91 3.2 ทักษะ/กระบวนการ (P) วาดภาพระบายสีตามจินตนาการได้ 3.3 คุณลักษณะที่พึงประสงค์ (แสดงพฤติกรรมการเรียน) (A) นักเรียนมีความมุ่งมั่นในการปฏิบัติกิจกรรมในชั้นเรียน 4. สาระการเรียนรู้ 1. สร้างสรรค์ผลงานตามจินตนาการ 5. สมรรถนะสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน 1) ความสามารถในการสื่อสาร 2) ความสามารถในการคิด 3) ความสามารถในการแก้ปัญหา 6. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 1) รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ 5) อยู่อย่างพอเพียง 2) ซื่อสัตย์ สุจริต 6) มุ่งมั่นในการทำงาน 3) มีวินัย 7) รักความเป็นไทย 4) ใฝ่เรียนรู้ 8) มีจิตสาธารณะ 7. กิจกรรมการเรียนรู้ (กิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบวิธีการสอนทางตรง) ชั่วโมงที่ 1 ขั้นที่ 1 ขั้นนำ 1. นักเรียนรับทราบวัตถุประสงค์ของบทเรียน และพฤติกรรมการเรียนที่คาดหวัง 2. นักเรียนทราบถึงเนื้อหาของบทเรียนและทบทวนความรู้และประสบการณ์เดิมของ นักเรียนอย่างคร่าวๆ โดยครูและนักเรียนสนทนากัน สอบถามความรู้เกี่ยวกับการวาดภาพตาม จินตนาการ ที่นักเรียนเคยลงมือปฏิบัติ ว่านักเรียนเข้าใจ มีวิธีการวาดภาพตามจินตนาการอย่างไร และมีความคิดเห็นต่อการวาดภาพตามจินตนาการอย่างไรอย่างไร ให้นักเรียนแสดงความคิดเห็น และ
92 ครูอธิบายถึงความสำคัญของการวาดภาพตามจินตนาการ และแสดงภาพตัวอย่าง และสนทนา เกี่ยวกับรูปภาพเหล่านั้น ขั้นที่ 2 ขั้นนำเสนอบทเรียน 1. นักเรียนทราบถึงเนื้อหาในบทเรียน โดยเปิดโอกาสให้นักเรียนซักถาม และครูผู้สอน ยกตัวอย่างประกอบเพิ่มเติม หลังจากนั้นครูแจกใบกิจกรรมที่ 5.1 เรื่อง จินตนาการของฉัน 2. นักเรียนตรวจสอบความเข้าใจตรงตามจุดประสงค์หรือไม่ โดยวิธีการซักถามจากครู ก่อนให้นักเรียนลงมือปฏิบัติงาน เช่น นักเรียนเข้าใจในขั้นตอนการฝึกปฏิบัติหรือไม่ หรือหากมีข้อ สงสัยขั้นตอนใดเป็นต้น ซักถามนักเรียนจนกว่าจะเข้าใจดีแล้ว ชั่วโมงที่ 2-3 ขั้นที่ 3 ขั้นปฏิบัติตามแบบ 1. นักเรียนสังเกตครูสาธิตการปฏิบัติตามลำดับขั้นตอนการปฏิบัติงานตามแบบให้ นักเรียนดูเป็นตัวอย่างจนเสร็จ แล้วให้นักเรียนปฏิบัติตามแบบตามขั้นตอนที่ครูสาธิต ขณะที่นักเรียน ปฏิบัติ ครูผู้สอนต้องคอยดูแลพร้อมให้ข้อมูลย้อนกลับ เพื่อแก้ไขข้อผิดพลาดของนักเรียน ขั้นที่ 4 ขั้นฝึกปฏิบัติภายใต้การกำกับของผู้ชี้แนะ 1. นักเรียนลงมือปฏิบัติด้วยตนเองในชั้นเรียน ส่วนครูดูแลและคอยช่วยเหลือนักเรียน โดยให้ข้อมูลย้อนกลับโดยใช้การชมเชยและบอกให้นักเรียนแก้ไขข้อผิดพลาด ขั้นที่ 5 ขั้นการฝึกปฏิบัติอย่างอิสระ 1. นักเรียนหลังจากสามารถปฏิบัติได้แล้ว จนครูเห็นว่านักเรียนสามารถปฏิบัติได้เอง แล้ว ครูจึงแจกใบกิจกรรมที่ 5.2 เรื่อง การวาดภาพระบายสีตามจินตนาการ และอธิบายวิธีการ ขั้นตอนการปฏิบัติงาน ก่อนปล่อยให้ผู้เรียนปฏิบัติต่อย่างอิสระ เพื่อช่วยให้เกิดความชำนาญ และการ เรียนรู้ที่คงทน ครูไม่จำเป็นต้องให้ข้อมูลป้อนกลับในทันที แต่สามารถให้ภายหลังที่ตรวจชิ้นงาน ของ นักเรียน การฝึกปฏิบัติในขั้นนี้ไม่ควรทำติดต่อกันในครั้งเดียว ควรมีการฝึกเป็นระยะๆ เพื่อช่วยให้การ เรียนรู้อยู่คงทนขึ้น 8. สื่อการเรียนรู้และแหล่งการเรียนรู้ 8.1 สื่อการเรียนรู้ 1. ใบกิจกรรมที่ 5.1 เรื่อง จินตนาการของฉัน 2. ใบกิจกรรมที่ 5.2 เรื่อง การวาดภาพระบายสีตามจินตนาการ 3. รูปผลงานตัวอย่างเกี่ยวกับการวาดตามจินตนาการ
93 8.2 แหล่งการเรียนรู้ 1. ห้องสมุด 2. อินเทอร์เน็ต 3. หนังสือรายวิชาทัศนศิลป์ ม. 1 9. การวัดและประเมินผล เป้าหมาย การเรียนรู้ ภาระงาน/ ชิ้นงาน เครื่องมือ วิธีวัดผล เกณฑ์การ ประเมิน บอก ความหมายของ การวาดภาพหุ่น นิ่งและสิ่งของ รอบตัวได้ (K) 1. การตอบ คำถามในชั้น เรียน 1. แบบตรวจ การตอบคำถาม ในชั้นเรียน 1. ตอบคำถาม ในชั้นเรียน ผ่านเกณฑ์ การให้คะแนน ร้อยละ 80 วาดภาพระบาย สีหุ่นนิ่งและ สิ่งของรอบตัว ได้ (P) 1. ใบกิจกรรมที่ 5.2 เรื่อง การ วาดภาพระบายสี ตามจินตนาการ 1. แบบประเมิน ใบกิจกรรมที่ 5.2 เรื่อง การวาด ภาพระบายสีตาม จินตนาการ 1. ประเมินใบ กิจกรรมที่ 5.2 เรื่อง การวาด ภาพระบายสีตาม จินตนาการ ผ่านเกณฑ์ การให้คะแนน ร้อยละ 80 นักเรียนมีความ มุ่งมั่นใน การปฏิบัติ กิจกรรมในชั้น เรียน (A) 1. พฤติกรรม ในชั้นเรียน 1. แบบประเมิน พฤติกรรมใน ชั้นเรียน 1. สังเกต พฤติกรรมในชั้น เรียน ผ่านเกณฑ์ การให้คะแนน ร้อยละ 80
94 2. แบบประเมินผลงานด้านทักษะการวาดภาพระบายสี
95 แบบประเมินผลงานด้านทักษะการวาดภาพระบายสี คำชี้แจง : ให้ครูผู้สอนประเมินปงานลงในช่องตารางคะแนนตามความเป็นจริง ลำดับ ชื่อ-สกุล รายการที่ประเมิน รวม สรุป ผล การ ประเมิน 1. เทคนิคการ ใช้เส้น 2. แสงเงา ภายในภาพ 3. เทคนิคการ ใช้สี 4. การใช้ รุปร่าง-รูปทรง 5. ความ สวยงามและ ความประณีต (2) (2) (2) (2) (2) (10) ผ่าน/ไม่ ผ่าน เกณฑ์การให้คะแนน พฤติกรรมที่ระดับดีมาก คือ 2 คะแนน พฤติกรรมที่ระดับดี คือ 1.5 คะแนน พฤติกรรมที่ระดับพอใช้ คือ 1 คะแนน พฤติกรรมที่ระดับปรับปรุง คือ 0.5 คะแนน ระดับคุณภาพ ระดับคุณภาพ 4 หมายถึง ระดับดีมาก คะแนน 8-10 ระดับคุณภาพ 3 หมายถึง ระดับดี คะแนน 5.5-7.5 ระดับคุณภาพ 2 หมายถึง ระดับพอใช้ คะแนน 3-5 ระดับคุณภาพ 1 หมายถึง ระดับปรับปรุง คะแนน 0.5-2.5 เกณฑ์การผ่านระดับคุณภาพ 3 (ดี) ขึ้นไป ลงชื่อ..................................................ผู้ประเมิน (นายพงษ์พัฒน์ กุลเจริญพิพัฒน์) ครูผู้สอน
96 3. เกณฑ์การประเมินทักษะการวาดภาพระบายสี
97 เกณฑ์การประเมินทักษะการวาดภาพระบายสี (Rubric Score) ประเด็นการ ประเมิน เกณฑ์การให้คะแนน 2 1.5 1 0.5 1. ทักษะ การใช้เส้น ผลงานแสดงออกถึง ลักณะการใช้เส้นที่ หลากหลาย มี น้ำหนักของเส้นที่ สวยงาม และชัดเจน ผลงานแสดงออกถึง ลักณะการใช้เส้นที่ หลากหลาย มี น้ำหนักของเส้น ภายในผลงาน ผลงานแสดงออก ถึงลักณะการใช้ เส้นที่หลากหลาย ภายในผลงาน ผลงานไม่ แสดงออกถึง ลักณะการใช้เส้น ภายในผลงาน 2. แสง-เงา ภายในภาพ กำหนดแสง-เงาของ วัตถุได้ถูกต้องตาม หลักการทาง ทัศนศิลป์อย่าง ชัดเจน กำหนดแสง-เงาของ วัตถุได้ถูกต้องตาม หลักการทาง ทัศนศิลป์ กำหนดแสง-เงา ของวัตถุได้ถูกต้อง ส่วนน้อยตาม หลักการทาง ทัศนศิลป์ กำหนดแสง-เงา ของวัตถุไม่ถูก ถูกต้องตาม หลักการทาง ทัศนศิลป์ 3. เทคนิค การใช้สี สีมีความเด่นชัดมาก มีการแบ่งน้ำหนัก ของสีในระยะหน้า กลาง และหลังของ ภาพได้อย่างชัดเจน สีมีความเด่นชัดดี มี การแบ่งระยะหน้า กลาง และหลังของ ภาพ สีมีความเด่นปาน กลางมีการแบ่ง ระยะของภาพ สีมีความเด่นชัด น้อยไม่มีการแบ่ง ระยะของภาพ 4. การใช้ รุปร่างรูปทรง กำหนดรูปร่างรูปทรงของวัตถุ ถูกต้องชัดเจน แสดง ถึงขนาดและพื้นที่ ของเนื้อหาในผลงาน ได้อย่างหลากหลาย กำหนดรูปร่างรูปทรงของวัตถุ ได้ อย่างชัดเจน และ แสดงถึงขนาดและ พื้นที่ของเนื้อหา แสดงถึงการ กำหนดรูปร่างรูปทรงของวัตถุ ได้อย่างชัดเจน ไม่แสดงถึง รูปร่าง-รูปทรง ของวัตถุ ภายใน ผลงาน 5. ความ สวยงามและ ความ ประณีต ผลงานมีความสะอาด เรียบร้อย แสดงออก ถึงความประณีตใน การสร้างสรรค์ ออกแบบผลงาน วาดภาพระระบายสี ผลงานมีความ สะอาดเรียบร้อย มี รายละเอียดภายใน ผลงานมาก ผลงานมีความ สะอาดเรียบร้อย แต่แสดง รายละเอียดใน ผลงานน้อย ผลงานไม่มีความ สะอาดเรียบร้อย และไม่แสดงออก ซึ่งรายละเอียด ตามจุดประสงค์ ที่กำหนดให้
98 4. แบบทดสอบก่อนเรียน ความรู้เบื้องต้น เรื่อง ทัศนธาตุ
99 แบบทดสอบก่อนเรียน ความรู้เบื้องต้น เรื่อง ทัศนธาตุ คำชี้แจง : ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย (X) ทับลงหน้าคำตอบที่เห็นว่าถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว (20 ข้อ 10 คะแนน) 1. ข้อใดไม่ใช่องค์ประกอบของทัศนธาตุ ก. จุด เส้น สี ข. รูปร่าง รูปทรง แสงเงา ค. ขนาด สัดส่วน บรรยากาศ ง. พื้นผิว พื้นที่ว่าง 2. ลักษณะหยาบ เรียบ มันวาว คือลักษณะของทัศนธาตุในข้อใด ก. จุด ข. เส้น ค. ขนาด ง. ลักษณะผิว 3. โครงสร้างของวัตถุสิ่งของที่ปรากฏในลักษณะ ๓ มิติ คือ มีความกว้าง ความยาว ความลึก หรือความหนา เป็นทัศนธาตุที่เรียกว่าอะไร ก. รูปทรง ข. รูปร่าง ค. รูปลักษณ์ ง. ปริมาตร 4. หากนักเรียนต้องการวาดรูปสะพานให้เหมาะสมกับธรรมชาติให้ความรู้สึกอ่อนโยน นักเรียน ควรเลือกใช้เส้นใดในการออกแบบสะพาน ก. เส้นตรงในแนวตั้ง ข. เส้นตรงในแนวนอน ค. เส้นโค้ง ง. เส้นโค้งก้นหอย 5. อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ มีทัศนธาตุใดเป็นจุดสำคัญ ก. เส้น ข. รูปและพื้น ค. มิติ ง. รูปทรงและบริเวณว่าง 6. เส้นตรงแนวตั้งให้ความรู้สึกในข้อใด ก. ความรู้สึกกว้าง เวิ้งว้าง ราบเรียบ สงบนิ่ง ข. ความรู้สึกอ่อนช้อย นุ่มนวล พลิ้วไหว ค. ความรู้สึกวุ่นวาย ยุ่งเหยิง ง. ความรู้สึกสูงสง่า มั่นคง แข็งแรง
100 7. หากนักเรียนอยากวาดภาพของทะเล ที่กำลังเคลื่อนไหว ควรเลือกใช้เส้นแบบใดในการวาด ก. เส้นตรงแนวนอน ข. เส้นโค้ง ค. เส้นเฉียง ง. เส้นซิกแซก 8. “พลอยลูบเปลือกของต้นไม้แล้วรู้สึกขรุขระ” จากข้อความดังกล่าวอธิบายถึงทัศนธาตุใน ข้อใด ก. รูปร่าง ข. จุดหลาย ๆ จุด ค. เส้น ง. พื้นผิว 9. ภาพกลุ่มใดแสดงลักษณะโครงสร้างที่เป็นรูปทรงทั้งหมด ก. ข. ค. ง. 10. ข้อใดคือความแตกต่างระหว่างรูปทรงและรูปร่าง ก. รูปทรงมีมิติ ข. รูปทรงไม่มีความยาว ค. รูปทรงไม่มีรูปเรขาคณิต ง. รูปทรงมีความหนา 11. ข้อใดคือจุดประสงค์หลักการใช้เส้นแสดงระยะตื้น ลึก ใกล้ ไกล ก. เพื่อให้เกิดมิติ ข. เพื่อให้เกิดความรู้สึก ค. เพื่อให้เกิดความแข็งแรง มั่นคง ง. เพื่อให้เกิดความเคลื่อนไหว 12. สีน้ำเงินผสมกับสีแดงจะได้สีอะไร ก. สีม่วง ข. สีดำ ค. สีน้ำตาล ง. สีเขียว
101 13. สีในข้อใดเป็นสีคู่ตรงข้าม ก. เหลืองและน้ำเงิน ข. ส้มและน้ำเงิน ค. ม่วงและแดง ง. ม่วงแดงและม่วงน้ำเงิน 14. ข้อใดคือสีที่จัดอยู่ได้ในทั้งวรรณะร้อนและวรรณะเย็น ก. ส้มและเหลือง ข. แดงและเขียว ค. แดงและน้ำเงิน ง. เหลืองและม่วง 15. หากต้องการลดความรุนแรงหรือความเข้มของสีควรผสมสีใดเพิ่มเข้าไป ก. สีขาว ข. สีเหลือง ค. สีเขียว ง. สีแดง 16. ข้อใดเป็นกลุ่มสีที่อยู่ในวรรณะสีเย็นทั้งหมด ก. เขียว - เขียวเหลือง - ม่วงน้ำเงิน ข. ส้มเหลือง - แดง - ม่วงแดง ค. ม่วงแดง - ส้มแดง - ส้ม ง. ส้ม - เหลือง – ส้มเหลือง 17. หากนักเรียนต้องการวาดภาพหุ่นนิ่งที่ประกอบไปด้วยแจกันดอกไม้ ซึ่งแจกันมีสีแดงปักด้วย ดอกกุหลาบสีส้ม แต่นักเรียนเลือกแม่สีได้แค่ ๒ สี นักเรียนควรเลือกสีในข้อใด ก. สีเขียว สีแดง ข. สีส้ม สีน้ำเงิน ค. สีแดง สีส้ม ง. สีแดง สีเหลือง 18. ดาวใส่ชุดเดรสลายดอกไม้ที่ประกอบด้วยสีม่วง แดง ส้มแดง ส้ม เหลือง ตามหลักของ การจัดองค์ประกอบศิลป์ ดาวใส่ชุดที่ใช้สีในข้อใดในการสร้างสรรค์ ก. สีคู่ตรงข้าม ข. สีขั้นที่ ๓ ค. สีวรรณะเย็น ง. สีวรรณะร้อน 19. ข้อใดอธิบายอิทธิพลของสีที่มีต่อความรู้สึกได้ถูกต้อง ก. สีฟ้า ให้ความรู้สึกสว่าง สดใส ศรัทธา น่าเคารพ ข. สีขาว ให้ความรู้สึก มีเสน่ห์ น่าติดตาม เร้นลับ ซ่อนเร้น มีอำนาจ ค. สีแดง ให้ความรู้สึกสงบ สุขุม สุภาพ หนักแน่น เคร่งขรึม ง. สีเขียว สร้างความรู้สึกเย็นสบาย ใช้เป็นสีที่ช่วยผ่อนคลายความเครียดได้
102 20. น้ำหนักและแสงเงามีคุณค่าในงานทัศนศิลป์อย่างไร ก. ช่วยทำให้ผลงานที่สร้างสรรค์ออกมาเหมือนจริงมากยิ่งขึ้น ข. ช่วยให้ภาพที่วาดออกมามีความคมชัดมากยิ่งขึ้น ค. ช่วยลดความรุนแรงของเส้นของสีและจะเสริมให้งานดูเด่นยิ่งขึ้น ง. ช่วยให้ภาพเป็นธรรมชาติมากยิ่งขึ้น
103 5. แบบทดสอบหลังเรียน ความรู้เบื้องต้น เรื่อง ทัศนธาตุ
104 แบบทดสอบหลังเรียน ความรู้เบื้องต้น เรื่อง ทัศนธาตุ คำชี้แจง : ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย (X) ทับลงหน้าคำตอบที่เห็นว่าถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว (20 ข้อ 10 คะแนน) 1. ข้อใดไม่ใช่องค์ประกอบของทัศนธาตุ ก. จุด เส้น สี ข. รูปร่าง รูปทรง แสงเงา ค. ขนาด สัดส่วน บรรยากาศ ง. พื้นผิว พื้นที่ว่าง 2. ลักษณะหยาบ เรียบ มันวาว คือลักษณะของทัศนธาตุในข้อใด ก. จุด ข. เส้น ค. ขนาด ง. ลักษณะผิว 3. โครงสร้างของวัตถุสิ่งของที่ปรากฏในลักษณะ ๓ มิติ คือ มีความกว้าง ความยาว ความลึก หรือความหนา เป็นทัศนธาตุที่เรียกว่าอะไร ก. รูปทรง ข. รูปร่าง ค. รูปลักษณ์ ง. ปริมาตร 4. หากนักเรียนต้องการวาดรูปสะพานให้เหมาะสมกับธรรมชาติให้ความรู้สึกอ่อนโยน นักเรียน ควรเลือกใช้เส้นใดในการออกแบบสะพาน ก. เส้นตรงในแนวตั้ง ข. เส้นตรงในแนวนอน ค. เส้นโค้ง ง. เส้นโค้งก้นหอย 5. อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ มีทัศนธาตุใดเป็นจุดสำคัญ ก. เส้น ข. รูปและพื้น ค. มิติ ง. รูปทรงและบริเวณว่าง 6. เส้นตรงแนวตั้งให้ความรู้สึกในข้อใด ก. ความรู้สึกกว้าง เวิ้งว้าง ราบเรียบ สงบนิ่ง ข. ความรู้สึกอ่อนช้อย นุ่มนวล พลิ้วไหว ค. ความรู้สึกวุ่นวาย ยุ่งเหยิง ง. ความรู้สึกสูงสง่า มั่นคง แข็งแรง
105 7. หากนักเรียนอยากวาดภาพของทะเล ที่กำลังเคลื่อนไหว ควรเลือกใช้เส้นแบบใดในการวาด ก. เส้นตรงแนวนอน ข. เส้นโค้ง ค. เส้นเฉียง ง. เส้นซิกแซก 8. “พลอยลูบเปลือกของต้นไม้แล้วรู้สึกขรุขระ” จากข้อความดังกล่าวอธิบายถึงทัศนธาตุใน ข้อใด ก. รูปร่าง ข. จุดหลาย ๆ จุด ค. เส้น ง. พื้นผิว 9. ภาพกลุ่มใดแสดงลักษณะโครงสร้างที่เป็นรูปทรงทั้งหมด ก. ข. ค. ง. 10. ข้อใดคือความแตกต่างระหว่างรูปทรงและรูปร่าง ก. รูปทรงมีมิติ ข. รูปทรงไม่มีความยาว ค. รูปทรงไม่มีรูปเรขาคณิต ง. รูปทรงมีความหนา 11. ข้อใดคือจุดประสงค์หลักการใช้เส้นแสดงระยะตื้น ลึก ใกล้ ไกล ก. เพื่อให้เกิดมิติ ข. เพื่อให้เกิดความรู้สึก ค. เพื่อให้เกิดความแข็งแรง มั่นคง ง. เพื่อให้เกิดความเคลื่อนไหว 12. สีน้ำเงินผสมกับสีแดงจะได้สีอะไร ก. สีม่วง ข. สีดำ ค. สีน้ำตาล ง. สีเขียว
106 13. สีในข้อใดเป็นสีคู่ตรงข้าม ก. เหลืองและน้ำเงิน ข. ส้มและน้ำเงิน ค. ม่วงและแดง ง. ม่วงแดงและม่วงน้ำเงิน 14. ข้อใดคือสีที่จัดอยู่ได้ในทั้งวรรณะร้อนและวรรณะเย็น ก. ส้มและเหลือง ข. แดงและเขียว ค. แดงและน้ำเงิน ง. เหลืองและม่วง 15. หากต้องการลดความรุนแรงหรือความเข้มของสีควรผสมสีใดเพิ่มเข้าไป ก. สีขาว ข. สีเหลือง ค. สีเขียว ง. สีแดง 16. ข้อใดเป็นกลุ่มสีที่อยู่ในวรรณะสีเย็นทั้งหมด ก. เขียว - เขียวเหลือง - ม่วงน้ำเงิน ข. ส้มเหลือง - แดง - ม่วงแดง ค. ม่วงแดง - ส้มแดง - ส้ม ง. ส้ม - เหลือง – ส้มเหลือง 17. หากนักเรียนต้องการวาดภาพหุ่นนิ่งที่ประกอบไปด้วยแจกันดอกไม้ ซึ่งแจกันมีสีแดงปักด้วย ดอกกุหลาบสีส้ม แต่นักเรียนเลือกแม่สีได้แค่ ๒ สี นักเรียนควรเลือกสีในข้อใด ก. สีเขียว สีแดง ข. สีส้ม สีน้ำเงิน ค. สีแดง สีส้ม ง. สีแดง สีเหลือง 18. ดาวใส่ชุดเดรสลายดอกไม้ที่ประกอบด้วยสีม่วง แดง ส้มแดง ส้ม เหลือง ตามหลักของ การจัดองค์ประกอบศิลป์ ดาวใส่ชุดที่ใช้สีในข้อใดในการสร้างสรรค์ ก. สีคู่ตรงข้าม ข. สีขั้นที่ ๓ ค. สีวรรณะเย็น ง. สีวรรณะร้อน 19. ข้อใดอธิบายอิทธิพลของสีที่มีต่อความรู้สึกได้ถูกต้อง ก. สีฟ้า ให้ความรู้สึกสว่าง สดใส ศรัทธา น่าเคารพ ข. สีขาว ให้ความรู้สึก มีเสน่ห์ น่าติดตาม เร้นลับ ซ่อนเร้น มีอำนาจ ค. สีแดง ให้ความรู้สึกสงบ สุขุม สุภาพ หนักแน่น เคร่งขรึม ง. สีเขียว สร้างความรู้สึกเย็นสบาย ใช้เป็นสีที่ช่วยผ่อนคลายความเครียดได้
107 20. น้ำหนักและแสงเงามีคุณค่าในงานทัศนศิลป์อย่างไร ก. ช่วยทำให้ผลงานที่สร้างสรรค์ออกมาเหมือนจริงมากยิ่งขึ้น ข. ช่วยให้ภาพที่วาดออกมามีความคมชัดมากยิ่งขึ้น ค. ช่วยลดความรุนแรงของเส้นของสีและจะเสริมให้งานดูเด่นยิ่งขึ้น ง. ช่วยให้ภาพเป็นธรรมชาติมากยิ่งขึ้น
108 เฉลยแบบทดสอบก่อนและหลังเรียน ความรู้เบื้องต้น เรื่อง ทัศนธาตุ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ ข้อที่ คำตอบ 1 ค. ขนาด สัดส่วน บรรยากาศ 2 ง. พื้นผิว 3 ก. รูปทรง 4 ค. เส้นโค้ง 5 ง. รูปทรงและบริเวณว่าง 6 ง. ความรู้สึก สูงสง่า มั่นคง แข็งแรง 7 ข. เส้นโค้ง 8 ง. พื้นผิว 9 ง. 10 ง. รูปทรงมีความหนา 11 ก. เพื่อให้เกิดมิติ 12 ก. สีม่วง 13 ข. ส้มและน้ำเงิน 14 ง. เหลือง – ม่วง 15 ก. สีขาว 16 ก. เขียว- เขียวเหลือง -ม่วงน้ำเงิน 17 ง. สีแดง สีเหลือง 18 ง. สีวรรณะร้อน 19 ง. สีเขียว สร้างความรู้สึกเย็นสบาย ใช้เป็นสีที่ช่วยผ่อนคลายความเครียดได้ 20 ก. ช่วยทำให้ผลงานที่สร้างสรรค์ออกมาเหมือนจริงมากยิ่งขึ้น
109 ภาคผนวก ค ตารางแสดงการหาค่า IOC ของเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย
110 ตารางที่12 การวิเคราะห์ความสอดคล้องของแผนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน วิชาทัศนศิลป์ โดยใช้รูปแบบการสอนทางตรง สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 แผนที่ รายการประเมิน ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ IOC แปลผล คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 1 1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. สาระสำคัญสอดคล้องกับตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ครอบคลุม เนื้อหาสาระ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน สอดคล้องกับเนื้อหาและตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. กิจกรรมการเรียนการสอนเน้น กระบวนการคิดและสร้างความรู้ ด้วยตนเอง +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 6. สื่อและอุปกรณ์สอดคล้องกับ เนื้อหาและกิจกรรม +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 7. การวัดและประเมินผล ครอบคลุมจุดประสงค์การเรียนรู้ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2 1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. สาระสำคัญสอดคล้องกับตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ครอบคลุม เนื้อหาสาระ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน สอดคล้องกับเนื้อหาและตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. สื่อและอุปกรณ์สอดคล้องกับ เนื้อหาและกิจกรรม +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 6. การวัดและประเมินผล ครอบคลุมจุดประสงค์การเรียนรู้ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้
111 ตารางที่12 (ต่อ) การวิเคราะห์ความสอดคล้องของแผนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน วิชาทัศนศิลป์ โดยใช้รูปแบบการสอนทางตรง สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 แผนที่ รายการประเมิน ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ IOC แปลผล คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 3 1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. สาระสำคัญสอดคล้องกับตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ครอบคลุม เนื้อหาสาระ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน สอดคล้องกับเนื้อหาและตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. กิจกรรมการเรียนการสอนเน้น กระบวนการคิดและสร้างความรู้ ด้วยตนเอง +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 6. สื่อและอุปกรณ์สอดคล้องกับ เนื้อหาและกิจกรรม +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 7. การวัดและประเมินผล ครอบคลุมจุดประสงค์การเรียนรู้ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4 1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. สาระสำคัญสอดคล้องกับตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ครอบคลุม เนื้อหาสาระ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน สอดคล้องกับเนื้อหาและตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. สื่อและอุปกรณ์สอดคล้องกับ เนื้อหาและกิจกรรม +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 6. การวัดและประเมินผล ครอบคลุมจุดประสงค์การเรียนรู้ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้
112 ตารางที่ 12 (ต่อ) การวิเคราะห์ความสอดคล้องของแผนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน วิชาทัศนศิลป์ โดยใช้รูปแบบการสอนทางตรง สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 แผนที่ รายการประเมิน ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ IOC แปลผล คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 5 1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. สาระสำคัญสอดคล้องกับตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ครอบคลุม เนื้อหาสาระ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน สอดคล้องกับเนื้อหาและตัวชี้วัด +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. กิจกรรมการเรียนการสอนเน้น กระบวนการคิดและสร้างความรู้ ด้วยตนเอง +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 6. สื่อและอุปกรณ์สอดคล้องกับ เนื้อหาและกิจกรรม +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 7. การวัดและประเมินผล ครอบคลุมจุดประสงค์การเรียนรู้ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ ตารางที่13 การวิเคราะห์ความสอดคล้องของแบบประเมินทักษะการวาดภาพระบายสี วิชาทัศนศิลป์ โดยใช้รูปแบบการสอนทางตรง สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ข้อที่ รายการประเมิน ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ IOC แปลผล คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 1. ทักษะการใช้เส้น +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 2. แสง-เงาภายในภาพ +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 3. เทคนิคการใช้สี +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 4. การใช้รุปร่าง-รูปทรง +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้ 5. ความสวยงามและความประณีต +1 +1 +1 1.00 ใช้ได้
113 ภาคผนวก ง ใบความรู้ทักษะการวาดภาพระบายสี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
114 เส้น ( Line) เกิดจากจุดที่เรียงต่อกันในทางยาว หรือเกิดจากการลากเส้นไปยังทิศทางต่างๆ มีหลาย ลักษณะ เช่น ตั้ง นอน เฉียง โค้ง ฯลฯ เส้น คือ ร่องรอยที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือถ้าเรานำจุดมา วางเรียงต่อ ๆ กันไป ก็จะเกิดเป็นเส้นขึ้น เส้นมีมิติเดียว คือ ความยาว ไม่มีความกว้าง ทำหน้าที่เป็น ขอบเขต ของที่ว่าง รูปร่าง รูปทรง น้ำหนัก สี ตลอดจนกลุ่มรูปทรงต่าง ๆ รวมทั้งเป็นแกนหรือ โครงสร้างของรูปร่างรูปทรง เส้นเป็นพื้นฐานที่สำคัญของงานศิลปะทุกชนิด เส้นสามารถให้ความหมาย แสดงความรู้สึก และอารมณ์ได้ด้วยตัวเอง และด้วยการสร้างเป็นรูปทรงต่าง ๆ ขึ้น เส้นมี 2 ลักษณะคือ เส้นตรง (Straight Line) และ เส้นโค้ง (Curve Line) เส้นทั้งสองชนิดนี้เมื่อนำมาจัดวางในลักษณะต่าง ๆ กัน จะมีชื่อเรียกต่าง ๆ และให้ความหมาย ความรู้สึก ที่แตกต่างกันอีกด้วย 1. ลักษณะของเส้น 1.1 เส้นตั้ง หรือ เส้นดิ่ง ให้ความรู้สึกทางความสูง สง่า มั่นคง แข็งแรง หนักแน่น เป็นสัญลักษณ์ของความซื่อตรง 1.2 เส้นนอน ให้ความรู้สึกทางความกว้าง สงบ ราบเรียบ นิ่ง ผ่อนคลาย ใบความรู้ที่ 1.1 เรื่อง ทัศนธาตุ เส้น , รูปร่าง , รูปทรง
115 1.3 เส้นเฉียง หรือ เส้นทะแยงมุม ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว รวดเร็ว ไม่มั่นคง 1.4 เส้นหยัก หรือ เส้นซิกแซก แบบฟันปลา ให้ความรู้สึก คลื่อนไหว อย่างเป็นจังหวะ มีระเบียบ ไม่ราบเรียบ น่ากลัว อันตราย ขัดแย้ง ความรุนแรง 1.5 เส้นโค้งแบบคลื่น ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหวอย่างช้า ๆ ลื่นไหล ต่อเนื่อง สุภาพ อ่อนโยน นุ่มนวล 1.6 เส้นโค้งแบบก้นหอย ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว คลี่คลาย หรือเติบโตในทิศทางที่ หมุนวนออกมา ถ้ามองเข้าไปจะเห็นพลังความเคลื่อนไหวที่ไม่สิ้นสุด
116 1.7 เส้นโค้งวงแคบ ให้ความรู้สึกถึงพลังความเคลื่อนไหวที่รุนแรง การเปลี่ยน ทิศทางที่รวดเร็ว ไม่หยุดนิ่ง 1.8 เส้นประ ให้ความรู้สึกที่ไม่ต่อเนื่อง ขาด หาย ไม่ชัดเจน ทำให้เกิดความเครียด 2. ความสำคัญของเส้น 2.1 ใช้ในการแบ่งที่ว่างออกเป็นส่วน ๆ 2.2 กำหนดขอบเขตของที่ว่าง หมายถึง ทำให้เกิดเป็นรูปร่าง (Shape) ขึ้นมา 2.3 กำหนดเส้นรอบนอกของรูปทรง ทำให้มองเห็นรูปทรง (Form) ชัดขึ้น 2.4 ทำหน้าที่เป็นน้ำหนักอ่อนแก่ ของแสงและเงา หมายถึง การแรเงาด้วยเส้น
117 2.5 ให้ความรู้สึกด้วยการเป็นแกนหรือโครงสร้างของรูป และโครงสร้างของภาพ 3. ตัวอย่างผลงานเส้น ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/51791464455311526/
118 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/844493663844033/ ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/163607398955512216/
119 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/4081455905125526/
120 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/203787951881084210/
121 รูปร่าง-รูปทรง รูปร่างและรูปทรง เป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างสรรค์งานช่างและงานประดิษฐ์ ในส่วน ของการออกแบบและเขียนแบบ เพื่อให้ได้ชิ้นงานที่มีคุณภาพ ใช้งานได้จริง และมีความสวยงาม 1. รูปร่าง (Shape) หมายถึง เส้นรอบนอก (Out Line) ของวัตถุที่เรามองเห็น ซึ่งเป็น ลักษณะ 2 มิติ มีความกว้างและความยาว ไม่มีความหนาหรือความลึก นำไปใช้ออกแบบในงาน 2 มิติ แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้ 1.1 รูปร่างตามธรรมชาติ (Natural Shape) หมายถึง รูปร่างซึ่งเกิดขึ้นเองตาม ธรรมชาติที่เราเห็นอยู่ทุกวัน เช่น คน สัตว์ พืช เป็นต้น 1.2 รูปร่างเรขาคณิต (Geometrical Shape) หมายถึง รูปร่างที่มนุษย์สร้างขึ้นมี โครงสร้างแน่นอน เช่น วงกลม สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม เป็นต้น 1.3 รูปร่างอิสระ (Free Shape) หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า Abstract Shape หมายถึง รูปร่างที่ถูกเปลี่ยนแปลงให้ง่ายขึ้น หรือตัดตอนให้ผิดเพี้ยนไปจากความจริง อาจขยายขึ้น ตัด ทอน ดัดแปลง เพื่อให้เกิดความแปลกใหม่
122 2. รูปทรง (Form) หมายถึง ลักษณะของวัตถุที่เรามองเห็นเป็น 3 มิติ คือ มีความกว้าง ความยาว และความหนาหรือความลึก แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้ 2.1 รูปทรงจากธรรมชาติ (Natural Form) หมายถึง รูปทรงที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตใน ธรรมชาติ เช่น คน สัตว์ พืช โดยการนํามาถ่ายทอดเป็นงานศิลปะในลักษณะ 3 มิติ รูปทรงประเภทนี้ จะให้ความรู้สึกมีชีวิต 2.2 รูปทรงเรขาคณิต (Geometrical Form) หมายถึง รูปทรงที่มนุษย์สร้างขึ้นด้วย เครื่องมือ ได้แก่ รูปทรงสามเหลี่ยม รูปทรงสี่เหลี่ยม รูปทรงกลม เป็นต้น รูปทรงเหล่านี้จะแสดง ความกว้าง ความยาว และความหนาหรือความลึก มีความเป็นมวลหรือมีปริมาตร
123 ที่มาภาพ : https://sci-panda.com 2.3 รูปทรงอิสระ (Free Form) หมายถึง รูปทรงที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หรือ มนุษย์สร้างขึ้น ไม่มีโครงสร้างเป็นมาตรฐานแน่นอนเหมือนรูปทรงจากธรรมชาติและรูปทรงเรขาคณิต ได้แก่ รูปทรงของก้อนหิน ก้อนกรวด ดิน หยดน้ำ ก้อนเมฆ เปลวไฟ คลื่นน้ำ คลื่นทราย ภาพเขียน เป็นต้น ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/23503229297129468/
124 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/590393832372470006/ 3. ตัวอย่างผลงาน รูปร่าง-รูปทรง ที่มาภาพ : https://www.reddit.com/r/ProCreate/comments/pg6my1/
125 ที่มาภาพ : https://i.pinimg.com/originals/cf/10/a7/cf10a76778440de108f5e44561a0dc67.jpg
126 สี(Colour) 1. ความหมายของสี หมายถึง ลักษณะของแสงที่กระทบต่อสายตาให้เห็นเป็นสี มีผลถึงจิตวิทยาคือมี อำนาจให้เกิดความเข้มของแสงที่อารมณ์และความรู้สึกได้ การที่ได้เห็นสีจากสายตา สายตาจะส่ง ความรู้สึกไปยังสมอง ทำให้เกิดความรู้สึกต่าง ๆ ตามอิทธิพลของสี เช่น สดชื่น ร้อน ตื่นเต้น เศร้า สีมี ความหมายอย่างมาก เพราะศิลปินต้องการใช้สีเป็นสื่อสร้างความประทับใจในผลงานของศิลปะ และ สะท้อนความประทับใจนั้นให้บังเกิดแก่ผู้ดูมนุษย์เกี่ยวข้องกับสีต่าง ๆ อยู่ตลอดเวลาเพราะทุกสิ่งที่อยู่ รอบตัวนั้น ล้วนแต่มีสีสันแตกต่างกันมากมาย สีเป็นสิ่งที่ควรศึกษาเพื่อประโยชน์กับตนเองและ ผู้สร้าง งานจิตรกรรม เพราะเรื่องราวของสีนั้น มีหลักวิชาเป็นวิทยาศาสตร์จึงควรทำความเข้าใจวิทยาศาสตร์ ของสีจะบรรลุผลสำเร็จในงานมากขึ้น ถ้าไม่เข้าใจเรื่องสีดีพอสมควร ถ้าได้ศึกษาเรื่องสีดีพอแล้วงาน ศิลปะก็จะประสบความสมบูรณ์เป็นอย่างยิ่ง ที่มาภาพ : https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AA%E0%B8%B5 ใบความรู้ที่ 1.2 เรื่อง ทัศนธาตุ สี , น้ำหนักอ่อนแก่
127 2. คำจำกัดความของสี 1. แสงที่มีความถี่ของคลื่นในขนาดที่ตามนุษย์สามารถรับสัมผัสได้ 2. แม่สีที่เป็นวัตถุ (PIGMENTARY PRIMARY) ประกอบด้วย แดง เหลือง น้ำเงิน 3. สีที่เกิดจากการผสมของแม่สี 3. คุณลักษณะของสี 3.1 สีแท้ (HUE) คือ สีที่ยังไม่ถูกสีอื่นเข้าผสม เป็นลักษณะของสีแท้ที่มีความสะอาด สดใส เช่น แดง เหลือง น้ำเงิน 3.2 สีอ่อนหรือสีจาง (TINT) ใช้เรียกสีแท้ที่ถูกผสมด้วยสีขาว เช่น สีเทา , สีชมพู 3.3 สีแก่ (SHADE) ใช้เรียกสีแท้ที่ถูกผสมด้วยสีดำ เช่น สีน้ำตาล 4. ประวัติความเป็นมาของสี มนุษย์เริ่มมีการใช้สีตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ มีทั้งการเขียนสีลงบนผนังถ้ำ ผนัง หินบนพื้นผิวเครื่องปั้นดินเผา และที่อื่น ๆ ภาพเขียนสีบนผนังถ้ำ (ROCK PAINTING) เริ่มทำตั้งแต่ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ในทวีปยุโรป โดยคนก่อนสมัยประวัติศาสตร์ในสมัยหินเก่าตอนปลาย ภาพเขียนสีที่มีชื่อเสียงในยุคนี้พบที่ประเทศฝรั่งเศสและประเทศสเปน ในประเทศไทยกรมศิลปากรได้ สำรวจพบภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์บนผนังถ้ำ และ เพิงหินในที่ต่าง ๆ จะมีอายุระหว่าง 1500-4000 ปีเป็นสมัยหินใหม่และยุคโลหะได้ค้นพบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2465 ครั้งแรกพบบนผนังถ้ำในอ่าว พังงา ต่อมาก็ค้นพบอีกซึ่งมีอยู่ทั่วไป เช่น จังหวัดกาญจนบุรี อุทัยธานี เป็นต้น สีที่เขียนบนผนังถ้ำส่วน ใหญ่เป็นสีแดงนอกนั้นจะมีสีส้ม สีเลือดหมู สีเหลือง สีน้ำตาล และสีด าสีบนเครื่องปั้นดินเผา ได้ ค้นพบการเขียนลายครั้งแรกที่บ้านเชียงจังหวัดอุดรธานีเมื่อปี พ.ศ.2510 สีที่เขียนเป็นสีแดงเป็นรูป ลายก้านขดจิตรกรรมฝาผนังตามวัดต่าง ๆ สมัยสุโขทัยและอยุธยามีหลักฐานว่า ใช้สีในการเขียนภาพ หลายสี แต่ก็อยู่ในวงจำกัดเพียง 4 สี คือ สีดำ สีขาว สีดินแดง และสีเหลืองในสมัยโบราณนั้น ช่าง เขียนจะเอาวัตถุต่าง ๆ ในธรรมชาติมาใช้เป็นสีสำหรับเขียนภาพ เช่น ดินหรือหินขาวใช้ทำสีขาว สีดำ ก็เอามาจากเขม่าไฟ หรือจากตัวหมึก จีนเป็นชาติแรกที่พยายามค้นคว้าเรื่องสีธรรมชาติได้มากกว่า ชาติอื่น ๆ คือ ใช้หินนำมาบดเป็นสีต่าง ๆ สีเหลืองนำมาจากยางไม้รงหรือรงทอง สีครามก็นำมาจาก ต้นไม้ส่วนใหญ่แล้วการค้นคว้าเรื่องสีก็เพื่อที่จะนำมาใช้ ย้อมผ้าต่าง ๆ ไม่นิยมเขียนภาพ เพราะจีนมี คติในการเขียนภาพเพียงสีเดียวคือ สีดำโดยใช้หมึกจีนเขียน
128 5. ประเภทของสี แบ่งแยกออกเป็นได้ 2 ประเภท ดังนี้ 5.1 สีธรรมชาติ เป็นสีที่เกิดขึ้นเองธรรมชาติ เช่น สีของแสงอาทิตย์ สีของท้องฟ้า ยามเช้า เย็นสีของรุ้งกินน้ำ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเองธรรมชาติ ตลอดจนสีของ ดอกไม้ ต้นไม้ พื้นดิน ท้องฟ้า น้ำทะเล 5.2 สีที่มนุษย์สร้างขึ้น หรือได้สังเคราะห์ขึ้น เช่น สีวิทยาศาสตร์ มนุษย์ได้ทดลอง จากแสงต่าง ๆ เช่น ไฟฟ้า นำมาผสมโดยการทอแสงประสานกัน นำมาใช้ประโยชน์ในด้านการละคร การจัดฉากเวทีโทรทัศน์ การตกแต่งสถานที่ 6. แม่สี (Primaries) แม่สีในยุคปัจจุบัน สามารถจำแนกออกได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ แม่สีจิตวิทยา แม่สีวิทยาศาสตร์ และแม่สีศิลปะ 6.1 แม่สีจิตวิทยา เป็นสีในกลุ่มที่มีอิทธิพลต่อความรู้สึก และมีผลต่อจิตใจของมนุษย์ กล่าวคือสีที่เราพบเห็นจะสามารถโน้มน้าวชวนให้รู้สึกตื่นเต้น โศกเศร้า โดยมากมักใช้ในการรักษา คนไข้ได้ เช่นโรคประสาท หรือโรคทางจิต แม่สีจิตวิทยาสี 4 สีประกอบด้วย สีแดง สีเหลือง สีเขียว และสีน้ำเงิน ที่มาภาพ : http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/pechburi/ somphong_k/color01.html 6.2 แม่สีวิทยาศาสตร์แม่สีวิทยาศาสตร์เป็นสีที่เกิดจากการสร้างหรือประดิษฐ์ขึ้น จากกระบวน การทางวิทยาศาสตร์เช่น สีของหลอดไฟ สีที่ผ่านแท่งแก้วปริซึม ที่เกิดจากการสะท้อน และการหักเหของแสง แม่สีในกลุ่มนี้ประกอบด้วย สีแสด สีเขียวมรกต และสีม่วง
129 ที่มาภาพ : http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/pechburi/ somphong_k/color01.html 6.3 แม่สีศิลปะ แม่สีศิลปะหรือบางครั้งเรียกว่า แม่สีวัตถุธาตุ หมายถึงสีที่ใช้ในการ วาดภาพ หรือสร้างสรรค์ผลงานทางศิลปะทั่ว ๆ ไปซึ่งเมื่อนำมาผสมกันในปริมาณต่าง ๆ ที่ต่าง อัตราส่วนกันจะเกิดสีสันต่าง ๆ มากมายให้เราได้เลือกหรือน ามาใช้ในการสร้างสรรค์ ผลงานที่ สวยงามได้แม่สีในกลุ่มนี้ ประกอบด้วย สีแดง สีเหลือง และสีน้ำเงิน ที่มาภาพ : https://www.facebook.com/photo/ ?fbid=265197434839148&set=pcb.265197478172477 7. วงจรสี (Colour Circle) สีขั้นที่ 1 คือ แม่สี ได้แก่ สีแดง สีเหลือง สีน้ำเงิน สีขั้นที่ 2 คือ สีที่เกิดจากสีขั้นที่ 1 หรือแม่สีผสมกันในอัตราส่วนที่เท่ากัน จะทำให้ เกิดสีใหม่ 3 สี ได้แก่
130 สีแดง ผสมกับสีเหลือง ได้สี ส้ม สีแดง ผสมกับสีน้ำเงิน ได้สีม่วง สีเหลือง ผสมกับสีน้ำเงิน ได้สีเขียว สีขั้นที่ 3 คือ สีที่เกิดจากสีขั้นที่ 1 ผสมกับสีขั้นที่ 2 ในอัตราส่วนที่เท่ากัน จะได้สีอื่น ๆ อีก 6 สี คือ สีแดง ผสมกับสีส้ม ได้สีส้มแดง สีแดง ผสมกับสีม่วง ได้สีม่วงแดง สีเหลือง ผสมกับสีเขียว ได้สีเขียวเหลือง สีน้ำเงิน ผสมกับสีเขียว ได้สีเขียวน้ำเงิน สีน้ำเงิน ผสมกับสีม่วง ได้สีม่วงน้ำเงิน สีเหลือง ผสมกับสีส้ม ได้สีส้มเหลือง ที่มาภาพ : https://riendee.wordpress.com/colour-theory/
131 8. วรรณะของสี คือ สีที่ให้ความรู้สึกร้อน-เย็น ในวงจรสีจะมีสีร้อน 7 สี และ สีเย็น 7 สี ซึ่งแบ่งที่ สี ม่วงกับสีเหลือง ซึ่งเป็นได้ทั้งสองวรรณะ ที่มาภาพ : https://ploycute.wordpress.com/2014/01/11/ 9. สีตรงข้าม หรือสีตัดกัน หรือสีคู่ปฏิปักษ์ เป็นสีที่มีค่าความเข้มของสี ตัดกันอย่างรุนแรง ในทางปฏิบัติไม่นิยมน ามาใช้ร่วมกัน เพราะจะทำให้แต่ละสีไม่สดใสเท่าที่ควร การนำสีตรงข้ามกันมาใช้ร่วมกัน อาจกระทำได้ดังนี้ 1. มีพื้นที่ของสีหนึ่งมาก อีกสีหนึ่งน้อย 2. ผสมสีอื่น ๆ ลงไปสีสีใดสีหนึ่ง หรือทั้งสองสี 3. ผสมสีตรงข้ามลงไปในสีทั้งสองสี
132 ที่มาภาพ : http://www.thaigoodview.com/node/46648 สีกลาง คือ สีที่เข้าได้กับสีทุกสี สีกลางในวงจรสี มี 2 สี คือ สีน้ำตาล กับ สีเทา สีน้ำตาล เกิดจากสีตรงข้ามกันในวงจรสีผสมกัน ในอัตราส่วนที่เท่ากัน สีน้ำตาล มี คุณสมบัติสำคัญ คือ ใช้ผสมกับสีอื่นแล้วจะทำให้สีนั้น ๆ เข้มขึ้นโดยไม่เปลี่ยนแปลงค่าสี ถ้าผสมมาก ๆ เข้าก็จะกลายเป็นสีน้ำตาล สีเทา เกิดจากสีทุกสี ๆ สีในวงจรสีผสมกัน ในอัตราส่วนเท่ากัน สีเทา มีคุณสมบัติที่ สำคัญ คือใช้ผสมกับสีอื่น ๆ แล้วจะทำให้มืด หม่น ใช้ในส่วนที่เป็นเงา ซึ่งมีน้ำหนัก อ่อนแก่ในระดับ ต่าง ๆ ถ้าผสมมาก ๆ เข้าจะกลายเป็นสีเทาของสี คือสีที่ให้ความรู้สึกร้อน-เย็น ในวงจรสีจะมีสีร้อน 7 สี และสีเย็น 7 สี ซึ่งแบ่งที่ สีม่วงกับสีเหลือง ซึ่งเป็นได้ทั้งสองวรรณะ น้ำหนักอ่อนแก่ ความอ่อน-แก่ของบริเวณที่ถูกแสงสว่างและบริเวณที่เป็นเงาของวัตถุ โดยการระบายสีใน ความเข้ม ระดับต่างๆ ในงานทัศนศิลป์ ซึ่งน้ำหนักที่ใช้ตามลักษณะของแสงเงาในธรรมชาติ จะทำให้ เกิดปริมาตรของรูปทรง และอารมณ์ความรู้สึกต่อความอ่อน-แก่ที่รับรู้
133 ที่มาภาพ : http://www.digitalschool.club/digitalschool/art/art4_1/lesson1/web7.php 1. แสงและเงา (Light & Shade) แสงและเงา เป็นองค์ประกอบ์ที่อยู่คู่กัน แสงเมื่อส่องกระทบกับวัตถุ จะทำให้เกิดเงา แสงและเงา เป็นตัวกำหนดระดับของค่าน้ำหนัก ความเข้มของเงาจะขึ้นอยู่กับความเข้มของแสงในที่ที่ มีแสงสว่างมากเงาจะเข้มขึ้น และในที่ที่มีแสงสว่างน้อย เงาจะไม่ชัดเจน ในที่ที่ไม่มีแสงสว่างจะไม่มีเงา และเงาจะอยู่ในทางตรงข้ามกับแสงเสมอ ค่าน้ำหนักของแสงและเงานที่เกิดบนวัตถุ สามารถจำแนกเป็นลักษณะที่ ต่าง ๆ ได้ ดังนี้ 1.1 แสงสว่างที่สุด (HIGH LIGHT) เป็นบริเวณที่วัตถุกระทบแสงโดยตรง ทำให้ส่วน นั้นมีน้ำหนักอ่อนที่สุด ถ้าวัตถุเป็นสีขาวบริเวณนั้นจะปล่อยว่าง ไม่ต้องลงเงาก็ได้ 1.2 แสงสว่าง (LIGHT) เป็นบริเวณที่ไม่ถูกแสงโดยตรง แต่มีบางส่วนที่ได้รับอิทธิพล จากแสง กาลงน้ำหนักบริเวณนี้ต้องให้อ่อนจางแต่แก่กว่าบริเวณแสงสว่างที่สดุดเล็กน้อย 1.3 เงา (DARK) เป็นบริเวณที่ได้รับอิทธิพลของแสงน้อย ซึ่งเงาบริเวณนี้จะต้องแร เงาให้มีน้ำหนักเข้มกว่าบริเวณแสงสว่างพอประมาณ พอที่จะแยกแสงและเงาออกจากกันได้ 1.4 เงามืด (DARKEST) เป็นบริเวณที่ไม่ได้รับอิทธิพลของแสงจึงต้องแรเงาด้วย น้ำหนักที่เข้มกว่าบริเวณอื่นๆ ทั้งหมดของวัตถุ 1.5 แสงสะท้อน (REFLECTED LIGHT) เป็นบริเวณของวัตถุที่ไม่ได้กระทบแสง โดยตรง หากอยู่ในตำแหน่งที่เป็นเงาแต่ถูกแสงสะท้อนจากวัตถุที่อยู่ใกล้ๆ กันมากระทบ น้ำหนักของ บริเวณนี้จะอ่อนกว่าบริเวณที่เป็นเงา ค่าของแสงสะท้อนจะให้ความรู้สึกในภาพมีมิติ มีมวลสาร มี ชีวิตชีวา ดูเหมือนมีอากาศอยู่รอบๆ
134 1.6 เงาตกทอด (CAST SHADOW) เป็นบริเวณที่เงาของวัตถุนั้นๆ ทอดไปตามพื้นที่ รองรับวัตถุ โดยจะมีน้ำหนักแก่กว่าบริเวณแสงสะท้อน ขนาดและรูปร่างของเงาตกทอดจะขึ้นอยู่กับ ทิศทางของแสง รูปร่างของวัตถุและพื้น ที่มาภาพ : https://1.bp.blogspot.com/-3AvFU0FxfAU/shadow.jpg 2. ตัวอย่างผลงานแสงเงา ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/32791903523882586/
135 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/1829656092755289/
136 ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/774124924900681/ ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/633387440269528/
137 พื้นผิว (TEXTURE) หมายถึง ลักษณะของส่วนนอกสุดของวัตถุที่เรามองเห็น และสัมผัส ได้ เช่น ผิวมัน ด้าน หยาบ ละเอียด ขรุขระ ในงานจิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม ที่มี พื้นผิวแตกต่างกันจะ ทำให้เกิดความรู้สึก สนุก ตื่นเต้น มีชีวิตชีวา พื้นผิวที่สัมผัสได้ด้วยมือหรือกายสัมผัส เป็นลักษณะพื้นผิวที่เป็นอยู่จริง ๆ ของผิวหน้าของ วัสดุนั้น ๆ ซึ่งสามารถสัมผัสได้จากงานประติมากรรม งานสถาปัตยกรรม และสิ่งประดิษฐ์อื่น ๆ พื้นผิวที่สัมผัสได้ด้วยสายตา จากการมองเห็นแต่ไม่ใช่ลักษณะที่แท้จริงของผิว วัสดุนั้น ๆ เช่น การวาด ภาพก้อนหินบนกระดาษ จะให้ความรู้สึกเป็นก้อนหิน แต่มือสัมผัสเป็นกระดาษ หรือใช้ กระดาษพิมพ์ลายไม้ หรือลาย หินอ่อน เพื่อปะทับบนผิวหน้าของสิ่งต่าง ๆ เป็นต้น ลักษณะเช่นนี้ถือ ว่า เป็นการสร้างพื้นผิวลวงตาให้สัมผัสได้ด้วย การมองเห็นเท่านั้น พื้นผิวลักษณะต่าง ๆ จะให้ความรู้สึกต่องานศิลปะที่แตกต่างกัน พื้นผิวหยาบจะให้ความรู้สึก กระตุ้น ประสาท หนักแน่น มั่นคง แข็งแรงถาวร ในขณะที่ผิวเรียบ จะให้ความรู้สึกเบาสบาย การใช้ ลักษณะของพื้นผิวที่ แตกต่างกันเห็นได้ชัดเจน จากงานประติมากรรม และมากที่สุดในงานสถาปัตยกรรมซึ่งมีการรวมเอาลักษณะต่าง ๆ กัน ของพื้นผิว วัสดุหลาย ๆ อย่าง เช่น อิฐ ไม้ โลหะ กระจก คอนกรีต หิน ซึ่งมีความขัดแย้งกันแต่ สถาปนิกได้นำมาผสมกลมกลืน ได้อย่างเหมาะสม ลงตัวจนเกิดความสวยงาม 1. พื้นผิวกับการนำมาใช้ในงานทัศนศิลป์ ให้เกิดทางความงามที่แตกต่าง การนำมาใช้ลวงตาเพื่อเสริมสร้างมิติและขนาด การนำมาใช้เพื่อกระตุ้นเร้าอารมณ์และความรู้สึก การนำมาใช้เพื่อประโยชน์ในการใช้สอย 1. การนำมาใช้เพื่อให้เกิดความงามที่แตกต่าง เป็นการนำพื้นผิวลักษณะต่าง ๆ มาใช้ สร้างสรรค์ในงาน ทัศนศิลป์เพื่อแสดงความงามที่แตกต่างกันตามค่านิยมของแต่ละคนหรือให้มีความ งามสอดคล้องกับสิ่งที่นำมาถ่ายทอด บางคนชอบพื้นผิวเรียบเนียน บางคนชอบผิวลักษณะอื่นๆ เช่น งานจิตรกรรม ภาพแม่พระนั่งบัลลังก์ โดย ราฟาเอล ใช้ความงามพื้นผิวแบบเกลี่ยเรียบเนียน ภาพ ใบความรู้ที่ 1.3 เรื่อง ทัศนธาตุ พื้นผิว , บริเวณว่าง
138 ถนนกับต้นไซเปรสและดวงดาว ของ วินเซนต์ แวนโกะ แสดงความงามของพื้นผิวด้วยรอยฝีแปรงที่ หยาบขุรขระ ภาพนางแบบ ของ ชอร์ช เซอรา แสดงความงามของพื้นผิวด้วยกรรมวิธีจุดสี ภาพนางจิ เดียน นาซูมิ ของคีต ชอว์ วิลเลียมส์ ใช้วิธีสร้างพื้นผิวของ ภาพเขียนให้สีเนียนนุ่มเหมาะสมกับวัยสาว ประติมากรรม ภาพโมเสส โดย ไมเคิล แอนเจโล แสดงความงาม พื้นผิวแบบเรียบได้สัมพันธ์กับผิวเนื้อ ของหินอ่อน ภาพกินรีในงานประติมากรรมไทย แสดงความงามของผิวด้วยสีทอง สถาปัตยกรรม ซุ้ม ประตูทางเข้า วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม แสดงความงามด้วยการประดับตกแต่งพื้นผิว ด้วยเศษ กระเบื้อง อาคารสมัยใหม่ใช้พื้นผิวของผนัง และเสา มีลักษณะแวววาวของโลหะที่ให้งามอย่างหรูหรา เป็นต้น 2. การนำมาใช้ลวงตาเพื่อเสริมสร้างมิติและขนาด เป็นการนำพื้นผิวมาใช้สร้างงาน ทัศนศิลป์เพื่อให้เกิด ความรู้สึกลวงตาในด้านมิติ และขนาดของผลงาน คือดูมีระยะใกล้ไกล ตื้น ลึก และมีขนาดใหญ่ เล็ก เช่น งานจิตรกรรม บางคนเขียนภาพโดยใช้เกรียงป้ายสีให้พื้นผิวภาพในระยะ หน้ามีความหนาขรุขระ และระยะหลังของภาพ ใช้สีบางเรียบ บางคนใช้ทรายผสมกาวโรยเป็นภาพ แล้วตกแต่งด้วยสี ภาพจึงมีส่วนนูนและส่วนราบ ทำให้รู้สึกมีมิติมากขึ้น บางคนเขียนภาพในระยะหน้า ด้วยการตกแต่งเก็บรายละเอียดพื้นผิวมาก ส่วนภาพในระยะหลังไม่แสดงรายละเอียด จึงทำให้ภาพดูมี มิติระยะใกล้ไกล งานประติมากรรมที่ใช้พื้นผิวนูนเกลี้ยงเกลาสีผิวอ่อน จะให้ความรู้สึกนูนหนา และดู มีขนาดใหญ่ ผิวขุรขระสีเข้มขนาดจะดูเล็กลง แต่จะเห็นมิติของงานคมชัด งานสถาปัตยกรรม ใช้ ลักษณะพื้นผิวนูนเว้าเป็นลอนแสดงความมีมิติของหลังคา และรั้ว บางครั้งใช้ผิวหยาบมาก บริเวณผนัง รั้วเพื่อลวงตาให้มีระยะห่างจากอาคาร บางคนใช้ประติมากรรมลวดลายตกแต่งเป็นพื้นผิวอาคาร ให้ดู มี ระยะใกล้ ไกล ตื้น ลึก ดังจะเห็นได้จากกรอบประตูพระอุโบสถวัดราชบพิตร กรุงเทพฯ ทำเป็นลาย ประจำยามรัดดอก ความขรุขระของผิวลายท าให้เกิดแสง และเงาจึงดูมีมิติสวยงามขึ้น เป็นต้น 3. การนำมาใช้เพื่อกระตุ้นเร้าอารมณ์และความรู้สึก เป็นการนำความรู้เรื่องของ พื้นผิวที่มีผลต่อจิตวิทยากระตุ้นเร้าอารมณ์ และความรู้สึกมาใช้เพื่อให้ได้ผลตามที่ผู้สร้างสรรค์งาน ต้องการ อารมณ์และความรู้สึกของพื้นผิว
139 2. ตัวอย่างลักษณะพื้นผิว พื้นผิวในภาพวาดลายเส้น ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/88383211429973216/
140 พื้นผิวกระเบื้อง ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/6473993209543884/ พื้นผิวในภาพวาดลายเส้น ที่มาภาพ : https://www.pinterest.com/pin/68744160323/