จุฬาภรณวลัยลักษณ์

Phalaenopsis Princess Chulabhorn กล้วยไม้ผสม ซึ่งรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตยศร ีลังกาถวาย สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๒ โดยเป็นผลงานการผสมสายพันธุ์ ของสวนพฤกษศาสตร์ Royal Botanical Garden Peradeniya สาธารณรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตยศร ีลังกา เป็นลูกผสมของ Phalaenopsis ‘Rose Miva’ กับ Phalaenopsis ‘Kandy Queen’ และมีการขอพระราชทานพระอนุญาตเชิญพระนามเป็นชื่อของกล้วยไม้สายพันธุ์ใหม่นี้ An elegant hybrid of Phalaenopsis Rose Miva and Phalaenopsis Kandy Queen bred by the Royal Botanical Garden Peradeniya in the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka. It was presented to HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana in 1999 by the government of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, and received royal permission to name the orchid after Her Royal Highness.

อาศิรวาท “วรขัตติยราชนาร ี” “Tribute to Her Royal Highness” ประณตน้อมบังคมก้มเกล้าฯ สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอฯ ล้ � าเลอศักดิ์ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ฯ เจิดประจักษ์ขัตติยราชนาร ี ศาสตราจารย์งานด�ารงทรงเลอเลิศ น้า �พระทัยแสนประเสร ิฐสง่าศร ี พระทรงคุณกรุณาเปี่ยมปรานี อวยชีว ีชาวประชาสถาวร เพิ่ มพิพัฒน์วัฒนธรรมน�าศาสตร์ศิลป์ พระเมตตาหลั่งร ินสโมสร ว ิทยาศาสตร์ราชบัณฑิตเกียรติก�าจร เทิดสุนทรพระมหากรุณาฯ ทรงสืบสานพระราชกิจพิพิธเพิ่ ม ผดุงเผดิมเสร ิมสมานการศึกษา ศิลปวัฒนธรรมน�าประชา น้อมฯ วันทาขอพระองค์ทรงพระเจร ิญฯ ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ข้าพระพุทธเจ้า คณะผู้บร ิหารและบุคลากร ราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์ (ม.ร.ว.อรฉัตร ศุขสวัสดิ์ ซองทอง-ร้อยกรอง) Prostrate with great respect To the youngest sister of His Majesty, Princess Chulabhorn Valayalaksana, A dignified princess of the Chakri Dynasty, A professor with scientific achievements, Whose generosity is unparalleled, Whose great benevolence gently showers And washes away hardships of people. The royal who patronizes Thai culture, A fountain of knowledge in both arts and science, Her recognition extends far beyond borders Thus augmenting the glory of the nation. In gratitude for her considerable contributions To education promotion in the country And continuation of national traditions, May Her Royal Highness be blessed with longevity. Executives and officers of Chulabhorn Royal Academy (Composed by Mom Rajawongse Aurachatra Sukhsvasti Songthong)

คํานํา พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสร ิยยศและเฉลิมพระอิสร ิยศักดิ์ ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้า น้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เป็นเจ้าฟ้าต่างกรมฝ่ายใน ในพระราชพิธี บรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ อันเป็นพระเกียรติยศอย่างสูงยิ่ ง ราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์ ในฐานะหน่วยงานภายใต้เบื้องพระบาทที่ถวายงานตาม พระปณิธานด้านการแพทย์ พยาบาล ว ิทยาศาสตร์ สาธารณสุขและสิ่ งแวดล้อม จึงจัดทําหนังสือเฉลิมพระเกียรติชุด “ศรีสวางควัฒน” เนื่องในโอกาส วันคล้ายวันประสูติ ๖๓ พรรษา ๔ กรกฎาคม ๒๕๖๓ เพื่อแสดงความจงรักภักดีและซาบซึ้งในพระกรุณาธิคุณที่ทรงบําเพ็ญพระกรณียกิจด้วยพระว ิร ิยอุตสาหะ เพื่อคุณภาพชีว ิตและสุขภาวะที่ดีของประชาชนมาโดยตลอด อันยังประโยชน์ให้ประเทศชาติอย่างยั่งยืน หนังสือเฉลิมพระเกียรติชุด “ศรีสวางควัฒน” นี้ ประกอบด้วย หนังสือชุด ศร ีสวางควัฒน มี ๓ เล่ม ได้แก่ จุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี และ ศรีสวางควัฒน ซึ่งประมวลเหตุการณ์และพระฉายาลักษณ์เกี่ยวกับพระประวัติ พระปร ีชาสามารถ และพระกรณียกิจของสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ในการสืบสานพระราชปณิธานของพระมหากษัตร ิย์และพระบรมวงศ์ แห่งพระราชวงศ์จักร ี เพื่อส่งเสร ิมคุณภาพชีว ิตของประชาชนไทย ตลอดจนความเป็นมาของราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์ ที่ดําเนินงานตามพระปณิธานในการ พัฒนาการแพทย์และสาธารณสุขของประเทศให้ได้มาตรฐานและเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม และหนังสือ “กรมพระ” กรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งเป็นบันทึกทาง ประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการสถาปนาพระอิสร ิยยศและเฉลิมพระอิสร ิยศักดิ์ “กรมพระ” ในสมัยรัตนโกสินทร์ ตามโบราณราชประเพณี โดยหนังสือ “จุฬาภรณวลัยลักษณ์” เล่มนี้ จะนําเสนอพระประวัติของสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ที่ทรงได้รับการอภิบาลอย่างใกล้ชิดจากสมเด็จพระบรมชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนี ตลอดจนสายสัมพันธ์ อันแน่นแฟ้นกับสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราชและสมเด็จพระเชษฐภคินี รวมถึงพระจร ิยวัตรและพระปร ีชาสามารถในการทรงงานนานัปการเพื่อประชาชน ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ และพระกรณียกิจทั้งในประเทศและต่างประเทศอย่างต่อเนื่องเป็นเวลายาวนานกว่า ๕ ทศวรรษ โดยเฉพาะด้านว ิทยาศาสตร์และ ด้านการแพทย์ ด้วยพระว ิร ิยอุตสาหะที่ทรงแบ่งเบาพระราชภารกิจเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของราษฎรเป็นที่ตั้งมาโดยตลอด จึงทรงได้รับการสถาปนา พระอิสร ิยยศและเฉลิมพระอิสร ิยศักดิ์ เป็น “กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี” ราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์หวังอย่างยิงว่า หนังสือเฉลิมพระเกียรติชุด “ศร ีสวางวัฒน” อันทรงคุณค่านี้ จะช่วยเผยแพร่พระอัจฉร ิยภาพ พระปร ีชาสามารถและ ่ พระจร ิยวัตรอันงดงามของ ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี องค์ประธานราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์ ให้ปรากฏแผ่ไพศาล และจาร ึกพระกรุณาธิคุณที่ทรงประกอบพระกรณียกิจอย่างมิทรงย่อท้อในดวงใจของพสกนิกรไทย ทุกหมู่เหล่าสืบไป ศาสตราจารย์ นายแพทย์นิธิ มหานนท์ เลขาธิการราชว ิทยาลัยจุฬาภรณ์

Foreword At the Royal Coronation Ceremony in 2019, HM King Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua graciously bestowed upon Professor Dr. HRH Princess Chulabhorn Valayalaksana the honorific title “Krom”. As an agency that serves Her Royal Highness, specifically in the domains of medicine, nursing, science, public health and environment, Chulabhorn Royal Academy has produced a series of books “Srisavangavadhana” for her 63rd birthday anniversary on the 4th of July 2020. This endeavor is our way of expressing loyalty and gratitude for her royal kindness and diligence in improving the well-being of Thai people and contributing to sustainable national development. The series “Srisavangavadhana” comprises three important volumes, namely “Chulabhorn Valayalaksana”, “Agrarajakumari”, and “Srisavangavadhana”. The main objective is to record HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana’s life, academic achievements, royal duties, and altruistic beneficence inherited from the monarchs and the royal family of the Chakri Dynasty in terms of enhancing the quality of life of the Thai people. It also presents Chulabhorn Royal Academy’s background and operations for upgrading Thailand’s medical and public health standards and promoting equal access to services. It is complemented by the book “Krom Phra in the Rattanakosin Era”, which presents the history of the ancient royal tradition of the investiture of “Krom Phra” by the monarchs of the Rattanakosin Period. The volume “Chulabhorn Valayalaksana” describes the biography of HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana and her careful upbringing by her parents as well as the strong relationships with her siblings. It also elaborates on her refined behavior, academic achievements, and royal duties, specifically in the fields of science and medicine, in both Thailand and other countries for over five decades since her childhood. In recognition of her diligence and contributions to the nation, she has been elevated to “HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana”. Chulabhorn Royal Academy sincerely hopes that this valuable and worth sharing commemorative series will help to disseminate the information about Her Royal Highness’s talent, academic achievements, refined behavior, royal grace, and perseverance for the welfare of the Thai people. Professor Dr. Nithi Mahanonda Secretary General of Chulabhorn Royal Academy

สารบัญ Contents ขัตติยราชนาร ี Princess of Royal Descent ศร ีจักร ีจุฬาภรณ์ August Princess of the Chakri Dynasty กรมพระศร ีสวางควัฒน Krom Phra Srisavangavadhana เกียรติคุณอดุลยยศ Estimable Honor 10 38 70 78

10 ขัตติยราชนาร ี Princess of Royal Descent หาก “ขัตติยราชนาร ี” มีความหมายถึง สตร ีสูงศักดิ์ ผู้สืบเชื้อสายกษัตร ิย์ สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงเป็นหนึ่งในขัตติยราชนาร ีแห่งพระบรมราชวงศ์จักร ี ที่มิเพียงเพียบพร้อมด้วยพระจร ิยวัตรอันงดงาม แต่ยังทรงเปี่ยมด้วยพระอัจฉร ิยภาพและพระปร ีชาสามารถ ทั้งเชิงศาสตร์และศิลป์ โดยเฉพาะด้านว ิทยาศาสตร์และการแพทย์ อันเป็นที่ประจักษ์แก่มวลมหาชนผ่านพระกรณียกิจนานัปการ ที่ทรงปฏิบัติมาเป็นเวลายาวนาน กระทั่งทรงได้รับการแซ่ซ้องสรรเสร ิญพระเกียรติคุณ จากประชาคมโลกอย่างแพร่หลาย Given that a princess of royal descent refers to a princess who is the daughter or granddaughter of a monarch, HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana (hereafter referred to as “Her Royal Highness”) is definitely a princess of royal descent who not only has a graceful demeanor but is also competent in both arts and science, especially in scientific and medical fields. Her Royal Highness’s competence is evident through the numerous royal duties that Her Royal Highness has performed for a long time, which have been recognized worldwide.

11

12 During the transition from the 25th to 26th Buddhist century, Thai people received the delightful news of the birth of the youngest daughter of HM King Bhumibol Adulyadaj The Great and HM Queen Sirikit The Queen Mother on Thursday, the 4th of July 1957 at 23.03 hrs at the Amphorn Sathan Residential Hall, Dusit Palace. The royal daughter was named HRH Princess Chulabhorn Valayalaksana. The origin of her royal name, Chulabhorn, was clarified in the Thairath newspaper dated the 4th of July 1967 on the occasion of her 10th birthday anniversary: “On the day on which Her Royal Highness was born, HM King Bhumibol Adulyadej proceeded to Chulalongkorn University to present degrees and certificates to the graduates. Her Royal Highness was thus named Chulabhorn in commemoration of that event and also to comply with the royal tradition that the name of a king’s child whose royal rank is Chao Fa incorporates the name of one of his/her royal parents or ancestors. In this context, Her Royal Highness’s name is derived from the name of King Chulalongkorn (King Rama V), which means a spiral coronet worn on a royal’s topknot.” ทรงเป็นความเปรมปร ีดิ์ ของราชสกุลมหิดล Delight of the Mahidol Royal Family การอภิบาลด้วยความรัก ความอบอุ่นที่ทรงได้รับจากสมเด็จ พระบรมชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนี ความเคารพรัก ผูกพันอันแน่นแฟ้นที่ทรงมีต่อพระบรมเชษฐาธิราช ตลอดจน ความใกล้ชิดที่ทรงมีต่อพระเชษฐภคินี ล้วนเป็นพลังอันแกร่งกล้า ที่บ่มเพาะและหล่อหลอมให้สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี สมเป็นขัตติยราชนาร ีแห่งพระบรมราชวงศ์จักร ี อย่างแท้จร ิง Since her childhood, Her Royal Highness has been cherished by her royal parents and has developed strong and affectionate bonds with her royal siblings. This has empowered and encouraged Her Royal Highness to be a true princess of royal descent of the Chakri Dynasty. หนึ่งความปีติปราโมทย์ของปวงชนชาวไทยในช่วงเปลี่ยนผ่าน ของกาลเวลา จากพุทธศตวรรษที่ ๒๕ มาสู่พุทธศตวรรษที่ ๒๖ คือ พระประสูติกาลพระราชธิดาพระองค์เล็กในพระบาทสมเด็จพระบรม ชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จ พระนางเจ้าสิร ิกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ เวลา ๒๓.๐๓ น. ณ พระที่นังอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต่ พระราชธิดาทรงได้รับพระราชทานพระนามว่า “สมเด็จพระเจ้า ลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี” โดยพระนาม “จุฬาภรณ์” หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ โดย “ก.ท.ข. ๑๔๓๖๒” ได้เล่าถึงที่มาของ พระนามในโอกาสที่ทรงเจร ิญพระชนมายุครบ ๑๐ พรรษา เมื่อวันที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๑๐ ไว้ตอนหนึ่งว่า “วันที่ทูลกระหม่อมหญิงเล็กประสูติ เป็นวันที่พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ พระราชทานปริญญาบัตรและประกาศนียบัตร แก่ผู้ส�ำเร็จการศึกษาที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทูลกระหม่อมหญิงเล็ก จึงได้รับพระราชทานพระนามเพื่อเป็นที่ระลึกถึงวันนั้นว่า ‘จุฬาภรณ์’ และยังเป็นไปตามโบราณราชประเพณีที่พระนามของทูลกระหม่อมเจ้าฟ้า ทุกพระองค์จะมีพระนามของพระบุพการีรวมอยู่ด้วย พระนาม ‘จุฬาภรณ์’ จึงเป็นการเชิญพระนามเดิมของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ เมื่อครั้งด�ำรงพระยศเป็น ‘เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์’...มาผสาน เป็นพระนามเต็มของทูลกระหม่อมหญิงเล็ก”

14 ในครังนั้ ้นทั้งประเทศแสดงความยินดีในพระประสูติการ โดยคณะ รัฐมนตร ีมีมติให้สถานที่ราชการหยุดราชการและชักธงชาติถวายในวันที่ ๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ เป็นเวลาหนึ่งวัน ดังปรากฏในราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๔ ตอนที่ ๖๑ วันที่ ๑๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ เมื่อทรงเจร ิญพระชนมายุได้ ๑ เดือน พระบาทสมเด็จพระบรม ชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณา โปรดเกล้าฯ ให้จัดการพระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ ระหว่าง วันที่ ๒๒-๒๓ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ ณ พระที่นังอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต ่ สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี มีพระบรมเชษฐาธิราชและ พระเชษฐภคินี ๓ พระองค์ ตามลําดับคือ ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิร ิวัฒนาพรรณวดี พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศร ีสินทรมหาวชิราลงกรณ มหิศรภูมิพลราชวรางกูร กิติสิร ิสมบูรณอดุลยเดช สยามินทราธิเบศร ราชวโรดม บรมนาถบพิตร พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักร ีสิร ินธร มหาวชิราลงกรณวรราชภักดี สิร ิกิจการ ิณี พีรยพัฒน รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมาร ี ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ ทรงได้รับการอภิบาลด้วยความรักและพระเมตตา จากสมเด็จพระบรมชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนีอย่างหาที่สุดมิได้ แม้ว่าทังสองพระองค์จะทรงปฏิบัติพระราชภารกิจเป็นอันมาก แต่ทรงจัดเวลา้ เพื่อดูแลพระราชโอรสและพระราชธิดา โดยเฉพาะเจ้าฟ้าหญิงพระองค์เล็ก อย่างใกล้ชิดด้วยพระองค์เองอยู่เสมอ ทั้งด้านโภชนาการ สุขอนามัย และ พลานามัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทูลกระหม่อมทุกพระองค์ได้ร่วมเสวย พระกระยาหารในเวลาที่ทรงว่างจากพระราชกิจ ทรงเอาพระราชหฤทัยใส่ เคร ื่องเสวยที่ถูกต้องตามหลักโภชนาการ และทรงฝึกฝนให้พระราชโอรส และพระราชธิดาทุกพระองค์เสวยเป็นทุกอย่าง ไม่เลือกพระกระยาหาร พร้อมทั้งพระราชทานเหตุผลที่ทําให้ทุกพระองค์ทรงเห็นพ้องด้วย เช่น “ถ้าอีกหน่อยเราไปไหน ทั้งในประเทศและนอกประเทศ เราจะเลือกอาหาร ไม่ได้ เจ้าภาพเขาจะเสียใจ” เป็นต้น

15 To the delight of all the people, the incumbent cabinet ordered government agency offices to close and fly national flags on the 5th of July 1957, as mentioned in the Royal Gazette Volume 74 Section 61 dated the 16th of July 1957. When Her Royal Highness was one month old, HM King Bhumibol Adulyadej The Great graciously conducted a one-month-old baby celebration from the 22nd to 23rd of August 1957 at the Amphorn Sathan Residential Hall, Dusit Palace. Her Royal Highness has three elder siblings: Princess Ubolratana, HM King Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua, and HRH Princess Maha Chakri Sirindhorn. Since her childhood, Her Royal Highness was lovingly cherished by her parents. Although busy with numerous royal functions, HM King Bhumibol Adulyadej The Great and HM Queen Sirikit The Queen Mother always spared time to look after their children closely, specifically the youngest princess, especially with respect to their diets and health. For example, Their Majesties would dine with their children whenever they were free from state affairs. Their Majesties paid attention to the nutritional content of the food their children ate and taught them to eat different kinds of food and not to be fussy eaters. Their Majesties gave the indisputable reason: “In future when we go anywhere – be it in Thailand or abroad – we should not fuss over the food, or else, the host will be offended”.

16 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิร ิกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรม ราชชนนีพันปีหลวง ทรงอบรมให้ทุกพระองค์ทรงขยันหมั่นเพียร ทรงมี ระเบียบว ินัย และทรงใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ โดยทรงอนุญาตให้ ทูลกระหม่อมทุกพระองค์ทอดพระเนตรรายการโทรทัศน์ได้เพียงเฉพาะ วันหยุดเร ียน และหากบรรทมน้อยกว่า ๙ ชั่วโมง จะไม่ทรงอนุญาตให้ ทอดพระเนตร อีกทั้งยามที่ทอดพระเนตรโทรทัศน์ ทุกพระองค์ต้องเตร ียม สมุด ดินสอ ดินนíามัน หร ืองานเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่เอื้อประโยชน์ต่อการศึกษา เร ียนรู้ไว้ใกล้พระหัตถ์เสมอ เพราะโปรดให้ทรงขยัน มิให้เกียจคร้านนิงเฉย ่ นอกจากนี้ ยังโปรดให้พระราชโอรสและพระราชธิดามีพระพลานามัย แข็งแรงสมบูรณ์ ในวันที่ว่างเว้นจากการเร ียน จะโปรดให้ทูลกระหม่อม ทุกพระองค์ทรงเล่นกลางแจ้ง สัมผัสกับธรรมชาติ รับแสงแดดและอากาศ บร ิสุทธิให้มากที่สุด และทรงส่งเสร ิมให้ทุกพระองค์ทรงกีฬา ์ สมเด็จพระนางเจ้าสิร ิกิติ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง์ ทรงอภิบาลพระราชโอรสและพระราชธิดา โดยเฉพาะเจ้าฟ้าหญิงพระองค์เล็ก ด้วยความใกล้ชิดยิง นอกจากเป็นพระราชมารดาที่ทรงเปี่ยมด้วยพระเมตตาแล้ว ่ ยังทรงเป็น “ครู” ผู้อบรมสั่งสอนให้ทุกพระองค์มีความรู้ในเร ื่องต่าง ๆ ผ่านทาง หนังสือที่ทรงอ่าน นิทานที่ทรงเล่า และทรงจัดกิจกรรมที่ทุกพระองค์ ทรงโปรดปราน ทังการพับกระดาษ การเขียนรูป การทํ้างานฝีมือต่าง ๆ เป็นต้น สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงมี ความผูกพันใกล้ชิดกับสมเด็จพระบรมราชชนนีเป็นอันมาก ด้วยมักปรากฏ พระฉายาลักษณ์สมเด็จพระบรมราชชนนีทรงจูงพระหัตถ์พระราชธิดา พระองค์เล็กเสด็จพระราชดําเนินไปยังสถานที่ต่าง ๆ อยู่เสมอ ทั้งทรงเป็น “ต้นแบบ” แห่งความสง่างามในทุกด้าน กระทั่งเคยมีผู้กราบทูลถาม สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ครังทรงพระเยาว์้ ว่าเมื่อทรงเจร ิญพระชันษาขึ้นแล้ว ทรงประสงค์จะเป็นอะไร ซึ่งทูลกระหม่อม พระองค์เล็กตรัสตอบว่า “อยากสวยเหมือนแม่”

17 HM King Bhumibol Adulyadej The Great and HM Queen Sirikit The Queen Mother taught their children to be diligent, maintain good discipline and spend time in useful activities. They were allowed to watch television only on holidays under the condition that they must spend at least nine hours sleeping. In addition, they should always keep notebooks, pencils, crayons or other learning kits at hand while watching television in order to avoid laziness and negligence. With respect to health, Their Majesties had their children play outdoors in natural environments to benefit from sunlight and fresh air. Their Majesties also encouraged them to play sports. HM Queen Sirikit The Queen Mother took good care of her children, especially Her Royal Highness. Her Majesty was both a kind mother and a “teacher” who taught her children different issues via the books she read to them and the tales she told. Her Majesty also encouraged the favorite activities of each of her children i.e. origami, drawing, handicraft-making and so forth. The close affectionate bonds between HM Queen Sirikit The Queen Mother and Her Royal Highness are testified by photos of Her Majesty walking hand-in-hand with her youngest daughter in different locations. Her Majesty was the epitome of elegant demeanor at all times. When Her Royal Highness was a child and was once asked what she would like to be when she grew up, Her Royal Highness responded: “I’d like to be graceful like my mother.” ...เมือยังเด็ก ่ ประทับใจกับความเอาพระทัยใส่ ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ ที่มีต่อลูก ๆ มาก คือสมเด็จแม่ท่านเป็นราชินี พระราชกรณียกิจก็มาก แต่ท่านไม่เคยขาดเลย ทรงเล่านิทานสมัยที่ยังเด็ก ๆ สงสอนอบรมไปด้วย ั่ ก่อนนอนท่านก็พาไปสวดมนต์ แล้วท่านก็พาเข้านอน... …when I was young, I was impressed considerably by the attention Her Majesty paid to her children. As a queen, she was overwhelmed with royal functions but she never failed to take care of her children. She told us many fables and concomitantly taught us morals from those stories. At night, she led us to recite prayers before going to bed… พระดํารัสตอนหนึ่งของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี A remark by HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana

18 ขณะเดียวกันสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เป็นพระขนิษฐาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเอ็นดูอย่างยิง เมื่อครั ่ งที่ ้ ทรงพระเยาว์นั้น ทั้งสองพระองค์มักทรงหยอกล้อกันอยู่เสมอ ดังที่สมเด็จ เจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี พระราชทานสัมภาษณ์ใน “นิตยสารซีเคร็ต Secret” ฉบับวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ ตอนหนึ่งว่า “...เนื่องจากข้าพเจ้าเป็นน้องคนเล็ก ก็มักจะถูกพี่แหย่ อย่างสมเด็จ พระบรมฯ สมัยก่อนเวลาเดินผ่าน ท่านจะชอบแกล้งด้วยการใช้พระหัตถ์ ตบ ‘แท็บ ๆ’ บนศีรษะอยู่เรื่อย...” In addition, Her Royal Highness developed close ties with her elder siblings. His Majesty the King loves Her Royal Highness deeply. In their childhood, they usually teased each other. Her Royal Highness gave an interview to the magazine, Secret, Issue the 26th of June 2012, stating: “…As the youngest sister, I was usually teased by the elder siblings. For instance, the Crown Prince (HM King Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua) always tapped my head whenever he walked past me…”

19

20 In the same issue of Secret, Her Royal Highness also addressed her close ties with HRH Princess Maha Chakri Sirindhorn. “...I grew up together with Princess Maha Chakri Sirindhorn; we had shared the same bedroom since childhood and only separated when we became teenagers. At night, when the babysitters fell asleep but we were still awake, she would tell me different tales because she inherently liked writing stories and drawing…” The warm, loving care from HM King Bhumibol Adulyadej The Great and HM Queen Sirikit The Queen Mother endowed their children with graceful demeanor and unsurpassed competence. Above all, their parents’ love formed strong sibling ties and care among them. ในขณะเดียวกันกับที่ทรงมีความผูกพันอันแน่นแฟ้นกับสมเด็จ พระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี เป็นอันมากเช่นกัน ดังที่ตรัสเล่าไว้ในนิตยสารฉบับเดียวกัน ตอนหนึ่งว่า “...ส�าหรับสมเด็จพระเทพฯ นี่เราโตมาด้วยกัน นอนห้องเดียวกัน มาตลอด จนกระทั่งโตเป็นสาวถึงได้แยกห้อง ตอนกลางคืนพอพี่เลี้ยง หลับแล้ว แต่บางทีเราสองคนยังไม่หลับ สมเด็จพระเทพฯ ก็จะเล่านิทานให้ฟัง เพราะท่านชอบเขียนเรื่องเขียนภาพอยู่แล้ว…” สายสัมพันธ์อันเปี่ ยมด้วยความรัก ความอบอุ่นที่พระบาทสมเด็จ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และ สมเด็จพระนางเจ้าสิร ิกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีต่อพระราชโอรสและพระราชธิดาอย่างหาที่สุดมิได้นั้น หล่อหลอมให้ ทุกพระองค์ทรงเจร ิญวัยขึ้นด้วยพระราชจร ิยวัตรอันงดงาม เปี่ ยมด้วย พระปร ีชาสามารถ และทรงรักใคร่สมัครสมานสามัคคี ทรงห่วงใย ซึ่งกันและกันเสมอมา

21

22 HM Queen Sirikit The Queen Mother liked her youngest daughter to wear beautiful attire. Her Majesty usually wore Her Royal Highness’s hair with a top knot bun and had her dressed in Chong Kraben style (traditional Thai lower-body clothing). Her Royal Highness also, by nature, had a passion for beauty. When she began learning to speak, Her Royal Highness always said “beautiful” when she saw a flower or when someone dressed attractively. Her Royal Highness usually matched her attire with headgear – be it a bow or artificial flower. Once dressed like this, Her Royal Highness would tilt her neck and asked her attendants, “Am I pretty?” Since her childhood, Her Royal Highness has been a tenderminded and generous person who is always kind to animals. She was fond of having chickens as pets and usually fed them by herself. As a skinny little girl, doctors advised Her Royal Highness to take sufficient rest. Her parents thus deliberately selected learning activities that suited her age and physical condition. พระจร ิยวัตรอันงดงาม อ่อนโยน เปี่ยมด้วยพระกรุณายิง่ The Tender-hearted Princess with Gentle and Graceful Manner ด้วยเหตุที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เป็นพระราชธิดาพระองค์เล็ก เหล่าข้าราชบร ิพารจึงขนาน พระนามว่า “ทูลกระหม่อมเล็ก” ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ พระองค์มี พระพักตร์งดงามอ่อนหวาน พระอัธยาศัยละมุนละม่อม ทรงเปี่ยม พระเมตตา จึงทรงเป็นที่รักใคร่ของสมเด็จพระบรมชนกนาถ สมเด็จพระบรมราชชนนี พระบรมเชษฐาธิราช และพระเชษฐภคินี อย่างยิง และทรงเป็นที่รักของเจ้านายและข้าราชบร ิพารทุกคน ่ As the youngest daughter, Her Royal Highness was called “Little Princess” by the courtiers during her childhood. With a sweet, pretty face, a gentle conduct and a tender-hearted disposition, Her Royal Highness was beloved by her royal parents, siblings, relatives, and court officers. สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงโปรดให้พระราชธิดาพระองค์เล็ก ทรงเคร ื่องประดับต่าง ๆ ที่สวยงาม โดยมักโปรดให้รวบพระเกศาขึ้นเป็น พระเมาลีและทรงพระภูษาโจงรับกับพระวรกายที่งดงามแบบสตร ีไทย สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี โปรดความ สวยงาม เมื่อครังที่เพิ ้ ่งหัดรับสั่งได้นั้น มักรับสั่งว่า “จ๋วย” ทุกครัง้ ที่ทอดพระเนตรดอกไม้หร ือผู้ที่แต่งตัวสวยงาม และโปรดที่จะแต่งพระองค์ ให้เข้าชุดกันกับเคร ื่องประดับพระเกศา ทั้งที่เป็นร ิบบิ้นหร ือดอกไม้ ประดิษฐ์ ซึ่งเมื่อแต่งพระองค์เป็นที่เร ียบร้อยแล้ว มักจะเอียงพระศอ รับสั่งถามผู้ใกล้ชิดว่า “ฉันสวยไหมจ๊ะ” สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี มีพระทัย อ่อนโยน โอบอ้อมอาร ีตังแต่ทรงพระเยาว์ ทรงเมตตาต่อสรรพชีว ิต โดยเฉพาะ ้ สัตว์ชนิดต่าง ๆ เป็นอันมาก ทรงโปรดเลี้ยงลูกไก่ โดยมักพระราชทานอาหาร ให้ลูกไก่ด้วยพระองค์เองอยู่เสมอ เนื่องจากมีพระวรกายแบบบางมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์ แพทย์ประจ�า พระองค์จึงถวายค�าแนะน�าให้ทรงพักผ่อนพระวรกายมาก ๆ ทังพระบาทสมเด็จ้ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงทรงคัดสรรกิจกรรมและการเร ียน การสอนที่มีความเหมาะสมต่อพระพลานามัยและต่อการเจร ิญพระชันษา ของพระราชธิดาพระองค์น้อยด้วยความละเอียดถี่ถ้วน

23

24 หนึ่งในการเร ียนรู้ที่ทั้งสองพระองค์ทรงส่งเสร ิมและสนับสนุนคือ การศึกษาและฝึกฝนด้านศิลปกรรม ภาพวาดฝีพระหัตถ์ของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เป็นที่ชื่นชมตั้งแต่พระชนมายุ ๓ พรรษา ขณะทรงศึกษาชันอนุบาล ๑ ที่โรงเร ียนจิตรลดา ต่อมา เมื่อทรงเจร ิญ ้ พระชนมายุ ๗ พรรษา ทรงแสดงให้เห็นถึงพระปร ีชาสามารถที่ชัดเจนยิงขึ้น ่ ด้วยทรงวาดภาพผลไม้ในตะกร้า ซึ่งวาดขึ้นจากความทรงจําได้อย่างงดงาม สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ยังทรง พระปร ีชาสามารถด้านนาฏศิลป์และการดนตร ี ในส่วนของนาฏศิลป์ ทรงได้รับการฝึกฝนมาตั้งแต่ครังที่ยังทรงศึกษา ้ ในระดับชั้นอนุบาล ๑ ทรงเร ียนรู้จากท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์ พ.ศ. ๒๕๒๘) ซึ่งเป็นผู้ที่มี ความเคร่งครัดในการเร ียนการสอนเป็นอันมาก แม้ขณะฝึกสอนมีการดุ นักเร ียนบ้าง หากแต่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี มิทรงย่อท้อ ทรงหมันฝึกฝนท่ารํ่าจนเป็นที่พอใจของครู กระทังท่านผู้หญิงแผ้ว่ กล่าวทูลชมเชยว่า “แหมร�าได้สวยจริง ๆ ชาติก่อนเขาคงเกิดเป็นหงส์ กระมัง” ยิงวันเวลาผ่านไป พระปร ีชาสามารถด้านนาฏศิลป์ไทยของเจ้าฟ้าหญิง ่ พระองค์เล็ก ยิงงดงามประทับใจผู้ที่ได้รับชมการแสดงของพระองค์ ซึ่งมัก ่ จัดให้มีขึ้นในงานร ื่นเร ิงปิดภาคเร ียนของโรงเร ียนจิตรลดาเป็นประจําทุกปี เมื่อทรงเจร ิญพระชนมายุขึ้น พระปร ีชาสามารถด้านการนาฏศิลป์ยิงเพิ่มพูน ่ เป็นที่ประจักษ์แก่ชนทั้งหลาย ดังที่ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค ได้เล่าไว้ ในหนังสือ “๓๖ พรรษา ศาสตราจารย์เจ้าฟ้าทหารอากาศ” ตอนหนึ่งว่า “พระอาจารย์สอนฟ้อนร�าที่มาจากกรมศิลปากรเล่าว่า เมื่อสอนให้ร�าเพลง กราวจิตรลดา ซึ่งนักเรียนชั้น ป.๓ จะต้องนุ่งผ้าโจงกระเบนแบบไทยและ ถือดาบเล็ก ๆ ร�า เนื่องจากทูลกระหม่อมทรงหยุดเรียนเสียนาน จึงได้ ทรงฝึกซ้อมร�าทีหลังพระสหาย แต่แล้วกลับปรากฏว่า ทรงจ�าท่าร�าต่าง ๆ ได้หมดก่อน แล้วยังทรงช่วยสอนนักเรียนอื่น ๆ ที่ยังจ�าไม่ได้อีกด้วย”

25 Art was among preferred choices. Her Royal Highness was thus trained in art from a young age. When she was three while attending a preschool class at Chitralada School, her drawings were admired. At seven, Her Royal Highness was able to draw from memory a picture of fruit placed in a basket, demonstrating her developing artistic skills. Her Royal Highness is also competent in music and the art of dancing. When studying at kindergarten level 1, Her Royal Highness was trained in classical Thai dancing by Thanphuying Phaew Snidvongseni, National Artist in Performing Arts (Dancing Art, 1985), who had stringent teaching practices. Although being rebuked on some occasions, Her Royal Highness was not discouraged but endeavored to practice to meet her teacher’s satisfaction. Thanphuying Phaew once praised her, “Well, dancing so elegantly, she might have been born a swan in a previous life.” Over time, Her Royal Highness’s competence at dancing became more evident. Her performance at the annual festivity of Chitralada School always impressed the audience. Thanphuying Maneerat Bunnag related in the book, 36 Years of Professor Air Force Princess: “A classical Thai dance teacher from the Fine Arts Department told me that when being taught to dance for the song ‘Krao Chitralada’, Grade-3 students were dressed in Thai Chong Kraben and carried small swords. At that time Her Royal Highness had been absent for many days and returned to start practicing later than the other students. Surprisingly, she was the first to remember all the dancing movements and steps, and helped the teacher to instruct the others.” ว ิชานาฏศิลป์ เป็นอีกว ิชาหนึง่ ที่ทูลกระหม่อมฟ้าหญิง ทรงโปรดและทรงทําได้ดีเป็นพิเศษ ทั้ งนาฏศิลป์ไทยและบัลเลต์ Dancing art was another subject that Her Royal Highness was keen on and performed excellently – be it classical Thai dance or ballet.

26 ด้วยการเร ียนการสอนที่เข้มงวดเคร่งครัด นอกจากจะทําให้เจ้าฟ้าหญิง พระองค์เล็กทรงได้รับการถ่ายทอดว ิชาความรู้อย่างเต็มที่แล้ว ยังนํามา ซึ่งความผูกพันระหว่างครูและศิษย์ แม้เวลาจะล่วงผ่านไปเนิ่ นนานเพียงใด ยังเป็นสิ่ งที่ประทับในพระทัย ดังที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ตรัสถึงท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ไว้ตอนหนึ่งว่า “...ข้าพเจ้ามีความรู้สึกประทับใจในตัว ‘คุณยายแผ้ว’ มาก ทั้งในความ สามารถ ในความเมตตาต่อข้าพเจ้า และประทับใจมากที่สุดในความเป็นครู ของท่าน...” นอกจากนาฏศิลป์ไทยแล้ว สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี สนพระทัยในศิลปะการแสดงและการดนตร ีแบบสากล อีกด้วย โดยเฉพาะการทรงเปียโน นับเป็นสิ่งที่มีพระปร ีชาสามารถและ ทรงฝึกฝนต่อเนื่องมาแต่ยังทรงพระเยาว์ ภายหลังเสด็จกลับจากโรงเร ียนและทรงทําการบ้านที่ครูผู้สอน มอบหมายให้จนแล้วเสร็จ จะทรงใช้เวลาในการทรงเปียโนกับอาจารย์ ชาวรัสเซียวันละ ๑-๒ ชัวโมง จนทรงมีความรู้ความชํ ่านาญในการทรงเปียโน เป็นอย่างดี และทรงร่วมบรรเลงเปียโนในเวลาที่โรงเร ียนจิตรลดา จัดกิจกรรมโรงเร ียนอยู่เสมอ พระปร ีชาสามารถด้านทรงเปียโนของพระองค์เป็นที่ประจักษ์ เมื่อครังทรงเปียโนแทนสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงในคราว ้ โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช มหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงดนตร ีที่มหาว ิทยาลัยธรรมศาสตร์ ครังนั้ ้น สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงบรรเลงเพลง ของโชแปงพระราชทานแก่นักศึกษา สร้างความประทับใจแก่ผู้ที่มีโอกาส เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอย่างยิง่ พระจร ิยวัตรที่อ่อนโยน เปี่ ยมด้วยพระกรุณาและพระเมตตา ของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ยังคงฉายชัด จนถึงปัจจุบัน

27 The stringent teaching standards of Thanphuying Phaew not only endowed Her Royal Highness with mastery at dancing, but also formed strong affectionate bonds between the teacher and her student. Thanphuying Phaew’s good memory has never faded over time, Her Royal Highness once said of her teacher: “…I had a deep fondness for ‘Grandmom Phaew’, both for her ability and the compassion she had for me. What most impressed me was her teacher’s spirit…” Apart from Thai dancing, Her Royal Highness also became interested in international performing arts and music. In particular, since childhood, she has learned to play and continuously practice the piano. Every day after coming back from school Her Royal Highness would do homework and then spend one to two hours practicing piano with a Russian teacher. Her Royal Highness thus learned to play the piano very well and usually gave a piano performance on different occasions at Chitralada School. Her Royal Highness once accompanied HM King Bhumibol Adulyadej The Great to Thammasat University and represented her mother in performing works by Chopin. Her splendid performance was considerably admired by the audience. Her Royal Highness’s gentle demeanor and kind disposition has been unwavering up to the present day. นอกจากนาฏศิลป์ไทยแล้ว สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี สนพระทัยในศิลปะการแสดง และการดนตร ีแบบสากลอีกด้วย โดยเฉพาะการทรงเปียโน นับเป็นสงที ิ่ ่มีพระปร ีชาสามารถ และทรงฝึกฝนต่อเนื่อง มาแต่ยังทรงพระเยาว์ Apart from dancing, Her Royal Highness also became interested in international performing arts and music. In particular, since childhood, she has learned to play and continuously practice the piano.

Her Royal Highness gave birth to HRH Princess Siribhachudabhorn on the 8th of October 1982 at Chitralada Royal Villa and to HRH Princess Aditayadornkitikhun on the 5th of May 1984. Despite various royal functions, Her Royal Highness always took care of her daughters by herself. In 1986, Her Royal Highness hesitated to accept an invitation to give lectures in six countries in Europe owing to worry about her little daughters, as described in her book, The Science Odyssey: “…I was worried about my two daughters, thinking that if I left them, they would certainly cry their hearts out for me till their tears flooded Bangkok, because we had never been far from each other (perhaps, I secretly think, I would also cry for them so much that my tears would flood Germany)…” ทรงเป็นพระมารดา ผู้เปี่ยมด้วยพระเมตตา A Kind Mother หนึ่งในพระจร ิยวัตรอันงดงามของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระ ศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี คือเป็นพระมารดาผู้เปี่ยมด้วย พระเมตตาอย่างหาที่สุดมิได้ต่อพระธิดา ๒ พระองค์ คือ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิร ิภาจุฑาภรณ์ และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ Another impressive characteristic of Her Royal Highness is her role as the endlessly kind mother of her two daughters: HRH Princess Siribhachudabhorn and HRH Princess Aditayadornkitikhun. สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี มีพระประสูติการ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิร ิภาจุฑาภรณ์ เมื่อวันที่ ๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๕ ณ พระต�าหนักใหม่ สวนจิตรลดา และมีพระประสูติการ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๗ แม้มีพระภารกิจเป็นอันมาก แต่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงอภิบาลพระธิดาทั้งสองด้วยพระองค์เอง เมื่อครังที่ทรงได้รับการกราบทูลเชิญเสด็จไปทรงบรรยายความรู้ ้ ทางว ิชาการใน ๖ ประเทศทางยุโรป เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๙ นั้น ทรงลังเลพระทัย ด้วยทรงห่วงใยพระธิดาทั้งสองพระองค์เป็นอันมาก ดังความในหนังสือ พระนิพนธ์ “ท่องยุทธจักรเคมี ซีกโลกตะวันตก” ตอนหนึ่งว่า “...ข้าพเจ้าเป็นห่วงลูก คิด ๆ อยู่เหมือนกันว่าถ้าต้องทิ้งลูกไป ลูกคง ร้องหาข้าพเจ้าน�้ำตาท่วมกรุงเทพฯ เป็นแน่ เพราะข้าพเจ้ากับลูกไม่เคยจาก กันเลย (แล้วเผลอ ๆ ข้าพเจ้าก็คิด ๆ อยู่ในใจเหมือนกันว่า ตัวข้าพเจ้าเอง คงร้องไห้คิดถึงลูกจนอาจเกิดปัญหาน�้ำท่วมในประเทศเยอรมนีก็ได้ เช่นกัน)...” 28

29

30 เพื่อคลายความกังวลพระทัย สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี จึงทรงพาพระธิดาทั้งสองพระองค์เสด็จเยือนประเทศ ทางยุโรปด้วย ซึ่งตลอดระยะเวลาเกือบเดือนนั้น แม้จะทรงปฏิบัติ พระภารกิจอย่างหนัก หากแต่การที่มีพระธิดาอันเป็นที่รักอยู่ด้วย ทําให้ ทรงมีกําลังพระทัยในการทรงงานอย่างเต็มที่และประสบความสําเร็จอย่างดี นอกจากนี้ เมื่อครังที่เสด็จเยือนสหรัฐอเมร ิกาในฐานะที่ทรงเป็น ้ “นักว ิทยาศาสตร์” และองค์ประธานของสถาบันว ิจัยจุฬาภรณ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๑ นั้น เมื่อทรงว่างเว้นจากการปฏิบัติพระกรณียกิจต่าง ๆ แล้ว ทรงให้ความสําคัญแก่การศึกษาเร ียนรู้ของพระธิดาทั้งสองพระองค์อย่าง เต็มที่ นอกจากทรงพาพระธิดาไปทรงเยี่ยมเยือนสถานที่ต่าง ๆ เพื่อผ่อนคลาย พระอิร ิยาบถ ขณะเดียวกันทรงสอดแทรกความรู้ผ่านกิจกรรมที่ยังประโยชน์ ต่อพระธิดาทังสองอยู่เสมอ ทั้ งยังโปรดให้พระธิดาได้ทรงพระอักษรอยู่ไม่ขาด ้ ด้วยความรัก ความอบอุ่น และพระเมตตาที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระ ศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงมีต่อพระธิดาทั้งสองพระองค์ นับเป็น พลังที่เกื้อหนุนให้ทรงเจร ิญพระชันษาขึ้นอย่างสมบูรณ์พร้อม ทังพระจร ิยวัตร้ และพระปร ีชาสามารถ โดยเฉพาะด้านศิลปกรรม อาจกล่าวได้ว่าทังสองพระองค์้ มีพระมารดาเป็นแรงบันดาลพระทัยเสมอมา นอกจากนี้ หนึ่งในพระจร ิยวัตรของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ที่ถ่ายทอดสู่พระธิดา คือ พระว ิร ิยอุตสาหะในการทรงงาน อย่างต่อเนื่องหลายทศวรรษเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของประชาชน พระจร ิยวัตรนี้ ทรงได้รับการหล่อหลอมตั้งแต่ทรงพระเยาว์จากการโดยเสด็จ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิร ิกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรม ราชชนนีพันปีหลวง ไปทรงเยี่ยมราษฎรในท้องถินทุรกันดารและพระราชทาน่ ความช่วยเหลือแก่พสกนิกรในหลายด้านให้มีคุณภาพชีว ิตที่ดีขึ้น จากการทรงงานของสมเด็จพระบรมชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนี ที่ทรงเข้าใจสภาพปัญหาของประชาชนและแก้ไขให้ตรงจุด ทรงเข้าถึง ราษฎรในทุกพื้นที่โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลและขาดแคลน และทรงพัฒนา ให้เกิดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําร ิหลายพันโครงการทั่วประเทศ เพื่อสร้างความอยู่ดีกินดีแก่ประชาชน จึงเป็นแบบอย่างให้สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจโดยมิทรง ย่อท้อ ทรงสนับสนุนให้ขับเคลื่อนโครงการอันเนื่องมาจากพระดําร ิทุก ๆ ด้าน ให้ก้าวหน้ายิงขึ้น เพื่อผู้ที่ยากไร้และขาดโอกาสอีกเป็นจํ ่านวนมากในประเทศ ให้ได้รับการส่งเสร ิมสุขภาวะที่ดีขึ้น เวลาที่ทรงว่าง ก็มักพาไปทอดพระเนตร สงที ิ่ ่น่าสนใจที่เป็นความรู้ ไม่ใช่แต่เที่ยวสนุกอย่างเดียว เช่น พาไปพิพิธภัณฑ์เด็ก สวนสตว์ ั ซึงสนพระทัยและตื่ ่นเต้น เวลาไม่เสด็จไปไหนก็จะทรงพระอักษร กับพระอาจารย์ที่ตามเสด็จไปด้วย เพือว่าจะได้ทรงเร ียนทันพระสหาย่ และกลับมาทรงสอบได้ทัน At leisure, Her Royal Highness took the two little princesses to different places not only for fun but also for learning, for example, going to children’s discovery museums and zoos. The little princesses were both excited and keen to learn. Wherever they were accommodated, they studied with their teachers so that they would keep up with their classmates and be able to take exams when returning to school. คุณหญิงยุพา ประนิช หนึ่งในผู้ตามเสด็จสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี เมื่อครังเสด็จเยือนสหรัฐอเมร ิกา พ.ศ. ๒๕๓๑้ Khunying Yupa Pranich, a member of the royal retinue during Her Royal Highness’s state visit to the United States of America in 1988

31 To relieve her concern, Her Royal Highness decided to have her little daughters accompany her on that one-month trip to Europe and successfully completed her arduous royal agenda as the two girls – her best inspiration – were there with her. In 1988, Her Royal Highness made a trip to the United States of America in her capacity as a scientist and President of Chulabhorn Research Institute. When free from her royal functions, Her Royal Highness took her daughters to various places for relaxation and, concomitantly, had them learn different useful activities. Prioritizing their education, Her Royal Highness also had them study with accompanying teachers. The love, warmth and kindness Her Royal Highness has for her daughters was the power that transformed them into graceful and knowledgeable princesses. Their love for art was also inspired by their mother. In addition, it is evident that Her Royal Highness has continuously persevered in her numerous royal functions for decades to contribute to the public well-being, an attribute that has been passed on to her daughters. Her astounding diligence was inculcated by her royal parents who, year after year, tirelessly proceeded to remote areas nationwide to provide assistance to local people and improve their living conditions. The tremendous efforts of her royal parents were based on the triple principles of Understanding (learning through first-hand experience to understand the root causes of problems faced by local people), Approaching (reaching out to people regardless of where they live) and Developing (initiating royal projects to address their troubles and improve their quality of life). This becomes a model for Her Royal Highness in the pursuit of her royal functions and supporting all aspects of royally-initiated projects in the interests of the underprivileged nationwide.

32 หลักการทรงงานอันทรงคุณค่านี้ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงถ่ายทอดสู่พระธิดาโดยทรงปฏิบัติเป็นแบบอย่าง อันเป็นว ิธีการสอนที่ดีที่สุด พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิร ิภาจุฑาภรณ์ ทรงสําเร็จการศึกษา ระดับปร ิญญาตร ี สาขาว ิชาภาพพิมพ์ คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและ ภาพพิมพ์ มหาว ิทยาลัยศิลปากร โดยทรงมีผลการศึกษายอดเยี่ยม ทรงได้รับ เกียรตินิยมอันดับ ๒ จากนั้นทรงศึกษาต่อในระดับปร ิญญาโท สาขาว ิชา ศิลปไทย ภาคว ิชาศิลปไทย มหาว ิทยาลัยศิลปากร ขณะเดียวกัน ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจเพื่อสร้างประโยชน์ต่อประชาชน ชาวไทยและประเทศชาติในด้านต่าง ๆ เช่น ทรงส่งเสร ิมคุณภาพชีว ิตที่ดี แก่ราษฎร ผ่านโครงการ “บ้านกู้ภัยร่วมใจสิร ิภา” เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบ พิบัติภัย นอกจากนี้ ทรงทํานุบํารุงศิลปวัฒนธรรมไทยให้รุ่งเร ือง โดยเฉพาะ อย่างยิงด้านการบูรณะศาสนสถานให้วัฒนาถาวรยิ ่ งขึ้น ่ Likewise, Her Royal Highness has passed on this valued working principle to her two daughters through real practice – the best way to teach them. HRH Princess Siribhachudabhorn graduated from the Faculty of Painting, Sculpture and Graphic Arts, Silpakorn University with a bachelor’s degree in graphic arts with second-class honors, and then furthered her study in Thai arts at the Thai Art Department. The princess has performed many royal duties that have contributed to the country and improved quality of life for people in general; for example, the Ruam Jai Siribha Housing project which offers accommodation for people affected by natural disasters, and different projects for the preservation of national arts and culture, especially the restoration of religious sites.

33 พระกรณียกิจของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสร ิภาจุฑาภรณ์ ิ ด้านการทํานุบํารุงศิลปวัฒนธรรมไทย โดยสงเขป ั Certain royal functions of HRH Princess Siribhachudabhorn with respect to preservation of Thai arts and culture: โครงการวาดภาพจิตรกรรมฝาผนังพระว ิหารวัดหนองนíาขุ่น ตําบลวังหว้า อําเภอแกลง จังหวัดระยอง The project on Thai mural painting at the ceremonial hall of Nong Nam Khun Temple in Wang Wa Subdistrict, Klaeng District, Rayong Province โครงการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์เว ียงท่ากาน ตําบลบ้านกลาง อําเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ The project on establishment of Wiang Tha Kan Museum at Ban Klang Subdistrict, San Pa Tong District, Chiang Mai Province โครงการจัดสร้างสวนประติมากรรม “พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพุทธศาสนา” เพื่อเป็นศูนย์การเร ียนรู้ และสถานที่ท่องเที่ยวสําหรับชุมชน The project on construction of sculpture park, His Majesty the King and Buddhism, to serve as a community learning center and tourist attraction โครงการบูรณะว ิหารปฏิบัติธรรมและปรับแต่งภูมิทัศน์โดยรอบของวัดธาราทิพย์ชัยประดิษฐ์ อําเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ The project on restoration and landscaping of the Dhamma Practice Hall at Thara Thip Chai Pradit Temple in Mae Taeng District, Chiang Mai Province โครงการก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ธรรมเจดีย์พระธรรมว ิสุทธิมงคล หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน The project on construction of Dhamma Chedi Phra Dhammavisudhimangala (Luang Ta Phra Maha Bua Ña¯ n. asampan. n. o) Museum

34 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ พระธิดาพระองค์เล็ก ในสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี โปรดศึกษา ด้านศิลปะ ทรงเข้าศึกษาที่สถาบันศิลปะวอชิงตัน (The Art Institute of Washington) เมื่อทรงสําเร็จการศึกษา ทรงศึกษาต่อด้านแฟชันดีไซน์ ่ ในสถาบันศิลปะแคลิฟอร์เนีย (The Art Institute of California) พระองค์ สนพระทัยในว ิชาการด้านกราฟิกดีไซน์และแอนิเมชัน จากนั้นทรงศึกษา ในหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาว ิชาออกแบบนิเทศศิลป์ ว ิทยาลัย นานาชาติ มหาว ิทยาลัยมหิดล และทรงสําเร็จการศึกษาในปีการศึกษา ๒๕๕๓ ทั้งนี้ ทรงนําความรู้ที่ได้รับมาต่อยอด เพื่อส่งเสร ิมศิลปวัฒนธรรมไทย ให้ก้าวหน้าและทํานุบํารุงพระพุทธศาสนา HRH Princess Aditayadornkitikhun, her youngest daughter, also has a passion for arts. She studied at the Art Institute of Washington and then pursued her study in fashion design at the Art Institute of California, where she developed an interest in graphic design and animation. Subsequently, she took an undergraduate program in communication design at Mahidol University International College, from which she graduated in 2010. HRH Princess Aditayadornkitikhun has substantially contributed to the promotion of Thai culture and Buddhism.

35 พระกรณียกิจของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ ทีทรงนําความสนพระทัยด้านศิลปะมาต่อยอด ่ รวมไปถึงการทํานุบํารุงพระศาสนา โดยสงเขป ั Certain royal functions of HRH Princess Aditayadornkitikhun with respect to designing and promotion of Thai culture and Buddhism: โครงการปรับรูปแบบบรรจุภัณฑ์ทางการเกษตรโครงการสวนจิตรลดา ทรงปรับเปลี่ยนและออกแบบบรรจุภัณฑ์ของสินค้าโครงการจิตรลดา ภายใต้แนวคิด “ชีว ิตที่กลมกลืน (Living Harmony)” ซึ่งเป็นผลงานศิลปนิพนธ์ เพื่อทรงสําเร็จหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต ว ิทยาลัยนานาชาติ มหาว ิทยาลัยมหิดล The project on packaging redesign for the products of the Royal Chitralada Projects. The new packaging design was generated under the concept, Living Harmony, and was her art thesis for completion of the Communication Design Program at Mahidol University International College. ทรงออกแบบเสื้อฝีพระหัตถ์ “ทุ่งภูเขาทอง” เพื่อสมทบทุน บูรณะพระอุโบสถวัดภูเขาทอง จังหวัดพระนครศร ีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๕ Designing the Thung Phukhao Thong T-shirts, the proceeds of which were used for renovation of the ordination hall of Phukhao Thong Temple in Phra Nakhon Si Ayutthaya Province in 2012 ทรงออกแบบลายสําหรับเสื้อและถุงผ้า “ช้างนพสุบรรณ” ร่วมกับถวัลย์ ดัชนี ศิลปินแห่งชาติ เพื่อนําทุนไปบูรณะวัดวัง อําเภอนครหลวง จังหวัดพระนครศร ีอยุธยา ที่เสียหายจากอุทกภัย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๔ Designing the Nopsuban Elephant T-shirts and cloth bags, in collaboration with Mr. Thawan Dachanee, National Artist in Visual Arts (Painting), the proceeds of which were used for renovation of Wang Temple in Nakhon Luang District, Phra Nakhon Si Ayutthaya Province, which was damaged by the great flood in 2011

36 ขณะเดียวกัน พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ สนพระทัยด้านเกษตรกรรม ซึ่งเป็นอาชีพหลักของคนไทย และหลัก ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จึงทรงน้อมนํามาใช้ ในโครงการเกษตรตัวอย่างในพระดําร ิที่จังหวัดสุร ินทร์ ผ่านโครงการ “เกษตรอทิตยาทร” และทรงจัดตั้ง “ศูนย์เร ียนรู้การเกษตรอทิตยาทร” เพื่อเป็นต้นแบบแก่ราษฎรในท้องถิ่ น ซึ่งสามารถต่อยอดให้เป็นการพัฒนา สถานที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรอย่างครบวงจรของจังหวัดสุร ินทร์ HRH Princess Aditayadornkitikhun is also interested in agriculture, which sustains the country, and HM King Bhumibol Adulyadej The Great’s Sufficiency Economy Philosophy. In these contexts she initiated the Aditayadorn Agricultural Project in Surin Province and established the Aditayadorn Agricultural Learning Center to provide local people with agricultural knowledge. The center was subsequently developed into a local attraction for agricultural tourism. ความรัก ความอบอุ่น ที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงมีต่อพระธิดาทั้ งสองพระองค์ ล้วนเปี่ยมด้วยความหมาย และเป็นพลังให้ทุกพระองค์ ทรงประกอบพระกรณียกิจหลายประการ เพือส่งเสร ิมให้ราษฎร ่ มีคุณภาพชีว ิตที่ดียิงขึ้น ่ The love and care Her Royal Highness has for her two daughters is the inspiration behind the two princesses accomplishing numerous royal functions to improve the quality of life of Thai people. “ซแรย์ อทิตยา” หมายถึง “นา” ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ (ซแรย์ เป็นภาษาเขมรท้องถิน แปลว่า นา) ่ ตั้งอยู่บร ิเวณอ่างเก็บนíาอําปึล ตําบลเทนมีย์ อําเภอเมืองสุร ินทร์ จังหวัดสุร ินทร์ เป็นศูนย์เร ียนรู้การเกษตรในพระดําร ิ ภายใต้การดูแลของ “โครงการเกษตรอทิตยาทร” Sarae Aditaya means a paddy field of HRH Princess Aditayadornkitikhun (Sarae is a Khmer word meaning paddy field). Located close to the Ampuen reservoir in Thenmi Subdistrict, Mueang Surin District, Surin Province, Sarae Aditaya is an agricultural learning center initiated by HRH Princess Aditayadornkitikhun. It functions under the supervision of the Aditayadorn Agricultural Project.

37

38 ศร ีจักร ีจุฬาภรณ์ August Princess of the Chakri Dynasty หนึ่งในพระจร ิยวัตรอันงดงามที่ยังประโยชน์ต่อประชาชนและประเทศชาติ คือการที่สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมาร ี กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงใฝ่พระทัยด้านการศึกษา ทรงเปี่ยมด้วยพระปร ีชาสามารถทั้งเชิงศาสตร์และศิลป์ หลากหลายแขนง โดยเฉพาะอย่างยิงด้านว ิทยาศาสตร์และการแพทย์ ่ ด้วยพระว ิร ิยอุตสาหะที่ทรงมีต่อการศึกษาเล่าเร ียนอย่างเต็มพระก�าลังความสามารถ ได้ก่อเกิดประโยชน์อย่างยิงต่อวงการว ิทยาศาสตร์ทั ่ ้งในระดับประเทศและระดับสากล ซึ่งพระกรุณาธิคุณและพระเมตตานี้ เป็นภาพในใจที่ราษฎรต่างน้อมร�าลึกถึงเสมอมา และเป็นที่แซ่ซ้องสรรเสร ิญจากประชาคมโลกอย่างกว้างขวาง ด้วยพระเกียรติคุณอันไพศาล เป็นที่กล่าวขานเชิดชูสู่สากล นับเป็นมิ่ งมงคลที่ควรค่า แก่การจดจาร เพื่อให้สมดังพระนาม “จุฬาภรณ์” อันเป็น “ศร ี” แห่งพระราชวงศ์จักร ีอย่างแท้จร ิง Her Royal Highness is studious and talented in both artistic and scientific fields, especially science and medicine. The results of her industrious efforts in study and research have contributed substantially to scientific circles both in Thailand and abroad. Her competence and contributions are thus internationally recognized and have impressed all Thais over time. Her international standing and recognition thus merit her name, Chulabhorn, which signifies honor of the Chakri Dynasty.

39

40 Their Majesties encouraged her to study many different academic fields since her childhood to pave the way for future contributions to the country, as evident from the instruction they gave her when she was only two years old: “You should make it your duty to study so that you can work for the country in the future.” Therefore, Her Royal Highness dedicated herself to studies in different fields from an early age. With her quick-to-learn nature, Her Royal Highness has shown immense interest and competence in liberal arts, social science, mathematics and science, and always scored more than 90 percent in exams. ทรงใฝ่การศึกษา ด้วยพระว ิร ิยอุตสาหะ An Industrious Student สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงได้รับ การอภิบาลจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพล อดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิร ิกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ให้ใฝ่พระทัย ในการศึกษามาแต่ทรงพระเยาว์ Her Royal Highness was raised by HM King Bhumibol Adulyadej The Great and HM Queen Sirikit The Queen Mother, who fostered a love of learning in their youngest child. ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระราชธิดาทรงได้รับการศึกษาเร ียนรู้ ในว ิชาการแขนงต่าง ๆ อย่างรอบด้าน เพื่อเป็นรากฐานในการพัฒนาประเทศ ดังความที่ทังสองพระองค์ทรงรับสั้ ่งต่อพระราชธิดาพระองค์เล็กตั้งแต่ครังที่ ้ ยังเจร ิญพระชนมายุได้เพียง ๒ พรรษาว่า “ลูกมีหน้าที่จะต้องเรียนหนังสือ ให้มีความรู้ เพื่อจะได้ออกมาท�างานเพื่อประเทศชาติต่อไป” ด้วยเหตุนี้ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี จึงทรงศึกษาเล่าเร ียนเชิงว ิชาการในทุกแขนงด้วยพระทัยมุ่งมั่นอย่างเต็มที่ ระหว่างที่ทรงศึกษาเล่าเร ียนนั้น พระองค์สนพระทัยและมีพระปร ีชา ในว ิชาการหลากหลายด้าน ทั้งด้านอักษรศาสตร์ สังคมศาสตร์ คณิตศาสตร์ และว ิทยาศาสตร์ ทรงสอบได้คะแนนระดับสูงกว่าร้อยละ ๙๐ อยู่เสมอ

41

42 ในช่วงที่ยังทรงพระเยาว์นั้น สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี สนพระทัยด้านอักษรศาสตร์มากกว่าว ิชาแขนงอื่น ด้วยทรงได้รับแรงบันดาลพระทัยจากสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงเล่านิทานด้วยความสนุกสนานในช่วงเวลาเสวยพระกระยาหารอยู่เสมอ ดังที่มีพระดํารัสไว้ตอนหนึ่งว่า “...สมเด็จพระนางเจ้าฯ ท่านทรงมักเล่าเกร็ดความรู้ โดยมากมักเป็น นิยายกรีก คือทรงสอนให้มีความรู้เรื่องนิยายปรัมปราของกรีก สมเด็จแม่ ท่านทรงมีความสามารถมากที่ทรงเล่านิทาน ท่านทรงเล่าสนุกกว่า เรื่องจริง ๆ เสียอีก ฟังแล้วสนุกมาก คือถ้าเราไปอ่านเองก็ยังสนุก สู้ท่านเล่าไม่ได้ เพราะท่านทรงท�าเสียงต่าง ๆ ท�าท่าทางประกอบด้วย เพราะฉะนั้นฟังท่านเล่าสนุกกว่าอ่าน ตอนที่เป็นเด็กประทับใจมาก ที่ฟังท่านเล่าพวกเทพนิยายของฝรั่งของฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์สัน แล้วท่านก็สอนแปลศัพท์ง่าย ๆ ในนิทาน ท่านทรงสอนภาษาอังกฤษเอง ต่อมาเมื่อท่านต้องการสอนภาษาไทยให้ดีขึ้น ท่านก็ทรงอ่านอิเหนา พระอภัยมณี รามเกียรติ์ ทรงอ่านให้ฟังตั้งแต่เด็ก ๆ พอโตขึ้นมาสัก ๑๒-๑๓ ขวบ ท่านก็พยายามจะสอนประวัติศาสตร์ ทรงเล่าเรื่อง ประวัติศาสตร์ต่าง ๆ แล้วท่านก็สอดแทรกเศรษฐกิจ การเมือง เล่าการปฏิวัติของรัสเซีย และการปฏิวัติของเมืองจีน ตอนนั้นยังไม่รู้ ภาษาอังกฤษดีนัก ท่านก็เล่าไปแปลไป แล้วทรงสอนไปด้วย ค�านี้แปลว่าอะไร ค�านั้นแปลว่าอะไร ต่อมาภาษาอังกฤษดีขึ้น ท่านก็ทรงอ่านให้ฟังทั้งหมด แล้วก็ให้แปลเอง แปลถูกแปลผิด ซึ่งท่านก็ทรงแก้ให้...”

43 During her childhood, Her Royal Highness had a special passion for liberal arts as she was inspired by different amusing tales her royal mother usually told while having a meal. Her Royal Highness once said: “…Her Majesty usually told me interesting stories, especially Greek myths. She related different fables from Greek mythology. She was a capable storyteller – any story told by her became even more entertaining. That made me truly enjoy them. Reading those stories would have been less fun than listening to her telling them as she always made different sounds and that was more entertaining than reading them by myself. When I was young, I was greatly impressed by her narration of fairy tales by Hans Christian Andersen. She also taught me to translate easy words from the stories, and she taught me English. Later, when she wanted to improve my Thai, she told me the stories of Inao, Phra Aphai Mani, and Ramakian. She started to read these stories to me when I was very young. When I was 12-13 years old, she began to teach me history. She told me about many historical events with economic and social consequences. These included the Russian Revolution and Chinese Revolution. At that time, I was not so good at English. She told the stories and translated them. She then taught me the vocabulary and this helped to improve my English. Subsequently, Her Majesty read the stories to me and had me translate them. When I mistranslated some parts or some words, she would correct me…”

44 ขณะเดียวกัน สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ยังทรงใฝ่พระทัยด้านสังคมศาสตร์อีกด้วย ดังที่ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค ได้เล่าไว้ในหนังสือ “๓๖ พรรษา ศาสตราจารย์เจ้าฟ้าทหารอากาศ” ตอนหนึ่งว่า “วิชาที่โปรดและทรงได้ดีมาก คือ วิชาสังคมศึกษา ซึ่งรวมวิชา ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และหน้าที่ศีลธรรม เพราะทรงมีความรู้ทั่วไป ดีมาก วิชาวิทยาศาสตร์ก็ทรงโปรดมิใช่น้อย โดยเฉพาะตอนที่มีการทดลอง ให้เห็นจริง เมื่อพระอาจารย์ภาษาไทยจัดให้มีการอภิปรายเรื่อง ‘คนเรา อยู่คนเดียวในโลกไม่ได้’ โดยเลือกนักเรียน ๕ คน ออกมาพูดที่หน้าชั้น ผลการพูดอภิปราย เป็นที่น่าพอใจ เพราะนักเรียนทั้ง ๕ คน ต่างก็มีเหตุผล ดี ๆ ไม่ซ�้ากันเลย เมื่อเสร็จการอภิปรายแล้ว ทุกคนต้องเขียนเป็นเรียงความ ส่งอาจารย์ ทูลกระหม่อมก็ทรงเขียนด้วยลายพระหัตถ์ ที่นับว่าเรียบร้อย สวยงามกว่าเดิม ทรงเป็นนักเรียนชั้นประถมปีที่ ๓ ที่เป็นเยี่ยงอย่างที่ดีมาก แก่พระสหายร่วมห้องเดียวกัน” ครันเมื่อถึงคราวเลือกสายการศึกษาในระดับชั ้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ้ ณ โรงเร ียนจิตรลดา พระองค์ทรงตัดสินพระทัยเลือกเร ียนสายว ิทยาศาสตร์ ตามพระราชประสงค์ของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อทรงนํา ความรู้มาเกื้อหนุนให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชนและประเทศชาติในอนาคต นับแต่นั้น สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงทุ่มเทพระทัยศึกษาด้านว ิทยาศาสตร์อย่างจร ิงจัง กระทั่งทรงสําเร็จ การศึกษาในระดับชันมัธยมศึกษาตอนปลาย แผนกว ิทยาศาสตร์ จากโรงเร ียน ้ จิตรลดา ทั้งนี้ ก่อนทรงเข้ารับการศึกษาต่อในระดับปร ิญญาตร ีนั้น มีพระดําร ิ จะศึกษาต่อด้านการแพทย์ เพื่อทรงเจร ิญรอยตามพระยุคลบาทสมเด็จ พระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชว ิกรม พระบรมราชชนก ผู้เป็นสมเด็จพระอัยกา หากแต่ด้วยเหตุที่พระองค์มีพระพลานามัยไม่อํานวยนัก จึงทรงเลือก ศึกษาต่อในคณะว ิทยาศาสตร์และอักษรศาสตร์ (ประเภทว ิทยาศาสตร์) มหาว ิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยทรงเข้าร่วมการสอบคัดเลือกเช่นเดียวกับ นักเร ียนอื่น ๆ

45 Her Royal Highness is also interested in social science. Thanphuying Maneerat Bunnag related in the book, 36 Years of Professor Air Force Princess: “Her favorite subject was social studies, which included geography, history, public duty and morals. Her Royal Highness had good general knowledge and did well in these classes. Another much-liked subject was science, especially practical demonstration and experimentation. Once, a Thai teacher held a discussion on the topic ‘We cannot live alone on earth’, and five students were selected to speak in front of the others. Each of them provided different good reasons and the discussion concluded satisfactorily. Everyone in the class was assigned to write an essay from the discussion. Her Royal Highness wrote hers in neat handwriting. As a Grade-3 student, Her Royal Highness was a role model for her classmates.” When it was time to choose a specialized field for high school education at Chitralada School, Her Royal Highness opted for science to meet her royal mother’s desire and contribute her knowledge to the country in the future. Since then, Her Royal Highness devoted herself to the study of science until completing the high school science program at Chitralada School. Her Royal Highness initially wanted to pursue undergraduate education in medical science to follow in the footsteps of her paternal grandfather, HRH Prince Mahitala Dhibesra Adulyadej Vikrom The Prince Father. Anyway, owing to her physical health, Her Royal Highness finally decided to further her studies in the science program at the Faculty of Science and Arts, Kasetsart University, and took the entrance examination like other students. ...สมเด็จแม่เคยรับสงว่า ั่ ทรงมีลูกเพียง ๔ คน โปรดที่จะให้ศึกษาในแขนงว ิชาต่าง ๆ กัน เพือที่ ่จะได้มาทําประโยชน์ ให้กับประเทศชาติได้หลายด้าน ดังนัน เมื ้ อสมเด็จพระเทพรัตนฯ ่ ทรงศึกษาทางด้านอักษรศาสตร์ก่อนแล้ว จึงได้ตัดสนใจมาเร ียนทางด้านว ิทยาศาสตร์ ิ แม้จะชอบด้านศิลปะก็ตาม... …My mother said she had four children and would like each child to study in different fields so that they could contribute to the country comprehensively. Since HRH Princess Maha Chakri Sirindhorn had already chosen to study liberal arts, I decided to study science although I was also fond of the arts… พระดํารัสตอนหนึ่งของสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี A remark by HRH Princess Chulabhorn Krom Phra Srisavangavadhana

46 ในยามที่ทรงศึกษาต่อในระดับปร ิญญาตร ี สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระ ศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงเป็นนิสิตที่รักของเหล่าพระสหาย อย่างยิ่ง เพราะทรงปฏิบัติพระองค์เฉกเช่นนิสิตทั่วไป เช่น ทรงผ่าน “ธรรมเนียม” การรับน้องใหม่ด้วยความสนุกสนาน ทรงจักรยานเพื่อไป ทรงศึกษาว ิชาต่าง ๆ ในระหว่างเปลี่ยนชัวโมงเร ียนเช่นเดียวกันกับพระสหาย ่ เนื่องจากพื้นที่ของมหาว ิทยาลัยเกษตรศาสตร์นั้นกว้างขวางมาก เมื่อเข้าสู่ระดับชันปีที่ ๒ ที่นิสิตต้องเลือกเร ียนว ิชาการเฉพาะด้าน ้ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงเลือกว ิชาเคมี เป็นว ิชาเอก และมุ่งความสําคัญไปที่องค์ความรู้ด้านเคมีอินทร ีย์เป็นหลัก ด้วยพระปณิธานอันมุ่งมั่นที่ว่า “จะทรงน�าความรู้มาใช้ในงานทดลอง ของโครงการต่าง ๆ ที่ด�าเนินการตามพระราชด�าริของพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว” สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงศึกษา หลักทฤษฎีของว ิชาต่าง ๆ อย่างลึกซึ้ง และทรงร่วมปฏิบัติการทดลอง ทางว ิทยาศาสตร์ในห้องปฏิบัติการเพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ สําหรับการทรงงานทดลองด้านเคมีนั้น ทรงมีคุณสมบัติของนักว ิจัย ที่เพียบพร้อม ทรงมีทักษะการสังเกต ทรงมีทักษะไหวพร ิบปฏิภาณในการ ปฏิบัติงานด้วยความถี่ถ้วน เป็นระบบ ดังนั้น จึงทรงประสบผลสําเร็จในการ ปฏิบัติงานอย่างดียิงเสมอ ผลจากการทดลองเป็นไปด้วยความถูกต้องแม่นยํ ่า ตามเป้าหมายที่ทรงกําหนด ทั้งยังได้ผลดี และด้วยคุณลักษณะดังกล่าว เป็นเหตุให้ทรงได้รับรางวัลเร ียนดีจากมหาว ิทยาลัยเกษตรศาสตร์ติดต่อกัน ถึง ๓ ปีซ้อน เมื่อเข้าสู่กระบวนการฝึกงานในระดับชันปีที่ ๓ เพื่อให้มีประสบการณ์ ้ จากการทํางาน สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงเลือกฝึกงานที่กรมว ิทยาศาสตร์บร ิการ กระทรวงอุตสาหกรรม และที่ สถาบันว ิจัยว ิทยาศาสตร์ประยุกต์แห่งประเทศไทย อีกแห่งหนึ่ง

47 At the undergraduate level, Her Royal Highness was much beloved by her friends since she conducted herself in the same way as her contemporaries. For example, Her Royal Highness entered the welcoming activity with enthusiasm and, during each semester, bicycled to classes in different buildings in the university compound (Kasetsart University is very spacious). Starting the second year, each student was required to decide on his/her specialization. Her Royal Highness chose chemistry with a focus on organic chemistry, aspiring to “apply her knowledge to experiments in different royally-initiated projects of HM King Bhumibol Adulyadej The Great”. Her Royal Highness studied the theories in different subjects and participated in chemical experiments to acquire deeper insight. Having the attributes for an ideal researcher, Her Royal Highness showed quick and keen perception as well as a talent to work carefully and systematically. Her performance was thus always outstanding – successful experiments with precise and accurate results. As such, for three consecutive years Her Royal Highness was awarded the prize for students with best performance by the university. After her third year, Her Royal Highness was awarded internship at the Department of Science Service, Ministry of Industry and at the Applied Scientific and Research Corporation of Thailand (currently the Thailand Institute of Scientific and Technological Research). ทรงมุ่งความสาํ คัญ ไปที่องค์ความรู้ ด้านเคมีอินทร ีย์เป็นหลัก ด้วยพระปณิธานอันมุ่งมันที ่ ่ว่า จะทรงนําความรู้มาใช้ในงานทดลอง ของโครงการต่าง ๆ ที่ดําเนินการตาม พระราชดําร ิของ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว Her Royal Highness chose chemistry with a focus on organic chemistry, aspiring to apply her knowledge to experiments in different royally-initiated projects of HM King Bhumibol Adulyadej The Great

48 ทั้งนี้ ทรงเข้าปฏิบัติงานในหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งกองเคมีอุตสาหกรรม กองเภสัชอุตสาหกรรม กองอุตสาหกรรมอาหาร และกองจุลชีวอุตสาหกรรม ทําให้ทรงเร ียนรู้ถึงโครงการต่าง ๆ อย่างลึกซึ้ง เช่น การทําสีที่ใช้วัตถุดิบ จากธรรมชาติ การสกัดนíามันจากพืชสมุนไพร การผลิตเคร ื่องสําอางบางชนิด ทั้งยังทรงปฏิบัติงานว ิจัยเกี่ยวกับนíาหอมและนíาผลไม้ และทรงนําผล การศึกษาเร ียนรู้ที่ได้รับมาเสนอเป็นบทความ เช่น เร ื่อง “น�้ามันยูคาลิปตัส” ในการสัมมนานิสิตที่เลือกเร ียนว ิชาเคมีเป็นว ิชาเอก สมัยที่ทรงศึกษา ในระดับชันปีที่ ๔ ้ องค์ความรู้ที่ทรงได้รับจากการฝึกงาน ทรงนําไปต่อยอดเพื่อการพัฒนา สร้างอาชีพ สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรและราษฎรในเวลาต่อมา เช่น ในยามที่ โดยเสด็จสมเด็จพระบรมชนกนาถไปทรงเยี่ยมราษฎร ทรงแนะนําให้ราษฎร รู้จักการนําผลไม้ชนิดต่าง ๆ มาแปรรูปเพื่อเพิ่ มรายได้ในครัวเร ือน เป็นต้น สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงสําเร็จ การศึกษาระดับปร ิญญาตร ีใน พ.ศ. ๒๕๒๑ ด้วยผลคะแนนดีเยี่ยม ทรงได้รับ ปร ิญญาว ิทยาศาสตรบัณฑิตทางเคมี เกียรตินิยมอันดับ ๑ มีคะแนน เฉลี่ยสะสมสูงถึง ๓.๘๐ และทรงเข้ารับพระราชทานปร ิญญาบัตรจาก พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ จากนั้น ทรงศึกษาต่อในระดับมหาบัณฑิต พระองค์มีพระดําร ิว่า หากทรงศึกษาว ิชาการทางเคมีให้กว้างขวางลึกซึ้ง จะทรงนําความรู้ที่ได้รับ มาสร้างประโยชน์ต่อการพัฒนาประเทศชาติให้เจร ิญก้าวหน้าต่อไป และจาก ผลการศึกษาอันยอดเยี่ยมในระดับปร ิญญาตร ี มหาว ิทยาลัยมหิดลจึงอนุมัติ ให้ทรงศึกษาในระดับปรัชญาดุษฎีบัณฑิตหร ือปร ิญญาเอกโดยไม่ต้องผ่าน ระดับมหาบัณฑิต พระองค์จึงทรงศึกษาต่อในระดับปร ิญญาเอก ภาคว ิชาเคมี คณะว ิทยาศาสตร์ มหาว ิทยาลัยมหิดล ตั้งแต่วันที่ ๑๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ เป็นต้นมา ตลอดระยะเวลา ๖ ปีที่ทรงศึกษาในระดับปร ิญญาเอก สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศร ีสวางควัฒน วรขัตติยราชนาร ี ทรงทุ่มเทพระว ิร ิยอุตสาหะ เป็นอย่างยิง นอกจากจะเสด็จไปทรงพระอักษรร่วมกับพระสหายในชั ่นเร ียน้ อย่างสม}าเสมอแล้ว ยังทรงงานว ิจัยในห้องปฏิบัติการด้วยพระองค์เอง อย่างมิทรงย่อท้อ แม้จะทรงประสบปัญหาแพ้สารเคมีก็ตาม During her internship, Her Royal Highness worked for different agencies including the Industrial Chemistry Division, the Industrial Pharmacy Division, the Food Industry Division, and the Industrial Microbiology Division. This allowed her to learn about many different industries such as production of dyes from natural materials, herbal oil extraction, and cosmetic production. Her Royal Highness also researched into perfume and fruit juice production. She shared what she had learned through different articles such as the paper on eucalyptus oil presented at the seminar for chemistry students during her fourth year of study at the university. Her Royal Highness also amassed knowledge acquired during her internship for the benefit of farmers and local people. When accompanying her royal father to remote areas, Her Royal Highness encouraged people to process different kinds of local fruit to increase their incomes. In 1978, Her Royal Highness graduated with an accumulated grade point average of 3.80 and received her Bachelor of Science (Chemistry) degree with first-class honors from HM King Bhumibol Adulyadej The Great on the 19th of July 1979. Subsequently, Her Royal Highness decided to pursue her studies at the postgraduate level, anticipating that her depth and breadth of knowledge in chemistry would contribute to future national development. Given her excellent performance and grade points at the undergraduate level, Mahidol University admitted Her Royal Highness to a doctoral degree program and was exempted from the master’s degree requirements. As such, Her Royal Highness started her doctoral education at the Department of Chemistry, Faculty of Science, Mahidol University on the 18th of May 1979. Her Royal Highness carried out her doctoral study industriously for six years. She attended classes on a regular basis and conducted laboratory research vigorously in spite of her allergies to certain chemical substances.