แหล่งศิลปกรรมท้องถิ่นอำเภอเกาะสุมย

คำนำ

การศึกษาแหล่งศิลปกรรมของอาเภอเกาะสุมย จังหวัดสุราษฎร์ธานีครั้งน้ี มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนา
ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศิลปกรรมในชุมชนให้เป็นระบบ พร้อมท้ังตรวจสอบข้อมูลภูมิปัญญาท้องถ่ินด้าน
ศิลปกรรมใหถ้ ูกต้อง เหมาะสม และเป็นปัจจบุ นั

การรวมรวมข้อมูลแหล่งศิลปกรรม ประกอบด้วยข้อมูลพ้ืนฐานของอาเภอเกาะสมุย และข้อมูล
แหล่งศิลปกรรมในอาเภอเกาะสมุยจานวน ๑๖ แหล่ง ได้แก่ วัดหน้าพระลาน วัดภูเขาทอง พระใหญ่เกาะฟาน
เจดีย์ศรีสุคตคีรี(เจดีย์เขาหัวจุก) วัดละไม วัดราชธรรมมาราม(วัดพระธาตุศิลางู) พระเขาน้อย วัดสาเร็จ
สานักสงฆ์พระพุทธบาทเขาเล่ ศาลพ่อตาหม่อมเมืองหาน พระเขาขวาง วัดประเดิม วัดพระเจดีย์แหลมสอ
วัดครี ีวงการาม เจดยี ์พ่อเฒา่ ขรัวพดุ ษรแหลมดิน และวดั ศรที วีป

สำรบัญ หน้ำ

คำนำ ก

สำรบัญ ข

แหลง่ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ 1
ขอ้ มูลพนื้ ฐานอาเภอเกาะสมุย 11
วัดหนา้ พระลาน 18
วดั ภเู ขาทอง 2๘
พระใหญเ่ กาะฟาน ๓๒
เจดียศ์ รสี ุคตคีรี (เจดยี ์เขาหวั จุก) 3๖
วดั ละไม ๔๕
วดั ราชธรรมาราม (วดั พระธาตศุ ิลาง)ู 4๗
พระเขานอ้ ย ๕๒
วัดสาเรจ็ 8๕
สานกั สงฆพ์ ระพทุ ธบาทเขาเล่ 9๙
ศาลพ่อตาหม่อมเมืองหาญ 1๑๑
พระเขาขวาง 1๑๖
วัดประเดิม 1๒๕
วัดพระเจดีย์แหลมสอ 1๓๐
วดั คีรวี งการาม 1๓๙
ท่ีพักสงฆ์แหลมดิน 1๔๕
วดั ศรที วีป

๑ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

อำเภอเกำะสมุย

ที่ต้ังทางภูมิศาสตร์
เกาะสมุยเปน็ เกาะที่มีขนาดใหญ่เปน็ อนั ดบั ๓ ของประเทศ รองมาจากเกาะภูเกต็ และเกาะชา้ ง ต้ังอยู่

ในบริเวณตอนกลางอ่าวไทย ระหว่างเส้นรุ้งที่ ๙ องศา ๓๐ ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ ๑๐๐ องศาตะวันออก
ห่างจากอาเภอเมืองสุราษฎร์ธานีไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ ๘๔ กิโลเมตร และห่างจาก
กรุงเทพมหานคร ประมาณ ๗๕๐ กิโลเมตร ปัจจุบันเกาะสมุยและหมู่เกาะโดยรอบมีฐานะเป็นอาเภอหนึ่งใน
เขตจงั หวดั สุราษฎรธ์ านี มเี นอ้ื ที่โดยรวม ๒๕๒ ตารางกิโลเมตร หรือ ๑๕๗,๒๗๓ ไร่ มอี าณาเขตติดต่อกับทะเล
ในเขตอาเภอใกลเ้ คยี ง ดงั นี้

ทิศเหนอื ตดิ ต่อกบั ทะเล เขตอาเภอเกาะพะงนั จงั หวดั สรุ าษฎร์ธานี
ทศิ ใต้ ติดต่อกบั ทะเล เขตอาเภอขนอม จังหวดั นครศรธี รรมราช
ทศิ ตะวันออก ติดต่อกบั ทะเลอา่ วไทย
ทิศตะวันตก ตดิ ตอ่ กับทะเล เขตอาเภอดอนสัก อาเภอกาญจนดิษฐ์ อาเภอไชยา

อาเภอท่าฉาง และอาเภอเมืองฯ จงั หวัดสุราษฎร์ธานี
(แผนยทุ ธศาสตรพ์ ฒั นาเกาะสมยุ แบบบูรณาการ, ๒๕๕๒ : ๙)

๒ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

แผนทเ่ี ขตกำรปกครองจงั หวัดสรุ ำษฎร์ธำนี

สภาพภูมปิ ระเทศ

หมู่เกาะสมยุ เป็นเกาะที่ตั้งอยบู่ นไหล่ทวปี มีเกาะทง้ั หมดจานวน ๕๓ เกาะ ประกอบด้วยเกาะสมุยและ
เกาะบรวิ าร ๕๒ เกาะ สาหรับเกาะสมยุ ซ่งึ เป็นเกาะใหญ่ทส่ี ุดมีโครงสร้างต่อเนื่องจากเทือกเขานครศรธี รรมราช
สภาพพืน้ ท่บี รเิ วณตอนกลางทางดา้ นตะวันตกเฉียงใต้ และตะวนั ออกเฉยี งเหนือ มีลกั ษณะเป็นภูเขาหนิ แกรนิต
และภูเขาหินทราย วางตัวขวางจากพื้นท่ีด้านตะวันตกเฉียงเหนือผ่านกลางตัวเกาะและบริเวณด้านตะวันตก
เฉยี งใต้ ภเู ขาตอนกลางเรยี กวา่ “ภเู ขาใหญ่” ส่วนภูเขาลกู อื่น ๆ มขี นาดย่อมลงมา บางลูกมีแนวติดต่อกบั ภูเขา
ใหญ่ เช่น เขาขวาง เขาเล่ เขาไม้งาม เขาตอ เขาแหลมหอย เขาไม้แก่น เขาน้อย เขาหินเหล็ก เขาป้อม
เขาท้ายควาย เขาไม้แดง เป็นต้น มีความสูงอยู่ระหว่าง ๑๐๐-๖๓๕ เมตร จุดสูงสุด ได้แก่ เขาท้ายควาย มี
ความสูงประมาณ ๖๓๕ เมตร จากระดับน้าทะเลปานกลาง คิดเป็นเน้ือที่ประมาณร้อยละ ๕๓.๗๗ และความ
ลาดชันโดยเฉล่ียประมาณ ๒๕-๓๐% พื้นท่ีภูเขาเหล่านี้ปกคลุมด้วยป่าไม้ ซึ่งเป็นป่าเบญจพรรณ และสวน
มะพร้าว เป็นแหล่งตน้ นา้ ของลาน้าสาคญั หลายสาย เชน่ คลองลปิ ะใหญ่ คลองลปิ ะน้อย คลองตะเกยี น คลอง
แมน่ ้า คลองหน้าเมือง คลองสระเกศ เป็นตน้

นอกจากพื้นที่ภูเขาดังกล่าวแล้ว พื้นท่ีท่ัวไปเป็นที่ลุ่ม หาดทราย และสันทราย มีชายฝ่ังทะเลเป็น
แหลม อ่าว และชายหาด อยู่รอบ คิดเป็นเนื้อท่ีประมาณร้อยละ ๔๖.๒๓ ของพ้ืนที่เกาะ ความสูงของพื้นที่
บริเวณนีป้ ระมาณ ๑๐ เมตร จากระดับน้าทะเลปานกลาง พื้นท่ีเหลา่ นี้เปน็ ท่ตี ัง้ ของชุมชน แหลง่ ท่องเที่ยว และ
แหลง่ บริการเพ่ือการท่องเท่ียว

(แผนยุทธศาสตรพ์ ฒั นาเกาะสมยุ แบบบรู ณาการ, ๒๕๕๒: ๙)

๓ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

แผนที่ภูมิประเทศเกำะสมยุ

สภาพภูมอิ ากาศ

ฤดูกาล สภาพภูมิอากาศของเกาะสมุย แบ่งออกเป็น ๒ ฤดู คือ ฤดูร้อน และฤดูฝน “ฤดูร้อน” เริ่ม
ตง้ั แต่เดอื นกมุ ภาพนั ธ-์ เดอื นเมษายน เป็นช่วงปลายมรสุมตะวนั ออกเฉยี งเหนอื อากาศจะคลายความชุ่มช้ืน ประกอบกับ
มีกระแสน้าอุ่นพดั จากทะเลจีนใต้ ทาให้ฝนตกน้อย และอณุ หภูมิสงู ข้ึน แตม่ ีคล่นื ลมสงบ นา้ ทะเลใส ชว่ งนเ้ี ป็น
ช่วงท่ีเหมาะสมต่อการท่องเที่ยว “ฤดูฝน” เร่ิมตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-เดือนมกราคม ซ่ึงเป็นช่วงลมมรสุม
ตะวนั ตกเฉียงใต้ พัดมาจากทะเลอันดามัน ในชว่ งเดอื นพฤษภาคม-เดือนตุลาคม และในชว่ งเดือนพฤศจิกายน-
เดอื นมกราคม เป็นลมมรสุมตะวันออกเฉยี งเหนือพัดมาจากทะเลจนี ทาใหฝ้ นตกมาก คล่นื ลมแรง

ลม ลักษณะของลมท่ีพัดผ่านเกาะสมุย แบ่งออกเป็น ๒ ทิศทาง คือ ระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือน
ตุลาคม เปน็ ลมที่พัดมาจากทางทิศตะวนั ตก ด้วยความเรว็ เฉล่ยี ระหวา่ ง ๓.๗-๖.๐ นอ็ ต และเดือนพฤศจกิ ายน
ถงึ เดอื นเมษายน เป็นลมท่พี ดั มาจากทางทศิ ตะวนั ออก ด้วยความเร็วเฉลย่ี ระหวา่ ง ๔.๓-๗.๐ น็อต

(อุปถมั ภ์ รตั นสภุ า, ๒๕๔๔: ๑๓-๑๔)

การเมอื งการปกครองเกาะสมุย

เกาะสมุยเป็นท่ีต้ังของอาเภอเกาะสมุย ซึ่งเป็นอาเภอหนึ่งของจังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยแบ่งการ
ปกครองตามพระราชบัญญตั ลิ กั ษณะการปกครองทอ้ งที่ พ.ศ.๒๕๔๗ ออกเป็น ๗ ตาบล ๓๙ หมูบ่ ้าน ดังนี้

๑.ตาบลอ่างทอง อยู่ทางทิศตะวันตกของเกาะ พนื้ ที่ ๒๘.๑๐ ตารางกิโลเมตร เปน็ ศนู ย์กลางของเกาะ
เพราะเป็นท่ีต้ังของท่ีวา่ การอาเภอ สถานีตารวจ สถานีอนามัย ธนาคาร ท่าเทียบเรือ ประกอบด้วย ๖ หมู่บ้าน
คือ บ้านแหลมดิน บ้านหินลาด บ้านหน้าทอน (ตลาดหน้าทอน) บ้านตะเกียน บ้านบางมะขาม และบ้านเกาะ
พลวย

๒.ตาบลลิปะน้อย อยู่ทางทิศตะวันตกก่ึงกลางของเกาะ พ้ืนท่ี ๒๑.๑๓ ตารางกิโลเมตร มี ๕ หมู่บ้าน
คอื บ้านกรอกพันรา บ้านทุ่ง บ้านแหลมดนิ บ้านในบา้ น และบา้ นสระเกศ

๓.ตาบลตลง่ิ งาม อยูท่ างทิศใตข้ องเกาะ พื้นท่ี ๒๗.๔๗ ตารางกิโลเมตร มี ๕ หมบู่ ้าน คอื บา้ นสระเกศ
บ้านเกาะแตน บ้านตลิ่งงาม บ้านท้องโตนด และบา้ นท้องกรดู

๔.ตาบลหนา้ เมือง อยทู่ างทศิ ตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะ พื้นที่ ๔๑.๖๓ ตารางกโิ ลเมตร มี ๕ หมบู่ า้ น
คือ บา้ นหวั เวียง บ้านสวนทุเรยี น บ้านทะเล บ้านแหลมสอ และบา้ นตะพอ้

๔ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

๕.ตาบลมะเร็ต อยู่ทางทิศตะวันออกของเกาะ พื้นท่ี ๒๑.๗๖ ตารางกิโลเมตร มี ๖ หมู่บ้าน คือ บ้าน
หวั ถนน บ้านหาญ บ้านท่งุ บา้ นละไม บา้ นมะเรต็ และบา้ นตีนทา่

๖.ตาบลบ่อผดุ อยู่ทางทิศตะวันออกเฉยี งเหนือของเกาะ พน้ื ที่ ๕๙.๗๙ ตารางกิโลเมตร มี ๖ หมู่บ้าน
คอื บ้านบอ่ ผดุ บา้ นเฉวงน้อย บา้ นบางรักษ์ บา้ นปลายแหลม และบ้านเฉวงใหญ่

๗.ตาบลแม่น้า อยู่ทางทิศเหนือของเกาะ พ้ืนที่ ๓๑.๔๘ ตารางกิโลเมตร มี ๖ หมู่บ้าน คือ บ้านแมน่ ้า
บ้านเขาแพง บา้ นทงุ่ บ้านดอนทราย บา้ นใต้ และบ้านบางปอ

ทีม่ า : แผนยทุ ธศาสตรพ์ ฒั นาเกาะสมุยแบบบรู ณาการ, ๒๕๕๒: ๑๒-๑๔

ประวัตศิ ำสตร์และควำมเปน็ มำเกำะสมุย

ทมี่ าของชอื่ “สมุย” บ้างกม็ ีผสู้ นั นิษฐานว่า มาจากภาษาจีนว่า “เซา่ บว่ ย” แปลว่า ดา่ นแรก บา้ งว่ามา
จากภาษาโจฬะวา่ “สมอย” แปลวา่ คลื่นลม บ้างก็ว่ามาจากภาษาเขมรว่า “ถมอ” หรือ “สมอ” คู่กับ “ถนัน”
หมายถึง เกาะหิน เกาะทราย คอื เกาะสมยุ กับเกาะพะงันนนั่ เอง (อร่ามรัศมิ์ ด้วงชนะ, ๒๕๔๒: ๑) บา้ งก็ว่ามา
จากชือ่ ตน้ ไม้ คอื ต้นหมุย บา้ งกว็ า่ สมุยเป็นคามลายู (อปุ ถมั ภ์ รตั นสภุ า, ๒๕๔๔: ๓๔)

เกาะสมุยเป็นชุมชนโบราณแห่งหน่ึงในภาคใต้ ปรากฏหลักฐานการต้ังถ่ินฐานของมนุษย์ มาต้ังแต่
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายเช่ือมต่อกับยุคแรกเริ่มประวัติศาสตร์ อายุราว ๒,๕๐๐-๒,๐๐๐ ปีมาแล้ว
สืบเนือ่ งมาจวบจนสมยั ปจั จุบนั

นับตั้งแต่อดีต ราษฎรในท้องท่ีพบร่องรอยการต้ังถิ่นฐานของมนุษย์ในอดีตโดยบังเอิญ อย่างต่อเนื่อง
เช่น การพบขวานหนิ ขดั ที่เรยี กกันในท้องถ่นิ วา่ “ขวานฟา้ ” ซ่ึงเป็นเครอ่ื งมอื เครอื่ งใชท้ ่นี ิยมสืบทอดกนั ลงมาถึง
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย (นงคราญ สุขสม, ๒๕๔๕: ๒๐) เมื่อพุทธศักราช ๒๕๒๐ ได้ขุดพบกลอง
มโหระทึก จานวน ๑ ใบ ณ วัดคีรีวงการาม หมู่ท่ี ๓ ตาบลตลิ่งงาม ซ่ึงต้ังอยู่ในบริเวณฝ่งั ตะวันตกของเกาะ ใน
พุทธศักราช ๒๕๔๓ ขุดพบกลองมโหระทึกเพ่ิม จานวน ๑ ใบ บริเวณปากคลองบ้านละไม ตาบลมะเร็ต กลอง
มโหระทึกสาริดเหล่านี้ เป็นหลักฐานสาคัญท่ีแสดงถึงการเข้ามาของพ่อค้า นักเดินเรือ จากจีนตอนใต้หรือ
เวียดนามตอนเหนือ ในยุคแรกเริ่มประวัติศาสตร์ ราวพุทธศตวรรษที่ ๕-๑๐ อันเป็นช่วงเวลาท่ีชุมชนบน
คาบสมุทรมลายูตดิ ต่อกับเวียดนามตอนเหนือ และจีนตอนใต้ มที ่าเรอื สาเภาทีแ่ คว้นกวางตงุ้ ซึ่งเป็นแหล่งผลิต
กลองมโหระทกึ แหล่งหนง่ึ (นงคราญ สุขสม, ๒๕๔๕: ๓๑)

๕ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมุย

กลองมโหระทกึ พบบรเิ วณวดั ครี ีวงการาม หมู่ท่ี ๓ ตาบลตลง่ิ งาม

กลองมโหระทกึ พบบรเิ วณปากคลองบ้านละไม ตาบลมะเร็ต
ต่อมาได้ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์ พร้อมเคร่ืองประดับและภาชนะดินเผา ที่บ้านพังกา หมู่ท่ี ๔ ตาบล
ตลิ่งงาม ขณะราษฎรในท้องท่ีปรับพื้นท่ีเพ่ือปลูกสร้างอาคาร (วงจร พูลสวัสดิ์, สัมภาษณ์: ๓ เมษายน ๒๕๕๓)
ภาชนะดนิ เผาดงั กล่าวจึงเป็นหลกั ฐานสาคัญอกี ประการหนึง่ ที่แสดงถึงการเขา้ มาของพ่อค้า นกั เดินเรือ จากจนี
ตอนใต้หรือเวียดนามตอนเหนือ ในยคุ แรกเริ่มประวัติศาสตร์ ราวพทุ ธศตวรรษท่ี ๕-๑๐ บรเิ วณเชงิ เขาด้านทิศ
ตะวันออกของหมบู่ า้ นละไม ตาบลมะเรต็ มีผู้พบศวิ ลึงค์พรอ้ มดว้ ยจารึกอักษรอินเดยี โบราณ จานวน ๗ บรรทัด
ซึ่งกาหนดอายุจากรูปแบบตัวอักษรในราว ๑,๓๐๐-๑,๕๐๐ ปี ถือเป็นหลักฐานช้ินสาคัญแสดงถึงการเข้ามาข

๖ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมุย

ชาวอินเดียในช่วงสมัยประวัติศาสตร์ (อร่ามรัศม์ิ ด้วงชนะ, ๒๕๔๒: ๑) และบริเวณท้องทะเลรอบเกาะสมุย มี
การค้นพบแหล่งเรือจม ท้ังที่เป็นการค้นพบโดยชาวประมงท้องถ่ิน และการทางานโบราณคดีใต้น้าของกรม
ศิลปากร ซึ่งเป็นเรือสาเภาสมัยอยธุ ยากระจายอยทู่ ั่วไป

ภาชนะดนิ เผาสดี าขัดมนั พบท่ีบ้านพังกา ไหสห่ี สู มัยอยธุ ยา จากแหล่งเรือจมรอบเกาะสมยุ

งานศิลปกรรมในวัดหลายแห่ง ทั้งประติมากรม และสถาปัตยกรรม เป็นส่ิงสะท้อนให้เห็นถึงการตั้ง
ชุมชน วา่ เป็นชมุ ชนเก่าแก่ มกี ารสร้างวดั เหล่านัน้ ข้นึ ในชมุ ชนเพ่ือใชป้ ฏบิ ัติศาสนกิจ มาตง้ั แตค่ รงั้ กรุงศรีอยุธยา
หรือกรุงธนบุรีเป็นอย่างน้อย จวบจนกระท่ังต้นกรุงรตั นโกสินทร์ปรากฏหลักฐานในเอกสารของทางราชการวา่
เกาะสมยุ มฐี านะเปน็ เมือง อยูภ่ ายใตก้ ารปกครองและกากบั ดูแลของเมืองนครศรีธรรมราช มีราษฎรชาวไทยต้ัง
บ้านเรือนอาศัยปะปนอยู่กับจีนชาตไิ หหลา และมลายู ตามริมชายทะเลมีสวนมะพร้าวและหมู่บ้านเรียงรายไป
เกือบจะรอบเกาะ มีโรงจีนตั้งถือสวนอยู่ทั่วไป หมู่บ้านไทยมักเข้าอยู่ข้าง ๆ ใน บ้านจีนเป็นโรงอยู่กับพื้น บ้าน
ไทยเปน็ เรอื นยกพน้ื สงู จากดนิ บางฤดกู าลมีจานวนประชากรประมาณ ๒,๐๐๐ คน บางฤดกู าลมีราษฎรมากถึง
๕,๐๐๐-๖,๐๐๐ คน คนไทยนน้ั ได้เสยี ส่วยเป็น ๒ อยา่ ง ขน้ึ แก่เมอื งนคร คอื สว่ ยดีบุก และสว่ ยรงั นก สาหรับ
การทามาหากิน คนไทยประกอบอาชีพทานาทาไร่ ปลูกข้าว แตง ฝ้าย ทาสวนมะพร้าวให้จีนถือ และทา
น้ามันยาง ทาไต้ พวกจีนถือสวนมะพร้าวของไทย จาหน่ายมะพร้าวแก่ออกจากเกาะ ทาน้ามันมะพร้าวขาย
ออกจากเกาะ เลี้ยงสุกรไหหลาขายในเกาะและส่งออกนอกเกาะ มีโรงจีนต้ังเป็นโรงสินค้ามีสิ่งของต่าง ๆ เป็น
ต้นว่าเคร่ืองใช้ เคร่ืองบริโภค แต่ไม่ใคร่ได้จาหน่ายเป็นการซื้อขาย สิ่งของเหล่านั้นสาหรับได้แลกสินค้า มี
มะพรา้ ว กระบือ เปน็ ต้น สนิ ค้าสง่ ออกขายนอกเกาะท่ีสาคญั ได้แก่ มะพร้าวลกู นา้ มนั มะพรา้ ว สุกร ไม้ เสาไม้
เหลาชะโอน และสินค้าเล็กน้อยต่าง ๆ มีเรือจีนไหหลาใหญ่เล็ก มารับสินค้าที่เกาะสมุยอยู่เสมอทุก ๆ เดือน
เดือนหน่ึงไม่น้อยกว่า ๔-๕ ลา จะเว้นอยู่แต่ในฤดูลมว่าว ๒-๓ เดือน (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุ
รงั สสี วา่ งวงศ์ กรมพระยาภาณพุ นั ธุวงศ์วรเดช, ๒๔๗๑: ๓๑-๔๒)

๗ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

คร้ันพุทธศักราช ๒๔๔๐ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการจัดระบบการ
ปกครองท้องถ่ินข้ึนใหม่ โดยยุบรวมหัวเมืองต่าง ๆเป็นมณฑล เมือง และอาเภอ ครั้งน้ันได้รวมเมืองกาญจน
ดิษฐ์ เมืองคีรีรัฐนิคม เมืองไชยา เข้าเป็นเมืองเดียวกัน เรียกว่า “เมืองไชยา” มีที่ว่าการอยู่ที่บ้านดอน ขึ้นต่อ
มณฑลชุมพร เกาะสมุย ซึ่งเดิมข้ึนกับเมืองนครศรีธรรมราช และเกาะพะงัน ซ่ึงข้ึนกับเมืองไชยาอยู่ก่อนแล้ว ก็
ได้รวมกันยกฐานเป็นอาเภอเม่ือวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๐ เรียกว่า “อาเภอเกาะ” อยู่ภายใต้การปกครอง
ของเมืองไชยา มีหลวงพิพิธอักษร (สิงห์ สุวรณรักษ์) เป็นนายอาเภอคนแรก (ต่อมาได้รับพระราชทาน
บรรดาศักดิ์ เปน็ พระยาเจรญิ ราชภักดี) เมื่อพ.ศ. ๒๔๔๙ ได้ยา้ ยทต่ี ้ังเมืองจากเดมิ ตั้งอยู่ท่บี ้านดอนแตง มาตั้งท่ี
บ้านหน้าทอน ซึ่งใช้เป็นสถานท่ีทาการจวบจนกระท่ังปัจจุบัน ต่อมาเม่ือเมืองไชยาได้เปลี่ยนเป็นเมืองสรุ าษฎร์
ธานี และมณฑลสรุ าษฎรธ์ านี ตามลาดบั

จนกระท่ังในทสี่ ุดได้เปลีย่ นเป็นจังหวัดสุราษฎร์ธานี เม่ือ พ.ศ. ๒๔๕๘ “อาเภอเกาะ” ก็เปลย่ี นมาเป็น
“อาเภอเกาะสมุย” ตงั้ แตค่ รงั้ นนั้ (อรา่ มรศั มิ์ ดว้ งชนะ, ๒๕๔๒: ๑)

๘ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมุย

เอกสำรอำ้ งอิง

จุลจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั , พระบาทสมเด็จพระ. พระราชหตั ถเลขา เรอ่ื งเสด็จประพาสแหลมมลาย.ู
พระนคร : องค์การค้าครุ สุ ภา, ๒๕๐๖.

จลุ จอมเกลา้ เจา้ อยูห่ วั , พระบาทสมเด็จพระ. ระยะทางเสดจ็ ประพาส ทางบก ทางเรือ รอบแหลม
มลายู รัตนโกสนิ ทรศก ๑๐๙. พระนคร : องค์การคา้ คุรสุ ภา, ๒๕๐๗.

นงคราญ สุขสม. ประวตั ิศาสตรแ์ ละโบราณคดสี รุ าษฎร์ธาน.ี กรงุ เทพฯ : บรษิ ทั อาทติ ย์ คอมู
นิเคชั่น จากัด, ๒๕๔๕.

ภาณพุ นั ธวุ งศวรเดช, สมเดจ็ พระราชปติ ลุ าบรมพงศาภิมุข เจา้ ฟ้าภาณุรงั ษีสว่างวงศ์ กรมพระยา.
ชีวิวัฒน์. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ใหพ้ มิ พพ์ ระราชทานใน
งานทรงบาเพ็ญพระราชกศุ ลปญั ญาสมวาร พระศพสมเด็จพระราชปิตลุ า บรมพงศาภมิ ขุ ณ
วนั ท่ี ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๗๑.พระนคร : โรงพมิ พโ์ สภณพิพรรฒนากร, ๒๔๗๑.

สมมตอมรพนั ธ์ุ, กรมพระ. จดหมายเหตพุ ระบาทสมเดจ็ ฯ พระจุลจอมเกลา้ เจา้ อย่หู วั เสด็จ
ประพาสแหลมมลายู คราว ร.ศ. ๑๐๗ แล ๑๐๘. มพี ระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ใหพ้ ิมพ์
พระราชทานในการบาเพ็ญพระราชกศุ ล เม่อื สมเดจ็ พระอนชุ าธิราช เจา้ ฟา้ ฯ กรมหลวงนคร
ราชสมิ า เสด็จทิวงคตมาถึงสัตตมวาร ณ วนั ท่ี ๑๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๗. พระนคร : โรง
พมิ พ์โสภณพิพรรฒนากร, ๒๔๖๗.
. จดหมายเหตุระยะทาง เสดจ็ ประพาศในรัชกาลที่ ๕ เสด็จประพาศหัวเมืองในแหลมมลายู
รัตนโกสนิ ทรศก ๑๑๗, ๑๑๘, ๑๑๙ รวม ๓ คราว. ขุนโสภณอกั ษรกจิ พมิ พ์ทลู เกล้าฯ ถวาย
สนองพระเดชพระคณุ ในการพระราชกุศลทักษณิ านปุ ทาน งานพระบรมศพ สมเด็จพระศรี
พัชรินทราบรมราชนิ ีนารถ พระบรมราชชนนพี ันปีหลวง คารบ ๗ สัตมวาร ณ พระท่นี ั่งดสุ ติ
มหาปราสาท พ.ศ. ๒๔๖๒. กรุงเทพฯ : โรงพิมพโ์ สภณพิพรรฒนากร, ๒๔๖๒.

๙ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

อรา่ มรศั มิ์ ด้วงชนะ, บรรณาธิการ. แหล่งศลิ ปกรรมอาเภอเกาะสมุย-เกาะพะงนั . สรุ าษฎร์ธานี :
หนว่ ยอนรุ กั ษ์สง่ิ แวดล้อมศลิ ปกรรม จงั หวดั สุราษฎร์ธานี มหาวทิ ยาลัยราชภัฏสุราษฎรธ์ านี,
๒๕๔๒.

อปุ ถมั ภ์ รัตนสุภา. สถาปัตยกรรมพน้ื บา้ นเกาะสมุย : จดุ กาเนิด, พัฒนาการ และแนวทางการ
ออกแบบ. วทิ ยานิพนธ์หลกั สตู รปริญญาสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑติ สาขาวิชา
สถาปัตยกรรม ภาควชิ าสถาปัตยกรรม บณั ฑติ วทิ ยาลยั มหาวิทยาลัยศลิ ปากร, ๒๕๔๔.

๑๐ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

๑๑ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

วดั หนำ้ พระลำน

ท่ตี ้ัง

ตัง้ อยู่หมทู่ ี่ ๔ ตาบลแมน่ า้ อาเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎรธ์ านี

๑๒ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมุย

ลกั ษณะของแหล่งศลิ ปกรรม

วัดหน้าพระลานเป็นวัดเก่าแก่ท่ีมีประวัติเกี่ยวข้องกับท่านขรัวพุดษร พระเถระท่ีชาวเกาะสมุยและ
พน้ื ที่ใกล้เคยี งให้ความเคารพและศรัทธาในความศักดิ์สิทธ์ิ ปชู นยี วตั ถทุ สี่ าคัญในวัดหนา้ พระลาน คือ เจดยี ข์ รัว
พุดษร สันนิษฐานวา่ มอี ายุอยูใ่ นชว่ งสมัยอยุธยาตอนปลายถงึ รตั นโกสนิ ทรต์ อนต้น

หลักฐานลายลักษณ์อักษรที่เก่ียวกับวัดหน้าพระลานและเจดีย์ขรัวพุดษร เริ่มมีการบันทึกในรัชสมัย
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในหนังสือชีวิวัฒน์ พระนิพนธ์ในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิ
มุข เจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงแต่งทานองเป็นรายงานการเสด็จตรวจราชการหัวเมืองปักษ์
ใต้ ทูลเกล้าฯ ถวาย พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจ้าอย่หู วั เมอื่ พ.ศ. ๒๔๒๗ ทรงกลา่ วถงึ วดั หน้าพระลาน
และเจดีย์ขรัวพุดษรไว้ว่า "...ในอ่าวแม่น้าน้ัน มีสวนมะพร้าวใกล้ตลิ่งเรียงรายตลอดไปเป็นอันมาก ข้างคอ
แหลมด้านตะวันตกมีพระเจดีย์อย่างเก่าองค์ ๑ สูงประมาณ ๓ วา มีลานทรายกว้างเป็นพุ่มไม้ละเมาะ ที่นั้น
เรียกว่าหน้าพระลาน มีศาลามุงจากหลังหนงึ่ สาหรับพวกราษฎรทาบญุ ก่อพระทรายเดือน ๕..." (ภาณพุ นั ธุวงศ์
วรเดช, สมเดจ็ พระราชปติ ุลาบรมพงศาภิมุข เจา้ ฟา้ ฯ กรมพระยา ๒๕๐๔: ๔๐-๔๑)

"...วัดมะเรศนี้ได้ความว่า ท่านขรัวพุดษรเป็นพระแต่ครั้งแผ่นดินขุนหลวงตากสร้างไว้ คนชาว
เกาะสมุยนิยมนับถือว่ามีวิทยาอาคมศักด์ิสิทธิ์ตลอดการเจ็บไข้ จนถึงคนเดินเรือผ่านมาหน้าเกาะสมุยถูกคล่ืน
ลม และบนบานคล่ืนลมก็สงบเรียบร้อยไป เมื่อขรัวพุดษรตายแล้ว ราษฎรปลงศพเก็บอัฐิใส่โถแก้วตั้งไว้พร้อม
ด้วยเคร่ืองสักการบูชายังมีอยู่จนบัดนี้...อนึ่งท่านขรัวพุดษรองค์นี้ ได้ทาพระเจดีย์อย่างเก่าท่ีระลึกไว้ใน
เกาะสมุยน้ี ๓ แห่ง คือวัดมะเรศแห่งหนึ่ง ท่ีหน้าพระลานด้านเหนือ ท่ีกล่าวมาแล้วแห่งหนึ่ง ท่ีแหลมดิน
เกาะสมุยด้านใต้แห่งหน่ึง..." (ภาณุพันธุวงศ์วรเดช, สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าฯ กรมพระยา
๒๕๐๔: ๔๓-๔๔)

พ.ศ. ๒๔๙๔ พระจารัส ทองเรือง เจ้าอาวาสวัดหน้าพระลานสมัยนั้น เกรงว่าพระเจดีย์จะชารุด
เชน่ เดยี วกับเจดียข์ รวั พุดษรสานกั สงฆ์แหลมดนิ จึงให้นายชา่ งจารัส ทองนวล สร้างเจดยี ท์ รงระฆงั คว่าครอบไว้

ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๓๗ - ๒๕๓๘ มูลนิธินายห้างประไพ วิริยะพันธ์ุ ได้ทาบุญสร้างมณฑปถวายเพื่อ
ประดิษฐานเจดีย์ขรัวพุดษร โดยผู้มรส่วนร่วมเกี่ยวข้องได้ดาเนินการกะเทาะเจดีย์ทรงระฆังท่ีครอบออก แล้ว
อัญเชญิ เจดีย์องค์เดิมไปประดษิ ฐานบนอาคารช้นั ๒ ของมณฑป เจดยี พ์ ดุ ษรองค์เดมิ ลกั ษณะเป็นเจดียท์ รงย่อ
มุมไม้สิบสองสกุลช่างท้องถิ่นเกาะสมุย สังเกตได้จากการท่ีไม่มีชุดฐานสิงห์ซ้อนกันตามระเบียบเจดีย์ย่อมุมไม่
สิบสองโดยท่ัวไป หากแต่ทาเป็นชุดฐานซ้อนช้ันทรงสูงมีการทาลวดลายประดับเป็นปูนป้ันรูปทิวทัศน์ในกรอบ
ถัดขน้ึ มาเปน็ ส่วนองคร์ ะฆงั ย่อมมุ ไมส้ ิบสอง รองรบั ส่วนยอดเรยี วแหลม

เม่ือปี พ.ศ. ๒๕๖๒ วัดหน้าพระลานและผู้มีส่วนเก่ียวข้องประสานมายังสานักศิลปากรท่ี ๑๒
นครศรีธรรมราช เพื่อตอ้ งการปรับปรงุ ฟ้นื ฟวู ดั หน้าพระลานให้มสี ภาพดงั เดิม

๑๓ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เจดียข์ รวั พดุ ษรวดั หนา้ พระลานในสมัยรัชกาลที่ ๕

เจดยี ข์ รัวพดุ ษรวัดหนา้ พระลานก่อนการบูรณะ

๑๔ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เจดยี ข์ รวั พุดษรวัดหน้าพระลานภายหลังการบูรณะในปี พ.ศ. ๒๔๙๔
มณฑปประดษิ ฐานเจดีย์ขรวั พุดษรวดั หนา้ พระลานในปัจจบุ ัน

๑๕ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เจดยี ์ขรัวพุดษรวัดหน้าพระลานในปจั จบุ นั
ลวดลายประดับตกแต่งเจดียข์ รัวพดุ ษรวดั หน้าพระลาน

๑๖ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ
แผนผงั งำนศลิ ปกรรม วัดหนำ้ พระลำน

ตาบลแมน่ ้า อาเภอเกาะสมยุ จังหวัดสรุ าษฎร์ธานี

มาตราสว่ น NOT TO SCALE

๑.มณฑปประดิษฐานเจดยี ์พ่อเฒ่าขรัวพุดษรและเจดียพ์ ่อเฒา่ ขรัวพดุ ษร

๑๗ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอำ้ งอิง

ธรี พล ใจกวา้ ง. (๒๕๕๓). ทอ้ งถ่นิ ของเรา อาเภอเกาะสมยุ . กรงุ ทพฯ: โรงพมิ พจ์ ปู ิตัส.
ภาณุพันธวุ งศว์ รเดช, สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าฯ กรมพระยา. (๒๕๐๔). ชวี วิ ัฒน์.กรงุ เทพฯ:

โรงพมิ พ์ คุรุสภา.
สมมตอมรพนั ธ,ุ์ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระ. (๒๔๖๗). จดหมายเหตุพระบาทสมเด็จฯ พระจุลจอมเกล้า

เจ้าอยู่หวั เสด็จประพาสแหลมมลายู คราว ร.ศ. ๑๐๗ แล ๑๐๘. พระนคร: หอสมดุ วชริ ญาณ.
สัมพันธ์ กอ้ งสมุทร. (๒๕๔๖). พระดศี รีแผน่ ดนิ . กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพด์ อกโมกข์.
อรา่ มรศั ม์ิ ด้วงชนะ บรรณาธิการ. (๒๕๔๒). แหลง่ ศลิ ปกรรมอาเภอเกาะสมยุ – เกาะพะงนั . สรุ าษฎรธ์ านี:

โรงพิมพ์อุดมลาภ.

๑๘ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

วัดภูเขำทอง

ทต่ี ั้ง
ตงั้ อยทู่ ่บี า้ นแมน่ ้า หมู่ที่ ๑ ตาบลแมน่ ้า อาเภอเกาะสมยุ จังหวัดราษฎร์ธานี

๑๙ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

ลกั ษณะของแหล่งศลิ ปกรรม

วัดภูเขาทองสังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ต้ังเมื่อวันท่ี ๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๑๕ ได้รับพระราชทาน
วิสุงคามสีมาเม่ือ พ.ศ. ๒๔๙๕ มีเจ้าอาวาส เท่าท่ีทราบนาม คือ รูปที่ ๑ พระจันทร์ รูปที่ ๒ พระแก่น รูปที่ ๓
พระอธิการพัฒน์ รูปท่ี ๔ พระครูวิภาตทีปกร พ.ศ. ๒๔๙๐ - ๒๕๓๑ รูปท่ี ๕ พระครูวิภาตธรรมคุณ พ.ศ.
๒๕๓๒ – ปัจจบุ ัน ภายในวดั ภูเขาทองมศี ิลปกรรมทีส่ าคัญดงั นี้

อุโบสถ ในการเสดจ็ ประพาสแหลมมลายูของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยู่หัว เม่อื วนั ท่ี ๑๗
กรกฎาคม ร.ศ. ๑๐๘ ทรงมีพระราชหัตเลขากล่าวถึงการเสด็จประพาสวัดเขาหรือวัดภเู ขาทองในปัจจุบนั ไวว้ ่า
“...พอสว่างออกเรือจะไปดูบ้านใต้ ซ่ึงเป็นบ้านใหญ่ในเกาะพะงัน มีเรือนประมาณสามร้อยหลัง ลมจัดทอด
ไม่ได้ตอ้ งเลยไปเกาะสมุย ทอดทีอ่ า่ วแม่นา้ ดา้ นตะวันออกเวลาเช้า ๒ โมงเศษ ๔ โมงเช้าขน้ึ บก มโี รงจนี ท่าทาง
คล้ายกันกับอ่าวหน้าค่าย แต่ท่ีนี่มีมะพร้าวน้อยกว่า เดินไปตามในสวนถึงวัดเล (คือทะเล) ทางประมาณ ๓๐
เส้น วัดนี้ไม่มีโบสถ์ ไปทาอุโบสถวัดเขา มีพระสงฆ์ ๖ รูป ออกจากวัดเลไปวัดเขาทางประมาณ ๒๐ เส้น เป็น
เนินสูงข้ึนไปหน่อยหนึ่ง มีโรงอุโบสถเสาไม้จริงหลังคามุงกระเบ้ืองสามห้อง เฉลียงรอบหลังหนึ่ง พระประธาน
ใหญ่ลงรักไว้จะปิดทอง วัดน้กี ็ว่าเป็นของขรัวพดุ สอนสรา้ งเหมือนกัน แต่ทง้ิ ร้างไปพึ่งจะมีพระสงฆ์มาอยู่ในสอง
เดือนนี้ มีแต่กุฎเป็นที่พักเล็ก ๆ หลังเดียว...” (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, ๒๕๐๖ : ๑๐)
อุโบสถในลักษณะท่ีทรงกล่าวถึง น่าจะเป็นลักษณะของอุโบสถที่แพร่หลายในท้องท่ีเกาะสมุยตามรูปแบบ
ศิลปกรรมและฝีมือช่างพื้นถิ่นในสมัยน้ัน ในปัจจุบันอุโบสถหลงั เดิมที่ทรงกล่าวถึงได้ชารุดผุพังไปตามกาลเวลา
ทางวัดได้สร้างอุโบสถขึ้นใหม่เม่ือ พ.ศ. ๒๔๙๑ เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กที่มีเครื่องประกอบอย่างไทย
ตกแตง่ ดว้ ยลวดลายปนู ปนั้ ประดับกระจกสี

อุโบสถหลงั ใหม่ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๑
บัวบรรจุอัฐิ บรเิ วณดา้ นข้างอโุ บสถมีศาลาขนาดเลก็ ใช้เป็นทป่ี ระดิษฐานบัวบรรจุอฐั ิอดีตเจา้ อาวาสวัด
ภูเขาทองรูปที่ ๒ คือ พระแก่น มีลักษณะเป็นสถูปขนาดเล็ก ทรงปราสาทย่อมุม ส่วนยอดเป็นทรงดอกบัวตูม
ต้ังอยู่บนฐานสเ่ี หล่ียม ส่วนฐานตกแตง่ ดว้ ยปนู ป้ันรปู หนา้ บคุ คลประดับเครื่องถว้ ยจนี

๒๐ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

บวั บรรจอุ ฐั ิพระแก่นอดตี เจ้าอาวาสวดั ภูเขาทองรปู ที่ ๒

๒๑ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

บัวบรรจุอัฐิพระแก่นอดีตเจ้าอาวาสวัดภูเขาทองรูปที่ ๒ มีลักษณะเป็นสถูปขนาดเล็ก ทรงปราสาทย่อมุม ส่วน
ยอดเปน็ ทรงดอกบวั ตูม ตั้งอยูบ่ นฐานสเี่ หลย่ี ม ส่วนฐานตกแตง่ ด้วยปนู ป้นั รปู หน้าบุคคลประดบั เครอื่ งถว้ ยจีน

๒๒ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

๒๓ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

สว่ นฐานตกแตง่ ดว้ ยปูนป้ันรปู หนา้ บุคคลประดบั เคร่ืองถ้วยจีน

กุฏิสงฆ์ มีลักษณะเป็นหมู่เรือนไม้ใต้ถุนสูง ปลูกตามรูปแบบเรือนพ้ืนถ่ินประเภทเรือนคหบดี

แสดงออกถึงการผสมผสานวัฒนธรรมจีนไหหลาเขา้ กบั วฒั นธรรมไทย

๒๔ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมุย

หม่กู ุฏสิ งฆว์ ัดภูเขาทอง

การทาหน้าตา่ งสองข้างซา้ ยขวาประตูตามลักษณะสมดลุ แบบจีน เปน็ ท่ีนยิ มในเกาะสมุยและภาคใต้

ลักษณะฝาเรือนตามแบบที่นิยมในภาคใต้ คือ ฝาตเี กลด็ และฝาสายบัว
หน้าตา่ งบานเกลด็ ลูกฟักตามสมยั นยิ มในพระนคร

๒๕ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

อำคำรโรงเรียนวัดภเู ขำทอง (เก่ำ) มีลักษณะเปน็ อาคารคร่งึ ตกึ ครง่ึ ไม้ มหี น้ามขุ ดา้ นล่างกอ่ อิฐถือ

ปนู ด้านบนเป็นเคร่อื งไม้ สร้างตามรูปแบบสถาปัตยกรรมพ้นื ถ่ินเกาะสมุย

๒๖ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

แผนผงั งำนศลิ ปกรรม วดั ภูเขำทอง

ตาบลแมน่ า้ อาเภอเกาะสมยุ จังหวัดสรุ าษฎร์ธานี

มาตราสว่ น NOT TO SCALE

๑.อุโบสถ ๒.ศาลาบัวบรรจอุ ฐั ิ

๓.กฏุ สิ งฆ์ ๔.อาคารโรงเรียนวดั ภเู ขาทอง (เก่า)

๒๗ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอำ้ งองิ

กองพระพุทธศาสนา สานกั งานพระพทุ ธศาสนาแห่งชาติ. (๒๕๒๘). ประวตั ิวัดทั่วราชอาณาจักร. กรุงเทพฯ:
โรงพมิ พส์ านักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

จลุ จอมเกล้าเจา้ อยหู่ วั , พระบาทสมเด็จพระ. (๒๕๐๖). พระราชหตั ถเลขา เรอ่ื งเสดจ็ ประพาสแหลมมลายู
ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ. พระนคร: โรงพิมพค์ รุ สุ ภา.

อร่ามรศั ม์ิ ดว้ งชนะ บรรณาธิการ. (๒๕๔๒). แหล่งศลิ ปกรรมอาเภอเกาะสมยุ – เกาะพะงัน. สรุ าษฎร์ธาน:ี
โรงพิมพ์อดุ มลาภ.

๒๘ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมุย

พระใหญ่เกำะฟำน

ที่ตัง้
ต้ังอย่บู นเกาะเล็ก ๆ ท่มี ีชอื่ วา่ "เกาะฟาน" ตาบลบ่อผดุ อาเภอเกาะสมยุ จงั หวัดสรุ าษฎรธ์ านี

๒๙ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

ลักษณะของแหลง่ ศลิ ปกรรม

เกาะฟานเป็นธรณีสงฆ์ของวัดแหลมสุวรรณาราม (วัดปลายแหลม) อดีตเคยเป็นที่สาหรับฝังศพเด็ก
ทารกและเด็กเล็กอายุไม่เกนิ ๑๐ ขวบมาเป็นเวลานาน ท่านพระครูสันตนิ นทคุณได้มาพัฒนาตกแต่งสถานที่ให้
ดูดีสวยงามขึ้น ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๓ จัดให้มีที่พักสงฆ์และท่ีปฏิบัติธรรมข้ึนในเกาะ เริ่มสร้างองค์พระพุทธ
สนั ติทปี นาถ หรอื พระใหญเ่ กาะฟาน หรือ พระพทุ ธโคดม เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๕ เป็นพระพุทธรูปปางมารวชิ ยั สี
เหลืองทองทง้ั องค์ ขนาดหน้าตักกวา้ ง ๕ วา ๙ น้วิ สูง ๖ วา ด้านหลังองค์พระ มีการประดับดว้ ยประราฆณฑล
รูปธรรมจกั รบนเรอื่ สพุ รรณหงส์ ประดษิ ฐานไว้กลางแจง้ บนยอดเขา

พระพุทธสนั ติทีปนาถ หรือพระใหญ่เกาะฟาน หรือพระพทุ ธโคดม

๓๐ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

แผนผังงำนศิลปกรรม พระใหญเ่ กำะฟำน

ตาบลบ่อผุด อาเภอเกาะสมยุ จงั หวัดสุราษฎรธ์ านี

มาตราส่วน NOT TO SCALE

๑.พระพุทธโคดมหรือพระพุทธสนั ตทิ ปี นาถ

๓๑ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอ้ำงอิง

ธีรพล ใจกวา้ ง. (๒๕๕๓). ทอ้ งถ่นิ ของเรา อาเภอเกาะสมุย. กรงุ ทพฯ: โรงพิมพจ์ ปู ติ สั .
อรา่ มรัศม์ิ ดว้ งชนะ บรรณาธิการ. (๒๕๔๒). แหลง่ ศิลปกรรมอาเภอเกาะสมยุ – เกาะพะงัน. สุราษฎรธ์ านี:

โรงพิมพ์อุดมลาภ.

๓๒ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เจดีย์ศรสี ุคตคีรี (เจดยี ์เขำหัวจกุ )

ทต่ี ง้ั
เขาหัวจกุ ตาบลบอ่ ผดุ อาเภอเกาะสมยุ จงั หวดั สุราษฎร์ธานี

๓๓ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

ลกั ษณะของแหลง่ ศิลปกรรม

เจดีย์ศรีสุคตคีรี หรือเจดีย์เขาหัวจุก เป็นส่วนหน่งึ ของวดั สวา่ งอารมณ์ ต้ังอยู่บนยอดเขาหัวจุก เล่ากัน
ว่าเม่ือประมาณ ๗๐ ปีท่ีแล้ว หลวงปู่กลบได้สร้างรอยพระพุทธบาทจาลองข้ึน แต่อาคารก็ได้ผุพังไปตาม
กาลเวลา พระครูประภาตธรรมคุณ (สงัด สุธัมโม) หรือหลวงพ่อสงัด เจ้าอาวาสวัดสว่างอารมณ์ได้นาเงินท่ี
สะสมไว้หลายสิบปีสร้างเจดีย์ครอบรอยพระพุทธบาท และสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เก่ียว อุปเสโณ) เจ้าอาวาส
วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ได้ประทานพระบรมสารีริกธาตุมาให้บรรจุไว้บนยอดเจดีย์ศรีสุคตคีรี สาหรับ
พุทธศาสนิกชนชาวเกาะสมุยได้สักการะบูชา เจดีย์ศรีสุคตคีรี เป็นเจดีย์ทรงระฆังศรีทอง ประดิษฐานเหนือ
อาคารรปู ส่เี หลีย่ ม ลักษณะคล้ ายกบั พระเจดยี บ์ นยอดบรมพรรพต(ภูเขาทอง) วดั สระเกตฯุ กรงุ เทพฯ

๓๔ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เจดยี ศ์ รสี คุ ตคีรหี รือเจดยี เ์ ขาหัวจกุ และรอยพระพุทธบาท

แผนผงั งำนศิลปกรรม เจดยี ศ์ รีสคุ ตครี (ี เจดยี เ์ ขำหัวจกุ )

ตาบลบ่อผุด อาเภอเกาะสมุย จงั หวัดสรุ าษฎรธ์ านี

มาตราสว่ น NOT TO SCALE

๑.รอยพระพุทธบาทและเจดียศ์ รีสคุ ตคีรี(เจดยี เ์ ขาหัวจุก)

๓๕ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอำ้ งอิง

ธีรพล ใจกวา้ ง. (๒๕๕๓). ทอ้ งถนิ่ ของเรา อาเภอเกาะสมยุ . กรงุ ทพฯ: โรงพมิ พ์จปู ติ สั .

๓๖ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

วัดละไม

ที่ต้งั
ต้งั อยทู่ ีห่ มทู่ ่ี ๖ ตาบลมะเรต็ อาเภอเกาะสมุย จังหวัดสรุ าษฎร์ธานี

๓๗ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

ลกั ษณะของแหล่งศลิ ปกรรม

พระบรมธาตุเจดีย์ศรีละไม ไม่ทราบปีที่สร้างแน่ชัด แต่กล่าวกันว่าสร้างมานานนับร้อยปีแล้ว รูปทรง
ได้รบั อิทธิพลจากพระมหาธาตนุ ครศรีธรรมราชและพระบรมธาตุไชยา แตเ่ ดมิ เปน็ เจดียอ์ งค์เดยี ว ต่อมาได้สร้าง
เจดียบ์ ริวารเพ่มิ ขนึ้ ๘ องค์

พระบรมธาตุเจดยี ์ศรลี ะไม
อาคารเรียนโรงเรียนวัดละไม (เกา่ ) สรา้ งเม่ือ พ.ศ. ๒๔๗๕ มีลกั ษณะเป็นอาคารไม้ ๒ ชัน้ หลังคามุง
กระเบ้ืองว่าว เคยใช้เป็นหอวัฒนธรรมบ้านละไมแสดงสิ่งของเครื่องใช้ของชาวเกาะสมุย และโบราณวัตถุที่พบ
ในชมุ ชน

อาคารเรยี นโรงเรยี นวดั ละไม (เก่า)

๓๘ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ
แผนผงั งำนศิลปกรรม วดั ละไม

ตาบลมะเรต็ อาเภอเกาะสมุย จังหวดั สุราษฎร์ธานี

มาตราสว่ น NOT TO SCALE

๑.อุโบสถ

๒.พระบรมธาตุเจดียศ์ รลี ะไม ๓.อาคารเรยี นโรงเรียนวดั ละไม (เก่า)

๓๙ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอ้ำงอิง

กองพระพทุ ธศาสนา สานักงานพระพุทธศาสนาแหง่ ชาต.ิ (๒๕๒๘). ประวัตวิ ัดท่ัวราชอาณาจักร. กรงุ เทพฯ:
โรงพิมพส์ านักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาต.ิ

ธรี พล ใจกว้าง. (๒๕๕๓). ท้องถน่ิ ของเรา อาเภอเกาะสมยุ . กรุงทพฯ: โรงพิมพ์จปู ติ ัส.
สัมพันธ์ ก้องสมทุ ร. (๒๕๔๖). พระดีศรแี ผน่ ดิน. กรุงเทพฯ: สานกั พมิ พ์ดอกโมกข์.
อรา่ มรศั ม์ิ ด้วงชนะ บรรณาธิการ. (๒๕๔๒). แหล่งศิลปกรรมอาเภอเกาะสมุย – เกาะพะงัน. สุราษฎร์ธานี:

โรงพมิ พ์อุดมลาภ.

๔๐ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

วัดรำชธรรมมำรำม (วดั ศลิ ำงู)

ที่ตัง้
ตั้งอยู่หมู่ท่ี ๑ ตาบลมะเร็ต อาเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ติดกับถนนทวีราษฎร์ภักดี สาย

๔๑๖๙

๔๑ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

ลักษณะของแหล่งศิลปกรรมูชนียวัตถุที่สาคัญภายในวัดราชธรรมมารามหรือวัดศิลางู (ชื่อ

เดิมหินงู) คือ พระธาตุเจดีย์ศิลางู หรือพระธาตุหินงูในภาษาทอ้ งถิ่น เป็นเจดีย์อีกองคห์ น่ึงท่ีพระครูวบิ ูลย์ธรรม
สาร (เพชร ตสิ โส, ๒๓๘๘ - ๒๔๕๙) อดตี เจา้ คณะแขวงเกาะสมุย เป็นผูร้ ิเรม่ิ ให้สร้างข้นึ โดยมอบหมายให้นาย
ศรีทอง ศรีชายร่วมกับนายดา ใจกว้าง (หมื่นพยาธิบาบัด) เป็นผู้ดาเนินการก่อสร้าง เพ่ือประดิษฐานพระบรม
สารีริกธาตุที่ท่านเก็บรักษาไว้ใต้ฐานพระประธานในวัดแจ้ง ซึ่งเป็นพระบรมสารีริกธาตุท่ีได้มาในคราวเดินทาง
ไปธดุ งค์ที่ศรี ไดม้ พี ธิ บี รรจพุ ระบรมสารรี กิ ธาตุ เมือ่ วนั ท่ี ๑๒ มถิ ุนายน พ.ศ. ๒๔๙๘

เม่ือวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ.๒๕๐๕ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภมู ิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระ
นางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดาเนินทรงเยี่ยมราษฎรท่ีเกาะสมุย จึงได้เสด็จพระราชดาเนินไป
ทรงนมสั การ

พระธาตเุ จดีย์ศลิ างู หรือพระธาตุหินงู

๔๒ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมุย

ลักษณะเจดีย์เป็นสถาปัตยกรรมสกุลช่างท้องถ่ิน แตกต่างจากเจดีย์โดยทั่วไป กล่าวคือ ส่วนฐาน
ประกอบด้วย ชุดฐานล่างประดับกลีบซ้อนสองชั้น มีซุ้มจระนาประดิษฐานรูปท้ัง ๔ ด้าน ถัดขึ้นมาเป็นชุดฐาน
ส่วนบน ทาเป็นผนังลาดเทเล็กน้อยในผังย่อมุมไม้สิบสอง ประดับด้วยกลีบบัวสองช้ันด้านบน แล้วจึงเป็น
ส่วนกลาง คือ องค์ระฆัง ซึ่งมีความหมายพิเศษตรงทท่ี าเปน็ องคร์ ะฆัง ๒ ชัน้ ประดบั ด้วยซุ้มขนาดเล็ก รองรับ
ส่วนยอดทที่ าเป็นปล้องไฉน ปลยี อด และเมด็ นา้ ค้างดา้ นบนสุด ซงึ่ เป็นภาชนะทรงแจกนั ขนาดเล็ก ถือว่าพระ
พุทธศลิ างู เป็นเจดยี ส์ กลุ ชา่ งท้องถน่ิ เกาะสมุยที่มสี ภาพสมบูรณ์

เมื่อวันท่ี ๒๔ เมษายน พ.ศ.๒๕๐๕ พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั ภมู ิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระ
นางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดาเนินทรงเยี่ยมราษฎรท่ีเกาะสมุย จึงได้เสด็จพระราชดาเนินไป
ทรงนมัสการพระธาตุเจดยี ์ศลิ างู

๔๓ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

บนั ไดนาคทางข้นึ พระธาตเุ จดีย์ศลิ างู หรือพระธาตหุ ินงู

๔๔ ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

โบสถ์สแี ดงสญั ลักษณ์สาคัญของวดั ราชธรรมมารามในปจั จุบนั

๔๕ศลิ ปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

แผนผงั งำนศลิ ปกรรม วดั รำชธรรมำรำม (วัดพระธำตศุ ิลำง)ู

ตาบลบอ่ ผุด อาเภอเกาะสมุย จงั หวัดสุราษฎรธ์ านี
มาตราส่วน NOT TO SCALE

๑.อโุ บสถ ๒.พระธาตเุ จดยี ์ศิลางู

๔๖ ศิลปกรรมอำเภอเกำะสมยุ

เอกสำรอำ้ งอิง

ธีรพล ใจกว้าง. (๒๕๕๓). ท้องถิน่ ของเรา อาเภอเกาะสมยุ . กรงุ ทพฯ: โรงพมิ พจ์ ปู ิตัส.
สัมพันธ์ ก้องสมทุ ร. (๒๕๔๖). พระดีศรแี ผน่ ดิน. กรงุ เทพฯ: สานักพิมพ์ดอกโมกข์.
อร่ามรศั ม์ิ ด้วงชนะ บรรณาธิการ. (๒๕๔๒). แหลง่ ศิลปกรรมอาเภอเกาะสมุย – เกาะพะงนั . สรุ าษฎรธ์ าน:ี

โรงพมิ พ์อดุ มลาภ.