจฉยปญหา สวนการออกแบบการวิจัย
ั
ี
สามารถประยุกตใชการวิจัยหลากหลายรูปแบบ ซงเปนการปรับปรุงผลลัพธทางสุขภาพจากการมสวนรวม
่
ึ
ั
หรือการใชขอคนพบจากการวิจัยในการปฏิบัตการสําหรับการเปลียนแปลง อนจะนําไปสูการแกไขปญหา


ิ
่


สุขภาพ ซึ่งการดําเนินการวิจัยควรใหสมาชิกของชุมชนเปนผูดาเนินกิจกรรม และมนักวิจัยทาหนาทเปนผู 
ี
่
ี
ํ
ํ
ั
ี
เอ้ออํานวยใหกระบวนการวิจัยบังเกิดผลสอดคลองกับเปาหมายท่วางไวท้งนี้ผลของการดําเนินกิจกรรม
ื

การวิจัยจะกอเกิดการเรียนรูของชุมชนอันเปนแนวทางในการสรางเสริมสุขภาพที่ยั่งยืนตอไป

92



บทที 5
่

ประชากร และการเลือกกลุมตัวอยางสําหรับการวิจัยดานสาธารณสุข



่
ั
ี
ี
ั
การเลือกประชากรและกลุมตวอยางในการวิจัยเปนข้นตอนทมความสําคญอกขนตอนหนึงเพราะ
ั
ั
้
่
ี
ั


เปนการเลือกตัวแทนมาศึกษา ผลจากการศึกษาทีไดจะสรุปอางองไปยังประชากร ดังนันถากลุมตวอยางท ี ่
่
ิ
้


ี
ไดไมเปนตัวแทนทดีผลการวิจัยทกลาวอางอิงไปยังประชากรก็จะไมถูกตองตามความเปนจริง ดังนั้นการ
ี่
่




ึ
ี
เลือกวิธีการสุมตัวอยางตองพิจารณาโอกาสท่ทุกหนวยประชากรไดรับเลือกอยางเทาเทียมกัน ซ่งจะ
ี

ั
ึ
สามารถใหความม่นใจในการสรุปอางถงประชากรท่ศกษาได หรือ สามารถเปนตวแทนของประชากรท ่ ี
ึ

ั


ศึกษาได ทงนีประชากรในการวิจัยอาจเปนปรากฏการณ สิงมชีวิตหรือสิงไมมีชีวิตข้นอยูกบการออกแบบ
ึ

ั

่

่
ี
้
ั
้
ี
่

ั
การวิจัย สถานท งบประมาณการวิจัย ผูวิจัยตองใหความสําคัญและเลือกเทคนิคการสุมตวอยางท ่ ี
เหมาะสมกับการศึกษานั้น

ประชากรการวิจัย
่

ั
ประชากร (Population) เปนกลุมของสิ่งตาง ๆ ทงหมดทผูวิจัยสนใจ อาจจะเปนสิ่งมชีวิตหรือไม 
้
ี
ี
ึ
มีชีวิตก็ได ประชากรในทางสถตอาจจะหมายถง บุคคล กลุมบุคคล องคกรตาง ๆ สัตว และสิ่งของ
ิ



ิ

โดยทั่วไปจําแนกออกเปน 2 ประเภท คือ
1. จําแนกตามขอบเขตของประชากร แบงออกเปน 2 ประเภท คือ

1.1 ประชากรทสามารถนับจํานวนได (Finite population) หมายถึง ประชากรมปริมาณ
ี
่
ี
ู


สามารถนับจํานวนไดอยางครบถวน เชน จํานวนอาสาสมัครประจําหมบานในเขตรับผิดชอบโรงพยาบาล


สงเสริมสุขภาพตําบลเหลายาว ปงบประมาณ 2560 จํานวนผูปวยโรคเบาหวานในจังหวัดเชียงใหม ป

2560 เปนตน

ึ

ี
ี
ี

1.2 ประชากรทไมสามารถนับได (Infinite population) หมายถง ประชากรท่มปริมาณท่ไม 
ี
่
สามารถนับจํานวนไดครบถวน เชน ประชาชนท่ไมเห็นดวยกบการรับประทานอาหารเสริมสุขภาพท ่ ี
ั


ี
ตัดสินใจซื้อประกันสุขภาพเอกชน เปนตน
2. จําแนกตามลักษณะของประชากร แบงออกเปน 2 ประเภท คือ
ุ
ี
ึ
ั
2.1. ประชากรทมลักษณะเปนเอกพนธ (Homogeneity) หมายถง ประชากรในทก ๆ หนวย ม ี
ี
่
คุณลักษณะ/โครงสรางที่คลายคลึงกัน
ึ
2.2. ประชากรทมีลักษณะเปนวิวิธพันธ (Heterogeneity) หมายถง ประชากรในแตละหนวย ม ี
ี

่
ั
ี


่
ี
ี
่
คุณลักษณะและโครงสรางทแตกตางกน ประชากรท่ใชในการวิจัยแตละเรืองจะมีลักษณะทแตกตางกน
่

ั
โดยเฉพาะประชากรท่เปนมนุษยจะมีความแตกตางกันทง สังคม อารมณ สติปญญา ฐานะ การศกษา

้
ั
ี
ึ
ี
่
ื
สภาพแวดลอม ถาลักษณะของประชากรยิงแตกตางกันมากการสุมตัวอยางเพอใหไดกลุมตัวอยางท่ดก ็
่
ี
ซับซอนมากขึ้น

อยางไรก็ตามในการบรรยายลักษณะของประชากรผูวิจัยจะตองอธิบายใหชัดเจนวาคือใคร ม ี





้
หลักเกณฑอยางไรในการเลือกกลุมประชากรนัน ๆ มีประชากรเทาไรในการศกษาวิจัย แบงออกเปนกลุม
ึ

ั้

ั
ยอยหรือไม และกระบวนการเลือกกลุมตวอยางเปนอยางไร ทงนี้ในการวิจัยสวนใหญนั้นประชากรจะตอง
