พืชสมุนไพรในป่าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

100 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 101 Fabaceae Adenanthera pavonina L. มะกล ่าตาช้าง ไม้ยืนต้น ขนาดกลาง สูง 10-15 เมตร ใบประกอบแบบขนนก สองชั้น เรียงสลับ แกนกลางใบยาว 20-30 ซม ก้านใบยาว 5-10 ซม ใบ ย่อยช้ันท่หีน่ึง 2-6 คู่เรียงตรงข้าม แกนกลางใบย่อยช้ันท่หีน่งึยาว 10- 20 ซม ก้านใบย่อยช้ันท่หีน่งึยาวประมาณ 2 ซม ใบย่อยช้ันท่สีองมี5-8 คู่ เรียงสลับ แผ่นใบย่อยรูปรี ถึงรูปขอบขนาน ขนาด 2-3.5 x 1-2 ซม โคนใบย่อยรูปลิ่ม เบี้ยว ปลายใบย่อยมนถึงกลม ขอบใบย่อยเรียบ ผิวใบ เกลี้ยง แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ เส้นใบแขนงแตกแบบขนนก เส้นใบไม่ เด่นชัด ก้านใบย่อยสั้น ช่อดอกแบบช่อกระจะ ยาว 7-20 ซม ก้านดอก ย่อยยาว 1.5-2.5 มม กลีบเลี้ ยงเชื่อมกันเป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5 แฉก สั้น กลีบดอกสีเหลืองอ่อน มี 5 กลีบ แยกกัน เกสรเพศผู้มี 10 อัน ผลแบบฝัก แห้งแล้วแตก เมล็ดสีแดง กลมแป้ น สรรพคุณ ราก เนื้อไม้ต้มน ้าดื่ม แก้ปวดท้อง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกดัจากเปลือกต้นมฤีทธ์ติ้านเช้ือ แบคทีเรีย ต้านการปวดและอักเสบ (Ara et al., 2010)

102 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 103 Fabaceae Archidendron clypearia (Jack) I.C.Nielsen ทิ้ งถ่อน นมหวา ไม้ยืนต้น สูงถึง 10 เมตร ก่ิงย่อยเป็นส่ีเหล่ียม มีขนส้ันสี เหลืองหนาแน่น ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น แกนกลางใบและโคน ก้านใบมตี่อม แบน แกนใบย่อยช้ันท่หีน่ึงมี4-5 คู่แกนใบย่อยช้ันท่สีอง อันล่างสุดมีใบย่อย 3-5 คู่แกนใบย่อยช้ันท่สีองอนับนสดุมีใบย่อย 9- 11 คู่แผ่นใบย่อยรูปส่ีเหล่ียมข้าวหลามตัด เฉียง ขนาด 2-8 x 1-3 ซม ใบย่อยด้านบนมีขนาดใหญ่สุดและค่อยๆ เลก็ลงมาท่ใีบย่อยด้านล่าง โคนใบย่อยเฉียง ปลายใบย่อยแหลม ขอบใบย่อยเรียบ แผ่นใบหนาเป็น หนัง ผิวใบด้านบนสะท้อนแสง ผิวใบมีขนสั้นนุ่มสีน ้าตาลกระจายห่างๆ โคนใบเฉียง ก้านใบย่อยสั้นมาก ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง เกิดท่ีซอก ใบ ดอกย่อยจ านวนมาก กลีบเลี้ ยงเชื่อมเป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5 แฉก กลีบดอกสีขาวแกมเหลือง กลีบเชื่อมเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 5 แฉก แฉกรูปใบหอก ยาว 2-3 มม เกสรเพศผู้จ านวนมาก ก้านชูอับเรณู เชื่อมเป็นหลอด รังไข่ มีขนปกคลุม มีก้านชูรังไข่ ผลแบบฝัก แห้งแล้ว แตก สรรพคุณ เปลือกต้น บ ารุงธาตุ ฝาดสมาน (รักษาบาดแผล แก้ท้องร่วง) บ ารุงโลหิตระดูสตรี ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกดัมีฤทธ์กิระตุ้นการสร้างคอลลา เจนและอิลาสตินบนผิวหนัง (Leeson et al., 2011)

104 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 105 Fabaceae Flemingia macrophylla (Willd.) Prain นูดพระ ไม้พุ่มเตี้ย สูงถึง 50 ซม ใบประกอบแบบนิ้วมือ มี 3 ใบย่อย เรียงสลับ ก้านใบยาว 5.5-7 ซม ใบย่อยรูปไข่ถึงรี ใบย่อยกลางมีขนาด ใหญ่สุด ขนาด 8-12 x 3.5-5.5 ซม มีเส้นใบหลัก 3 เส้น ออกจากโคน ใบ ใบย่อยด้านข้างขนาด 3-10 x 2.5-3.5 ซม มีเส้นใบหลัก 2 เส้น ออกจากโคนใบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ โคนใบย่อยรูปลิ่ม ปลายใบ ย่อยเรียวแหลม ขอบใบย่อยเรียบ ผิวใบเกลี้ยงหรือเกือบเกลี้ยง ก้านใบ ย่อยยาว 3-5 มม ช่อดอกแบบช่อกระจะ ออกท่ีซอกใบ กลีบเลี้ ยงสี เขียว เชื่อมเป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยงยาว 2- 4 มม แฉกกลีบเลี้ยงรูปใบหอก ยาว 4-12 มม กลีบดอกทรงรูปถั่ว มี 5 กลีบ แยกกัน กลีบกลาง 1 กลีบ รูปไข่ปลายแหลม ยาวถึง 14 มม สีขาว มีแถบสีชมพูจากโคนกลีบไปปลายกลีบ กลีบคู่ข้าง 2 กลีบ สีชมพู กลีบ สัน 2 กลีบ เกสรเพศผู้10 อัน เชื่อมติดสองกลุ่ม รังไข่เหนือวงกลีบ ผลแบบฝัก แห้งแล้วแตก สรรพคุณ เมล็ด บ ารุงก าลัง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกดัจากรากมฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระ (Wang et al., 2012)

106 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 107 Fabaceae Flemingia strobilifera (L.) R.Br. อีเหนียวใหญ่ ไม้พุ่ม สูงถึง 1 เมตร กิ่งมีขนหนาแน่น หูใบรูปแถบ ยาว 0.8- 1.5 ซม ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบรูปไข่ถึงขอบขนาน ขนาด 8-15 x 4-5 ซม โคนใบมนถึงกลม ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบกึ่งหนา เป็นหนัง ผิวใบด้านล่างมีขนยาว เส้นใบ 3 เส้นออกจากโคนใบ เส้นใบ เด่นชัด ก้านใบยาว 6-20 มม ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ยาว 10-15 ซม เกดิท่ปีลายยอด ใบประดบัขนาดใหญ่ยาว 1.5-2.5 x 2-4 ซม โคนใบประดับเว้าเป็นรูปหัวใจ ปลายใบประดับตัด มีติ่งหนาม ผิวมี ขนยาวทั้งสองด้าน ใบประดับพับ รองรับ 2 ถึงหลายดอกย่อย ดอกย่อย แบบดอกถั่ว กลีบเลี้ ยงเชื่อม ปลายแยกเป็ นแฉกรูปไข่ ยาว 5-6 มม กลีบดอกสีขาว มี 5 กลีบ แยกกัน กลีบกลางยาวถึง 1 ซม กลีบคู่ข้าง 2 กลีบ กลีบสัน 2 กลีบ เกสรเพศผู้10 อัน เชื่อมติดสองกลุ่ม รังไข่เหนือ วงกลีบ ผลแบบฝัก สรรพคุณ ราก แก้ตานซาง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง (1) สารสกัดจากรากและใบด้วยเมทา นอลมฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระ (Madan et al., 2010) (2) สารสกัดมีฤทธ์ิระงับอาการปวด ในหนูทดลอง (Kumar et al. 2011)

108 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 109 Fabaceae Mimosa pudica L. ระงับ ไม้ล้มลุก ทอดเลื้อย กิ่งมีหนามโค้งลง ใบประกอบแบบขนนก สองช้ันใบประกอบช้ันท่ี2 ออกเป็นคู่ หรือ 3 ใบ ใบย่อย 10-20 คู่ ใบ ย่อยรูปขอบขนาน ขนาด 10-15 x 1.5-3 มม ผิวใบด้านล่างมีขนนุ่ม ประปราย โคนใบย่อยมน ปลายใบย่อยแหลม ขอบใบย่อยมีขน ช่อดอก แบบช่อกระจุกแน่น ทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลาง 1-1.5 ซม ก้านช่อดอก ยาว ใบประดับรูปแถบ ดอกย่อยจ านวนมาก กลีบเลี้ ยงเช่ือมส้นัๆท่โีคน ปลายแยกเป็น 5 แฉก แฉกรูปสามเหล่ียม ขนาดเล็ก กลีบดอกเชื่อม เป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5 แฉก แฉกกลีบดอกด้านนอกมีขนสั้นนุ่ม หนาแน่น เกสรเพศผู้4 อัน ก้านชูอับเรณูรูปเข็ม รังไข่เหนือวงกลีบ ผล แบบฝัก โค้งเล็กน้อย แบน ขนาด 1-2 x 5 มม มีขนแข็งปกคลุม สรรพคุณ ทั้งต้น แก้ไข้ แก้ไข้ทับระดู ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบด้วยเมทานอล มี ฤทธ์ติ้านอนุมูลอสิระในระดบั ปานกลาง (Arokiyaraj et al., 2012)

110 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 111 Lamiaceae Clerodendrum viscosum Vent. ขี้ ขม ไม้พุ่ม สูงถึง 3 เมตร กิ่งมีหน้าตัดส่ีเหล่ียม มีขนแข็ง สั้น หนาแน่น ใบเด่ียว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปไข่ขนาด 10-15 x 8-12 ซม โคนใบเว้ารูปหัวใจ ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบเรียบ ผิวใบมีขนแข็ง สั้น หนาแน่น เส้นใบแตกออกจากโคนใบ 3-5 เส้น ก้านใบยาว 3-9 ซม ช่อดอกคล้ายช่อกระจุกแยกแขนง เกดิท่ปีลายยอด ใบประดบัรองรับช่อ ดอกรูปไข่ ติดทน ก้านดอกย่อยยาว 2-3 ซม ดอกย่อยจ านวนมาก ไม่ สมมาตร กลีบเลี้ ยงเชื่อมติดกันเป็ นรูปถ้วย ปลายแยกเป็ น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 5 มม แฉกกลีบเลี้ยง รูปไข่ ปลายแหลมถึง เรียวแหลม ขนาด 4 x 2-3 ซม กลีบดอกสีขาว เชื่อมกันเป็นรูปดอกเข็ม ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบดอกยาว 10 มม แฉกกลีบดอกรูปไข่ กลับ ปลายกลม ขนาดประมาณ 5 x 3 ซม ปลายแฉกสีขาว โคนแฉกสี ม่วง เกสรเพศผู้4 อนัติดท่สี่วนบนของหลอดกลีบดอก รังไข่เหนือวง กลีบ ผลเมล็ดเดียวแข็ง ทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 ซม มี กลีบเลี้ยงติดทนหุ้มอยู่ สรรพคุณ ราก แก้พิษตะขาบ ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบด้วยเอทานอล มีฤทธ์ิ ระงับปวดในระดับ peripheral ในหนูทดลอง (Chandrashekar and Rao, 2012)

112 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 113 Lamiaceae Hyptis capitata Jacq. ชาทุ่ง ไม้ล้มลุก สูงถึง 1.5 เมตร มีกล่ิน ลา ต้นเป็นส่เีหล่ียม มีขนขาว เกือบหนาแน่น ใบเด่ียวเรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปไข่หรือรีขนาด 6-12 x 2-5 ซม โคนใบสอบเรียว ปลายใบแหลม ขอบใบจักฟันเลื่อย ช่อดอก แบบช่อกระจุกแน่น ทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลาง 1-1.5 ซม เกดิท่ซีอกใบ ก้านช่อดอกยาว 2-5 ซม มีขนยาว สีขาว เกือบหนาแน่น กลีบเลี้ ยงสี เขียว ยาว 3-4 มม กลีบเชื่อมเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 5 แฉก กลีบ ดอกสีขาว ยาว 5-6 มม กลีบเชื่อมเป็นหลอด หลอดกลีบพองออกด้าน หนึ่ง ปลายแยกเป็น 2 ซีก ซีกบนมี 2 แฉก ซีกล่างมี 3 แฉก เกสรเพศผู้ 4 อัน สั้น 2 อัน ยาว 2 อัน รังไข่เหนือวงกลีบ ก้านชูยอดเกสรเพศเมีย มี 2 แฉก สรรพคุณ ใบ แก้ลม คลื่นเหียน อาเจียน

114 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 115 Lamiaceae Hyptis suaveolens (L.) Poit. แมงลักค่า ไม้ล้มลุก ตั้งตรง สูงถึง 70 ซม ลา ต้นมีส่มีุม มีกล่ินหอม มีขน สาก ใบเด่ยีว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรปูไข่หรือรีขนาด 2-6 × 1.5-4 ซม โคนใบกลมหรือหยักเว้าเป็นรูปหัวใจ ปลายใบมนถึงกลม ขอบใบจักฟัน เล่ือยถ่ีผิวใบด้านบนมีขนยาวห่าง ผิวใบด้านล่างมีขนส้ันนุ่มหนาแน่น ก้านใบยาว 0.5-3 ซม ใบประดับเป็นขนแข็ง ช่อดอกแบบช่อกระจุก 2- 5 ดอกย่อย หรือดอกเด่ยีว ออกท่ซีอกใบ กลีบเลี้ ยงสีเขียว เชื่อมเป็นรูป ระฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยง ยาวประมาณ 2 มม มีสัน ชัดเจน แฉกกลีบเลี้ยงเป็นขนแข็ง ยาว 2-3 มม กลีบดอกสีม่วง เชื่อม เป็ นรูปปากเปิ ด หลอดกลีบดอกยาว 4-5 มม กลีบปากบนรูปไข่กลับ ขนาด 3.5-4 x 5-6 มม ตรงกลางหยักลึก 2 มม แบ่งกลีบปากบนเป็น 2 แฉก กลีบปากล่างมี 3 แฉก รูปไข่กลับ ขนาด 3.5-4 x 1.5-1.8 มม แฉกกลางเป็นถุงท่โีคน กลีบดอกมีขนส้นันุ่มสขีาวด้านนอก เกสรเพศผู้ 4 อัน สั้น 2 อัน ยาว 2 อัน ติดบนหลอดดอก รังไข่เหนือวงกลีบ ผล เปลือกแข็งเมล็ดเดียว สรรพคุณ ทั้งต้น แก้ไข้ทับระดู ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจ าพวกน ้ามันหอมระเหยจาก ใบ พบว่ามฤีทธ์ติ้านเช้ือจุลชีพ (Asekun et al., 1999)

116 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 117 Lamiaceae Vitex pinnata L. นน กานน ไม้ยืนต้น สูงถึง 10 เมตร ก่งิเป็นส่เีหล่ียม ใบประกอบแบบนิ้ว มือ ก้านใบยาว 7-11 ซม ใบย่อยมี 3-5 ใบ ก้านใบย่อยสั้น แผ่นใบ ย่อยรูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ใบย่อยกลาง ขนาด 10.5-15 x 4.5-5 ซม ใบย่อยด้านข้าง ขนาด 8-10 x 2.5-3.5 ซม ปลายใบย่อยเรียว แหลมถึงมีหางสั้น โคนใบย่อยรูปลิ่มหรือเฉียง ขอบใบย่อยเรียบ แผ่นใบ บางเหมือนกระดาษ เกลี้ยง เส้นใบแขนงแตกแบบขนนก 5-6 คู่ ช่อ ดอกแบบช่อแยกแขนง เกิดท่ีปลายยอด กลีบเลี้ ยง เชื่อมเป็นรูปถ้วย ยาวประมาณ 2 มม กลีบดอกสีขาวแกมน ้าเงิน เชื่อมเป็นหลอด ปลาย แยกเป็น 5 แฉก ด้านบน 2 แฉก ด้านล่าง 3 แฉก เกสรเพศผู้4 อัน สั้น 2 อัน ยาว 2 อัน ผลเมล็ดเดียวแข็ง ทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลาง 5-7 มม เมื่อสุกสีด า สรรพคุณ เปลือกต้น แก้พิษตานซาง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง ใบมีสาร Retusin และ βsitosterol ซึ่งมีฤทธ์ติ้านเช้ือแบคทเีรีย Microbacterium marinum อัน เป็นเชื้อก่อโรคทางผิวหนัง (Kamal et al., 2011)

118 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 119 Lauraceae Phoebe lanceolata (Nees) Nees ถบ ปู่ เจ้า ไม้ยืนต้น สูงถึง 20 เมตร ใบเด่ียว เรียงสลับ มักเป็นกระจุกท่ี ปลายกิ่ง ก้านใบยาว 1-2 ซม แผ่นใบรูปรีถึงใบหอก ขนาด 10-16 × 3-6 ซม โคนใบรูปลิ่ม ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบเรียบ ผิวใบด้านบนสี เข้มกว่าด้านล่าง มีขนสั้นนุ่มปกคลุม ใบอ่อนมีสีแดง ช่อดอกแบบช่อ แยกแขนง ดอกย่อยขนาดเล็ก สีเขียวแกมเหลือง กลีบรวม มี 6 กลีบ แยกกัน กลีบรวมรูปไข่ ยาว 2.5-3 มม ด้านนอกเกลี้ยง ด้านในมีขนสั้น สีขาวหนาแน่น เกสรเพศผู้สมบูรณ์9 อัน เรียงเป็น 3 วง วงละ 3 อัน เกสรเพศผู้เป็ นหมัน 3 อัน รังไข่เหนือวงกลีบ สรรพคุณ ราก แก้ไข้ช่วยระบบไหลเวียนเลือด ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบสด น ามาทดสอบด้วยวิธี DPPH radical scavenging assay พบว่ามฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระ (Joshi et al., 2010)

120 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 121 Leeaceae Leea indica (Burm.f.) Merr. บังบาย ไม้พุ่ม ตั้งตรง สูง 2-3 เมตร ใบประกอบแบบขนนกสองถึง สามช้ัน ปลายค่ีเรียงสลับ หูใบรปูไข่กลับ ขนาด 2-2.5 x 1-1.5 ซม หู ใบเช่ือมติดโคนก้านใบท่ีขยายออก ก้านใบยาว 10-12 ซม มีขนสั้น สี ขาว หนาแน่น ใบย่อย มี 9-11 ใบ ติดตรงข้าม รูปใบหอก ขนาด 5-15 x 3-7 ซม โคนใบย่อยมน ปลายใบย่อยเรียวแหลม ขอบใบย่อยจักฟัน เลื่อยซ้อน ก้านใบย่อยยาว 5-25 มม ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ใบ ประดับรูปไข่ ปลายมน ขนาด 5-6 x 3-4 มม ก้านช่อดอก ยาว 7-9 มม ก้านดอกย่อยยาว 1 มม กลีบเลี้ ยงสีเขียว เชื่อมเป็นรูปถ้วย ปลาย แยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 2 มม แฉกกลีบเลี้ยงรูป สามเหล่ียม ยาว 1 มม กลีบดอกสีขาว เชื่อมเป็นรูปกรวย ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบดอกยาว 1.5-2 มม แฉกกลีบดอกรูปไข่ปลายแหลม ขนาด 3 x 1.5 มม เกสรเพศผู้5 อัน รังไข่เหนือวงกลีบ ทรงกลม ขนาดเส้ นผ่าศูนย์กลาง 8-9 มม ผลสด ทรงกลม เมื่อสุกสีด า เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 5-7 มม สรรพคุณ รากอากาศ แก้ไข้ ขับเหงื่อ แก้อ่อนเพลีย ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบสด น ามาทดสอบด้วยวิธี DPPH radical scavenging assay มฤีทธ์ต้านอนุมูลอิสระ และ ิมฤีทธ์ติ้าน เชื้อจุลชีพ (Rahman et al., 2013)

122 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 123 Malvaceae Sida acuta Burm.f. ขัดมอนตัวผู้ ไม้พุ่ม ตั้งตรง สูงถึง 80 ซม กิ่งมีขนรูปดาวห่างๆ ใบเด่ียว เรียงสลับ รูปใบหอกแกมไข่ ขนาด 2.8-4.8 x 0.9-1.4 มม ปลายใบ แหลม โคนใบมน ขอบใบจักฟันเลื่อย ผิวใบมีขนรูปดาวประปราย ก้าน ใบยาว 3-4 มม ดอกเด่ยีว เกดิท่ซีอกใบ บานตอนเช้า กลีบเลี้ ยง เชื่อม เป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยงยาว 3-3.5 มม มี 5 สนัตามแนวยาว แฉกกลีบเล้ียงรปูสามเหล่ียม ปลายเรียวแหลม ขนาด 4 x 3 มม กลีบดอกสีเหลือง มี 5 กลีบ แยกกัน เรียงเป็นรูปกงล้อ กลีบ ดอกรูปสามเหล่ียมกลับ ขนาด 7-8 x 3 มม เกสรเพศผู้จ านวนมาก ก้านชูอับเรณูเชื่อมเป็นหลอด ยาว 2-4 มม รังไข่เหนือวงกลีบ ก้านชู ยอดเกสรเพศเมีย ยาว 1.5 มม ปลายแยกเป็น 6 แฉก แฉกยาว 4 มม ยอดเกสรเพศเมียคล้ายจาน สรรพคุณ ทั้งต้น แก้เพศเลือด บ ารุงมดลูก ราก แก้ปวดท้องคลอด ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกดัด้วยอะซิโตน มฤีทธ์แิก้ปวด (Konaté et al., 2012)

124 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 125 Malvaceae Sida rhombifolia L. ขัดมอนตัวเมีย ไม้พุ่ม ตั้งตรง หรือทอดนอน สูงถึง 50 ซม กิ่ง ก้าน มีขนรูป ดาว ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบรูปส่ีเหล่ียมข้าวหลามตัด ไข่กลับ หรือ ขอบขนาน ขนาด 1-4 × 0.6-2 ซม โคนใบมน ปลายใบมน ตัดตรง หรือกลม ขอบใบหยักซ่ีฟัน ผวิใบด้านล่างมขีนรปูดาวเกอืบหนาแน่น ผวิ ใบด้านบนมีขนรูปดาวห่างๆ ดอกเด่ยีว เกดิท่ซีอกใบ ก้านดอกยาว 1-2 ซม กลีบเลี้ ยงสีเขียว เชื่อมเป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอด กลีบเลี้ยงยาว 4-5 มม แฉกกลีบเล้ียงรูปสามเหล่ียม ปลายแหลม กลีบ ดอกสีเหลือง มี 5 กลีบ แยกกัน กลีบดอกรูปสามเหล่ียมกลับ ยาว 7-8 มม เกสรเพศผู้จ านวนมาก ก้านชูอับเรณูเชื่อมเป็นหลอด ยาว 4-5 มม รังไข่เหนือวงกลีบ สรรพคุณ ทั้งต้น แก้เพศเลือด บ ารุงมดลูก ราก แก้ปวดท้องคลอด ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากส่วนเหนือดินด้วยเมทา นอล มฤีทธ์ติ้านการอกัเสบ (Kumar and Mishra, 1997)

126 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 127 Malvaceae Triumfetta rhomboidea Jacq. ผีเสื้ อน้อย ไม้กึ่งพุ่ม ตั้งตรง สูงถึง 70 ซม กิ่งมีขนสั้นหนานุ่ม ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบรูปรี ไข่ กระสวย หรือเป็นแฉกตื้น 3 แฉก ขนาด 3-8 × 2-6 ซม โคนใบมนถึงกลม ปลายใบมน ขอบใบจักฟันเลื่อย ผิวใบ ด้านล่างมีขนรูปดาวหนาแน่น ด้านบนมีขนรูปดาวประปราย เส้นใบหลัก 3-5 เส้น ออกจากโคนใบ ก้านใบยาว 1-4 ซม ช่อดอกแบบช่อกระจุก ออกท่ซีอกใบหรือตรงข้ามใบ มี3-5 ดอกย่อย ก้านดอกย่อย ยาว 1.5- 2 มม กลีบเลี้ ยง มี 5 กลีบ แยกกัน กลีบรูปขอบขนาน แคบ ยาว 4-5 มม ปลายงอ กลีบดอกสีเหลือง มี 5 กลีบ แยกกัน เกสรเพศผู้10 อัน รังไข่เหนือวงกลีบ มีขนแข็งปกคลุม ผลแห้ งแตก ทรงกลม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 มม มีขนแข็งปกคลุม สรรพคุณ ราก แก้ไข้เซื่องซึม ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง (1) สารสกัดจากรากด้วยเมทานอล น า มา ทดสอบ Superoxide radical, Hydroxyl radical และ Lipid peroxidation พบว่ามฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระ (Lissy et al., 2006) (2) สารสกัดจากใบด้ วยเอทานอล พบว่ามีสารจ าพวก carbohydrate glycosides, phytosterol, steroids, flavonoids, tannin & phenolic compounds และ triterpenoids และมี ฤทธ์ติ้านแบคทเีรีย (Devmurari et al., 2010)

128 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 129 Malvaceae Urena lobata L. ผีเสื้ อ ไม้พุ่ม สูงถึง 1 เมตร มีขนรูปดาวปกคลุม ใบเด่ียว เรียงสลับ ใบด้านบนล าต้นรูปไข่ ขนาด 3.5-8 x 1.5-5 ซม ใบด้านล่างรูปไข่กว้าง ขนาด 4-8 x 4-7.5 ซม แผ่นใบหยักเว้าเป็นแฉกรูปนิ้วมือ 3 แฉก แฉก รปูสามเหล่ียม ปลายแหลมถงึมน ขอบใบจักฟันเล่ือย โคนใบมนถงึกลม กว้าง ผิวใบด้านบนมีขนรูปดาวหนาแน่น ด้านล่างมีขนรูปดาวประปราย เส้นใบออกจากโคนใบ 5-7 เส้น ก้านใบยาว 1-4 ซม ช่อดอกแบบช่อ กระจุก มี 1-3 ดอกย่อย ก้านดอกย่อยยาว 1 มม ริ้ วประดับเชื่อมเป็น หลอด ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดริ้วประดับยาวประมาณ 3 มม แฉก รูปขอบขนานปลายแหลม ขนาดประมาณ 5 x 1 มม สีเขียว กลีบเลี้ ยงสี เขียวอ่อน เชื่อมเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบเลี้ยงยาว ประมาณ 1 มม แฉกกลีบเลี้ยงรูปไข่ ขนาด 3.5-4 x 1.5-2 มม กลีบ ดอกสีชมพู มี 5 กลีบ แยกกัน กลีบรูปไข่กลับ ปลายกลม ขนาดประมาณ 2 x 1 ซม เกสรเพศผู้จ านวนมาก ก้านชูอับเรณูเชื่อมเป็นหลอด รังไข่ เหนือวงกลีบ ยาวประมาณ 2 มม มีขนสั้นปกคลุม สรรพคุณ ราก ลดไข้ ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกดัจากรากด้วยเมทานอล มฤีทธ์ิ ต้านเชื้อแบคทีเรีย (Mazumder et al., 2001)

130 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 131 Melastomataceae Clidemia hirta (L.) D. Don มังเหรดอกขาว ไม้พุ่ม สูงถึง 50 ซม มีขนแข็งปกคลุม ใบเด่ียว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ขนาด 5-10 x 3-6 ซม โคนใบเว้า เล็กน้อยเป็นรูปหัวใจ ปลายใบแหลมถึงเรียวแหลม ขอบใบเรียบ เส้นใบ เด่นชัด เส้นใบหลักแตกออกจากโคนใบ 5 เส้น มีขนแข็งปกคลุมทั้งสอง ด้าน ผิวใบด้านบนเป็นมันวาว ก้านใบยาว 5-10 มม ช่อดอกแบบช่อ กระจุก เกิดท่ีซอกใบ มี6-15 ดอกย่อย เส้นผ่าศูนย์กลางดอก 1.5-2 ซม ก้านดอกย่อยสั้น ฐานดอกรูปถ้วย ยาว 3-3.5 มม ด้านนอกปกคลุม ด้วยขนแข็งและขนต่อม กลีบเลี้ ยงเชื่อมเป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก สั้น กลีบดอกสีขาว มี 5 กลีบ แยกกัน รูปไข่กลับแกมขอบขนาน ขนาด 5-10 x 4-5 มม เกสรเพศผู้เด่นชัด 5 อัน มีรยางค์ รังไข่ กึ่งใต้ วงกลีบ สรรพคุณ ราก ช่วยระบบไหลเวียนเลือด ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบ น ามาทดสอบด้วยวิธี DPPH radical scavenging assay พบว่ามฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระ (Lopez et al., 2016)

132 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 133 Melastomataceae Melastomata malabathricum L. มังเหรดอกม่วง ssp. malabathricum ไม้พุ่ม สูงถึง 2.5 เมตร กิ่งปกคลุมด้วยเกล็ดสีน ้าตาล ใบเด่ยีว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ขนาด 5-10 x 2-3 มม โคนใบรูปลิ่มหรือมน ปลายใบแหลมถึงมน ขอบใบเรียบ ผิวใบสาก ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มกว่าด้านล่าง แผ่นใบหนาเหมือนแผ่นหนัง เส้น ใบแตกออกจากโคนใบ 3 เส้น ดอกเด่ียว หรือดอกช่อกระจุก ดอกย่อย มีฐานดอกรูปถ้วย กลีบเลี้ ยงเชื่อมเป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก หลอดกลีบยาว 8-10 มม แฉกกลีบรูปใบหอก ขนาด 5-6 x 2-3 มม กลีบดอกสีม่วง มี5 กลีบ แยกกัน กลีบรูปเกือบกลม ขนาด 1.5-2.5 x 1-2 ซม ปลายกลม มีก้านกลีบ เกสรเพศผู้10 อัน ยาวไม่เท่ากัน ก้าน ชูอับเรณู ยาว 1-1.3 ซม มีรยางค์สองอันท่ีฐานของอับเรณูก้านชูอับ เรณูสีเหลืองและชมพู รังไข่กึ่งใต้วงกลีบ มีขนแข็งเอนปกคลุม สรรพคุณ ราก ขับปัสสาวะ แก้ไข้ ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง (1) สารสกดัจากดอก มฤีทธ์ติ้านอนุมูล อิสระ เมื่อทดลองด้วยวิธี DPPH radical scavenging assay(Susanti et al., 2007) (2) สารสกัดจากทั้งต้นด้วยเอทานอล ในปริมาณ 30–300 มก/กก มีฤทธ์แิก้ปวดในหนูทดลอง (Sulaiman et al., 2004)

134 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 135 Menispermaceae Cissampelos pareira L. var. hirsuta (DC.) Forman กรุงเขมา ไม้เถาเลื้อย กิ่งมีขน ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบรูปไข่ขนาด 4- 12 x 3.5-11.5 ซม โคนใบตัดถึงหยักเว้าตื้นเป็นรูปหัวใจ ปลายใบ มน ขอบใบเรียบ มีขนหนาแน่นทั้งสองด้าน ก้านใบติดบนแผ่นใบ เหนือ โคนใบประมาณ 5-8 มม ก้านใบมีขนสั้นนุ่มปกคลุม ช่อดอกเพศผู้ แบบช่อกระจุกแยกแขนง เกดิท่ซีอกใบ ดอกย่อยขนาดเลก็กลีบเล้ียง มี 4 กลีบ แยกกัน กลีบเลี้ยงรูปไข่กลับ กลีบดอกเชื่อมเป็นรูปถ้วย ปลาย แยกเป็น 4 กลีบ เกสรเพศผู้ 4 อัน โคนก้านชูอับเรณูเชื่อมกัน ช่อดอก เพศเมีย แบบช่อกระจะ ใบประดับมีขน กลีบเลี้ยง 1 กลีบ รูปไข่แกม ขอบขนาน กลีบดอก 1 กลีบ รูปไข่กลับ รังไข่เหนือวงกลีบ มีขนสั้นนุ่ม หนาแน่น ก้านชูยอดเกสรเพศเมียมี 3 แฉก สรรพคุณ เหง้า ใบ แก้ตานในเด็ก ราก แก้ไข้ทับระดู ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากรากด้วยเอทานอล ปริมาณ 200 และ 400 มก/กก มฤีทธ์ติ้านการอกัเสบแบบเฉียบพลันและเร้ือรัง ในหนูทดลอง (Amresh et al., 2007)

136 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 137 Menispermaceae Fibraurea recisa Pierre ขมิ้ นเครือ ไม้เลื้อย มีเนื้อไม้สีเหลือง ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบรูปขอบ ขนานถึงใบหอก ขนาด 8.5-21 x 3.5-8.5 ซม โคนใบมนกว้างถึงกลม ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบหนาเป็นหนัง ผิวใบด้านบนสี เขียวเข้มกว่าด้านล่าง เส้นใบ 3 เส้น แตกออกจากจุดเดยีวกนัท่ตีา แหน่ง เหนือโคนใบ 5-10 มม เส้นใบแขนง 2-3 คู่ ก้านใบยาว 2-10 ซม เกล้ียง ก้านใบด้านบนตดิกบัโคนใบพองออก ก้านใบด้านล่างพองออกท่ี ต าแหน่งเหนือกิ่ง 5-10 มม ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกท่ีล าต้น ดอกแยกเพศ ดอกเพศผู้ไม่มีก้าน ใบประดับรองรับดอกย่อย รูปไข่ ยาวประมาณ 1 มม กลีบรวม 3 วง วงละ 3 กลีบ กลีบรูปไข่ ดอกเพศ เมีย วงกลีบรวม 3 วง วงละ 3 กลีบ ผลรูปทรงรี ขนาด 1.5-2 x 1-1.5 ซม ผลสุกสีเหลือง สรรพคุณ เถา บ ารุงน ้าดีแก้ไข้ ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากรากและล าต้น คือ Palmatine มีอนุพันธ์tetrahydro ท่อีอกฤทธ์แิก้ปวดและระงับประสาท (Forman, 1985)

138 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 139 Myrsinaceae Ardisia crenata Sims ตาเป็ ดตาไก่ ไม้พุ่มขนาดกลาง สูงประมาณ 1-2 เมตร ใบเด่ียว เรียงสลับ ใกล้ปลายยอด ก้านใบยาว 0.5-1 ซม แผ่นใบรูปขอบขนานถึงรูปใบ หอก ขนาด 6-10 x 3-5 ซม ปลายใบแหลม โคนใบรูปลิ่ม ขอบใบหยัก มน แผ่นใบหนาเป็นหนัง ผิวใบเกลี้ยง มีจุดใส เส้นใบแขนงแตกแบบขน นก 14-20 คู่ เส้นใบแขนงไม่เด่นชัด ช่อดอกแบบช่อซ่ีร่ม ออกท่ปีลาย ยอดและซอกใบ ก้านดอกย่อย ยาว 0.5-1 ซม กลีบเลี้ ยง มี 5 กลีบ เช่ือมเลก็น้อยท่โีคน กลีบรูปไข่ ยาวประมาณ 1.5 มม กลีบดอกสีชมพู อ่อน มี 5 กลีบ เช่ือมเลก็น้อยท่ีโคน กลีบดอกรูปรี ขนาด 5-8 x 3-4 มม กลีบหนา เกสรเพศผู้5 อัน ติดบนโคนหลอดกลีบดอก ก้านชูอับ เรณูสั้นมาก อับเรณูยาวประมาณ 4 มม รังไข่เหนือวงกลีบ ทรงกลม ก้านชูยอดเกสรเพศเมีย 5 มม ผลสด ทรงกลม ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 5-8 มม เมื่อสุกสีแดง สรรพคุณ ราก แก้ไข้ แก้ปวดเมื่อย บ ารุงก าลัง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง (1) สารสกดัมฤีทธ์ติ้านการอกัเสบ การ บวมและยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย (Zhenhua et al., 1998) (2) สารสกัดด้วยเมทานอลมีฤทธ์ิต้าน อนุ มู ลอิสระระดับสูง จ า กกา รทดสอบด้ วยวิธี DPPH radical scavenging assay (Hyun et al., 2007)

140 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 141 Onagraceae Ludwigia hyssopifolia (G.Don) Exell ดีปลีนา ไม้ล้มลุก อายุปี เดียว ตั้งตรง สูงถึง 1 เมตร ใบเด่ยีว เรียงสลับ แผ่นใบรูปไข่ ถึงใบหอก ขนาด 3-8 × 1-2 ซม โคนใบมน ปลายใบ แหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบบาง ผิวใบเกลี้ยง ก้านใบยาว 5-10 มม ดอกเด่ยีว ออกท่ซีอกใบ กลีบเลี้ ยงสีเขียว มี 4 กลีบ แยกกัน กลีบรูปใบ หอก ปลายแหลม ยาว 3-4 มม กลีบดอกสีเหลือง มี 4 กลีบ แยกกัน กลีบรูปรี ปลายมน ขนาด 4-5 x 1.5-2 มม เรียงสลับกับกลีบเลี้ยง เกสรเพศผู้ 8 อัน รังไข่ใต้วงกลีบ ผลแห้งแตก ทรงกระบอก ยาว 1.5- 2.5 มม สรรพคุณ ราก แก้ไข้ แก้ร้อนใน ในเด็ก ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคล้อง มีสาร piperine ชื่อ 1-[5-(1,3- benzodioxol-5-yl)-1-oxo-2,4-pentadienyl]piperidine ซ่ึง มีฤ ท ธ์ิ ต้านแบคทีเรียแกรมบวกและแกรมลบ (Das et al., 2007)

142 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 143 Opiliaceae Champereia manillana (Blume) Merr. ผักหวานป่ า ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก สูงถึง 3 เมตร ใบเด่ียว เรียงสลับ แผ่นใบ รูปรีถึงขอบขนาน ขนาด 6-12 x 2.5-5.5 ซม ปลายใบเรียวแหลม โคน ใบรูปลิ่ม ขอบใบเรียบ แผ่นใบเกลี้ยง เส้นใบแขนงแตกแบบขนนก 3-5 คู่ ก้านใบยาว 3-5 มม ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง มี 1-4 ช่อ เกดิท่ซีอก ใบ ติดบนล าต้นหรือกิ่ง ช่อดอกยาวถึง 12 ซม ดอกสมบูรณ์เพศหรือ ดอกเพศเมีย ใบประดับรูปไข่ ยาว 0.5-1 ซม ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบ รวมสีเขียมแกมเหลือง มี5 กลีบ แยกกัน กลีบรวมรูปขอบขนาน ปลาย แหลม ยาวประมาณ 1 มม เกสรเพศผู้5 อัน ยาวเท่ากับกลีบรวม รังไข่ ทรงรูปไข่ ยาว 0.5 มม จานฐานดอกเป็นวงแหวน สีเขียว ก้านดอกย่อย ยาวประมาณ 3 มม ดอกเพศเมีย กลีบรวม 5 กลีบ แยกกัน ยาว ประมาณ 0.5 มม รังไข่ทรงรี ยาวประมาณ 0.5 มม ผลเมล็ดเดียวแข็ง เมื่อสุกสีส้มแดง ทรงรี ขนาด 10 x 6-7 ซม สรรพคุณ ราก แก้ไข้สูง หวัด เหือด มาลาเรีย ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากใบ พบว่ามีสาร squalene, lutein, β-carotene, phytol และ chlorophyll a ซ่ึงสารเหล่าน้ีอาจมีฤทธ์ิ แก้ปวด ฤทธ์ติ้านจุลชีพ และกระต้นุภมูคิุ้มกนั (Ragasa et al., 2015)

144 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 145 Opiliaceae Lepionurus sylvestris Blume หมากหมก ไม้พุ่ม สูงถึง 1 เมตร ใบเด่ียว เรียงสลับ ก้านใบยาว 2-6 ซม แผ่นใบรูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ขนาด 6-15 x 3-5 ซม โคนใบรูป ลิ่ม ปลายใบเรียวแหลม เส้นใบแขนงแตกแบบขนนก 5-10 คู่ แผ่นใบ หนาเหมือนกระดาษ ผิวใบเกลี้ยง ช่อดอกแบบช่อกระจะ ยาว 1-2 ซม ใบประดับสีเขียว รูปไข่กว้าง ปลายมน ยาว 5-6 มม ก้านดอกย่อย ยาว ประมาณ 1 มม กลีบรวมเชื่อมเป็นหลอด ปลายเป็น 4 แฉก หลอดกลีบ รวมยาวประมาณ 0.5 มม แฉกกลีบรวมรูปไข่ปลายแหลม ยาว 1-1.5 มม เกสรเพศผู้4 อัน ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 0.3 มม อับเรณูยาว ประมาณ 0.5 มม จานฐานดอกรูปถ้วย รังไข่เหนือวงกลีบ ยาวประมาณ 1 มม ผลเมล็ดเดียวแข็ง ทรงรี ขนาด 1.5-2 x 1 ซม ก้านผลยาว 2-3 มม สรรพคุณ ราก บ ารุงก าลัง บ ารุงก าหนัด อายุวัฒนะ รักษาโรคข้อ

146 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 147 Passifloraceae Adenia penangiana (Wall. ex G.Don) W.J. de Wilde ปากกา ไม้เลื้อย พืชแยกเพศอยู่ต่างต้น มีหัวใต้ดิน ล าต้นเหนือดิน ทรงกระบอก มีมือเกาะออกตรงข้ามใบ ยาว 1-10 ซม ใบเด่ียว เรียง สลับ ก้านใบยาว 1-2 ซม แผ่นใบรูปขอบขนาน ถึงรูปใบหอก ขนาด 5- 15 x 3-5 ซม โคนใบกลม ปลายใบแหลมหรือเรียวแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นในหนาเป็นหนัง ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้ม ช่อดอกเพศเมียมี 1-3 ดอกย่อย ใบประดบัรปูสามเหล่ียม ปลายแหลม ดอกย่อยทรงรปูระฆงั มี ฐานดอกรูปถ้วย กลีบเลี้ยง 5 กลีบ เชื่อมกัน ดอก 5 กลีบ แยกกัน มี กระบังรอบ ช่อดอกเพศผู้มีดอกย่อยจ านวนมาก มีฐานดอกรูปถ้วย เกสรเพศผู้ 5 อัน ผลแห้งแตกแบบแคปซูล ผลสุกสีแดง ทรงใบหอก ขนาด 5-6 x 2-2.5 ซม เมื่อแห้งแตกเป็น 3 แฉก สรรพคุณ ทั้งต้น ขับปัสสาวะ แก้พิษตานซาง ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง น าสารสกัดจากต้นมาทดสอบด้วยวิธี DPPH radical scavenging assay, FRAPassay และ TPC assay พบว่า มฤีทธ์ติ้านอนุมูลอสิระในระดบัต่า (Panyaphu et al., 2012)

148 พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่

พืชสมุนไพรในป่ าชุมชนบ้านทุ่งสูง จังหวัดกระบี่ 149 Phyllanthaceae Bridelia tomentosa Blume สะไอ ไม้พุ่ม สูง 2-4 เมตร หูใบรูปใบหอกแคบถึงเป็นเส้น ยาว ประมาณ 5 มม ใบเด่ยีว เรียงสลับ รปูรีหรือรูปขอบขนาน ขนาด 4.5- 11 x 2.5-5 ซม โคนใบมน ปลายใบแหลมหรือมน ขอบใบเรียบ ผิวใบ ด้านบนสีเขียวเข้ม สาก ผิวใบด้านล่างสีอ่อนกว่าด้านบน มีขนสั้นปกคลุม เกือบหนาแน่น เส้นใบแขนงแตกแบบขนนก 7-9 คู่ ก้านใบยาวถึง 1 ซม มีขนสั้นสีน ้าตาลปกคลุมหนาแน่น ช่อดอกแบบช่อกระจุก มี 1-10 ดอก ย่อย ดอกแยกเพศ เกดิท่ซีอกใบ ไม่มกี้านดอก ดอกเพศผู้กลีบเลี้ยงเป็น รปูสามเหล่ียม ยาว 0.9-1 มม กลีบดอกรูปไข่กลับ ขอบเรียบหรือมี 3- 5 แฉกตื้น ยาว 0.7-0.8 มม หลอดเกสรเพศผู้ยาว 0.6-0.7 มม ดอก เพศเมีย กลีบเล้ียงเป็นรปูสามเหล่ียม ยาว 1-1.5 มม กลีบดอกรูปไข่ กลับ ขอบเรียบหรือมี 3-5 แฉกตื้น ยาว 0.7-0.8 มม รังไข่เหนือวงกลีบ ทรงกลม สรรพคุณ ทั้งต้น แก้ตานซางในเด็ก ฤทธ์ิทางชีวภาพที่สอดคลอ้ง สารสกัดจากเปลือกต้นมีฤทธ์ิต้าน แบคทีเรียและรา (Anjum, 2015)