E-book ฮาลา-บาลา สู่มรดกโลก (ไทย)

บรรณานกุ รม
บญุ เสรมิ ฤทธาภริ มย.์ ๒๕๕๗. เงาะภาคใตข้ องไทยเปน็ เผา่ เซมงั ไมใ่ ชซ่ าไก.
สตลู : วทิ ยาลยั ชมุ ชนสตลู .
ประทุม ชุ่มเพ็งพันธุ์. ๒๕๔๕. ประวัติศาสตร์อารยธรรมภาคใต้ แหล่ง
ประวตั ศิ าสตรแ์ ละโบราณคดที สี่ ำ� คญั ในประเทศ
ไทย. กรงุ เทพฯ : สวุ รี ยิ าสาสน์ .
ปราณชลี (นามแฝง). ๒๕๖๓. ท่าสาป บ้านความรักและประวัติศาสตร์
สมั พนั ธ.์ นราธวิ าส : เทศบาลตำ� บลทา่ สาป
ศรศี กั ร วลั ลโิ ภดม. ๒๕๕๐. เลา่ ขานตำ� นานใต.้ กรงุ เทพฯ : มลู นธิ เิ ลก็ -ประไพ
วริ ยิ ะพนั ธ.์ุ
สุจิตต์ วงษ์เทศ. ๒๕๔๗. รัฐปัตตานีในศรีวิชัย เก่าแก่กว่ารัฐสุโขทัยใน
ประวตั ศิ าสตร.์ กรงุ เทพฯ : สำ� นกั พมิ พม์ ตชิ น.
สอื่ สงิ่ พมิ พ์
“เขอื่ นบางลางเพอื่ ความยง่ั ยนื ณ ปลายดา้ มขวาน”, นติ ยสาร Advanced
Thailand Geographic ปที ่ี ๒๑ ฉบบั ท่ี ๑๕๐ พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๙.
“ดนู กรมิ ทางทฮ่ี าลา-บาลา”, นติ ยสาร Advanced Thailand Geographic
ปที ่ี ๘ ฉบบั ท่ี ๕๖ พทุ ธศกั ราช ๒๕๔๕.
“ลมุ่ นำ�้ แมน่ ำ�้ ปตั ตานตี อนบน พนื้ ทรี่ บั นำ้� สดุ ปลายดา้ มขวาน”, นติ ยสาร Ad-
vanced Thailand Geographic ปที ี่ ๒๑ ฉบบั ท่ี ๑๕๐ พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๙.
สอ่ื ออนไลน์
เขื่อนบางลาง, https://www.egat.co.th/index.php (สืบคน้ เม่ือ ๑๐
ธนั วาคม ๒๕๖๓)
เล่าสู่กันฟังเรื่อง “มรดกโลก” คืออะไร, http://www.culture.go.th/
culture_th (สบื คน้ เอ ๒๘ ธนั วาคม ๒๕๖๓)

ฮาลา - บาลา สู่มรดกโลก ๑๙๙

HALA - BALA Wildlife to World Heritage

ฮาลา - บาลา สู่มรดกโลก ๒๐๑

ปจั จบุ นั เรามกั จะไดย้ นิ คนพดู ถงึ “มรดกโลก” หรอื “World Her-
itage” กนั อยเู่ สมอๆ โดยเฉพาะในสถานทท่ี อ่ งเทยี่ วทง้ั ไทยและตา่ งประเทศ
แตเ่ ชอื่ วา่ แมจ้ ะเปน็ ทคี่ นุ้ หเู ปน็ อยา่ งมาก แตห่ ลายคนอาจจะไมท่ ราบความ
หมายของคำ� ๆ น้ี จงึ อยากจะนำ� มาเลา่ สกู่ นั ฟงั อยา่ งงา่ ยๆ สกั หนอ่ ย
คำ� วา่ “มรดกโลก” หรอื “แหลง่ มรดกโลก” กค็ อื พนื้ ทซี่ ง่ึ อาจจะ
เปน็ ปา่ ไม้ ภเู ขา ทะเลสาบ สง่ิ กอ่ สรา้ งตา่ งๆ รวมไปถงึ เมอื ง ทไ่ี ดร้ บั การ
คดั เลอื กจากยเู นสโกวา่ เปน็ สถานทท่ี ม่ี คี วามสำ� คญั มคี ณุ คา่ ทางวฒั นธรรม
ประวตั ศิ าสตร์ วทิ ยาศาสตรห์ รอื ดา้ นอน่ื ๆ ทม่ี นษุ ยห์ รอื ธรรมชาตไิ ดส้ รา้ ง
ข้ึนมา และควรได้รับการปกป้องคุ้มครองทางกฎหมายตามอนุสัญญาว่า
ดว้ ยเรอื่ ง “มรดกโลก” ของยเู นสโก เพราะถอื วา่ สถานทเ่ี หลา่ นแี้ มจ้ ะเปน็
ทรพั ยส์ นิ ของประเทศใดทมี่ รดกโลกนน้ั ตง้ั อยกู่ ต็ าม แตก่ เ็ ปน็ สง่ิ ทท่ี รงคณุ คา่
และเปน็ ประโยชนต์ อ่ มวลมนษุ ยอ์ นื่ ทจ่ี ะไดร้ ว่ มกนั ชนื่ ชมและชว่ ยกนั อนรุ กั ษ์
สบื ตอ่ ไปยงั อนชุ นรนุ่ หลงั
เขาบอกวา่ แนวคดิ เรอ่ื งใหม้ ี “มรดกโลก” นเี้ กดิ ขน้ึ หลงั สงครามโลก
ครงั้ ท่ี ๒ เพราะตอนนนั้ หลายๆ ประเทศทไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากสงคราม มี
ความเหน็ พอ้ งตอ้ งกนั วา่ สงครามนอกจากจะทำ� ลายชวี ติ และทรยั พส์ นิ แลว้
ยงั ทำ� ลายโบราณสถาน สถานทสี่ ำ� คญั ๆ ทงั้ ทางประวตั ศิ าสตรแ์ ละธรรมชาติ
ไปอยา่ งนา่ เสยี ดาย และหากไมม่ กี ารปกปอ้ งรกั ษาสง่ิ เหลา่ นไี้ ว้ ในอนาคต
คนรนุ่ หลงั กจ็ ะไมม่ โี อกาสเรยี นรู้ หรอื ชน่ื ชมความงดงามทค่ี นรนุ่ กอ่ นๆ ได้
สรา้ งสรรคเ์ อาไว้ องคก์ ารยเู นสโกจงึ ไดเ้ ปน็ ตวั ตง้ั ตวั ตใี นการรา่ งอนสุ ญั ญา
วา่ ดว้ ยเรอื่ ง “มรดกโลก” ขนึ้ โดยมวี ตั ถปุ ระสงค์ คอื การสรา้ งความรว่ ม
มอื ในหมปู่ ระเทศภาคใี นการกำ� หนดมาตรการทเ่ี หมาะสมทงั้ ดา้ นนโยบาย
๒๐๒ HALA - BALA Wildlife to World Heritage

การบรหิ ารเทคนคิ และการเงนิ เพอื่ สงวน คมุ้ ครอง และสง่ เสรมิ มรดกทาง
วฒั นธรรมและธรรมชาตทิ มี่ คี วามสำ� คญั ตอ่ มวลมนษุ ยชาตใิ หค้ งอยตู่ อ่ ไป โดย
ไดเ้ รมิ่ ประกาศขนึ้ ทะเบยี นสถานทท่ี เ่ี ปน็ มรดกโลกมาตงั้ แตป่ ี พ.ศ. ๒๕๑๕
มรดกโลกจะแบง่ เปน็ ๒ ประเภท คอื มรดกโลกทางวฒั นธรรม และมรดก
โลกทางธรรมชาติ ซง่ึ ในปี พ.ศ. ๒๕๖๒ ทผี่ า่ นมา มมี รดกโลกกระจายอยใู่ น
๑๖๗ ประเทศทว่ั โลก อยู่ ๑,๑๒๑ แหง่ เปน็ มรดกโลกทางวฒั นธรรม ๘๖๙
แหง่ และเปน็ มรดกโลกทางธรรมชาติ ๒๑๓ แหง่ สว่ นอกี ๓๙ แหง่ เปน็ แบบ
ผสมระหวา่ งทง้ั สองประเภท ประเทศทม่ี มี รดกโลกมากทส่ี ดุ ในปจั จบุ นั คอื จนี
และอติ าลี คอื มถี งึ ๕๕ แหง่ รองลงมาคอื สเปน (๔๘ แหง่ ) เยอรมนี (๔๖
แหง่ ) และฝรงั่ เศส (๔๕ แหง่ )

ฮาลา - บาลา สู่มรดกโลก ๒๐๓

สำ� หรบั ประเทศไทยเรามมี รดกโลกอยู่ ๕ แหง่ เปน็ มรดกโลกทาง
วฒั นธรรม ๓ แหง่ ไดแ้ ก่ เมอื งประวตั ศิ าสตรส์ โุ ขทยั และเมอื งบรวิ าร นคร
ประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาและเมืองบริวาร และแหล่งโบราณคดี
บา้ นเชยี ง สว่ นมรดกโลกทางธรรมชาติ ๒ แหง่ ไดแ้ ก่ เขตรกั ษาพนั ธส์ุ ตั วป์ า่
ทงุ่ ใหญ-่ หว้ ยขาแขง้ และผนื ปา่ ดงพญาเยน็ -เขาใหญ่
การที่จะสถานท่ีใดจะเป็นมรดกโลกได้น้ัน ส่ิงแรกประเทศ
เจา้ ของสถานทนี่ นั้ ๆ จะตอ้ งเปน็ สมาชกิ ขององคก์ ารยเู นสโก หรอื ชอ่ื เตม็ ๆ
วา่ องคก์ ารศกึ ษา วทิ ยาศาสตรแ์ ละวฒั นธรรมแหง่ สหประชาติ (United
Nations Education, Scientific and Cultural Organization – UNES-
CO) เสยี กอ่ น จากนน้ั กไ็ ปดวู า่ สถานทที่ เี่ ราคดิ จะเสนอเปน็ มรดกโลกนน้ั มี
คณุ สมบตั ติ รงตามหลกั เกณฑห์ รอื เปลา่ ทงั้ น้ี เขาจะมคี ณะกรรมการดแู ล
ตรวจสอบและตดั สนิ กอ่ นจะประกาศออกมา ซง่ึ มรี ายละเอยี ดไมน่ อ้ ย จงึ
จะไมข่ อเลา่ ณ ทนี่ ้ี แตบ่ อกไดว้ า่ ไมง่ า่ ยเลยกวา่ ทใ่ี ดทห่ี นง่ึ จะไดร้ บั การขนึ้
ทะเบยี นเปน็ “มรดกโลก”

HALA - BALA Wildlife to World Heritage

เปน็ มรดกโลกแลว้ ดอี ยา่ งไร อยา่ งนอ้ ยทสี่ ดุ ประเทศทเ่ี ปน็ เจา้ ของ
กจ็ ะเกดิ ความภาคภมู ใิ จทเี่ รามสี ถานทท่ี ม่ี คี ณุ คา่ และความสำ� คญั ระดบั โลก
อนั มผี ลตอ่ การตระหนกั รบั รแู้ ละชว่ ยกนั อนรุ กั ษส์ ถานทนี่ น้ั ๆ ไวใ้ หค้ งอยู่ และ
สบื ทอดตอ่ ไปยงั รนุ่ ลกู รนุ่ หลาน และทส่ี ำ� คญั ในปจั จบุ นั คอื เปน็ แหลง่ ทอ่ ง
เทย่ี วทจ่ี ะนำ� รายไดม้ าใหท้ อ้ งถนิ่ ชมุ ชน และประเทศชาตอิ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง
นอกจาก “มรดกโลก” แล้ว ปัจจุบันยังมีค�ำอีกค�ำหน่ึงท่ีคน
สว่ นใหญย่ งั จำ� สบั กบั คำ� วา่ มรดกโลก นนั่ กค็ อื คำ� วา่ “มรดกภมู ปิ ญั ญาทาง
วฒั นธรรม” ซงึ่ องคก์ ารยเู นสโกเองกม็ อี นสุ ญั ญาอกี ฉบบั ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั เรอ่ื ง
ดงั กลา่ ว เรยี กวา่ “อนสุ ญั ญาวา่ ดว้ ยมรดกทางวฒั นธรรมทจ่ี บั ตอ้ งไมไ่ ด”้
(Intangible Cultural Heritage -หรอื เรยี กยอ่ ๆวา่ ICH) เชน่ กนั ทง้ั มรดก
โลกและมรดกภมู ปิ ญั ญาทางวฒั นธรรมนน้ั ตา่ งหรอื เหมอื นกนั เชน่ ไร ทำ� ไม
คนจงึ มกั จำ� สบั สนกนั จะไดเ้ ลา่ สกู่ นั ฟงั ในโอกาสตอ่ ไป ขอเพยี งจำ� งา่ ยๆ ไว้
กอ่ นวา่ ทใ่ี ดเปน็ มรดกโลก ทนี่ น้ั จะไมเ่ คลอื่ นทไี่ ปไหน ไมว่ า่ จะเปน็ มรดกโลก
ทางวฒั นธรรมหรอื ทางธรรมชาติ หากเมอ่ื ใดทเี่ คลอ่ื นทห่ี รอื เคลอื่ นยา้ ย กไ็ ม่
เรยี กวา่ มรดกโลก

โดย... ทศั ชล เทพกำ� ปนาท
ทปี่ รกึ ษากรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม กระทรวงวฒั นธรรม

ฮาลา - บาลา สู่มรดกโลก

HALA - BALA Wildlife to World Heritage

ฮาลา - บาลา สู่มรดกโลก