Қан мен тер

«НАЗАРБАЕВ ЗИЯТКЕРЛІК МЕКТЕПТЕРІ» ДББҰ
«БІЛІМ БЕРУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫ ОРТАЛЫҒЫ» ФИЛИАЛЫ

ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ
(оқыту тілі қазақ тілі емес мектептер үшін)

Қысқа мерзімді жоспарлар жинағы
8-сынып

Назарбаев Зияткерлік мектептері
Нұр-Сұлтан, 2019

ӘӨЖ 373
КБЖ 74.268.1
Қ17

Қ17 Қазақ тілі мен әдебиеті (оқыту тілі қазақ тілі емес мектептер үшін). Қысқа
мерзімді жоспарлар жинағы. 8-сынып / М.Т. Козганбаева, А.С. Жакыпжанова,
Ж.А. Максутова және т.б. – Нұр-Сұлтан: «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ,
«Білім беру бағдарламалары орталығы» филиалы, 2019 - 152 б.

ISBN 978-601-328-552-8

Әдістемелік құралда 8-сынып бойынша «Қазақ тілі мен әдебиеті» (оқыту тілі қазақ
тілі емес мектептер үшін) пәнінен жаңартылған білім беру мазмұны негізінде сабақтар
жинағы ұсынылады. Әр тарау бойынша жинақталған сабақтардың топтамасы арқылы
қазақ тілін өзге тілді аудиторияда коммуникативтік тәсіл негізінде оқытудың озық
үлгілері қамтылған. Әдістемелік құрал пән мұғалімдері мен жаңартылған білім беру
мазмұны бойынша курс ұйымдастырушыларға арналады.

ӘӨЖ 373
КБЖ 74.268.1

ISBN 978-601-328-552-8 © «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ
«Білім беру бағдарламалары орталығы» филиалы, 2019

МАЗМҰНЫ

АЛҒЫ СӨЗ 4
САБАҚ ҮЛГІЛЕРІ
1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация. 5-19
2-бөлім: Сауда жасай білесің бе? 19-26
3-бөлім: Жаһандық энергетикалық дағдарыс. 26-35
4-бөлім: Достық пен татулық - таптырмас бақыт. 35-42
5-бөлім: Кәсіп – бақыттың шырағы, еңбек – ырыстың бұлағы. 42-55
6-бөлім: Қазақстанның су ресурстары. 55-62
7-бөлім: Тарихи тұлғалар тағылымы. 62-77
8-бөлім: Қызым – жағадағы құндызым, ұлым – аспандағы жұлдызым. 77-87
9-бөлім: Биоалуантүрлілік. Жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктер. 87-97
10-бөлім: Наурыз және әлем халықтары-ның оны қарсы алу ерекшеліктері. 98-109
11-бөлім: «Мәңгілік елдің нұрлы жолы!» 109-121
12-бөлім: Қазақтың айтыс өнері мен сөз мәдениеті. 121-131
13-бөлім: Қазақстан - Байқоңыр-Ғарыш 132-140
ТЫҢДАЛЫМ МӘТІНДЕРІ 141-150

Алғы сөз

Негізгі орта білім беру деңгейіне арналған бағдарлама мақсаттарының
бірі – түрлі әлеуметтік топтармен тиімді тіл табысуға қабілетті азаматтарды
тәрбиелеу. Осы мақсатқа жетуге қажетті дағдыларды дамыту үшін
ынталандырушы және қолдаушы ортаны құру керек. Коммуникацияның
түрлі формаларын қолдану құнды болып саналатын мұндай ортада оқушылар
өз пікірін еркін білдіре алады.

Білім беру бағдарламасы аясында оқушылардың түрлі құралдарды
қолдану арқылы сыныптастарымен, мұғалімдерімен, көпшілікпен ауызша
және жазбаша қарым-қатынасқа түсуі, қазақ тілін сауатты пайдалануы
ынталандырылады.

Қазақ тілін коммуникативтік тұрғыдан оқыту – функционалдық-
мағыналық тұрғыдан меңгертуді білдіреді. Коммуникативтік технология,
негізінен, сөйлеу әрекетінің есту, сөйлеу, оқу, жазу түрлерінің өзара біртұтас
байланыстағы кешенді оқытуға сүйенеді.

«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінен 8-сынып бойынша ұсынылып
отырған сабақтар жинағы Жаңартылған білім беру бағдарламалары негізінде
дайындалып, коммуникативтік тәсіл негізінде оқытудың озық үлгілерін
қамтиды. Әр сабақ сөйлеу әрекетінің түрлері бойынша кезең-кезеңмен оқыту,
яғни мәтіналды тапсырма, мәтінмен жұмыс тапсырмалары, мәтіннен кейінгі
тапсырмалардан құралады. Сонымен қатар осы жинақтан тіл мен әдебиетті
кіріктіріп оқытудың тиімді тәсілдері мен оны бағалаудың мысалдарын көруге
болады.

Жинақта ұсынылған тапсырмалардың нұсқаулығы арнайы оқушыларға
бағытталған, сондықтан оны дайын таратпа материал ретінде қолдануға
болады.

Сонымен қатар ғаламтор сілтемелері арқылы ұсынылып отырған
материалды жүктеп алуға және сілтемелерді қосымша ресурс көзі ретінде
пайдалануға болады. Алайда сабақта сілтемені бірден оқушыға ұсынбас
бұрын, оның мазмұнын тексеріп, оқушының жас ерекшелігіне сәйкестігін,
ақпараттың сенімділігін алдын ала анықтап алу қажет.

«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні бойынша Жаңартылған білім беру
бағдарламасын жүзеге асыру барысында аталған жинақ пән мұғалімдері үшін
және осы оқу бағдарламасы бойынша курс ұйымдастырушылар үшін үлкен
септігін тигізеді деген сенімдеміз.

Авторлар ұжымы

1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация
1.1 Сабақтың тақырыбы: Ғарыш саласындағы зерттеулер

Оқу мақсаттары 8.1.1.1 Мәтін тақырыбы, тірек сөздер, иллюстрациялар
арқылы көтерілетін мәселені болжау.
Сабақ мақсаттары 8.1.5.1 тұрақты тіркестер мен көркемдегіш құралдарды
қолданып, ауызша мәтіндер құрау.
Құндылықтарды дарыту
Пәнаралық байланыс Мәтінде көтерілетін мәселені болжайды.
АКТ қолдану дағдылары Берілген тақырып төңірегінде ауызша мәтін құрайды.
Тірек сөздер
Қажетті ресурстар өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік

астрономия

Power Point презентациясы

жерсерік, бағыт, құштарлық, ауқымды, күш жұмсау

таратпа қағаз

Сабақтың жүргізілу барысы

Т Тыңдалымалды тапсырмалары

1-тапсырма. Тірек сөздерді мағыналас сөздермен сәйкестендіріп көр.

Тірек сөздер Сәйкестендіру Мағынасы немесе синонимі
бағаны (әмбебап сөздік - kitap.kz)
1. бағыт
2. жерсерігі А) мықтылық жасады
3. құштарлық
Ә) жол желісі
4. ауқымды
5. күш жұмсады (тұрақты Б) кең, аумақты (көлемді, үлкен,
тіркес) қомақты)
В) қызығушылық, әуестік

Г) жердің жасанды спутнигі

2-тапсырма. Тірек сөздер, суреттер арқылы мәтінде көтерілетін мәселені анықтап көр.

Тыңдалым тапсырмасы

3-тапсырма. Мәтінді бірнеше рет тыңдап, сөйлемдердегі бос орынды толықтыр.
Сұрақтарға тірек сөздерді қолданып жауап бер.

1. Ғарыш технологияларының _____________, техниканың дамуына игі ықпалын тигізіп
отырғаны сөзсіз.

2. Осы уақытта орбитада мыңдаған ______________ ұшып жүр.
3. Қазіргі заманғы жоғары технологиялардың барлығы да ______________ байланысты.

4. Ресей, АҚШ, Қытай елдері қандай бағыттарда жұмыс жасайды?
_______________________________________________________________________

5. Ғарыштық ғылыми жобалар үшін қандай қаражат қажет екен? ___________________

Тыңдалымнан кейінгі тапсырма

4-тапсырма. «Ойлан, жұптас, бөліс» Кестеде берілген тапсырмалардың біреуін таңда.
Ауызша дайындалып, сыныппен бөліс.

«С» Мәтін мазмұнында не қамтылғанын түсіндіріңіз.
Елдердің ғарыш саласын зерттеудегі мүмкіндіктеріне мысал келтіріңіз.

«В» Ғарыш технологиялардың ғылым мен техника саласындағы жетістіктерін
анықтап, дәлел келтіріңіз.

«А» Еліміздің ғарыштық ғылыми жобаларды іске асыру жағдайын бағалай
отырып, түйін жасаңыз.

5-тапсырма. «Ішкі шеңбер, сыртқы шеңбер»
Елімізде ғарыш ғылымындағы жетістіктерді көбейту үшін қандай іс-шаралар қажет деп
ойлайсың? Төмендегі кестені қолданып, ұсынысыңды білдір.

Мәселенің Мәселені
туындау себебі Көтерілген шешу
жолдары
мәселенің
салдары

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
№ Оқушы
Мәтін тақырыбы, 2 - мәтінде көтерілген мәселеге болжам
тірек сөздер, 3 жасайды;
иллюстрациялар - мәтінді тыңдап, берілген сөйлемдерді қажетті
арқылы көтерілетін 4 сөздермен толықтырып, әр сұраққа ақпарат табады;
мәселені болжау. 5
Тұрақты тіркестер - кестенің көмегімен тақырып төңірегінде пікір
мен көркемдегіш білдіреді;
құралдарды - мәтін құрауда тұрақты тіркес, көркемдегіш құралды
қолданып, ауызша орынды қолданады
мәтіндер құрау.

1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация
1.2 Сабақтың тақырыбы: Т.Сұлтанбеков «Ғажайып планета» әңгімесі (үзінді)

Оқу мақсаттары 8.1.5.1 тұрақты тіркестер мен көркемдегіш құралдарды
қолданып, ауызша мәтіндер құрау.
Сабақ мақсаттары ауызша мәтін құрауда тұрақты тіркестер, көркемдегіш
құралдарды орынды қолданады
Құндылықтарды өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік
дарыту
Пәнаралық байланыс астрономия
АКТ қолдану Power Point презентациясы, интерактивті тақта
дағдылары
Бастапқы білім Ғарыш саласындағы зерттеулер
Тірек сөздер сиқырлы, жат планеталықтар, ергежейлі, атсалысты
Қажетті ресурстар суреттер, әңгіме үзінділері басылған таратпа қағаз

Сабақтың жүргізілу барысы
А Айтылым
1-тапсырма. Тірек сөздерді төмендегі суреттермен сәйкестендір. Кітап мұқабасы мен
суреттер бойынша «Ғажайып планета» әңгімесінің мазмұнын болжап көр.

2-тапсырма. Т.Сұлтанбековтың «Ғажайып планета»
әңгімесін оқып, төмендегі тапсырмаларды орында.

«ҒАЖАЙЫП ПЛАНЕТА»
(фантастикалық әңгіме үзіндісі)

... Дабыл! Дабыл! Дабыл! – ғарыш кемесі істен шықты, тезірек қосымша кеме басқару
жүйесін іске қосу қажет. Тез қимылдаңдар! – деген адамның қатты даусы шықты. Ол зор
дауысты адам кеме басшысы Тұрлан Мергенұлы болатын. Бір ғана секундтың өзі талай
адамның тағдырын шешеді. Сондықтан да «Ғарыш» кеме флотының тобына асығуға тура
келді. Кеме басшысы Тұрлан Мергенұлы жан-жағын жиі-жиі бақылап ілгері басып келеді.

Ғарыш кемесі өз тепе-теңдігін ұстай алмай төмен қарай заулап келеді. Оның жылдамдығы
ойдағыдан да асып кетті. Бірнеше секундтан соң Ғарыш кемесі бейтаныс бір ғаламшарға
аударылып түсті. Кеменің тас талқаны шықты.

Бірер минуттан соң аударылған кеменің есігінен Тұрлан Мергенұлы шықты. Жан –
жағы будақтаған түтін. Тұрлан Мергенұлы басқа да «ғарыш» тобының адамдарын кемеден
іздестіруде. Бұл жолы Тұрлан Мергенұлы асқан ерлік жасады. Кемедегі түтінге уланған
адамдарды бір өзі кезек-кезек алып шығуда. Кеме енді жарылғалы тұр. Ең соңғы адамды
алып шығар кезде кеменің күлі көкке ұшты, быт-шыт болып жарылды. Бақтарына қарай
бүкіл адам ол кемеден тірі шықты. Адамдар енді-енді есін жиып келеді. Айнала қалың
шөп, неше түрлі қаптаған әдемі қызылды-жасылды гүлдер. Бірақ та бір де бір тірі жан
жоқ, тіршіліктің белгісі көрінбейді.
Маржан Қасымқызы. Бұдан басқа бұл «Ғарыш» кеме флотының тобында байланысшы
Жеңіс Кәрімұлы, ботаник Айгүл Қасенқызы және дәрігер Гүлжан Қажымұратқызы
болатын. Бұл топ «Шолпан» ғаламшарын зерттеуге аттанған топ еді.
Қаншама уақыт өтті. Олар қалың шөп үстімен жүріп келеді. Бәрі де шаршап, ашығып
келеді. Ішек-қарындары шұрқ-шұрқ етеді.
«Іздегеннің әрқашан жолы болар» атты мақал осының белгісі шығар. Олар ұзақ жол
жүріп, ақыры бір сиқырлы қақпаға тап болды. Сиқырлы дегенім: ол қақпа әр адамды өзіне
тартады.
- Қанекей, ең әуелі тәуекел етіп, бұл қақпаға мен бастап кірейін, сендер соңымнан
еріңдер,- деді Тұрлан Мергенұлы. Бұл қақпаға қолыңды тигізсең, қолың ар жақ беттен
шығады. Сөйтіп, бүкіл топ өкілдері бұл қақпадан өтеді. Қақпаның ар жағынан бұларды
таңғажайып әлем қарсы алды.
- Қандай керемет! Бұл ғаламшарда бір де бір тірі жан жоқ деп ойлағанымыз бекер екен,-
деді ботаник Айгүл Қасенқызы. Алдарында бүкіл әлем оларға кең құшағын жайып тұрған
секілді. Және бұл ғаламшардың бір ерекшелігі жат планеталықтардың бойларының кіші
болуында...
- Бұларды ергежейлілір деп атасақ болады ғой. Қараңдаршы бойлары кіп-кішкентай - деп
күлімсіреді дәрігер Гүлжан Қажымұратқызы. Алдарынан бір ергежейлі шығып:
- Сіздер кімсіздер? Бұл жерде қайдан жүрсіздер? - деп жөн сұрады. Абдырап, сасып қалған
кемебасшысы әр сөздің басын бір шатастырып сасқалақтап:
-Біз, әлгі, біз - дегеннен басқа ешқандай сөз айта алмады.
- Біз өз ғарыш кемемізді қайта құрастыру үшін қажетті құрал-жабдықтар іздеп жүрміз,-
деді Жұматай Бөгенбайұлы.
- Артымнан еріңдер, мен сізді біздің көсеміміз әрі басшымыз ұлы Квинтке жолықтырамын
- деді. Олардың есімдері де мүлдем өзгеше. Ергежейлілер жалпы бауырмал халық екен.
Олар ең әуелі ғарыш тобын жақсылап тамақтандырады. Әйтеуір тамақтарының ешқандай
өзгешеліктері жоқ екен. Жақсылап тыныққан Ғарыш тобы енді кеме құрастырумен
айналысты. Ергежейлілер оларға қажетті құрал-жабдықтарды беріп, өздері де ғарыш
кемесін салуға атсалысты.

Бір-екі күн өткен соң бұлардың ғарыш кемелері де дайын болды. Енді олар жолға
жиналды.
- Сізге көп-көп рақмет! Мен сіздің халқыңыз жайлы өз ғаламшарыма барған соң
әңгімелеп беремін, ұлы Квинт! - деді кемебасшысы Тұрлан Мергенұлы.
Олар ергежейлілермен ұзақ қоштасып өз кемелеріне жайғасты. Бұл жұлдызаралық сапар
оларға оңайға соққан жоқ. Дегенмен олар алдына түскен қиындыққа мойымай жол таба
білді. Бұл қиыншылық олардың маңдайына алдына ала жазылып қойған шығар. Кім
білсін!

А) кестеде берілген сөздердің ауыспалы мағынасымен танысып, мәтінде кімге/неге қатысты
қолданғанын анықта.

Тіркестер Ауыспалы мағынасы
тағдырын шешті шешімін анықтады
зор дауысты қатты шығатын дауыс
тас талқаны шықты бұзылған
бауырмал халық жайдары, жылы, жағымды, ашық

Ә) әңгіме үзіндісін екінші рет оқып, топта төмендегі сұрақтарды талқыла.

1-топ Түсіндіріңіз Әңгімедегі ғарыш кемесі қандай оқиғаға тап болды?
2-топ Талқылаңыз
Бейтаныс ғаламшар тұрғандары бауырмал халық екеніне дәлел
3-топ Бағалаңыз келтіріңіздер.
Бүгінгі таңда жұлдызаралық сапар мүмкін бе?
Еліміздің мүмкіндіктері жайлы пікір білдіріңіздер.

3-тапсырма. Топта «Іздегеннің әрқашан жолы болар...» тақырыбында тұрақты тіркес,
көркемдегіш құралдарды қолданып, ауызша мәтін құрастыр.

Білім адамзат баласына ауадай
қажет екендігі белгілі. Жетістікке
тек білім арқылы жететініміз
анық...

«5-1-1»
 тақырыпқа қатысты 5 тірек сөз жаз;

 бес сөзден тұратын 1 сөйлем жаз;

 тақырыпқа қатысты 1 түйін сөз жаз.

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
Тұрақты тіркестер №
мен көркемдегіш 1 Оқушы
құралдарды 2 - кітаптың мұқабасы мен суреттер негізінде әңгіме
қолданып, ауызша мазмұнын болжайды;
мәтіндер құрау. 3
- көркемдегіш құралдардар мен тұрақты тіркестердің
мағынасын түсінеді;
- жауаптарында кем дегенде 2 рет тұрақты тіркес пен
көркемдегіш құралдарды қолданады;
- қажетті сөз тіркестертерді орынды қолданады;
- мәтінде «Ғажайып ғаламшар» әңгімесіндегі
кейіпкерлердің іс-әрекетін мысал ретінде келтіреді.

1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация
1.3 Сабақтың тақырыбы: Өмірімізді жеңілдететін өнертабыстар

Оқу мақсаттары 8.3.4.1 Мәтіндердің түрлерін, тілдік ерекшеліктерін
салыстырып, талдау жасау.
Сабақ мақсаттары екі мәтінді түрлері, тілдік ерекшеліктері жағынан
салыстырады
Құндылықтарды өмір бойы білім алу, ашықтық
дарыту
Пәнаралық байланыс информатика (робототехника)
АКТ қолдану компьютер, интерактивті тақта
дағдылары
Бастапқы білім «Ғажайып планета» әңгімесі
Тірек сөздер өнертабыс, құлтемір, көпшілік, жабдықтау, ұсыну
Қажетті ресурстар әмбебап сөздігі

Сабақтың жүргізілу барысы
О Оқылымалды тапсырмалар
1-тапсырма. Тірек сөздердің мағынасымен қазақ тілінің әмбебап сөздігін https://kitap.kz/
қолданып, танысып шық, Мысал келтір.
2-тапсырма. Суреттерді анықтап қара, сұрақтар төңірегінде сыныптасыңмен ой бөлісіп
көр.
 Суреттерде не бейнеленген?
 Суреттердің арасында қандай байланыс бар?
 Бейнеленген өнертабыстар не үшін қолданылады?
 Өнертабыстар күнделікті өмірде қаншалықты қажет?

3-тапсырма. «Мәтіннің түрлері» ережесімен танысып, түсінгеніңді топта талқыла.

Әңгімелеу мәтіні - Мәтіннің түрлері Талқылау мәтіні –
оқиғаны ретімен Сипаттау мәтіні - зат немесе оқиға, құбылыстардың
баяндайтын мәтін. себебін дәлелдейтін мәтін.
Не істеді? Қайтеді? құбылысты суреттеп, Неліктен? Не себепті?
сипаттайтын мәтін.

Қандай? Қай?

О 4-тапсырма. Екі мәтінді салыстырып оқы. Мәтіндердің түрлерін, тілдік
ерекшеліктерін анықта.

1-мәтін Құлтемір
Жапондар алғашқы адамтекті құлтемірді ойлап шығарды. Адамның көңіл күйін
ұғына алатын әлемдегі ең алғашқы адамтекті құлтемірді көпшілік қауымға ұсынды.
Рepper есімді гуманоидты құлтемір эмотивті құрылғымен жабдықтаған. Ол адамның
келбетіне, сөйлеу мәнеріне қарап, оның көңіл күйін анықтай алады екен. Үй жағдайында
Pepper балаларға кітап оқып беру сияқты пайдалы қызметтерді атқара алады. Pepper-дің
бойы – 120 см, ал салмағы – 28 кг. Ол өзі қарым-қатынаста болған адамның мінез-құлқын
интернет базасына сақтап, басқа құлтемірлермен бөлісе алады. Құлтемір жасайтын
компания өкілдері болашақта құлтемір адам өмірінің негізгі элементіне айналатынына
сенімді.
Массагет.кз сайтынан

2-мәтін «Ғажайып планета» (үзінді)
Мәриям Кибердің басын ашып қарады. Оларда еш ақау жоқ. Барлық электрондық
лампалар қаз қалпында.
— Ахмет, енді не істейміз? Киберіміз өліп қалыпты ғой.
Туранов Кибердің жүрек тұсын, миын ашып қарады. Бірақ ешбір мүкіс таба алмады.
Содан кейін олар Кибердің жотасындағы аккумуляторды алып көрді. Мәриям шыдай
алмай күліп жіберді.
— Кибер өз аккумуляторының қуатын разрядтап жіберіпті де, оның ішіне жаңағы
өзендегі қоймалжың сұйықты құйып қойыпты.
—...Идеясы дұрыс-ақ. Бірақ қарсы мәндес зарядты ұмытқаны несі мұның.
... Сол кезде Кибердің денесінен ток жүріп оған жан бітті. ...Кибер орнынан тұрып санын
шапалақтап қуанды.
...Оразов электрондық есептегіш машинадан перфолентаны суырып алып, Турановтың
қолына ұстатты. Ол креслода шалқалап жатып, тез көз жүгіртіп өтті...
— Біз екі сағаттың ішінде бұл планетаны тастап шығуымыз керек. Әйтпесе жаңағы
Мәриям екеумізді ұйықтатқан ыстық леп ақырындап осында да жетеді. Қалғанын
планетадан құтылғаннан кейін айтамын.
Экипаж мүшелері әрқайсысы өзінің міндетін атқаруға кірісті. Ешқандай бұйрықтың
қажеті болмады. Әпсәтте «Байқоныр-12» қанатын қомданып, гүрілдей бастады. Кеме
соплосынан ұшқындап шыққан жалын планетаның үстін күйдіріп қоңырсыған иіс
шығарды. Кенет аяқтың асты теңселіп, жер сілкінгендей болды. «Байқоңыр-12» тік
көтеріліп тартып кетті...
Қамба.Инфо сайтынан

О Оқылым соңы тапсырмасы
5-тапсырма. Топта қысқаша мәтін құрастырып, сыныптастарыңа таныстыр.

Топ Мәтін түрі Тақырыбы
І топ Талқылау (не үшін?) «Ғылыми жетістіктер»

ІІ топ Әңгімелеу (не істеді?) «Мейірімді құлтемір»
ІІІ топ Сипаттау (қандай?) «Idos» атты гид-робот»

Бағалау Тапсырма Дескриптор
критерийі №
Екі мәтінді 1 Оқушы
түрлері, тілдік 2 - тірек сөздерді қарастырып, екі мысал келтіреді;
ерекшеліктері - суреттердің арасындағы байланысты анықтайды;
жағынан 3 - өнертабыстың қажеттілігі жайлы ауызша пікір
салыстырады. 4 білдіреді;
- ережені түсініп, мәтіннің түрлерін ажыратады;
- екі мәтіннің түрін, тілдік ерекшеліктерін анықтайды

1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация

1.4 Сабақтың тақырыбы: Қазақстандық өнертабыстар

Оқу мақсаттары 8.5.1.1 болжалдық сан есімдерді жазба, ауызша
жұмыстарда орынды қолдану.
Сабақ мақсаттары
Құндылықтарды болжалдық сан есімдерді ауызша мәтінде орынды қолданады
дарыту
Қазақстандық патриотизм және азаматтық
АКТ қолдану жауапкершілік,
дағдылары өмір бойы білім алу,
Бастапқы білім
Тірек сөздер компьютер, интерактивті тақта
Қажетті ресурстар
Өмірімізді жеңілдететін өнертабыстар
қондырғы, ойлап тапты, артады, орнату, септігін тигізеді

тақта, маркерлер

Сабақтың жүргізілу барысы
1-тапсырма. «Сөздер жарысы» ойыны. Алдыңғы сабақтардағы тірек сөздерді
қаншалықты меңгергеніңді тексер.

Ойын шарты:
o оқушылар екі топқа бөлінеді;
o тақта екіге бөлініп, тақырып белгіленеді;
o оқушылар тақырыпқа сәйкес сөздерді жазады;
o бір сөз - бір бал, белгіленген уақытта

ең көп сөз жазған топ жеңімпаз атанады.

2-тапсырма. Болжалдық сан есімдердің жасалу ережесімен танысып, мазмұнын кесте,
сызба ретінде ұсын.

Болжалдық сан есімдер заттың санын дәл көрсетпей, шамалап, болжалдап білдіреді. Болжалдық
сан есімнің жасалу жолдары:
Морфологиялық тәсіл арқылы жалғаулармен:
а) көптік жалғаумен: алтылар, жетілер, елулер, т.б.;
3әЖ-)тұакрөпнпсатықіктражмрәмане.ен:септік жалғаулармен: отызда, он екілерде,т.б.
а) -даған, -деген, -таған, -теген: ондаған, жүздеген, мыңдаған т.б.
ә) -дап, -деп, -тап, -теп, -лап, -леп: ондап, мыңдап, жуздеп т.б.
б) -дай, -дей, -тай, -тей: алты сағаттай, он шақырымдай т.б.

3-тапсырма. «Қазақстандық өнертабыстар» мәтінін оқып, сан есімдерді болжалдық сан
есімге айналдырып жаз.

Қазақстандық өнертабыстар

Әлменовтің гидравликалық қондырғысы. Қостанай өңірінің тумасы Бақытжан
Әлменов гидравликалық қондырғы ойлап тапты. Өз өнертабысын ол осыдан 10 жыл бұрын
Женева халықаралық бюросына тіркетіп, патент алған. Қондырғы «Әлменовтың
гидравликалық қондырғысы» деп аталады. Бүгінде 1 киловатт электроэнергия 15 теңге
тұрады. Бақытжан Әлменовтің қондырғысын іске қосса, бұл баға 2-3 теңгеден аспайды.
Энергияның өзіндік бағасы төмен болған соң өндіріс, қызмет көрсету түрлері,
коммуналдық қызметтер, жалпы барлық зат арзандайды. Нан бағасы 60 теңге емес, 15-20
теңгеге дейін төмендейді.

Емдік қасиеті бар зефир. М.Әуезов атындағы ОҚМУ технологтері Малика Әлімова
мен Нина Алексеева кәдімгі зефирдің құрамына сүт іріткісі мен мейіз қосса, зефирдің емдік
қасиеті артатынын айтқан.

SmartBesik. Астанадағы Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университетінің
магистранты Серікбол Шаймардан электронды бесік ойлап тапты. Арнайы құрылғыны
бесікпен қосқандағы жалпы бағасы 50 мың теңге. Бесікті смартбесікке айналдыратын
тербеткіштің құны 39 мың теңге болады. Бұл тербеткішті кез келген бесікке орнатуға
болады.

Көлікке арналған құлып. Валерий Морев көлік жүргізушісі белдік тақпайынша
көлікті орнынан қозғалтпайтын құлып ойлап тапты. Бұл жол көлік ережесін сақтай
бермейтін алаңғасар көлік жүргізушілерін қауіптен сақтауға септігін тигізбек.

Массагет.кз сайтынан

4-тапсырма. Қазақстандық өнертабыстардың пайдалы жақтарын әңгімелеп бер. Төмендегі
кестені тірек сөздермен толықтырып, сыныптасыңмен диалог құр.

......... ........ ......... ........
........ ........ .......... ........

5-тапсырма. Егер жас өнертапқыш болсаң, Қазақстанның өнертабыс әлемінің дамуына
қандай үлес қосар едің? Болжалдық сан есімді қолданып, ойыңды жазбаша білдір.

_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

Бағалау Тапсырма Дескриптор
критерийі №
Болжалдық сан 1 Оқушы
есімдерді жазба, 2 -тақырыпқа сәйкес кем дегенде 5 сөз жазады;
ауызша 3 -болжалдық сан есімнің жасалу жолын түсінеді;
жұмыстарда -мәтіндегі сан есімдерді болжалдық сан есімге
орынды 4 айналдырып жазады;
қолданады. -мәтіндегі өнертабыстардың пайдалы жақтарын
5 әңгімелейді;
- жазба жұмысында 2-3 болжалдық сан есімді
қолданады.

1-бөлім: Білім. Ғылым. Инновация
1.5 Сабақтың тақырыбы: «Ғылым таппай мақтанба»

Оқу мақсаттары 8.4.1.1 мәтіндердің жанрлық және стильдік ерекшелігін
сақтап, интервью жазу.
Сабақ мақсаттары жанрлық және стильдік ерекшеліктерді сақтап, интервью
жазу
Құндылықтарды құрмет, өмір бойы білім алу, ынтымақтастық
дарыту
Өзін-өзі тану
Пәнаралық байланыс компьютер, интерактивті тақта
АКТ қолдану
дағдылары Қазақстандық өнертабыстар
Бастапқы білім бәсекелестікке қабілетті, талап, қанағат, танылу
Тірек сөздер слайд, сурет, оқылым мәтіні (таратпа материал)
Қажетті ресурстар

Сабақтың жүргізілу барысы

Ж Жазылымалды тапсырма

1-тапсырма. «Шын, жалған» ойыны. Өзің туралы 3 сөйлем жаз. 1 сөйлемің «шын»,
қалған екеуі «жалған» болсын. Сыныптастарыңа сұрақ қою арқылы «шын» ақпаратты
анықтау қажет.

Мысалы:
 Мен бос уақытта кітап оқығанды ұнатамын.
 Кеше досыммен кітапханада болдым.
 Мен ғылыми жаңалық ашуға жақынмын.

2-тапсырма. Абай Құнанбайұлының «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін мәнерлеп оқы.
Ұлы ақын қандай тақырыпты көтерген? Қандай бес нәрсеге асық болу керек?
Ғылымға деген құштарлық неге маңызды?

Ғылым таппай мақтанба, Ойнап босқа күлуге.
Орын таппай баптанба, Бес нәрседен қашық бол,
Құмарланып шаттанба, Бес нәрсеге асық бол,

Адам болам десеңіз. Оны ойға жисаңыз.
Тілеуің, өмірің алдыңда, Ғалым болмай немене,
Оған қайғы жесеңіз. Балалықты қисаңыз?
Өсек, өтірік, мақтаншақ, Болмасаң да ұқсап бақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ – Бір ғалымды көрсеңіз.
Бес дұшпаның, білсеңіз. Ондай болмақ қайда деп,
Талап, еңбек, терең ой, Айтпа ғылым сүйсеңіз,
Қанағат, рақым, ойлап қой – Сізге ғылым кім берер,
Бес асыл іс, көнсеңіз. Жанбай жатып сөнсеңіз?
Жамандық көрсең нәфрәтлі, Дүние де өзі, мал да өзі,
Суытып көңіл тыйсаңыз. Ғылымға көңіл берсеңіз.
Жақсылық көрсең ғибрәтлі, Білгендердің сөзіне
Махаббатпен ерсеңіз.

3-тапсырма. Интервью жанрымен танысып, түсінгеніңмен топта бөліс.

Интервью— публицистикалық жанр, журналистің бір не бірнеше адаммен қандай да бір өзекті
мәселе төңірегінде сұхбат жүргізуі. Интервью барысында белгілі бір оқиғаның, құбылыстың
мән-мазмұны маман әңгімелесушінің түсіндіруі, айтуы бойынша терең ашылады. Интервью
жанры, негізінен, хабарламалы интервью және түсіндірмелі интервью болып екіге бөлінеді.

4-тапсырма. Топта интервью тақырыптарын ұсынып, арасынан ең қызықты әрі өзекті
деген тақырыпты таңда. Таңдалған тақырып төңірегінде біліміңді постер немесе ментальді
картаға түсір.

Топ мүшелерінің рөлдері:
1, 2 – сұхбат алушылар
(тақырып бойынша сұрақтар тізімін құрастырады);
3, 4 – студия қонақтары
(ментальді карта құрастыру арқылы сұхбатқа дайындалады);
5 – редактор, тайм-менеджер
(уақытты қадағалайды, сұрақтарды тексеріп, толықтырады).

Екі топ ішкі және сыртқы шеңберге тұрып, белгіленген тақырыпта тілші және студия
қонағы ретінде әңгімелеседі. 2 минуттан соң ішкі шеңбердегілер оңға қарай жылжып,
келесі кезектегі оқушылардан сұхбат алады.

Жазылым тапсырмасы

5-тапсырма. Жұпта «Бәсекелестік биігі – білім» тақырыбы төңірегінде интервью жаз.
Абайдың «Ғылым таппай мақтанба» өлеңіндегі негізгі идея негізге алып, тірек сөздер мен
төмендегі суретте берілген ақпаратты пайдалан. Сөз саны: 80 сөз.

Тілші Респондент

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
Мәтіндердің №
жанрлық және 1 Оқушы
стильдік 2 - өзі жайлы шынайы ақпаратты 1 сөйлеммен береді;
ерекшелігін 3 - өлеңді оқып, сұрақтарға жауап береді;
сақтап, интервью 4 - сұхбаттың ерекшелілігін, мақсатын түсінеді;
жазады. - ауызша, жазбаша жұмыста сабақтың тірек сөздерін
5 орынды қолданады;
- берілген тақырып төңірегінде интервью мәтінін
жазады.

2-бөлім: Сауда жасай білесің бе?
Абай құнанбаев «Базарға қарап тұрсам, әркім барар»

2.1. Сабақтың тақырыбы: Сауда жасай білесің бе?

Оқу мақсаттары О3. Прозалық және поэзиялық шығармалардың
композициялық құрылымын анықтау, кейіпкердің іс-
Сабақ мақсаттары әрекетіне немесе лирикалық кейіпкердің образына баға
беру.
Құндылықтарды дарыту А2. Түрлі жанрдағы көркем мәтіндерге сүйене отырып,
Пәнаралық байланыс көңіл күйді білдіруде ұлттық сөз әдебі мен сөйлеу этикеті
АКТ қолдану дағдылары формаларын қолдана білу.
Бастапқы білім
 Поэзиялық шығарманы оқып, ақынның оқырманға
ұсынған негізгі ой-өзегін анықтап, өлеңдегі
кейіпкердің іс-әрекетіне, автордың ойына баға
береді.

 Тақырып бойынша көңіл күйді білдіре отырып,
ұлттық сөз әдебі мен сөйлеу этикеті формаларын
диалогте қолданады.

Жауапкершілік. Адалдық.

Тарих

Осы сабақ барысында оқушылар Power Point
бағдарламасынан тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды
пайдаланып, интербелсенді тақтаны қолданады.

Бүгінгі ғылым – инновация

Тірек сөздер базар, сауда, іздеу, сатып алу, әркім, ақша, баға, пайым
Қажетті ресурстар қылу.

А4 парағы, маркер, фотосуреттер

Сабақтың жүргізілу барысы

1-тапсырма. Берілген сұрақтар аясында ойланып, өз ойыңмен бөліс.

1. Базар деген не?
2. Адамдар базарға қандай мақсатпен барады?
3. Сауда жасау әдебі қалай жүргізіледі?
4. Қаражатты қалай жұмсау қажет?
5. Саудаласу қаншалықты маңызды?
6. Саудаласу базарға тән әрекет пе, әлде

дүкендерде де саудаласа ма?
7. «Саудагер мұраты – ұту» деген нақыл сөздің

мағынасы қандай?

О Мәтіналды жаттығулары

2-тапсырма. «Базарға, қарап тұрсам, әркім барар» өлеңімен танысып шық. «INSERT»
әдісімен өлеңді оқи отырып, таныс емес сөздерді түртіп ал.

V + – ?
Мен бұны білемін
Бұны білген Білетініме қайшы Бұл жайында білгім
емеспін пікір келеді

Базарға, қарап тұрсам, әркім барар
Базарға, қарап тұрсам, әркім барар,
Іздегені не болса, сол табылар.
Біреу астық алады, біреу маржан,
Әркімге бірдей нәрсе бермес базар.
Әркімнің, өзі іздеген нәрсесі бар,
Сомалап ақшасына сонан алар.
Біреу ұқпас бұл сөзді, біреу ұғар,
Бағасын пайым қылмай аң-таң қалар.
Сөзді ұғар осы күнде кісі бар ма?
Демекпін жалпақ жұртқа бірдей жағар.
Жазған соң жерде қалмас тесік моншақ,
Біреуден біреу алып, елге тарар.
Бір кісі емес жазғаным, жалпақ жұрт қой
Шамданбай-ақ, шырақтар, ұқсаң жарар.
“Ит маржанды не қылсын” деген сөз бар,
Сәулесі бар жігіттер бір ойланар.

Абай Құнанбаев

3-тапсырма. Өлеңде Автор көтерген мәселені анықта. Өлеңдегі кейіпкердің іс-әрекетіне,
автордың ойына баға бер.

 Автордың көздегені не?
 Өлеңде қандай мәселе көтерілген?
 Өзекті мәселеге негіз болатын дәлелдер қандай?
 Автордың ойы қаншалықты айқын? Өз көзқарасыңды білдір.
 Автордың ойына пікірің қандай?

«Аялдама» әдісі арқылы оқушылар өз ойларымен бөліседі. Топтық бағалау жүргізіледі.
А Айтылым тапсырмасы

4-тапсырма. Берілген суреттер арасындағы байланысты анықта. Жұппен талқыла.

5-тапсырма. Көңіл күйді білдіруде ұлттық сөз әдебі мен сөйлеу этикеті формаларын
қолданып, бүгінгі сауда мен ертеректегі сауданың арасындағы алшақтықты айшықтай
отырып, «Сауда жасай білесің бе?» тақырыбында диалог құрастыр.

Бағалау критерийі Дескриптор
 сұрақтарға жауап береді;
 Поэзиялық шығарманы оқып,  таныс емес сөздермен жұмыс
ақынның оқырманға ұсынған негізгі
ой-өзегін анықтайды, баға береді. жүргізеді;
 негізгі ойды анықтайды;
 Тақырып бойынша көңіл күйді  өлеңдегі кейіпкердің іс-әрекетіне
білдіре отырып, ұлттық сөз әдебі
мен сөйлеу этикеті формаларын баға береді;
диалогте қолданады.  автордың ойына баға береді;
 суреттер арасындағы байланысты

табады;
 сөйлеу мәдениеті формаларын

диалогте қолданады.

2-бөлім: Сауда жасай білесің бе?

2.2. Сабақтың тақырыбы: Абай Құнанбаев «Базарға қарап тұрсам, әркім барар»

Оқу мақсаттары Т4. Орта көлемді прозалық, драмалық және поэзиялық

шығармалардан үзінді тыңдау, тақырыбы мен идеясын

талдау.

Ж4. Тақырып бойынша мәліметтерді жинақтап, эссе жазуда

тиімді қолдану.

Сабақ мақсаттары Өлеңнен үзінді тыңдау арқылы шығарманың тақырыбы мен
идеясын анықтау.
Құндылықтарды дарыту Қажетті мәліметтерді жинақтап, эсседе тиімді қолдану.
Пәнаралық байланыс Жауапкершілік. Адалдық .
АКТ қолдану дағдылары
Тарих
Бастапқы білім
Тірек сөздер Оқушылар Power Point бағдарламасынан тақырыпқа
Қажетті ресурстар қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып, интербелсенді
тақтаны қолданады.
Сауда жасай білесің бе?
кіріс-шығыс, табыс, төлем, сапа, сатылым, сауда-саттық,
анда-санда, сауаттылық, арзан, бағалы, ұтымды, тәуекел
Фотосуреттер, А4 парағы, маркерлер

Сабақтың жүргізілу барысы

1-тапсырма. Берілген суреттердің бір-бірімен байланысын тауып, сынып алдында ой
бөліс.

2-тапсырма. Сабақтың тірек сөздерін пайдаланып, сұрақтарға жауап бер.

1. Сауда-саттық туралы қандай шығармаларды білесің?
2. Сауда жасай білуді өнер деуге бола ма?
3. Сауда жасай білесің бе?
4. Сіз үшін тауардың сапасы маңызды ма, әлде бағасы маңызды ма?
5. Сауда сауаттылықты, ептілікті талап ете ме?

3-тапсырма. Орта көлемді поэзиялық шығармадан үзінді тыңдап, тақырыбын анықта.

4-тапсырма. «Базарға, қарап тұрсам, әркім барар» өлеңінің мазмұнын, идеясын талда.
Жұмысты постер түрінде ұсын.

Ж Жазылым тапсырмалары

1-тапсырма. «Галереяға саяхат» әдісін қолдана отырып, өлең мазмұны бойынша сурет
сал. Салған суретіңді сынып қабырғаларына іл. Өзің және өзгенің суреттерін тамашалап,
әр суретке тақырып қой. Өлеңдегі негізгі ойды анықтап, келесі тапсырмаға дайындал.

2-тапсырма. Өлеңде көтерілген мәселені қозғай отырып, эссе жаз. Тақырып бойынша
жинақтаған материалдарыңды эсседе орынды қолдан. Эссе тақырыбы: «Сауда жасауда

Сөйлемнің синтаксистік ерекшелігіне қарай тыныс белгілері деген не?
бБаалеадурғашеалклдыеыаҚслоуіқаұснБ.рырұТЖыкапмлысемнұеаеөлныанрбнйтыдынілбрмысаңесаеемңенбйқдйнынеаліөі»ілріраңмзңганііддімйжысбелідиглұіессреірнімөткнніытйыбтеаслтіошсксөұеылөсйжмеұуиймл,ытшыслееүнтр,емнтреімыакнгготснімеілаетзңінрміабыңнқреыөереекұмнлсанршріеые,нкынекпееібллпшклішіыә,ліігегсдаусіыеленеліысі,қпебукін.таөңтбау«інлеа,баБрійттқнқеілүлүна?ыеорарр»детнбліыінСқ:ыіамаежөтжсғр,-азтаақоажлыйкашйлаатөд,бссқыылақөыаоерно»йлймммлаулыәеісдееджнл1анміунж4ос,жі0лусадқд-аасұеса1санаприр8аруамқпл0аыысыаа.атантлдалыал–аыыасанқ.лдбсаасМуыаарөқыуғайі.анадй,лрлеаеаа,гсмй.еа.ртдыіпң

әртүрлі тыныс белгілер қойылады. Мәселен, хабарлы сөйлемнен соң нүкте
қойылады, сондай-ақ сұраулы сөйлемнең соң сұрау белгісі, лепті сөйлемнен соң

леп белгісі қойылады.

Бағалау критерийі Дескриптор

Т4. Поэзиялық шығармадан үзінді сұрақтарға жауап береді;
үзіндіде берілген ойды меңгереді;
тыңдайды, тақырыбы мен идеясын өлеңнің тақырыбы мен идеясын анықтайды;

талдайды. өлең мазмұны бойынша сурет салады;
Ж4. Тақырып бойынша ақпараттарды эсседе өзекті мәселені көрсетеді;
жинақтайды, жазба жұмысында орынды тұжырыммен келісетін-келіспейтіндігіне
қолданады. талдау жасайды.

2-бөлім: Сауда жасай білесің бе?

2.3 Сабақтың тақырыбы: Адал сауда – ардың ісі.

Оқу мақсаттары 8.Т6. Тыңдалым материалдарының мазмұны негізінде
деректерді келтіре отырып, дәлелді жауап беру.
Сабақ мақсаттары А3. Ауызша мәтіндер құрауда сөз ішіндегі және сөз
аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал
Құндылықтарды заңдылықтарын ескеріп айту.
дарыту
Пәнаралық байланыс  Тыңдалым мәтіні негізінде деректерді қолданады, дәлелді
АКТ қолдану жауап береді.
дағдылары
Бастапқы білім  Ауызша мәтін құрауда сөз ішіндегі және сөз аралығындағы
Тірек сөздер ықпал заңдылықтарын ескеріп айтады.
Қажетті ресурстар
Өмір бойы білім алу. Адалдық.

Тарих

Осы сабақ барысында оқушылар Power Point бағдарламасынан
тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып,
интербелсенді тақтаны қолданады.
Абай Құнанбаев «Базарға қарап тұрсам, әркім барар» өлеңі
Адал, адал сауда, ардың ісі, адалдық таныту, нәсіп, несібе,
ризық, салым, ырыс.
«Иман айнасы». Адал сауда – ардың ісі

http://kaztrk.kz/video/adal-sauda-ardyn-isi-3484

Сабақтың жүргізілу барысы
1-тапсырма. Берілген сұрақтарға жауап бер.

 Адалдық деген не?
 Қалай ойлайсың, адал сөзінің бүгінгі сабаққа қатыстылығы бар ма? Қандай дәлел

келтірер едің?
 «Адал сауда» тіркесінің мағынасы қандай?
 Сауда жасағанда адал болу қаншалықты маңызды?
 Өмірде саудаласу кезінде адалдық танытпаған адамдар жиі кездесе ме?
 Адал сауда жасау мүмкін бе?

Т Мәтіналды жаттығулары

2-тапсырма. Жаңа сөздердің мағынасын мәнмәтінде қолдана отырып, асты сызылған
сөздердің синонимдерін анықта.
Нәпақа, шектен шықпау, адал, сауда, таразыға кем тарту, таразыдан жеу, саудагер, кісі
ақысы, кешірім, ақысын беру, пайда табу.

нәсіп, несібе, ризық, салым, ырыс; безбен, кір; аласы, алашақ, қақы; кіріс, мал, олжа,
табыс, ұтыс; ақ, ақ жүрек, ақ ниет; бақал

3-тапсырма. Мәтінді тыңдамас бұрын төмендегі сұрақтарға жауап беріп, тыңдалым
мазмұнын болжап көр.
 Бұл мәтінде қандай мәселе туралы айтылуы мүмкін?
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
 «Адал сауда жасау – ардың ісі» деген пікірдің төңірегінде не айтылуы мүмкін?
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
 Саудагердің (сатушының) кемшіліктері туралы не ойлайсың?
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________

Т Мәтінмен жұмыс кезеңі

4-тапсырма. Сұхбатты тыңдап, жауабыңмен салыстыр. Дұрыс/бұрыс жауаптардың
себебін анықта.

https://itube.kaztrk.kz/kz/videos/3484/adal-sauda-ardyn-isi/
«Адал сауда – ардың ісі» (01:24-04:02 аралығын тыңдау)

____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________

А Мәтіннен кейінгі кезең

5-тапсырма. «Адал сауда - ардың ісі» тақырыбында сыныптастарыңмен сұхбат
ұйымдастыр. Сұхбат мәтінінде сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ықпал
заңдылықтарын ескеріп айт.

Бағалау критерийі Дескриптор

8.Т6. Тыңдалым материалдарының сұрақтарға жауап береді;

мазмұны негізінде деректерді синоним сөздерді анықтайды;
келтіре отырып, дәлелді жауап
беру. болжам жасайды;
А3. Ауызша мәтіндер құрауда сөз дұрыс/бұрыс жауаптардың себебін анықтайды;
ішіндегі және сөз аралығындағы тақырып бойынша сұхбат ұйымдастырады;
ілгерінді, кейінді және тоғыспалы
ықпал заңдылықтарын ескеріп айту. сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ықпал
заңдылықтарын ескеріп айтады;

2-бөлім: Сауда жасай білесің бе?
2.4. Сабақтың тақырыбы: Мұхтар Шаханов «Арман»

Оқу мақсаттары 8.1.4.1 - орта көлемді прозалық, драмалық және поэзиялық
шығармалардан үзінді тыңдау, тақырыбы мен идеясын
Сабақ мақсаттары талдау.

Құндылықтарды дарыту Поэзиялық шығармадан үзінді тыңдайды, тақырыбы мен
Пәнаралық байланыс идеясын анықтайды.
АКТ қолдану дағдылары
Адалдық. Жауапкершілік.
Бастапқы білім
Тірек сөздер Тарих, география
Қажетті ресурстар
Осы сабақ барысында оқушылар Power Point
бағдарламасынан тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды
пайдаланып, интербелсенді тақтаны қолданады.
Адал сауда – ардың ісі
Өнерге машықтану, қатар өсу, ойы безбен қария,
ғылымның шамын жағу, саудагер болу, ата жолын қуу.

http://bilim-all.kz/olen/1605-Arman Мұхтар Шаханов
«Арман» өлеңі, маркер, А4 парағы

Сабақтың жүргізілу барысы
1-тапсырма. Берілген суреттердің бір-бірімен өзара байланысын тап.

Т Мәтіналды тапсырмасы

2-тТапсырма. Берілген үзінділер арқылы шығармада қандай оқиға суреттелгенін анықтап
көр.

Иық бұрмай тек білімнен басқаға Сыбағасын тағдыр дара
Қатар өсті екі бірдей жас бала. бөлгендей,
Қатар жүріп сан өнерге Өсе берді төске шауып, төрге
машықты, өрлей,
Бірге оқыды, бірге ойнады Екеуіне қараған жұрт сүйсінді,
асықты. Отырардың болашағын
Екеуіне назар бұрды ел ерек, көргендей
Өйткені олар дарынды еді Отырарда жаны жайқын дария,
керемет. Ойы безбен бар еді бір қария.
Сол қария бір күні екі шәкіртті,
Құрметпенен өз үйіне шақыртты.

Қане, Дойыл, сен айтшы? Әбу айтты:
Дойыл айтты: - Менде де бар бір арман,
- Жалғыз арман бар менде, МаздҚапұржмаентыпепн, еқнолөзбұүйлғінайетшыанқыртты;
Шектесетін қулықпен де, ар мен де. шынардан.
Жалын иі ашса өнерімнің өрнегі Ұлы баба, бірақ менің арманым
Сонау Йемен, Мысыр, Бағдад Парыз бенен махаббаттан құралған.
елдері Шамын жақсам ғылым менен өнердің,
Түгел танып жыр ететін тандана, Елімді зор мерекеге бөлермін.
Саудагер боп шықсам деймін, жан Бұл сапарым азапты да шығар-ау,
баба. Не де болса пешенемнен көрермін.
Тірлігімде жабырқамай, жасымай,
Ата жолын қусам деймін осылай.

Т Мәтінмен жұмыс кезеңі

Т
3-тапсырма. Мұхтар Шахановтың «Арман» өлеңін мұқият тыңда, негізгі идеясы мен
тақырыбын анықта.

Тақырыбы Идеясы Оқушы көзқарасы

Т Мәтіннен кейінгі жұмыс кезеңі

4-тапсырма. Өлеңдегі Дойыл мен Әбудің арманы қандай? Екі жеткіншек туралы қарттың
ойы қандай? Әбу мен Дойылдың, қарттың сөздерін өз сөздеріңмен жаз.

Дойылдың Қарттың ойы Менің ойым
арманы

Әбудің
арманы

Бағалау критерийі Дескриптор

Орта көлемді поэзиялық шығарма оқиғаны үзінді арқылы анықтайды;
үзіндісін тыңдау арқылы өлеңнің өлеңнің тақырыбы мен идеясын анықтайды;
тақырыбы мен идеясына талдау бірінші кейіпкердің ойын анықтайды;
жасайды.
екінші кейіпкердің ойын анықтайды;
қарттың ойын анықтайды;
өзіндік пікірін ұсынады.

2-бөлім: Сауда жасай білесің бе?

2.5. Сабақтың тақырыбы: Сіз қандай саудагер болар едіңіз?

Оқу мақсаттары О6. Тақырып бойынша бірнеше мәтінде көтерілген
мәселелерді салыстыра отырып, баға беру.
Сабақ мақсаттары Ж4. Тақырып бойынша мәліметтерді жинақтап, эссе
жазуда тиімді қолдану.
Құндылықтарды дарыту
Пәнаралық байланыс  Бірнеше мәтінді оқып, көтерілген мәселені анықтайды,
Бастапқы білім өзіндік баға береді.
Тірек сөздер
 Эссе тақырыбына қажетті ақпараттарды жинақтай келе,
Қажетті ресурстар жазба жұмысында мәліметтерді тиімді қолданады.

Отбасылық құндылықтар, құрмет

Өзін-өзі тану

Мұхтар Шаханов «Арман» алғашқы рет үзінді тыңдап,
тапсырмалар орындаған болатын.

адал саудагер, «өзім» дейтін саудагер, жаңғалақ саудагер,
бай саудагер, екі ойлы саудагер, өз ісінің маманы, сауданы
дөңгелету.

https://massaget.kz/blogs/8951/
Сізден қандай саудагер шығады?
А4 парағы, маркер

Сабақтың жүргізілу барысы
О Мәтіналды жаттығуы

Т

2-тапсырма. Берілген сұрақтың аясында жұбыңмен ой бөліс.

1. «Адал саудагер, «өзім» дейтін саудагер, жаңғалақ саудагер, бай саудагер, екі ойлы
саудагер» деген тіркестердің мағынасы қандай?

2. Қандай саудагер болар едің?

О Мәтінмен жұмыс

3-тапсырма. https://massaget.kz/blogs/8951/ «Сізден қандай саудагер шығады?»
Т

тақырыбында берілген бірнеше мәтіндерді оқы. Мәтінде сипатталған саудагерлердің
жағымды жақтарын және көтерілген мәселені анықта.

4-тапсырма. Мәтінде көтерілген мәселеге қатысты автор ойын бағалай келе, өзіңді қай
саудагердің қатарына жатқызасың? Кестені толтыр.

Мәтіндер Мәтінде көтерілген Автор ойын Егер мен саудагер
мәселе бағалау болсам ...
Адал саудагер
«Өзім» дейтін
саудагер
Жаңғалақ саудагер
Бай саудагер
Екі ойлы саудагер

Ж Мәтіннен кейінгі жазылым кезеңі

5-тТ апсырма. Берілген үлгіде мәтіндерден алынған эссеге қажетті ақпараттарды жинақтап
жүйеле.

Аудиторияны анықта

Мақсатты анықта

Оқырмандар білгісі келетін
ақпаратты анықта

Жоспар түрінде ақпаратты
жүйеле

Ақпаратты кеңейт

6-тапсырма. «Сіз қандай саудагер болар едіңіз?» тақырыбында эссе жаз. Тақырып
бойынша жинақтаған ақпараттарды тиімді пайдалан. Сөз көлемі 120-130.

Бағалау критерийі Дескриптор
Мәтіндерде көтерілген бірнеше мәтіннің мазмұнын меңгереді;
мәселені анықтайды,
өзіндік баға береді. мәтінде көтерілген мәселені анықтайды;
Қажетті ақпараттарды
жинақтап, эссе жазады. автор ойына өзіндік баға береді;
эссе тақырыбына қажетті ақпараттарды жинақтайды;
эсседе мәліметтерді тиімді қолданады.

3-бөлім: Жаһандық энергетикалық дағдарыс
3.1. Сабақтың тақырыбы: Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Оқу мақсаттары 8.1.2.1 тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну,
детальді ақпараттарды анықтау.
Сабақ мақсаттары 8.1.3.1 оқу-еңбек тақырыптарына байланысты күрделі
сөздердің мағынасын түсіну.
Құндылықтарды Мәтіннің мазмұнын түсініп, детальді ақпараттарды
дарыту анықтайды; тақырыпқа сәйкес күрделі сөздердің
Пәнаралық байланыс мағынасын түсінеді.
АКТ қолдану дағдылары
Бастапқы білім Өмір бойы оқу, құрмет
Тірек сөздер
Қажетті ресурстар Астрономия

Презентация

Абай Құнанбаев «Базарға қарап тұрсам әркім барар»

жетістік, жаңалық, жариялау, таңба

үлестірме материал

Сабақтың жүргізілу барысы
Т Мәтіналды тапсырмасы
1-тапсырма. Жұбыңмен талқылап, суреттерді сипатта. Екі суреттің бір-бірімен
байланысын анықтап пікірлес.

1.Суретте кім бейнеленген?
2.Қандай шығармаларын білесің?
3.Фантастикалық жанр дегеніміз не?

2-тапсырма. Сөздікпен жұмыс. Берілген сөздер мен сөз тіркестрін сәйкестендір.

Сәйкестендір а) хабарлау Күрделі сөз дегеніміз екі я одан да көп
1. жаңалық б) табысқа жету жалаң немесе туынды түбірлерден құралып,
2. жариялау в) хабар
3. жетістік г) белгі мағыналық, грамматикалық жағынан бір
4. ғарыш айлағы д) ғарыш алаңы бүтін тұлға болып бірлесіп тұрақталған
5. таңба құрама сөз. Мысалы: бүгін, биыл, сап-сары,
ағайын-туысқан, қолқанат, айта отыр, ала
жаздай, темір жол, жеті қарақшы, арқа

суйеу.

Т Мәтінмен жұмыс

3-тапсырма. Тыңдалым мәтінін мұқият тыңдап, дұрыс немесе бұрыс па? Астын сыз.

1 Бұл материалды жариялауға әзірше тек осы редакцияға ғана Д/Б
ұсыныс жасалып отыр, сондықтан олар тәуекелге бел буып,
адамзат тарихындағы бұрын-сонды құлақ естіп, көз көрмеген Д/Б
шулы жаңалықты дереу жариялауға шешім қабылдады. Д/Б
Д/Б
2 Мұндай жетістікке ешкім де жете алмайды, басқалар үшін бұл
алынбас асу болып қала бермек.

3 Бұл материалды жариялауға әзірше тек осы редакцияға ғана
ұсыныс жасалып отырған жоқ.

4 Алаңсыз адамдар Американың осы бір үлкен қаласының
көшелерімен әдеттегідей ерсілі-қарсылы жүрген емес.

Т Мәтінсоңы тапсырмасы

4-тапсырма. Мәтіндегі күрделі сөздерді қолданып, 3-4 сөйлем жаз.
Күрделі сөздер: жалт-жұлт, материалды жариялау, бір-бірімен, тік ұшақтар, бүкіл
әлем халқы.

5-тапсырма. Ғарыш тақырыбына жазылған шығармаларды қаншалықты жиі оқисың? Өз
ойыңмен бөліс.

Тірек сөздер: әңгіме, қиял-ғажайып, қызықты, ұнайды, ұнамайды, түсінуге қиын, өте
қызықты, ғарыш кемесі.

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор

Мәтіннің мазмұнын 1 екі суреттің бір-бірімен байланысын анықтап,
түсініп, детальді суреттерді сипаттайды;
ақпараттарды
анықтайды. 2 дұрыс немесе бұрыс сөйлемдерді белгілейді;

Тақырыпқа сәйкес 3 берілген сөздер мен сөз тіркестрін
күрделі сөздердің сәйкестендіреді;
мағынасын түсінеді.
4 күрделі сөздерді қатыстырып, сөйлем құрайды;
5 өз ойымен бөліседі;

3-бөлім: Жаһандық энергетикалық дағдарыс

3.2. Сабақтың тақырыбы: Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Оқу мақсаттары 8.2.5.1 пікірталасқа қатысушылар берілген тақырып
бойынша өз пікірлерін сенімді дәлелдеу және қойылған
Сабақ мақсаттары сұрақтарға еркін жауап беру.
Құндылықтарды дарыту Пікірталаста өз пікірлерін сенімді дәлелдеп, қойылған
Пәнаралық байланыс сұрақтарға еркін жауап береді.

Бір-біріне деген құрмет

Экономика

АКТ қолдану дағдылары Презентация
Бастапқы білім
Тірек сөздер Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»
жаһандық дағдарыс, қуат көздері,энергетикалық
Қажетті ресурстар өзгерістер, энергия
Үлестірме

Сабақтың жүргізілу барысы

А - Айтылымға дайындық тапсырмасы

1-тапсырма. Көзіңді бір минут жұмып, жарықсыз не болатынын көз алдыңа елестетіп
көр. Өз ойыңмен бөліс.

А Айтылым тапсырмасы

2-тапсырма. Жұбыңбен бірге сұрақтарды талдап, пікіріңмен бөліс.
- Қазақстан қандай елдермен экономикалық қарым-қатынас жасауда?
- Әлемде қандай дағдарыстар жүріп жатыр?
- Осындай дағдарыстардың бірі-энергетикалық дағдарыс екенін білесіз бе?

3-тапсырма. Электр энергиясы: «Ұсыныс пен сұраныс» тыңдалым бейнебаяны бойынша
келесі сөздерді мәтіндегі бос орындарға сәйкесінше қойып шық.

a) нарық d) бәсекеге k) қазба отын
b) консервация e) энергия l) кәсіпорындар
c) сұранысты h) табыс көру m) ұсыныс

Электр энергиясын өндірушілер сұраныс пен ....... арасындағы нәзік тепе-теңдікті
басқарып тұрады. Электр энергиясын ......... тәрізді өзге энергия қорларынан
айырмашылығы көп мөлшерде сақталып тұра алмайды. Өндірушілер адамдардың
қаншалықты ...... тұтынатынын болжап, ......... қанағаттандыратынына мүмкіндігі
жететіндігіне сенімді болуы керек. Өндірушілер ....... үшін өндірістің көлемі ұлғайып
кетуінен сақ болуы тиіс. Бұл қатал ...... бәсекесі кейде тым қатыгез болады. Қазір ол шай,
кофе немесе қант саудасы тәрізді аса өтімді. Әрине электр энергиясы аздап өзгеше.
Энергетикалық ......... үшін тиімсіз әрі қазіргі нарықта ...... түсе алмайтын электр
станциялары жұмысын тоқтатып сақтап қоя алады. Бұл-......... деп аталады.

https://twig-bilim.kz/kz/film/electricity-supply-and-demand

Дағдырыс – мәселенің аса асқынып, Консервация – сұраныс көбейгенге
ушығып, басқа мәселелерді кері ысырып, дейін электр станцияларын жауып

алдыңғы орынға шығатындай деңгейге тастап, бағаның көтерілуіне
көтерілу дәрежесі. Ал оның жағымсыз мүмкіндік беретін энергетикалық
кәсіпорындар қолданатын процесс.
салдарының орнын толтыру оңайға
түспейді. Мысалы, саяси, экономикалық,

экологиялық дағдарыстар.

4-тапсырма. Суретте бейнеленгенді жазбаша сипатта. (2-3 сөйлем)

5-тапсырма. Мәселені зерттелу реті бойынша талқыла.
Мәселенің туындау себебі

Жарықты қосу арқылы Көтерілген мәселенің салдары
қоршаған ортаға зиян

келтіріп жатқан
жоқпыз ба?

Мәселені шешу жолдары

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор

Пікірталаста өз 1 өз ойларын айтады;
пікірлерін сенімді 2 пікірталаста өз пікірлерін сенімді дәлелдейді;
дәлелдеп, қойылған 3 тыңдалым бейнебаяны бойынша берілген
сұрақтарға еркін жауап
береді. сөздерді мәтіндегі бос орындарға сәйкесінше
қойып шығады;
4 суретте бейнеленгенді жазбаша сипаттайды;

5 мәселені зерттелу реті байынша талдайды;

3.3. Жаһандық энергетикалық дағдарыс. Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Оқу мақсаттары 8.3.2.1 публицистикалық стильдің (мақала) тілдік
ерекшеліктері арқылы мәтіндердің жанрын анықтау.
Сабақ мақсаттары Мәтінді оқып, сұрақ қою арқылы мәтін жанрын анықтау.
Құндылықтарды дарыту
Пәнаралық байланыс Өмір бойы оқу, құрмет
АКТ қолдану дағдылары
Бастапқы білім Экономика, физика, информатика
Презентация
Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Тірек сөздер Жаһандық, қуат көздері, күн электр энергиясы
Қажетті ресурстар Үлестірме

Сабақтың жүргізілу барысы
О Мәтіналды тапсырмасы
1-тОапсырма. Тірек сөздерге ассоциативті сөздер қатарын жаз. «Ойлан, жұптас, бөліс».

О Мәтінмен жұмыс

2-тапсырма. «Ойды түртіп алу» әдісі арқылы мәтіндегі тақырыпқа қатысты термин
сөздерді тауып жаз.

Жаһандық энергетикалық тоқырау

Жаһандық энергетикалық тоқырау соңғы жылдары жиі-жиі бой көтере бастаған
экономикалық дағдарыстардың негізгі себебіне айналды. Дүниежүзілік дағдарыстардың
созылмалы сырқаттары қолданыстағы энергетиканың мүмкіндіктерінің сарқылып бара
жатқандығын байқатады. Енді ол тауардың өзіндік құнын арзандатып, экономикалық
өсімге қол жеткізуге тиімді жағдай жасай алмайды. Энергетикалық қуат көздерін игерудің
күннен-күнге қиындауы және оның бағасының қымбаттауы экономикалық дамудың
болашағын тығырыққа тіреді.

Жаһандық энергетикалық тоқырау нышандары алғаш рет ХХ ғасырдың
70 жылдарында орын ала бастады. «Жаһандық энергетика дағдарысының болмай
қоймайтынын бүгінде барша жұрт толық түсінеді, ХХ ғасырда энергетикалық молшылық
дәуірін бастан кешірді. Оның молшылығы соншалық, жер шарын мекендейтін жеті
миллиард халық электр қуатынсыз «шырпы басын сындыра алмайтын» халге жетті. Тіпті,
жаһандық ауқымда жарты күн электр энергиясы болмай қалса, бүкіл жұмыс (зауыт,
фабрика, үй шаруасы т.б.) тұралап қалар еді.

Қазіргі таңда өркениет әлемін энергетикалық шикізат көздерінің жетімсіздігі,
олардың бағасының жылдан-жылға көтерілуі ерекше алаңдатып отыр. Бүгінгі
энергетикалық тоқырау салқынын сезінген өркениет әлемі ертеңге энергетикалық қатер
атты мәселені күн тәртібіне ашық шығаруда.

Мәтін соңы тапсырмасы
О 3-тапсырма. «Балық қаңқасы» әдісі арқылы тақырыпты қорғауға дайындал.

Дағдарыс (мәселе). Электр энергиясының шамадан тыс көп қолданылуы (аргумент).
4-тапсырма. Мәтінді оқып, сұрақ қою арқылы мәтін жанрын анықта.
1.Токты ысыраптаудың себебі неде? Шешімі бар ма?
2.Жарық тіршіліктің қайнар көзі. Неге? Шешімі қандай?
3.Судың 24 сағат ағуы дұрыс па? Шешімі бар ма?

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
Мәтінді оқып, сұрақ қою 1
арқылы мәтін жанрын мәтіндегі негізгі ойды білдіретін сөздерді тауып
анықтайды. 2 жазады;
3 тақырыпты қорғайды;
сұрақ қою арқылы мәтін жанрын анықтайды.

3.4. Жаһандық энергетикалық дағдарыс. Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Оқу мақсаттары 8.4.1.1 мәтіндердің жанрлық және стильдік
ерекшелігін сақтап, шағын мақала жазу;
Сабақ мақсаттары
Жанрлық және стильдік ерекшелігін сақтап, шағын
Құндылықтарды дарыту мақала жазады;
Пәнаралық байланыс
АКТ қолдану дағдылары Өмір бойы оқу, құрмет
Бастапқы білім
География
Тірек сөздер
Қажетті ресурстар Презентация. https://twig-bilim.kz/kz/film/hydropower

Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы».
Жаһандық энергетикалық тоқырау
шөлейт аймақтары, су электр энергиясы, су тасқыны

Үлестірме

Ж Сабақтың жүргізілу барысы

Жазылымға дайындық тапсырмасы

1-тапсырма. Суреттерді жұбыңбен талдай отырып, сұрақтарға жауап бер.
- Суретте не бейнеленген?
- Су энергиясы дегеніміз не?
- Су энергиясының басқа энергия көздерінен қаншалықты айырмасы бар деп ойлайсыз?

2-тапсырма. «Су энергиясы» деген тақырыптағы бейнебаянды қарап, тест сұрақтарының
дұрысын белгіле. https://twig-bilim.kz/kz/film/hydropower

Сұрақтар
1. Су электр станцияларында энергия өндіру үшін қандай құрылым кеңінен
қолданылады?
A) қабырға
B) ағындық бөгет
C) бөгет
D) тосқауыл
2. Бөгеттер көбіне қай жерге салынады?
A) өзендерге
B) көлдерге
C) теңіздерге
D) сағаларға
3. Су электр бөгеттеріне қатысты төмендегі тұжырымдардың қайсысы дұрыс емес?
A) олар шөлейт аймақтарды сумен қамтамасыз ете алады
B) олар су тасқынының алдын ала алады
C) олар сенімді энергия көзі болып табылады
D) тіршілік ету ортасы мен экожүйенің бұзылуына алып келеді

Ж Жазылым тапсырмасы

3-тапсырма. Тақырыптың бірін таңдап, шағын мақала жаз.

1. Су энергияны қайдан алады?
2. Болжам бойынша болашақта су ресурстарымен не болмақ?

Мақаланы жазудың талаптары:
1. Мақалада өзекті мәселе қозғалуы керек.
2. Жаңа ой, жаңа дерек келтіруі қажет.
3. Тақырып туралы мәліметтер жинақталуы тиіс.
4. Ақпараттың шынайылығына назар аударылуы
қажет.
5. Оқырманды сендіріп, қызықтыру үшін кесте,
сурет, диаграмма болуы керек.
6. Мақала жоспарға сай жазылуы қажет.

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор

Жанрлық және 1 суреттерді жұбымен талдай отырып, сұрақтарға
стильдік ерекшелігін жауап береді;
сақтап, шағын мақала
жазады. 2 тест сұрақтарына жауап береді;
3 тақырыптың бірін таңдап, шағын мақала жазады

3.5.бөлім. Жаһандық энергетикалық дағдарыс. Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»

Оқу мақсаттары 8.5.1.2 еліктеу сөздерді ауызша және жазба жұмыстарда
Сабақ мақсаттары орынды қолдану
Құндылықтарды дарыту
Ауызша және жазба жұмыстарда еліктеу сөздерді орынды
қолданады;

Өмір бойы оқу, құрмет

Пәнаралық байланыс физика
АКТ қолдану дағдылары Презентация
Бастапқы білім Ш. Айтматов «Кассандра таңбасы»
Тірек сөздер Жаһандық, энергетика, дағдарыс, күн электр энергиясы
Қажетті ресурстар
Үлестірме

Сабақтың жүргізілу барысы

Грамматиканы түсіндіру

Еліктеу сөздер – табиғат құбылыстары мен жан-жануарларда болатын әр алуан
дыбыстарға және олардың сын-сипат, қимыл-әрекеттеріне еліктеуден туған сөздер.
Қазақ тілінде еліктеу сөздердің екі түрі бар: 1) еліктеу есту қабілеті арқылы пайда
болған еліктеуіш сөздер: тарс-тарс, салдыр-гүлдір. 2) еліктеу көру қабілеті арқылы
пайда болған бейнелеуіш сөздер: жалт, жарқ, лып.

Практикалық тапсырмалар

1-тапсырма. Сұрақтарға жауап беріңіз. Берілген сөздерді пайдаланып, сөйлем құрап
айтыңыз.

1. Еліктеу сөзі дегеніміз не?
2. Еліктеу сөздерінің қандай түрлері бар?

Керекті сөздер: бұрқ-сарқ, сатыр-сұтыр, зу-зу, зыр-зыр, гүрс, сарт-сұрт, қытыр-қытыр.

2-тапсырма. Еліктеу сөздерді құрамына қарай ажыратып жаз (+), (-) белгілерін қой.

Тірек сөздер Дара еліктеуіш Күрделі еліктеуіш
тырс
қызараң
күрс
жылт
баж-бұж
тапыр-тұпыр

3-тапсырма. Топта төмендегі сөйлемдердің тыныс белгілерін қойып шығып, еліктеу
сөздерін мағынасына қарай қосып, сөйлемдерді өзгерт. Су энергиясы тақырыбында ой
бөліс.

1-топ. Су энергиясы – қозғалыстағы судан өндірілетін энергия Ол бірнеше жолмен
жүзеге асады, бірақ ең көп таралғаны – бөгет арқылы өзен суының ағысын басқару
Бөгет артындағы су өзіне потенциалдық энергияны сақтайды, бөгеттен суды
жібергенде, ол ауырлық күші әсерінен төмен құлайды
2-топ. Қозғалыстағы судың кинетикалық энергиясы турбинаны айналдырады, ал ол өз
кезегінде электр энергиясын өндіру үшін генераторды іске қосады Бөгеттен алынатын

энергия мөлшері ең бірінші турбинаны айналдыратын су көлеміне және бөгет биіктігіне

тәуелді (яғни судың қандай биіктіктен құлай алатынын, сондықтан кинетикалық

энергиясы қаншалықты болатындығын көрсетеді).

Бағалау критерийі Дескриптор

Ауызша және жазба жұмыстарда блиц сұрақтарына дұрыс жауап береді;
еліктеу сөздерді орынды
қолданады. еліктеу сөздерімен сөйлем құрастырады.

4.1. Достық пен татулық – таптырмас бақыт
Т.Айбергенов «Бір тойым бар»

Оқу мақсаты 8.Т5. Тірек сөздер, автор көзқарасы мен көңіл күйі арқылы
Сабақ мақсаты негізгі ойды анықтау.
Мәтіннің негізгі ойын автор көзқарасы мен тірек сөздері
Сабақтың тақырыбы арқылы анықтау.
Құндылықтарды дарыту
Пәнаралық байланыс Ел іргесін қатайтатын достық пен татулық
АКТ қолдану дағдылары
Патриотизм
Бастапқы білім Адалдық
Тірек сөздер Тарих
Қажетті ресурстар
Осы сабақ барысында оқушылар Power Point
бағдарламасынан тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды
пайдаланып, интербелсенді тақтаны қолданады.
Жаһандық энергетикалық дағдарыс
этномәдени орталықтар, ел бірлігі, ұлттар достығы,
татулық, құндылық
А4 парағы, маркер, фотосуреттер

Сабақтың жүргізілу барысы

Т Мәтіналды жаттығулар
1-тапсырма. Берілген суреттер арқылы тақырыпты болжа.

Т Мәтінмен жұмыс кезеңі

2-тапсырма. «INSERT» әдісі бойынша тыңдалған мәтіндегі түсініксіз сөздерді,
ақпаратты түртіп ал.

V + –?

Мен бұны білемін Мен үшін жаңалық Басқа пікірдемін Сұрағым бар

3-тапсырма. Мәтіндегі негізгі ой мен автор көзқарасын анықта. Өзіндік пікіріңді білдір.

№ Мәтіндегі негізгі ой Мәселеге қатысты автор Оқушы комментарийі
көзқарасы

Т Мәтіннен кейінгі жұмыс кезеңі

4-тапсырма. «Достық пен татулық – ажырамас егіз ұғым» деген тұжырымды берілген қай
мақал-мәтелдермен байланыстырар едің? Неге?

 Тату үйдің тамағы тәтті. Дескриптор
 Жартыны жарып жеген

Татулықтың белгісі.
 Татулық – байлық.
 Айрылмастай досыңа

Қайрылмастай сөз айтпа.
 Тату болсаң досыңмен,

Берерсің төтеп дұшпанға.
 Су мен отта

Татулық жоқ.
 Ынтымақ – оқ өтпес сауыт,
 Татулық – тамаша сауық.

Бағалау критерийі

 Поэзиялық шығарманы оқып,  сұрақтарға жауап береді;
ақынның оқырманға ұсынған  таныс емес сөздермен жұмыс
негізгі ой-өзегін анықтайды, баға
береді. жүргізеді;
 негізгі ойды анықтайды;
 Тақырып бойынша көңіл күйді  өлеңдегі кейіпкердің іс-әрекетіне баға
білдіре отырып, ұлттық сөз әдебі
мен сөйлеу этикеті формаларын береді;
диалогте қолданады.  автордың ойына баға береді;
 суреттер арасындағы байланысты

табады;
 сөйлеу мәдениеті формаларын

диалогте қолданады.

4.2. Достық пен татулық - таптырмас бақыт
Т.Айбергенов «Бір тойым бар»

Оқу мақсаты А5 Пікірталасқа қатысушылар берілген тақырып бойынша
өз пікірлерін сенімді дәлелдеу және қойылған сұрақтарға
Сабақ мақсаты еркін жауап беру.
Тақырып бойынша пікірлерге сенімді дәлел келтіру,
Сабақтың тақырыбы сұрақтарға еркін жауап беру.
Құндылықтарды дарыту
Пәнаралық байланыс Татулық пен достық – баға жетпес құндылық.
Тірек сөздер
Қажетті ресурстар Патриотизм. Адалдық. Жауапкершілік.

Тарих

бейбітшілік, іргесі мықты, жаугершілік заман, ынтымақ,
сыйластық, сабырлылық, парасаттылық, алауыздық
А4 парағы, маркер, фотосуреттер

Сабақтың жүргізілу барысы
А Айтылымға дайындық

1-тапсырма. Суретпен байланыстыра отырып, сұрақтарға жауап бер.

1. Көгершінді бейбітшіліктің символы деп атайды, ал достықтың символы деп қай
құсты айтуға болады? Неліктен?

2. Достық пен татулық сөздері тек бейбіт өмірде ғана маңызды ма, әлде жаугершілік
заманда маңызды ма? Жаугершілік заманда достықтың маңыздылығына қандай
дәлел келтірер едің?

3. Адам өмірінде адал достықтың іргетасы қай кезден қалануы мүмкін?

2-тапсырма. Н. Ә. Назарбаевтың халыққа жолдаған Жолдауынан берілген үзінді
бойынша постер жаса. Үзіндіде берілген ойдың мағынасын түсіндір, өз пікіріңді дәлелде.

1-жұп. «Бірлігі бар ел озады, бірлігі жоқ ел тозады» деген атам қазақ. Бұл – тарих заңы.
Бұл пікірмен келісесіз бе, келіспейсіз бе?

2-жұп. Елбасының: «Бірлік, татулық, достық, ынтымақ, сабырлылық пен парасаттылық, ең
алдымен, өзімізге, қазақ халқына, қажет», - деген пікірін қолдайсыз ба, әлде қолдамайсыз
ба?

3-жұп. «Қазақты еш уақытта сырттан жау алған емес, қазақ әлсіресе, алауыздықтан
әлсіреген, күшейсе бірлікпен күшейген. Үйдің берекесі отбасындағы сыйластық пен
татулықпен келеді. Мемлекет те солай», - деген пікірмен келісесіз бе, келіспейсіз бе?

3-тапсырма. Берілген сұрақты жұбыңмен талқыла. Берілген сызбаға қарап, талдау жасап,
талдауды ауызша орында.

 Көпұлтты мемлекетке айналған Қазақстанның мықты, әлсіз, қауіпті жақтары
мен мүмкіндігі қандай?

• мықты • әлсіз

Көпұлтты Көпұлтты
Қазақстан Қазақстан

Көпұлтты Көпұлтты
Қазақстан Қазақстан

• қауіпті • мүмкіндігі

Бағалау критерийі Дескриптор

Тақырып бойынша  суреттердегі ойды анықтайды;
өзіндік пікірлер айтады,  сұрақтарға жауап береді;
сенімді дәлел келтіреді,  таныс емес сөздермен жұмыс жүргізеді;
сұрақтарға еркін жауап  өз пікірлерін сенімді дәлелдейді;
береді.  сұрақ аясында ауызша талдау жасайды;
 Қазақстанның мықты жақтарын анықтайды;
 Қазақстанның әлсіз жақтарына дәлел келтіреді;
 қауіпті жақтарына мысал келтіреді;
 Қазақстанның мүмкіндіктеріне сенімді дәлел келтіреді.

4.3. Достық пен татулық - таптырмас бақыт
Т.Айбергенов «Бір тойым бар»

Оқу мақсаттары 8.О6. Тақырып бойынша бірнеше мәтінде көтерілген
мәселелерді салыстыра отырып, баға беру.
Сабақ мақсаттары 8.А3. Ауызша мәтіндер құрауда сөз ішіндегі және сөз
аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал
Сабақтың тақырыбы заңдылықтарын ескеріп айту.
Құндылықтарды Мәтіндегі өзекті мәселелерді анықтайды, салыстырады, баға
дарыту береді.
Пәнаралық байланыс Тақырып бойынша ауызша мәтін құрайды, ықпал
АКТ қолдану заңдылықтарын ескеріп айтады.
дағдылары Достық пен татулық – таптырмас бақыт
Бастапқы білім
Тірек сөздер Патриотизм. Адалдық.
Қажетті ресурстар
Тарих

Осы сабақ барысында оқушылар Power Point бағдарламасынан
тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып,
интербелсенді тақтаны қолданады.
Татулық пен достық – баға жетпес құндылық
көпұлтты, қатынас, бауырмал, жаны ашу, түсіністік, жолдас,
тұрақтылық, дархан, ұлтаралық келісім, нығайту, ортақ мүдде.
А4 парағы, маркер, фотосуреттер

Сабақтың жүргізілу барысы
О Мәтіналды жаттығуы

1-тапсырма. Берілген суреттерге қарай отырып, «Достық пен татулық –
таптырмас бақыт» тақырыбында сөздер тізбегін жаса.

Мәтінмен жұмыс кезеңі
2-тапсырма. Мәтіндерді мұқият оқы. Мәтіндердегі өзекті мәселені анықта. Мәтіндерде

көтерілген мәселелерді салыстыр.

Мәтіндер Көтерілген мәселе Автор ойын бағалау
1-мәтін
2-мәтін

1-мәтін
Ұлтаралық қатынас мәдениеті белгілі бір қоғамдағы әртүрлі ұлт өкілдері
арасындағы қатынастың барлық түрлерінен, еңбекте, күнделікті тұрмыста, көпшілік
байланыста көрінеді. Әрбір ұлт өкілі басқа ұлт өкілінің жан тазалығын немесе
жамандығын, басқа ұлт өкілдеріне көзқарасын басқалармен салыстыра отырып бағалайды.
Басқа ұлт өкілдері бойындағы адамдық жағымды қасиеттерді өз бойына дарытуға,
олардағы өмірлік тәжірибе мен шаруашылық жүргізудің озық үлгілерін меңгеруге
ұмтылады. Ұлттар мен ұлыстар арасындағы қарым-қатынасты реттеп отыратын жалпы
мемлекеттік этникалық мінез-құлық нормасы – әртүрлі ұлт өкілдері арасындағы
күнделікті аралас-құралас өмірдегі татулық, адал достық қатынас, өзара түсіністік пен
сыйластық, жоғары мінез-құлық мәдениеті мен адамгершілік бір-бірінің ұлттық
мақтаныштарына, тұрмыс салтына, әдет-ғұрыптарына, салт-дәстүріне, мүдделеріне және
талғамдарына құрмет, көңіл күйлеріне қаяу түсірмеуге ұмтылушылық болып табылады.

https://moluch.ru/archive/141/39711/

2-мәтін
Қазақ елінің бағына қарай, қиын-қыстау кезеңдерде мемлекетіміздің тізгінін ұстап
отырған Нұрсұлтан Назарбаев елдің ең басты жетістігі оның ішкі тұрақтылығында екенін
бек түсінген азамат болды.
Ол жас мемлекеттің экономикалық өрлеуі де, саяси тұрақтылығы да,
демократиялық дамуы да бұл елді мекен еткен түрлі ұлттар мен ұлыстардың өзара
сыйластығына, түсіністігі мен татулығына барып тірелетінін әу бастан жақсы түсінді.
Елбасының жетекшілігімен жүзеге асырылған мемлекеттің ұлттық саясаты әр ұлттың
этникалық жаңғыруын, өз тілдері мен салт-дәстүрлерін қалағандарынша берік ұстану
арқылы өздерін толыққанды ұлт ретінде, әрі осы елдің тең құқылы азаматы ретінде
сезінуін тірек етіп алды. Республиканың ішкі саясатында ұлтаралық келісім мәселесі,
өркениетті түрде өзара келісімге келуі айрықша маңызды орынға ие болды. Осының
арқасында 130-дан астам ұлт пен 46 діннің өкілдері «Қазақстан — ортақ отанымыз, ортақ
үйіміз» деген құндылықтың төңірегіне топтаса білді.
Қазақстан секілді көпұлтты мемлекетте ұлтаралық келісімді нығайту жүргізіліп
жатқан реформалардың жемісті болуы мен тұрақты дамуының ең басты шарттарының бірі
болғаны анық.

А Мәтіннен кейінгі жұмыс кезеңі https://moluch.ru/archive/141/39711/

3-тапсырма. Берілген тұжырымдардың бірін таңда. Осы тұжырымның аясында мысал
келтіре отырып, өзіндік пікіріңді білдір. Екпін заңдылықтарын сақта.

1. Ұлтаралық тұрақтылық, татулық және келісім – Қазақстанның гүлденіп,
өркендеуінің кепілі.

2. Көппен қарым-қатынаста болу – береке, бірліктің, татулықтың ізгі бастауы.
3. Татулық пен достық – алынбайтын қамал, бұзылмайтын қорған.
4. Көпұлтты мемлекет үшін татулық пен достық өте маңызды.
5. Достық пен татулық, тұрақтылық пен рухани келісім бар жерде береке де

бар.

6. Татулық пен достық – қазақ жерін мекен ететін түрлі ұлт пен ұлысқа тән
қасиет.

7. Достық пен татулық – таптырмас бақыт.
8. Қазақ елі – бірнеше ұлтты бауырына баса алған дархан мемлекет.

Бағалау критерийі Дескриптор

Мәтіндегі өзекті мәселелерді  суреттегі ойды анықтайды;
анықтайды, салыстырады, баға  тақырып бойынша сөздер тізбегін
береді.
Тақырып бойынша ауызша мәтін жасайды;
құрайды, ықпал заңдылықтарын  мәтіндердегі өзекті мәселені анықтайды;
ескеріп айтады.  мәтіндерде көтерілген өзекті мәселелерді

салыстырады;
 автор ойына баға береді;
 тұжырым бойынша мысал келтіреді;
 тұжырым бойынша пікір білдіреді;
 екпін заңдылықтарын сақтап айтады.

4.4. Достық пен татулық - таптырмас бақыт
Т.Айбергенов «Бір тойым бар»

Оқу мақсаттары 8.О4. Мәтіндердің түрлерін, тілдік ерекшеліктерін
Сабақ мақсаттары салыстырып, талдау жасау.
Сабақтың тақырыбы 8. ТБ1.3 Етістіктің шартты рай қызметін білу, ауызша және
жазба жұмыстарда орынды қолдану.

 Мәтіндер түрін анықтайды, тілдік ерекшелігін
салыстырып, талдау жасау.

 Мақала мазмұнында шартты райды қолдану.

Т.Айбергенов «Бір тойым бар»

Құндылықтарды Патриотизм. Адалдық. Жауапкершілік.
дарыту
Пәнаралық байланыс Сөз өнері
АКТ қолдану
дағдылары Осы сабақ барысында оқушылар Power Point бағдарламасынан
тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып,
Бастапқы білім интербелсенді тақтаны қолданады.
Тірек сөздер Достық пен татулық – таптырмас бақыт
қайтармау, сабылу, қайта қосу, құмар болу, бір асым ет,
Қажетті ресурстар рахаттану, тарқамау, игілікті, көпшіл, парасатты, берік,
жалған, ұйымшылдық
А4 парағы, маркер, ақын портреті

Сабақтың жүргізілу барысы
О Мәтіналды жаттығуы

1-тапсырма. Берілген сұрақтарға жұбыңмен ақылдаса отырып,
жауап бер.

1. Суретте кім бейнеленген?
2. Суреттегі бейненің мінез-құлқын қалай сипаттар едің?
3. Қалай ойлайсың, ақынның «Бір тойым бар» өлеңі не

жайында болмақ?
4. Ақын өлеңі қандай себептермен өмірге келген деп ойлайсың?

5. Қандай тақырыптағы өлеңді сүйіп оқисың?
Мәтінмен жұмыс кезеңі
2-тапсырма. Мәтіндерді зейін қойып оқы. Тақырыбы мен негізгі идеясын анықта.

1-мәтін
Ақын туған жерге деген сүйіспеншілігін жырлау үшін аруана туралы аңызды
ұтымды пайдаланған. Ақын туған, аңсаған, сағынған Қазақстан бұл күндері егемендігін
алып, қарыштап алға басып, жаңа жолға түскен ел атанып отырғанын мақтанышпен
айтуға болады.
Қазақтың аймаңдай ақын перзенті Төлеген Айбергенов Нөкіс қаласында мәңгілікке
көз жұмған. 8 наурыз – ақынның туған күні. Ақынның шырылдап қалған торғай өлеңдері
аман қалды. Ақынның өлеңдеріне арқау болған мына бір оқиға да бұл күндері аңызға
айналған сияқты. «Бірде Төлеген өз достарын үйінде дастарқан жайып күтеді, алайда түрлі
себептермен көпшілігі келмей қалады. Олармен ертеңіне кездескен Төлеген өз ренішін
білдіріпті. Сонда ақындардың бірі оған: «Өкпелеме, жігітім, бір тойың болары сөзсіз
мүмкін»,- деп басу айтқан екен. Сол оқиғадан соң ақынның «Бір тойым бар» өлеңі өмірге
келіпті.
2-мәтін
Бір тойым болатыны сөзсіз менің,
Дәл қай күні екенін айта алмаймын.
Бірақ... бірақ...
Ешкімді де билетпей қайтармаймын.
Онда ортаға тасталар ұран сондай:
Қайта алмайды қартың да бір ән салмай,
Жиырма бестің бәрін де сабылдыртам,
Кемпірлерге қыз күнін сағындыртам...
Сәбилерге ағаны үлгі етемін,
Жеңгейлердің толтырам гүлге етегін.
Менің жарым бұл түні кірпік ілмей,
Ақ көңілімен қуаныш бүртігіндей,
Омырауынан бір тәуір шайқап есіп,
Ажырасқанды жүреді қайта қосып.
Мен өзім де ән салам түн ауғанша,
Менің жаным бұл күнге құмар қанша!
Бәйгі берем жығылған палуанға да,
Адалдығы сезіліп тұрар болса.
Қыз қуатын жігітке ат беремін,
Жанам деген жүрекке от беремін.
Мен әйтеуір бар жиған-тергенімді
Бір тамаша той қылып өткеремін.
Біздің үйді сол күні бетке ал қауым,
Нысанаға ап қуаныш тоқталмауын.
Мен бұл тойдан тілеймін жылап тұрып,
Қазанымда бір асым ет қалмауын,
Мен сөйтіп бар шаңнан бір сілкінемін,
Мен сөйтіп рақаттанып бір күлемін.
Кім білсін талай күнгі арманым еді,
Мәңгілік тарқамауы да мүмкін оның.

3-тапсырма. Мәтіндердің тілдік ерекшеліктеріне талдау жаса.

Сөз деңгейі Сөйлем деңгейі Мәтін деңгейі
Сөздердің лексикалық Жай және құрмалас Абзацтардың байланысы,
автор қолданған шақ пен
мағынасы сөйлем
жақ түрлері

Мәтіннен кейінгі жұмыс кезеңі
4-тапсырма. Мәтін мен өлеңдегі ойды негізге ала отырып, мектеп газетіне «Өлеңнің
өмірге келуі жайлы сыр ...» тақырыбында мақала жаз. Мақалада етістіктің шартты
райларын қолдан.

Білгенге маржан!

Шартты рай етістіктің негізгі және туынды түбіріне, етіс және болымсыз

етістік тұлғаларына -са, - се жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Мысалы,

көрсе, оқыса.

1. Шартты рай етістіктің жедел өткен шақ тұлғасы сияқты жіктеледі.

Жекеше Көпше

І Айт + са + м Айт + са + қ

ІІ Айт + са + ң Айт + са + ң+дар

Айт + са + ңыз Айт + са + ңыз+дар

ІІІ Айт + са Айт + са

2. Шартты рай тұлғасындағы етістік бағыныңқы сөйлемнің баяндауышы

қызметін атқарып, мезгілдік мағынаны және да, де, та, те шылауымен тіркесіп

келіп, қарсылық мәнді білдіреді.

3. Шартты райлы етістік І, ІІ жақ жалғауында тұрып, оған – шы, - ші жұрнағы

жалғанса, ол кейде өкіну, налу мағынасын білдіреді.

Бағалау критерийі Дескриптор
Мәтіндер түрін  сұрақтарға жауап береді;
анықтайды, тілдік  мәтіндердің тақырыбы мен негізгі ойын анықтайды;
ерекшелігін салыстырады,  мәтіндерді сөз деңгейінде талдайды;
талдау жасайды.  мәтіндерді сөйлем деңгейінде талдайды;
Мақала мазмұнында  мәтін мен өлең мазмұнын мәтін деңгейінде
шартты райды қолданады.
талдайды;
 жазба жұмысының стиль ерекшелігін сақтайды;
 мақалада шартты рай етістігін орынды қолданады.

5.1 Кәсіп – бақыттың шырағы. Еңбек – ырыстың бұлағы
Б.Әділов «Еңбексіз өмір – сүреңсіз» мысал әңгімесі

Оқу мақсаттары 8.1.3.1 - оқу - еңбек тақырыптарына байланысты күрделі сөздер мен
тұрақты тіркестердің мағынасын түсіну

Сабақ оқу - еңбек тақырыптарына байланысты күрделі сөздер мен тұрақты
мақсаттары тіркестердің мағынасын түсінеді.
құрмет, азаматтық жауапкершілік.
Құндылықтарды
дарыту Достық пен татулық – таптырмас бақыт
Бастапқы білім Еңбексүйгіштік, тер төгу, адал еңбек.

Тірек сөздер

Сабақтың жүргізілу барысы

Т Тыңдалымалды тапсырмалары

1-тапсырма. Суреттерде қандай ұқсастық пен айырмашылық бар? Неліктен екінші
суреттегі пышақты тот басқан? Айтып бер.

2-тапсырма. Сөздер мен сөз тіркестерін мағынасына қарай сәйкестеңдір.

1. Желкемнің шұңқыры 1 - Б А) аянбай еңбек ету, жұмыс істеу.
көрсін
2. Құтылу

3. Сығалау Ә)

4. Тер төгу Б) енді оны көрмеспін, көрсетпесін деген
5. Тот басу мағынада.
В) арылу, босау.
Г)

Т Тыңдалым тапсырмасы

3-тапсырма. Төмендегі тапсырмаларды орында.
а) Берілген сөздердің синонимін мәтінді тыңдау арқылы тауып жаз.

Жалқау – _________________________

Жеңіл – _________________________

Тыңығу – _________________________

ә) Мәтіндегі ақпараттарды ретімен орналастыр.

Мәтіндегі ақпараттар Реті

Р/с

1 Жатамыз, ұйықтаймыз, демаламыз.

2 Нан турады, пияз аршыды,

3 Өне бойын тот басқан.

4 Қара пышақ орнынан қозғалған

жоқ.

4-тапсырма. Мәтінге сәйкес келетін 2 дұрыс тұжырымды белгіле. дұрыс бұрыс
Тұжырымдар

А Сары пышақ «шалқайып жатсам» деп армандаған.
В Қара пышақ сары пышақты бірден таныды.
С Қара пышақ орнынан тұра алмады.

Есте сақта!

Қазақта "Еңбек – бәрін жеңбек" деген аталы сөз бар. Адам, ең

бастысы, еңбектенуге, бір іске күш – қуатын, ақыл – ойын

жұмсауға ерінбеуі керек. Өйткені жалқаулық, еріншектік адамның

өзін және өмірін тоздырады. Ал ерінбей еңбек етсең мақсатыңа,

арманыңа жетесің. Арманың орындалса, өзіңді бақытты санайсың

әрі еңбекпен өмірің жарқын болады. Сондықтан еңбектің адам

өміріндегі алатын орны ерекше... Еңбек етсең терлейсің, әрі

ерлейсің. Еңбекшіл болу үлкен қасиет екенін есте сақтайық!

А Тыңдалымнан кейінгі тапсырма Абай Құнанбаев

5-тапсырма. Қанатты сөздердің мағынасын топта түсіндір.

Адал еңбекпен мал іздемек - ол арлы адамның ісі.
Абай Құнанбаев

Көп еңбек еткенге бақыт басын иеді.
Леонардо да Винчи

Малды сүймей, малшының мамандығын, оның еңбек кәсібін
сүймей, жақсы малшы болу, жұмыста жақсы нәтижеге ие болу
мүмкін емес.

Мәлік Ғабдуллин

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
№ Оқушы
оқу - еңбек 1 сөздер мен сөз тіркестерін мағынасына қарай
тақырыптарына 2 сәйкестендіреді;
байланысты күрделі 3 берілген сөздердің синонимін мәтінді тыңдау арқылы
сөздер мен тұрақты 4 тауып жазады;
тіркестердің мәтіндегі ақпараттарды ретімен орналастырады;
мағынасын түсінеді. 5
мәтінге сәйкес келетін 2 дұрыс тұжырымды
белгілейді;
қанатты сөздердің мағынасын түсіндіреді;

өмірмен байланыстырады.

5.2 Кәсіп – бақыттың шырағы. Еңбек – ырыстың бұлағы
Еңбек түбі - береке

Оқу мақсаттары 8.2.1.1 тұрақты тіркестер мен көркемдегіш құралдарды
қолданып, ауызша мәтіндер құрау.
Сабақ мақсаттары
тұрақты тіркестер мен көркемдегіш құралдарды
Құндылықтарды дарыту қолданып, ауызша мәтіндер құрайды.
Бастапқы білім
Тірек сөздер құрмет, азаматтық жауапкершілік.
Б.Әділов «Еңбексіз өмір – сүреңсіз» мысал әңгімесі

Айы оңынан туды, еңбекқор, ат салысты.

Сабақтың жүргізілу барысы

А Айтылымға дайындық тапсырмасы

1-тапсырма. Жұбыңмен талқыла!
1. Жұмыс дегеніміз не?
2. Қандай жұмыс түрлерін білесің?
3. Бүгінгі таңда қандай жұмыс түрлері

маңызды, несімен?
4. Болашақта қай бағытта қызмет еткің келеді?
5. Адам өміріне жұмыс не үшін маңызды?

2-тапсырма. Бос орынға қажетті тұрақты тіркестерді қойып шық.
Жомарттың бүгін ________________, ол армандаған жұмысына орналасты. Мамандық

таңдамас бұрын ______________. Жұмыстағы қызметкерлер бұл іске бір үйдің

баласындай_____________, тапсырманы уақытынан бұрын бітірді.

Қажетті тұрақты тіркестер: айы оңынан туып; қабырғаңмен кеңес; атсалысып.

3-тапсырма. Ережені оқып, танысып шық. Берілген анықтамаларға сүйеніп, мысалдар
келтір.

Тұрақты сөз тіркесі, фразеологиялық тіркес – екі немесе одан да көп сөздердің
тіркесуінен жасалып, бір ұғымды білдіретін бейнелі сөздер тобы. Мысалы; қол
ұшын беру – көмектесу.
Теңеу – затты, нәрсені, құбылысты немесе заттың, нәрсенің, құбылыстың белгісін,
қасиетін, сапасын көрсететін көркемдік ұғым. Теңеу -дай, -дей, -тай, -тей
жұрнақтары жалғану арқылы жасалады. Мысалы: Асқар таудай, дардай.
4-тЭаппсиытертм–а.зКатетсытеңденгеі әқрұббаығлаындстыымңағаыйынарсыықншаажсаиқпыантытірмкеенспсеанптаослыынқтаыныр,қтап,ерекше
көріктендіру үшін қолданылатын айқындаулар. Мысалы: алтын қол, тас жүрек.

4-тапсырма. Мағынасын түсіндір.

Теңеу Эпитет Тұрақты Мақал-
тіркестер мәтелдер
Таудай талап, Ерен еңбек
бармақтай бақ Айды Бейнет
аспанға түбі -
шығарды зейнет

Қажетті тіркестер: айы оңынан туды; бейнетің қатты болса, татқаның тәтті болар;
алтын уақыт; еңбегі елену; алтын қол; асқар таудай; ащы дауыс; еңбегіне қарай –
құрмет, жасына қарай – ізет; жас дауыс; еңбек етпей елге өкпелеме; алтын уақыт.

А Айтылым тапсырмасы

5-Етагпінсыекрпмейа.жЖерұгпетөакп«еХлиемкеа.я пирамидасы» арқылы берілген сурет бойынша тұрақты
тіркестер мен көркемдегіш құралдарды қолданып, әңгіме құрастыр.

Жағдаят. Сіздің компанияңыздың жұмысы құлдырауда, компания қызметкерлерінің
жұмысқа деген құлшынысы төмендеді. Бәсекелес компаниялардың сатылымына
қарағанда, сіздің компанияңыздың тауары қолданыстан шығуға таяу. Бұл жағдайда
жасайтын амал-әрекетіңіз қандай?

Әңгіменің атауы: _____________________________

Басталуы
Дамуы

Шиеленіс
Шарықтау шегі

Шешімі

Қажетті сөздер: бірлестік, еңбекақы, кәсіпқой, кәсіпкер, жарнама, серіктес, пайда, сенімді

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор
Оқушы
№ сұрақтарға жауап береді, мысал келтіреді;

тұрақты тіркестер мен 1 бос орынға қажетті тұрақты тіркестерді қояды;
көркемдегіш
анықтамаларға сүйеніп, мысалдар келтіреді;
құралдарды қолданып, 2
кестені толтырып, мағынасын түсіндіреді;
ауызша мәтіндер
сюжет желісін сақтап, әңгіме құрастырады;
құрайды 3
суреттер бойынша тұрақты тіркестер мен
4 көркемдегіш құралдарды қолданады.

5

5.3 Кәсіп – бақыттың шырағы. Еңбек - ырыстың бұлағы
С.Мұқанов «Саятшы Ораз» (үзінді)

Оқу мақсаттары 8.3.3.1 прозалық және поэзиялық шығармалардың
композициялық құрылымын анықтау, кейіпкердің іс-
Сабақ мақсаттары әрекетіне немесе лирикалық кейіпкердің образына баға
Құндылықтарды дарыту беру.
Бастапқы білім
Тірек сөздер С.Мұқанов шығармасынан үзінді тыңдап, тақырыбы мен
идеясын талдайды.

өмір бойы оқу, құрмет, азаматтық жауапкершілік.
Еңбек түбі – береке.

Олжа, құсбегілік, саятшы, мерген.

Сабақтың жүргізілу барысы

О Оқылымалды тапсырмалары
1-тапсырма. Суреттер арқылы ұсынылатын тақырыпқа болжам көр. Суреттерді әңгімелеп
бер.

Қазақ халқында өнердің қандай түрлері бар?
Аңшылық өнер жайында не айта аласыз?
Қазақтың құсбегілері қандай құстарды қолға үйреткен?
2-тапсырма. Сөздерді мағынасына қарай суреттермен сәйкестендір.

Олжа

Жалшылық

Сырқат

Саятшы, құсбегілік

Қоржын

Таршылық

Күзен

О Оқылым тапсырмасы
3-тапсырма. Әңгімені зейін қойып оқып, төмендегі тапсырмаларды орында.

С. Мұқанов. Саятшы Ораз (үзінді)
Ол жылы мен алты жастамын. Өмір бойы жалшылықта жүрген әкем Мұқан ауыр
сырқаттан еңбекке жарамай, ұзатқан қызы Зәуренің ауылына көшіп келді.
Сол жылы кездескен адамдардың ішінде, менің есімде тек қана сақталған жалғыз
адам – саятшы Ораз. Біздің үй Ораз үйінің қасынан салынған.
Біздің үйде ол жылы жалғыз-ақ сиыр, ал Оразда бір ат, бір сиырдан басқа мал жоқ
еді. Біздің үйде бес жанбыз, ал Ораздың үйінде төрт адам бар. Ораз сол кезде алпыстарды
орталаған еді.
Ораз мерген, құсбегілікпен де айналысады.
– Менің малым көп, – деп қалжыңдайды Ораз.
– Қайдағы мал? – деп сұрағандарға:
– Көктің құсы, жердің аңы түгелімен менікі, олар барда мен аштан өлмеймін, – дейді
екен.
Жазы-қысы құс салатын Ораз әр күні қоржынын толтыра аң әкелмей қоймайды екен.
Ол қыстыгүні күзен, тышқан, түлкі, қасқыр сияқты аңдарды да көп аулаған. Ораз алып
келген аңдарын ауыл тұрғындарына үлестіріп береді.

Сол кезде біздің үйде таршылықта тұрған күндерде Ораз әкемнің көңілін сұрап келіп,
биыл қыс мылтықтан қарауылына, бүркіттің тұяғына ілінген олжаға екеуміз ортақ
болайық деп айтты.

Осы кеңестен кейін біздің екі үйдің дастарқаны қосылып кетті.
Сұрақтарды жұбыңмен талқылап, төмендегі сұрақтарға жауап бер.

Әңгіме кімнің атынан баяндалады?
Әңгіме не жайында айтылады?
Сәбиттің есінде кім көбірек сақталған? Неге?
4-тапсырма. Төменде берілген кестені толтыр.

Тақырыбы

Идеясы

Кейіпкерлер

Кейіпкерлерге
мінездеме

Оқушы ойы

5-тапсырма. Суреттегі қай жануар әңгіме бойынша ақпаратты дұрыс хабарлайды?
Қоржынға дұрыс ақпарат беретін аңды немесе құсты олжа ретінде сал.