Оқу сауаттылық Мусаева П.А.

«САРЫСУ АУДАНЫ ӘКІМДІГІ БІЛІМ БӚЛІМІНІҢ
ШОҚАН УӘЛИХАНОВ АТЫНДАҒЫ МЕКТЕП-ГИМНАЗИЯСЫ»

КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ

Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушылардың
функционалдық оқу сауаттылығын дамыту

АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мҧғалімі:

_______________________

1

ӘОЖ 373
КБК 74.268.1 каз
К12

Құрастырушы автор:

Пікір жазған:
Омаров Д.К.- Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің

оқытушысы, педагогика саласы бойынша PhD докторы

Халықаралық ғылым мен білімді қолдау орталығының оқу-әдістемелік кеңес
мәжілісінде талқыланып, 2020 ж. «25» қараша №440 хаттамасымен мақұлданған

және баспаға ұсынылған

«Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушылардың функционалдық оқу
сауаттылығын дамыту» Авторлық бағдарлама/құрастырған авт. _____
-Алматы, «EDU print» жедел басу баспаханасы,2020

ISBN 978-601-09-0265-7

Авторлық бағдарлама жалпы білім мекемелері мұғалімдеріне арналған

ӘОЖ 373
КБК 74.268.1

ISBN 978-601-09-0265-7

құраст.Авт:
П.А.Мусаева
© «EDU print» жедел басу баспаханасы, 2020 ж

2

Кіріспе
Қазақ тілін оқытуда функционалдық сауаттылықты дамыту негіздері

Қазақстан Республикасының орта білім беру саласындағы басым
бағыттарын әлемдік білім беруді дамыту үдерістерімен сәйкестендіру
мақсатында оқушылардың функционалдық сауаттылығын (ОФС) дамыту ӛзекті
мәселе ретінде күн тәртібіне қойылып отыр.

Қазақ тілін оқытуда оқушылардың функционалдық сауаттылығын
дамытудың теориялық негіздері оқушылардың қазақ тілін меңгеруі барысында
жүйелі ойлауын дамытып, мектепте алған білімінің ӛмірдің қай саласында да
тірек болуын қамтамасыз ететін тиімді әдістемелік жүйе жасауға және
қолдануға мүмкіндік береді.

Қазақ тілін оқыту барысында қалыптастырылуы тиіс деп күтілетін
«функционалдық сауаттылықтың» белгілерін тӛмендегі модельден кӛруге
болады (1-сызба).

Бұл белгілерді бір аяға жинақтап модель ретінде кӛрсетуде
функционалдық сауаттылыққа берілген анықтаманың құрамындағы белгілер
негізге алынып отыр.

Функционалдық сауаттылыққа қол жеткізген оқушы дегеніміз мектепте
білім алуы барысында ӛмірдің қалыпты жағдайларында кездесетін түрлі
жағдаяттардың шешімдерін таба алатын қабілетке ие болған, негізінен,
қолданбалы білімін жүзеге асыра алатын деңгейдегі білім иесі болып табылады.
Жинақтай алғанда, функционалдық сауаттылық оқушының жеке тұлғасының
әлеуметтенуіне игі ықпал ететін басты тірек болып табылады.

Қазақ тілін оқыту барысында оқушылардың функционалдық

3

сауаттылығын қалыптастырудың теориялық негіздері жүйесінің моделі тӛменде
кӛрсетілді (2-сызба).

Қазақ тілін оқыту барысында оқушылардың функционалдық
сауаттылығын қалыптастырудың теориялық негіздеріне психология және
педагогика ілімдері, жеке тұлғаны қалыптастыру мен дамытуға бағдарланған
жаңа оқыту технологиялары, қазақ тілінің функционалдық грамматикасы,
мектепте қазақ тілін оқытуды ұйымдастыру тәсілдері, мектеп оқушыларының
білімін құзыреттілік негізде бағалау жүйесі алынып отыр.

Қазақ тілінен оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастырудың психологиялық негіздері. Қазақ тілін оқыту барысында
оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту — олардың
психологиялық қырынан даму мәселесін де қарастыруды қажет етеді.
Оқушының дамуы дегеніміз — оның ӛмірлік күш-қуаты мүмкіндіктерінің жүзеге
асырылуы. Сондықтан сол дамытатын қабілеттерді және олардың оқу-танымдық
процестегі қызметі ерекше қажет. Ал оқушыны белгілі бір психикалық
алғышарттарға ие болып келетін, танып-білу мүмкіншіліктері мол жеке тұлға
деп қарастыру — теориялық ұғым жасаушы субъектінің болмысын анықтау
болып табылады.

Қоғам дамуы барысында балаға әсер ететін ықпалы зор күштер болады.
Бала соның негізінде белгілі бір даму жетістіктеріне ие болып, қалыптасады.
Бірақ оқу-танымдық процесс білім беру мен тәрбиелеуді бір тізгінде ұстайтын
болғандықтан, баланың сыртқы және ішкі даму барысындағы тепе- теңдікті
бұзып алмау жағына сақ болу керек.

Ол үшін оқушы тіл туралы алған білімін интериоризациялауы тиіс. Бұл
жерде қазақ тілін функционалдық мақсатта оқыту маңызды рӛл атқарады. Әрине,
оқушылар тілдің грамматикалық ережелерін есте сақтап, жатқа қайталап айта
алады. Осы тілдік құбылыстар туралы білімін коммуникативтік мақсатта еркін
пайдалану қабілеті болмайды, кейбір кездері тілдің грамматикасын игермеген
оқушы сабақтан тыс кездерде сол тілде жақсы сӛйлей алуы мүмкін.
Қазақ тілін оқыту сабақтарында тілді жылдам және сапалы игеру үшін міндетті

4

шынайы түрдегі қарым-қатынастар жағдаяттары ұйымдастырылуы керек.
Мұндай сӛйлеу тілдік жағдаяттары арқылы оқушылар қазақ тілін саналы түрде
меңгере алады.

Тілдің саналы түрде игерілуі баланың танымдық қабілеті мен таным
күштерінің бірігуі арқылы іске асып отырады. Баланың дамуға бейім таным
күштерін байқаған мұғалім арнайы жұмыс арқылы оны ұштай түсуі тиіс.
Мұғалім оқушының қазақ тілінде тӛселе сӛйлеуін, сауатты жазуын қамтамасыз
ету барысында міндетті түрде оның танымдық қабілеттерінің де дамуын да
ескеріп отырғаны жӛн.

Әрине, даму барысы оның физиологиялық даму мүмкіндіктерімен үйлесе
келуін де қажет етеді. Мұғалім оқу-танымдық процестің жетекшісі мен
ұйымдастырушысы ретінде оқушының биологиялық және әлеуметтік дамуын
үйлестіріп отыруды баса назарда ұстайды. Жасӛспірім кезінде баланың
танымдық қызметі ерекше белсенділікпен ӛтеді [1].

Абайдың 7-қара сӛзінде айтылған танымдық қызығушылық енді мектепте
және орта сыныптарда түрлі салаларды меңгере бастауымен арта түседі. Осы
ретте оқушының қазақ тіліндегі коммуникативтік құзыреттілігінің оны белгілі
бір шынайы ситуацияларға түсіре отырып, тӛселдірілуіндегі даму процесі
туралы айтып ӛту керек [2].
Осы кезеңдегі оқушының қабылдауы, зейіні, қиялдауы туралы мәліметтер алуы
қиын болғанымен, ес пен жады, сӛйлеу мен ойлау сияқты таным процестерін
тану мүмкіндіктері мол.

М.Мұқанов білім мағынасының бәрі де ақпараттан тұратынын атап
кӛрсетеді. Сондықтан да ақпараттың шығатын кӛзі, келетін мекенжайы болады.
Ақпарат шығатын жерінен келетін мекенжайына канал байланыстары радио,
телеграф немесе хабар адамның рецепторларына берілсе, онда шетке және
ортаға тебетін нервтер арқылы жіберіледі. Нысандардан рецепторлар арқылы
адамға келген ақпарат оның басында сан алуан ӛзгерістерге ұшырап, белгілі
жүйеге келтіріледі де, осының нәтижесінде келген хабарлар әр түрлі білім
дәрежесіне айналады [3].

Оқушы тиісті оқу нысандарынан білімдік ақпарат алғанда, кӛп
мағлұматтардың ішінен ӛзіне керек хабарды іріктеп алады. Адамның басында
осындай іріктегіш, селективтік аспап бар. Егер оқушы рецепторларына жеткен
мағлұматтарды іріктеп алмай, оған не әсер етсе, соны түгел қабылдаса,
мақсатына жете алмас еді. Ол кӛп хабардың ішінен ненің қажет, ненің қажет
емес екендігін ажырата алмай, оқи алмас еді. Сондықтан кӛп мағлұматтардың
ішінен ӛзіне керегін ғана іріктеп таңдап алу — оқу тапсырмасын орындаудың
негізгі шартының бірі.

Сондықтан қабылдау оқу үдерісінде ойлануды талап етеді. Қабылдау
дегеніміз — мағлұматтарды тұтастығымен бейнелу. Егер қамтылатын материал
қызықты болса, онда оқушылар осыған ғана кӛңіл бӛліп, қиын материалдарды
оқығысы келмейтіндігі кездеседі. Нәтижесінде, жеткіншек материалды тұтас
қабылдай алмай, ақпараттың қандай да бір кесіндісі сияқты етіп, есінде сақтай
алмауы мүмкін.

Жеткіншектің зейіні сабаққа қалыптасса, онда ол назарын бір нысаннан

5

екінші нысанға аударып отыруға толық мүмкіндігі бар. Жеткіншектің жады мен
есі едәуір дамыған және де білім мазмұнын мағынасына қарай есінде қалдыруды
ұнатады. Сонымен қатар ол естігенін кӛпке дейін есінде сақтап, қажет мезгілде
есіне жақсы түсіре алады.

Қазақ тілінен оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастырудың педагогикалық негіздері.

Қазақ тілінен оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастырудың педагогикалық негіздері дегенде, ең алдымен, оқушылар
меңгеруі тиіс деп танылған қазақ тілінен берілетін білім мазмұны, қазақ тілін ана
тілі ретінде оқуы арқылы оқушылардың тілдің кумулятивтік қызметін меңгеруі
арқылы ӛзін-ӛзі тануы, тілдік санасы жетіліп, тілдік тұлға ретінде қалыптасуына
игі ықпал ететін педагогикалық заңдылықтар қарастырылады.
Қазақ тілінен берілетін білім мазмұны 11-жылдық мектеп бойынша және 12-
жылдық білім беру моделі бойынша, түптеп келгенде, қазақ тілінің жүйесіне
және тіл жүйесінен әр сыныптағы оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес
білім мазмұнын іріктеу мен сұрыптаудан ӛткізу талаптарына және білім беру
үдерісін сапалы ұйымдастыру заңдылықтарына тығыз байланысты болады.

Қазақ тілін функционалдық сауаттылықты дамыту бағытында оқытуда
педагогиканың, дидактиканың жаңашыл идеяларын қолдану керек. Бұл ретте оқу
бағдарламасы, оқулық, оқу құралдары мен оқыту формалары, оқушының білімін
тексеру мен бағалаудың жаңа формалары, жаңа оқыту технологиялары, білім
мазмұнын сұрыптаудағы жаңашыл әдістер т.б. мәселелер аса ӛзекті болып
табылады.

Қазақ тілін функционалдық бағытта оқытуда дәстүрлі дидактикалық және
қазақ тілін оқыту ұстанымдарының жүйесі қатарында мынадай педагогикалық
ұстанымдар басшылыққа алынғаны дұрыс деп санаймыз: когнитивтік ұстаным,
креативтік ұстаным, рефлексивтік ұстаным. Кӛрсетілген ұстанымдардың
оқушының ой операцияларының логикалық-сабақтастық желісін құрап, ауызекі
сӛйлеу мен жазу сауаттылығын қалыптастырып, дамытуда орны ерекше
екендігін соңғы жылдардағы кӛптеген педагогикалық зерттеулер мен еңбектерде
дәлелденіп келеді.

Қазақ тілінен оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастыруда жаңа оқыту технологияларын қолдану. Қазақ тілін оқытуда
оқушылардың сауаттылығын қалыптастыра отырып, тіл үйрену белсенділігін
арттыру үшін интернет-технологияны қазақ тілін оқыту әдістемесінің орнықты
бір компонентіне айналдыру керек. Мұндай істің бүгін үшін де, болашақ үшін де
маңызы зор. Интернет-технологияны енгізудің қаншалықты маңызды екендігін
соңғы 5–7 жылда барлық білім алушылар да, білім берушілер де анық түсінді деп
айтуға болады.

Қазақ тілінің функционалдық-коммуникативтік грамматикасы —
оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастырудың
негізі. Қазақ тілі жүйесінен білім алу, қазақша тіл мәдениетін қалыптастыру,
қазақша тіл және сӛйлеу сауаттылығын қалыптастыру және дамыту арқылы
қазақша тілдік тұлға қалыптастыру қазақ тілін оқыту арқылы оқушылардың
функционалдық сауаттылығын дамытудың басты мақсаты болып танылады.

6

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуда қазақ тілінің
функционалдық-коммуникативтік тұрғыдан меңгертілуі басты орында болуы
керек. Қазіргі қазақ мектептеріндегі қазақ тілі әлі де болса, формалдық
грамматика логикасы негізінде оқытылып келеді. Оның салдары —
меңгертілетін таза грамматикалық ережелер мен сабақта, сабақтан тыс
орындалатын жаттығулардағы тілдік талдаулардың оқушылардың күнделікті
ӛмірінде қажетін атқара алмауына әкеліп отыр.

Қазақ тілін функционалдық-коммуникативтік бағдарда оқытуда «тілден —
тілдік форма мен тілдің функциясына» және «тілдің функциясынан тілге» қарай
жүру логикасы ұсталынады. Тіл жүйесіндегі тіл бірліктерінің қызметі — ӛзінен
жоғары тұрған тіл бірлігін құруға қатысуы, сӛйтіп адам сӛйлеуінде барлық тіл
бірліктерінің қызметінің кӛрініс табуы тілдің функционалдық ерекшелігі болып
табылады.

Қазақ тілі жүйесінің барлық ішкі элементтері мен категорияларының қызметі,
түптеп келгенде, қазақ тіліндегі мәтінді құруға бағытталады, соған арналады.
Қазақ тілінің иегері болып табылатын әрбір адамның танымдық үдерісін
санасына тіл арқылы таңбалауы, ішкі сезімін тіл кӛмегімен сыртқа шығаруы,
басқа адаммен тілдік қарым-қатынасқа түсуі — қазақ тілі жүйесіндегі кішісінен
бастап ең ірісіне дейінгі элементтердің түрлі грамматикалық байланыстарға
түсуі арқылы сӛйлеуші адамды«коммуникантқа» айналдыру қызметі деп
түсініледі.

Қазақша сӛйлеуші адамның толыққанды коммуникантқа айналуы үшін оның
тек сӛздің тура мағынасын біліп қоюы, сол тура мағынадағы сӛздерді ғана
грамматикалық байланыстар мен қатынастар арқылы сӛйлем етіп құра алуы тым
жеткіліксіз. Бұл мәселе тек қазақ тілін үйренуші ӛзгетілді адамдарға ғана
байланысты деп ойламауымыз керек. Қазақ мектебіндегі, қазақы ортадағы
қазақтарға да қазақ тілін коммуникативтік бағдарда оқытудың маңызы тіл
дәрежесінің биіктігін ойы мен сана биіктігіне теңдестіре алатындай жүйе жасау
және тәжірибеде қолдану болып табылады.

Қазақ тілі сабақтарының тиімділігін арттырып, оқушылардың алған білімінің
сапалы болуына не ықпал ете алады? Қазақ тілі сабақтарының тиімділігі, ең
алдымен, оқушылардың іші пыспайтын, оқу іс-әрекеттеріне толы, нәтижесі
жоғары деңгейде болу белгілерімен танылады. Ол үшін мұғалім сабаққа
даярлығын тиімділікті арттыру мақсатында құруы керек. Сӛз жоқ, мұғалімнің
кәсіби шеберлігі мен білімінің жан-жақтылығы, деңгейі жоғары болуы бұл ретте
үлкен орын алады.

Сабақ жоспарын әзірлеу — сабақтың әдістемелік сценарийін жасау —
мұғалімнен режиссерлік қабілеттен кем емес таланттылықты қажет етеді.
Сабақтың әдістемелік сценарийінде сыныптағы әр оқушының «ӛзінді ролі»
айқын берілуі керек. Сабақтың барлық кезеңдерінде мұғалімнің сабақ берушілік
қана емес, басшылық, жетекшілік, қолдаушы, ынтымақшылдық болмысы айқын
сезіліп тұруы тиіс. Мұғалім қазақ тілі сабақтарын «грамматикалық ережені
айту», «жаттату», «талдаулар жүргізу» сияқты ғана іш пыстыратын әдістермен
шектемей, оқушылардың функционалдық сауаттылығын, яғни күнделікті ӛмір
жағдаяттарында керек болатын білім мазмұнын теориялық және практикалық

7

бағытта ұйымдастыруы міндетті. Сабақ үстінде оқушылардың «жеке» — «екеу»
—«үшеу» — «тӛртеу» — бесеу немесе «топ» — «команда» — «сынып» —
«жеке» түрінде жұмыс істеуін ұйымдастырып, тапсырмалардың осы желіде
орындалуын қадағалауы тиіс.

Қазақ тілін оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту бағыт
ында оқытуды ұйымдастыруда сабақтың мынадай түрлерін тиімді нәтижеге қол
жеткізеді деп ұсынуға болады.

Оқушылар білімін құзыреттілік негізінде бағалау. Қазақ тілін оқытудың
сапасын дамытудың басты бағдарларының бірі тіл үйренушілердің білімділік
деңгейін бағалау технологиясын жаңашаландыру болып белгіленді. Қазақ
тілінен алған білімін бағалау мәселесі ӛзекті тақырып ретінде кӛп зерттеліп
келеді.
Жалпы, адам баласының еңбегін шынайылықпен бағалау мәселесі адамзат үшін
әлі де болса ӛзекті болып табылатыны белгілі. Соның қатарында оқушының ой
еңбегінің бағалану мәселесі де күн ӛткен сайын ізгілендіру мен
демократияландыру жағдайында адамгершілік талаптарымен шешілу жолдарын
іздестіруде.

Қазақ тілін оқыту үдерісін білім алушылардың негізгі құзыреттерін
қалыптастыру арнасына қарай бұрудың жалпы білімді тексеру мен бағалау
жүйесіне тигізетін әсері үлкен болмақ. Білім алушылардың құзыреттілігінің
сипаттамасы оның кӛпқырлы, кӛпқұрылымды болмысын кӛрсетеді. Құзыреттілік
пән бойынша алынған білім мен білік-дағдының жайы жиынтығы емес. Бұл
білім алу, оқу барысында оқушының түрлі ақпараттармен жұмыс жасау
әдістерінің арқасында және ол білімді ӛмірде қолдануы арқасында топтастырыла
жинақталған жаңа бір сапалық қасиеті болып табылады.

8

Тҥсінік хат
Бүгінгі күні әлемдік қауымдастық қатарында ӛзіне лайық орнын белгілеген
біздің мемлекетіміз үшін қазіргі заман талаптарына байланысты ӛзіндік
кӛзқарасы, саяси түсінігі бар, білімді әрі жоғары білікті жас ұрпақ тәрбиелеу
қажеттігі туындап отырғаны сӛзсіз.
Қазіргі заман балалардың функционалды сауатты болуын талап етсе,
соның бірі -оқу сауаттылығы.
Оқу сауаттылығы:
 Ақпаратты табу;
 Мәтінді интерпретациялау;
 Рефлексия және бағалаудан тұрады.
Оқу сауаттылығы дегеніміз – қарапайым тілмен айтқанда бала ӛзі оқып
отырған ақпаратты толықтай қабылдай біліп, ішінен негізгісін ала білуі.
Оқу сауаттылығын қалыптастыру үшін қазіргі кезде түрлі технологияларды
пайдалануға болады. Сондай технологиялардың бірі – оқу және жазу арқылы
оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын дамыту технологиясы болса, сонымен
қатар білім беру мен білім алудағы жаңа әдістер болып табылады. Сын
тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының негізгі ұстанымдары топтық
жұмысқа, еркін ойлауға, жазбаша, ауызша ой алмасуға, мәтін мәнін ашуға, автор
іріктеген сӛздер мен сӛз тіркестерінде жатқан ұғымдарды түсінуге,
әрекеттестікке негізделген. Оқу сауаттылығы түсініп оқудан басталып, сӛздер
мағынасына, грамматика және тілдік, мәтіндік құрылымдарға талдау жасауды
қамтиды. Оқу сауаттылығы бойынша оқушылар мектеп аясында және мектептен
тыс уақытта нені оқитынын, қандай мақсатпен оқитынын білуі қажет.
Оқушылардың оқу сауаттылығын қалыптастыруға, соның ішінде мәтінмен
сауатты жұмыс жүргізе білуге үйрететін бірден-бір құрал – жүйелі
құрастырылған таңдау курстары. Ресурстары жинақталып, арнайы сабақ жоспар
жинағы құрастырылды. Бағдарлама орта мектеп курсының ӛзге ұлт ӛкілдерінің
5-11- сынып оқушыларына арналған.

9

Оқу сауаттылығы – оқушылардың мәтін мазмҧнын тҥсіне білуі және
оларға ой жҥгірте білу, мәтін мазмҧнын ӛзіндік пайымдау жасауға
пайдалана білуге баулу.
МАҚСАТЫ:
 Алған білімін ӛмірлік жағдаяттарда қолдана алу үшін мәтін түрлерімен

жұмыс жасау арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттырады
МІНДЕТТЕРІ:

 Мәтін түрлерін талдау, сұрыптау;
 Мәтін мазмұнын, түйінін ашу;
 Мәтін бӛліктерімен жұмыс;
 Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпараттарды анықтау;
 Мәтіннің ӛмірмен байланысын ашу;
КҤТІЛЕТІН НӘТИЖЕ:
 Мәтін түрлерімен жұмыс жасай алады;
 Мәтін тапсырмаларына сауатты жауап бере алады;
 Жоғары білім деңгей кӛрсеткішін береді;

10

Мазмҧндық бӛлігі

Бағдарламаның мақсаты мен міндеті (1 сағат)
Кіріспе.Оқу сауаттылығы дегеніміз не? (1 сағат)
Мәтін түрлері (3 сағат) Мәтіннің негізгі түрлері, олардың ерекшелігі,
айырмашылығы, стилі.
Мәтінді жеткізудегі әдіс-тәсілдер (2 сағат) Мәтіннің негізгі әдіс- тәсілдері
Мәтіндегі тірек сӛздермен жұмыс (2 сағат)- мәтін мазмұынын ашудағы тірек
сӛздерді анықтау, жұмыс түрлері.
Мәтін бӛліктерімен жұмыс (1 сағат) Мәтіннің кіріспесі, негізгі, қорытынды
бӛлімі, азатжолдар.
Бақылау- 1 сағат (оқу сауаттылығы тест)
Мәтіннің тақырыбы мен идеясы (1 сағат) Мәтін тақырыбын анықтау, идеясын
ашу
Стиль түлері.Кӛркем әдебиет стиліндегі мәтіндермен жұмыс (3 сағат) стилі,
кейіпкерлер бейнесі, кейіпкерлердің мінез-құлқы, әрекеті, мезгілдік, мекендік
орны
Публицистикалық стилдегі мәтіндермен жұмыс-(3 сағат), мақала, зерттеу
мәтіндері, интервью, кӛсемсӛз, хат, эссе.
Ғылыми сипаттағы мәтіндерімен жұмыс – (2 сағат) зерттеу мәтіндері,
терминдермен жұмыс, тұжырым.
Бақылау жұмысы- 1 сағат(оқу сауаттылығы тест)
Мәтінмен жұмыс.Мәтіндегі ақпарат кӛздерін анықтау – (2 сағат) шын, жалған
ақпарат, негізгі, қосымша ақпарат, мәтінге сай, мәтіннен алшақ ақпарат
Мәтін мазмұнымен жұмыс –(1 сағат)- мәтін мазмұнының реттілігін анықтау,
астарлы ойын анықтау.
Тест тапсырмаларын шешу- (1сағат)
Шешендік сӛздер туралы-(1 сағат)
Мәтін мазмұнын қорытындылау- (1 сағат)- қанатты сӛздер мен мақал-
мәтелдер, афоризмдер, даналық ойлар.
Тыңдалым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар-(1 сағат)
Оқылым дағдысын қалыптастыруға арналған тапсырмалар-(1 сағат)
Жазылым дағдысын қалыптастыруға арналған тапсырмалар-(1 сағат)
Мәтінмен жұмыс-(1 сағат)
Жазба жұмысы-(1 сағат)
Мәтінмен жұмыс-(1 сағат)
Сынақ тапсырмасы –(1 сағат)

11

Нормативтік бӛлім
Аптасына – 1 сағат
Жылына-34 сағат

№ Тақырыбы Сағат Әдіс -тәсілі Ресурстар
саны
1 Бағдарламаның мақсаты мен міндеті 1 Түсіндіру. Презентация
2 Кіріспе.Оқу сауаттылығы дегеніміз не? 1 Түсіндіру Презентация
Оқу
3 Мәтіннің тақырыбы мен мазмұны 1 Ақпарат беру, сауаттылығы
туралы. жаттығу деген не?
1 мәтіндері Мәтіндер-
4 Тірек сӛздердің мәтіндегі орны 1 5 мәтін
Жаттығу
5 Тірек сӛздер арқылы мәтіндер құрау мәтіндері Презентация

6 Мәтін бӛліктері. Кіріспе бӛлім 1 Ақпарат, Мәтіндер-
мәтіндер, 3 мәтін
7 Сұрақтар арқылы мәтіннің негізгі 1 тапсырма
бӛлімін жазу 1 құрастырады Презентация
1
8 Тақырып пен идеяны ашуға жаттығу 1 Дәріс, Мәтіндер-
тапсырмалары талдау, 3 мәтін
жаттығу Презентация
9 Бақылау- 1 сағат (оқу сауаттылығы жұмыстары
тест) Мәтіндер- 2
Мәтінмен мәтін
10 Стиль түрлері.Кӛркем әдебиеті. жұмыс Презентация
Стиль түрлері
11 Шағын әңгімелердегі кейіпкер бейнесі, 1 Жаттығу
портреті, мінез-құлқы 1 мәтіндері Презентация
1
12 Кӛркем әдебиет мәтініндегі пейзаж, Ұжымдық Презентация
оқиға орны жұмыс
Презентация
13 Публицистикалық стиль. Дәріс, талдау, Стиль деген не?
жаттығу
14 Мақала, интервью 1 жұмыстары Презентация
Мәтіндер-2
Жаттығу мәтін
мәтіндері

Жаттығу
мәтіндері

Дәріс, талдау,
жаттығу
жұмыстары

Түсіндіру.
Ақпарат беру,
жаттығу
мәтіндері

12

15 Эссе, хат 1 Түсіндіру. Презентация
Ақпарат беру, Мәтіндер-2
16 Ғылыми стиль, ерекшелігі, тұжырым, 1 жаттығу мәтін
дәлел, термин мәтіндері
1 Мәтіндер- 2
17 Ғылыми сипататтағы мәтіндерге Ақпарат беру, мәтін
тапсырмалар 1 жаттығу
1 мәтіндері Мәтіндер- 2
18 Бақылау- 1 сағат (оқу сауаттылығы 1 мәтін
тест) 1 Ақпарат беру,
1 жаттығу Мәтіндер- 2
19 Мәтінмен жұмыс мәтіндері мәтін
Презентация
20 Кӛлемі күрделі мәтіндермен жұмыс. Ұжымдық
жұмыс Мәтіндер- 2
21 Тест кітапшаларымен жұмыс мәтін
Жаттығу Тест кітапшасы
22 Шешендік сӛздер туралы. мәтіндері
Презентация
23 Мәтіндегі ақпарат кӛздері, негізгі 1 Жаттығу Мәтіндер-2
ақпарат, қосымша ақпарат мәтіндері мәтін
Презентация
24 Шын, жалған ақпарат табуға 1 Ұжымдық Мәтіндер-2
тапсырмалар 1 жұмыс мәтін

25 Мәтін мазмұнының реттілігі Дәріс, талдау, Презентация
жаттығу Мәтіндер-2
26 Мәтіндегі логикалық сұрақтар 1 жұмыстары мәтін

27 Мәтін мазмұнын қортындылаудағы 1 Тірек сӛздер, Презентация
қанатты сӛздер сюжетімен, Мәтіндер-2
кейіпкер, негізгі мәтін
ақпаратарра
арқылы Презентация
Мәтіндер-2
Түсіндіру. мәтін
Ақпарат беру,
жаттығу Презентация
мәтіндері Мәтіндер-2
мәтін
Түсіндіру.
Ақпарат беру,
жаттығу
мәтіндері

Түсіндіру.
Ақпарат беру,
жаттығу
мәтіндері

Түсіндіру.
Ақпарат беру,
жаттығу
мәтіндері. Сұрақ
қояды, тірек
сӛздерді табады

13

28 Тыңдалым дағдысын қалыптастыруға 1 Түсіндіру. Презентация
тапсырмалар Ақпарат беру, Мәтіндер-2
жаттығу мәтін
29 Оқылым дағдысын қалыптастыруға 1 мәтіндері
арналған тапсырмалар 1 Презентация
Сұрақ қояды, Мәтіндер-2
30 Жазылым дағдысын қалыптастыруға тірек сӛздерді мәтін
арналған тапсырмалар табады Презентация
Мәтіндер-2
31 Мәтінмен жұмыс 1 Түсіндіру. мәтін
32 Жазба жұмысы 1 Ақпарат беру,
жаттығу Презентация
33 Мәтінмен жұмыс 1 мәтіндері. Сұрақ Мәтіндер-2
қояды, тірек мәтін
34 Сынақ тапсырмасы 1 сӛздерді табады
Презентация
Түсіндіру. Мәтіндер-2
Ақпарат беру, мәтін
жаттығу
мәтіндері Презентация
Мәтіндер-2
Түсіндіру. мәтін
Ақпарат беру,
жаттығу Мәтіндер
мәтіндері. Сұрақ
қояды, тірек
сӛздерді табады

Түсіндіру.
Ақпарат беру,
жаттығу
мәтіндері. Сұрақ
қояды, тірек
сӛздерді табады

Сынақ
жұмысы

14

Мәтінмен жҧмысты бағалау критерийі

«5» - оқушы мәтінмен жұмыста, тыңдалым, айтылым, жазылым, сӛйлесім

дағдыларын еркін орындай алса, мазмұны мен идеясын еркін түсініп,

тапсырмаларын орындай отырып, жұмысты мұқият орындаса қойылады.

«4» - оқушы тапсырманы «5» бағасы қойылатын оқушының тапсырмасы

талабына сай орындаса, дегенмен мәтінмен жұмыста, тыңдалым, айтылым,

жазылым, сӛйлесім дағдыларына байланысты қателер жіберсе,жазылым

тапсырмаларында орфографиялық қателер жіберілсе қойылады.

«3» - орындалған жұмыстың кӛлемі кӛп немесе аз болғанда, жұмыста,

тыңдалым, айтылым, жазылым, сӛйлесім дағдыларын орындауда жіберлген

қателері кӛп болса, тақырыптан ауытқушылық пен орфографиялық кӛп қате

болғанда қойылады.

«2» - орындалған жұмыстың кӛлемі кӛп немесе аз болғанда, жазуда

ұқыпсыздық пен кӛп қате болғанда, мәтінмен жұмыс мүлде игерілмегенде

қойылады.

Мәтінмен жұмысты бағалау критерийі:

критерийлер дескриптор балл

Мәтінмен жұмысты меңгеруі мәтінді мұқият оқиды 1

3 балл кӛтерілген басты 1

мәселені анықтайды

Негізгі мәселеге 1

байланысты ӛз ойын

анықтайды

Жиыны 3 балл

критерийлер дескриптор балл
айтылым дағдыларының 1
меңгерілуі мәтінді ашып айта 1
3 балл алуы 1
1
Тыңдалым дағдыларының мәтіннің мазмұныны
меңгерілуі бере алмауы 1
3 балл 1
мәтіндегі мәселені
Жазылым дағдыларының меңгерілуі анықтау 1
3 балл
тыңдалым мәтіні
бойынша сұрақтар
құрастыра алуы

тыңдалым мәтінінің
мазмұнын айта алуы

тыңдалым мәтіні
бойынша сұрақтарға
жауап беруі

сауатты жазу
дағдысының

15

мәтінді талдау кезіндегі ауызша, қалыптасуы 1
жазбаша жауаптар 1
3 балл тапсырмалардың
орындалу деңгейі 1
мәтінмен жұмыс түрлерінің 1
меңгерілуі сӛйлеу қатарының 1
3 балл грамматикалық 1
бірыңғай болуы, 1
сӛздік қорының 14
аздығы

сұрақтарға ауызша
жауап беру

жазбаша
тапсырмаларды
орындау деңгейі

рӛльде ойнай алу
қабілеті

ӛзара сұхбатта
сӛздерді тиімді
қолдана алуы

мақал-мәтел, нақыл
сӛз, дәстүр бойынша
әңгімелеу

Жалпы балл

16

Қысқамерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:

№1-2-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Бағдарламаның мақсаты мен міндеті

Сабақтың мақсаты: Оқу сауаттылығы ұғымымен таныстырып, іскерлік қабілеттерін арттыру

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық

құндылығына тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті Оқулық, жұмыс
дәптерлері
ыты
Кітап, дәптер,
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа кітап, дәптер және «Жіктеу» тәсілі қалам суреттері
қаламсап оқу құралдарының
басы кезеңі: суреттері бар қима қағаздар кӛрінеді. бейнеленген
беріледі. Әр оқушы қима қима қағаздар
Қызығушыл 1. Оқушылармен қағаздарды таңдау арқылы ұқсас Оқушылардың
құралдармен 3 топқабірігеді. оқуға деген топтамасы
ық ты ояту. амандасу, 1 топ: Кітап (Қазіргі
2 топ: Дәптер қызығушылығын
7 мин. түгендеу. 3 топ: Қаламсап жағдайда)
арттыру ДК экраны
2. Ынтымақтастық
мақсатында Қалыптастыру
атмосферасын мүмкіндігінше шы бағалау:
оларға таңдау Ӛз ойын дұрыс
қалыптастыруда еркіндігі мағынада
білдіріп,
шаттық шеңбері беріледі. талқылауға
белсенділікпен
жүзеге асырылады. қатысқан
оқушыға
3.Оқушыларды «Жарайсың!»
дегенмадақтау
топтарға біріктіру. сӛзімен
ынталандыру.
Жаңа (Ҧ) «Миға 1.Сауаттылық деген не? Мақсаты:

сабаққ шабуыл» әдісі Функционалдық сауаттылық дегеніміз Жылдам әрі

а арқылы ӛткен не? функционалды

кіріспе тақырыппен жаңа Сауаттылық - ана түрде сыни

сабақты тілінің заңдары мен ережелерін оларды ойлануды

байланыстыру ауызша және жазбаша сӛйлеуде дамыту.

мақсатында ой пайдаланудың берік Тиімділігі:

қозғау сұрақтарын дағдыларымен үйлестіре отырып білуі. оқушының

ұжымдық талқылау. "Сауатты оқу – бұл мақсатқа қол танымдық

Бір- жеткізу, білім мен әлеуетті дамыту, дағдысы артады.

біріне сұрақтар қоғамға қатысу үшін жазбаша мәтінді Сонымен қатар

қояды. түсіну, пайдалану, кӛрсету және жұмыс оқушыға сабақтың

Сыныптастырының жасау". (PISA, 2009). Оқу ӛмірмен

пікірін сауаттылығының 3 құрамдауышы байланысын

толықтырады. бар,олар: жағдай, мәтін, аспект. кӛрсетеді және

Ӛз ойымен 1-құрамдауыш: Жағдай: сабақтың
тақырыбы мен
бӛліседі. Жағдайдың санаттары: жеке мақсатын
анықтауға
Оқушылар пайдаланым үшін оқу, кӛпшілік мүмкіндік береді.
сұрақтарға жауап Саралау: Бұл
беріп, өзара пайдалану үшін оқу (қоғамдық), жұмыс жерде саралаудың
ұжымдық талқылау
жасағаннан кейін жасау үшін оқу және оқыту үшін оқу. «Диалог және
мұғалім оқушыларға қолдау кӛрсету»
сабақтың 2-құрамдауыш: Мәтін: тәсілі кӛрінеді.
тақырыбы, Дұрыс мағынада
мақсатымен Мәтін формасы: тұтас және жадағай. жауап беруге
таныстырады. бағыттау
Мәтін типі: сипаттама, мазмұндау, мақсатында
кейбір
мазмұндама, аргументациялау, нұсқау, оқушыларға ашық
сұрақтар, ал
келісім.

3-құрамдауыш: Аспект:

Аспектілер – бұл оқырман мәтінде,

мәтін айналасында және мәтін

арасында аталған тәсілдерді келісу

үшін пайдаланатын психологиялық

стратегиялар, тәсілдер және

тапсырмалар. Оқу сауаттылығы

17

тапсырмаларын әзірлеумен кейбір кӛмек

айналысатын бес аспект: қажет ететін

• ақпарат іздеу, қол жеткізу және алу; оқушыларға

• кеңінен түсінуді қалыптастыру; жетелеуші

• интерпретациялауды дамыту; сұрақтар

• мәтін мазмұнын кӛрсету және қойылады.

бағалау;

• мәтін нысанын кӛрсету және

бағалау. [4-5]

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Екі сҧрақты мәтіндер Дескриптор: Мәтін
ортасы оқушыларға
орындалу барысын Мәтін №1 Жалпы - 3 балл.
Мағынаны түсіндіру
ашу. Қҧйысқан – аттың үстіндегі ертоқымы -тапсырманы

26 мин. қия жерде мойнына қарай сырғыпорындайды

18 кетпес үшін, аттың түп құйрығынан

ӛткізіп, ердің артқы қанжығалығына

бекітетін қайыстан жасалатын құрал.

Құйысқанның екі жақтауы және

жаңбырлық-салпыншақ атты

жылқының сауырын жапқан үзбелері

болады. Құйысқан аттың тезек

тастайтын тышпасына кӛлденең

тұрғандықтан, кейбір кездерде

жылқының тезегі құйысқанға

қыстырылып қалып, аттың еркін

қимылына кедергі келтіреді. Мұндайды

біздің қазақ жақтырмай: «Құйысқанға

қыстырылған тезек сияқты» деп

айтады.Ӛмілдірік - ер артқа қарай

сырғып кетпеу үшін, аттың омырауын

орай тағылған құрал.

1. Құйысқан не үшін тағылады

A) Ер- тұрман аттың артына сырғып

кетпес үшін

B) Ер-тұрман орнында жылжымай

тұруы үшін

C) Ер-тұрман аттан ауып түсіп қалмау

үшін

D) Ер-тұрман жылқының сауырын

жауып тұруы үшін

E) Еңіс жерде ер-тоқым аттың

мойнына сырғып кетпес ҥшін

2. Құйысқан жасалатын шикізат

A) Қанжыға

B) Үзбе

C) Қайыс

D) Темір

E) Салпыншақ

Мәтін №2

Жапырақ – жоғары сатыдағы

ӛсімдіктер ӛркенінің ӛсуі біршама

шектелген бүйірлік мүшесі. Ол

қыстырмалы меристемалардың

белсенділігі нәтижесінде түп жағымен

немесе барлық жағымен ұлғайып ӛседі.

Ағаштар мен бұталарда бұл уақытша

мүше. Тамыр мен сабақтан

жапырақтың айырмасы ол ӛсуін ұшы

арқылы емес, жапырақ тақтасының

негізінде орналасқан қыстырма

меристемасы арқылы жалғастырады.

Алғашқы нағыз жасыл

жапырақ ӛсімдіктердің сулы ортадан

құрылыққа шығуына байланысты
құрлық жағдайларына бейімделген.
Қос жарнақтыларда негізгі ӛркеннің
апексі және тӛбе бүршігі жетілгенге
дейін, олардың тұқымынан ӛсіп
шыққан жапырақ - тұқым
жарнақтарының жапырағы деп
аталады. Жапырақтар алғашқы негізгі
ӛркеннің, одан кейін жанама
ӛркендердің әрқайсысының бой
конусында экзогенді меристемалық
тӛмпешіктер ретінде қалыптасып
жетіледі. Тӛмпешіктердің жоғарғы
бӛлігі - апексі, тӛменгі бӛлігі базальды
бӛлігі деп аталады. Апекстен жапырақ
тақтасы, сағағы, ал базальды бӛлігінен
жапырақ негізі, бӛбешік жапырақтар,
қынап пайда болады.
1. Алғашқы жапырақтардың құрлық
жағдайына бейімделуінің себебі
A) Нағыз жасыл жапырақ болғанына
байланысты
B) Кӛп суды қажет етпегеніне
байланысты
C) Ӛсімдік ӛркенінің шектелуіне
байланысты

D) Сулы ортадан қҧрғақ ортаға
шығуына байланысты
E) Сулы орта болмауына байланысты
2. Мәтін мазмұнына лайықты тақырып
A) Алғашқы жапырақтар
B) Нағыз жасыл жапырақ

C) Жапырақтардың сипаты
D) Жапырақтардың түсі
E) Жапырақтардың түрі

№5-тапсырма: Қазақтың тал бесіктен жер бесікке Дескриптор: МЖаәтліпны - 3 балл.
Мәтінді оқып, осы дейінгі бүкіл ғұмырында тӛрт түліксіз -тапсырманы
мәселеге ӛз күні кем. Салт-дәстүрінде, ӛлең- орындайды
кӛзқарастарыңды жырында, тұрмыс тіршілігінде берік
білдіру мақсатында орын тепкен. Шілдехана, бесік той,
талқылау тұсау кесер, сүндет тойы, келін түсіру,
сұрақтарын құда шақыру - бәрі мал ӛнімінсіз
құрастырыңдар. ӛтпеген. Мәселен, құдаларға сойылған
малдың етін жеместен бұрын құйрық-
бауыр асатады. Жаңа сойылған қойдың
мүше бӛліктері, кұданың сыбағасы -
жамбас салынған «құда табақ» тарту
бәрінде жарасымды әдеп, биік парасат
жатыр. Қонақ күту рәсімі ӛз алдына
бӛлек мектеп. Сыйлы адамдарға
жасының үлкен кішілігіне карап
сыбаға жасалады. Ақсақалға бас
тартылады. Басты ұстау, одан дәм
таттыру, орнымен үлестіру де ӛнер.

Сабақтың «Еркін микрофон» Оқушылар бүгінгі сабақтың Мұғалім
соңыОй әдісі. Мұғалім мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз оқушыларды
толғаныс. сабақты ойын айту арқылы сабаққа «Дұрыс
Рефлексия қорытындылау қорытынды жасайды. келісемін»,
7 мин. мақсатында «Толықтырамын,
оқушылардың басқа көзқарасым
19 сабаққа деген бар», «Менің

кӛзқарасын, сұрағым бар».
рефлексиясын Сонымен қатар
тыңдайды. 1-10 баллдық
жүйе бойынша
оқушылардың
сабаққа қатысу
белсенділігі
бойынша
бағаланады.

Қысқамерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы: Мәтін туралы түсінік. Мәтіннің түрлері

№3-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Мәтін туралы түсінік. Мәтіннің түрлері

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға мәтін және оның түрлері туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін

пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті Оқулық, жұмыс
дәптерлері
ыты
Кітап, дәптер, қалам
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа кітап, дәптер және «Жіктеу» тәсілі суреттері
қаламсап оқу құралдарының кӛрінеді.
басы кезеңі: суреттері бар қима қағаздар бейнеленген қима
беріледі. Әр оқушы қима Оқушылардың қағаздар топтамасы
Қызығушыл 3. Оқушылармен қағаздарды таңдау арқылы ұқсас (Қазіргі жағдайда)
құралдармен 3 топқабірігеді. оқуға деген
ық ты ояту. амандасу, 1 топ: Кітап ДК экраны
2 топ: Дәптер қызығушылығын
7 мин. түгендеу. топ: Қаламсап Қалыптастыруш
арттыру ы бағалау: Ӛз
4. Ынтымақтастық мақсатында ойын дұрыс
мүмкіндігінше мағынада білдіріп,
атмосферасын оларға таңдау талқылауға
еркіндігі белсенділікпен
қалыптастыруда қатысқан оқушыға
беріледі. «Жарайсың!» деген
шаттық шеңбері мадақтау сӛзімен
ынталандыру.
жүзеге асырылады.

3.Оқушыларды

топтарға біріктіру.

Жаңа (Ҧ) «Миға «Диалог және
қолдау кӛрсету»
сабаққ шабуыл» әдісі тәсілі кӛрінеді.
Дұрыс мағынада
а арқылы ӛткен жауап беруге

кіріспе тақырыппен жаңа бағыттау
мақсатында
сабақты кейбір
оқушыларға ашық
байланыстыру сұрақтар, ал
кейбір кӛмек
мақсатында ой қажет ететін
оқушыларға
қозғау сұрақтарын Ойқозғау: жетелеуші
Мәтін дегеніміз не? (Ӛзара сұрақтар
ұжымдық талқылау. қойылады.
мағыналық байланысты айтылатын
Бір- екі не одан кӛп сӛйлем құралған

біріне сұрақтар автордың ой-пікірі)
Мәтін құрамындағы сӛйлемдердің
қояды.
орнын ауыстырып айтуға бола ма?
Сыныптастырының (Жоқ. Себебі, мәтіннің
құрамындағы сӛйлемдердің ӛз
пікірін
орны болады)
толықтырады.

Ӛз ойымен

бӛліседі.

20

Сабақтың Оқушылар Мәтіннің қандай түрлері бар? Мәтін
ортасы сұрақтарға жауап (Әңгімелеу, сипаттау, пайымдау)
беріп, өзара Әңгімелеу, пайымдау, сипаттау
Мағынаны ұжымдық талқылау мәтіндеріне қандай сұрақтар
ашу. жасағаннан кейін қойылады?
мұғалім оқушыларға Әңгімелеу – не істеді?
26 мин. сабақтың Пайымдау – неліктен?
тақырыбы, Сипаттау – қандай?
мақсатымен
таныстырады. Мәтіннің түрлері
Мәтіннің үш түрі бар:
Мәтінмен жұмысты
оқушыларға Әңгімелеу мәтіні қандай бір
орындалу барысын оқиғаны баяндап не істеді? не
түсіндіру болды? сұрақтарына жауап береді,
оқиғаның сатыланып дамуы
баяндалады. Әңгімелеу мәтінініің
баяндауышы кӛбінесе жедел ӛткен
шақта болады. Әңгімелеу мәтінінде
оқиға, орын, уақыт, кейіпкерлер
болады.

Сипаттау мәтіні бір затты не
құбылысты сипаттайды және
қандай? Қалай? Деген сұрақтарға
жауап береді. Мұнда пейзаж
суреттеледі немесе портретке
мінездеме беріледі. Мысал, мәтінде
таулар мен қырттар, адамның
кӛзінің кӛгергені, самайына түскен
ақ шашы, биязы немесе қырсық
мінезі, Астананың Бәйтерегі,
Алматының алмасы т.б. туралы
айтылса, суреттеу мәтіні екенін оп-
оңай табуға болады.

Пайымдау мәтіні белгілі бір
пікірді түсіндіреді, дәлелдейді және
не үшін? неге? не себепті? Деген
сұрақтарға жауап береді. Мұнда
ойдың тезисі, дәлелі, қорытындысы
жасалады. Пайымдау мәтінінде
сондықтан, ӛйткені, себебі деген
себеп-салдар мәнді жалғаулық
шылаулары жиі қолданылады

Дескриптор:
Жалпы - 3 балл.
-тапсырманы
орындайды

Тапсырма: Оқушыларға мәтіннен
сұрақ қойылады.
Әр топ интерактивті тақтада
берілген сұрақтың дұрыс жауабын
жазуы қажет.
Аптап ыстықта саялайтын жер
іздеп саябақтағы отырғыштардың

21

біріне бұрылдым. Орындыққа

отырмақ болып беттегенімде, кӛзім

сұмдық жағдайдың куәгері болды.

3-4 жасар ұл бала қоқыс тастағыш

жәшікті тіміскілеп жүр. «Бұл кім?

Не қылған бала?» деген сауалдарға

жауап іздеу мақсатында баланы

бақылап біраз отырдым. Қарасам,

бұл бала жалғыз емес екен. Әр-әр

жерде орналасқан қоқыс жәшігін

ақтарып, азық іздеп жүрген тағы да

екі ұл бала мен кішкентай қызға

кӛзім түсті. Киген киімнің олпы-

солпысы шыққан, кір қожалақ.

Кӛкейде маза бермей тұрған сансыз

сұрақ мені бір орында

отырғызбады.

Сабақтың «Еркін микрофон» Оқушылар бүгінгі сабақтың Мұғалім
соңыОй әдісі. Мұғалім
толғаныс. сабақты мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз оқушыларды
Рефлексия қорытындылау
7 мин. мақсатында ойын айту арқылы сабаққа «Жапондық
оқушылардың
сабаққа деген қорытынды жасайды. бағалау» әдісі
кӛзқарасын,
рефлексиясын арқылы
тыңдайды.
бағалайды. Яғни

«Дұрыс

келісемін»,

«Толықтырамын,

басқа көзқарасым

бар», «Менің

сұрағым бар».

Сонымен қатар

1-10 баллдық

жүйе бойынша

оқушылардың

сабаққа қатысу

белсенділігі

бойынша

бағаланады.

Қысқамерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы: Тірек сӛздердің мәтіндегі орны

Педагогтің аты-жӛні: №4-сабақ.
Күні: Мусаева Перизат Айтжановна
Сыныбы:
Сабақтың тақырыбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың мақсаты:
Тірек сӛздердің мәтіндегі орны
Құндылықтарға баулу:
Оқушыларға мәтін және оның түрлері туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін

пысықтау.

Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті

ыты

22

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа кітап, дәптер және «Жіктеу» тәсілі Оқулық,
басы кезеңі: қаламсап оқу құралдарының кӛрінеді. жұмыс
5. Оқушылармен суреттері бар қима қағаздар дәптерлері
Қызығушыл амандасу, беріледі. Әр оқушы қима Оқушылардың Кітап, дәптер,
ық ты ояту. түгендеу. қағаздарды таңдау арқылы ұқсас қалам
Жаңа 6. Ынтымақтастық құралдармен 3 топқабірігеді. оқуға деген суреттері
сабаққа атмосферасын 3 топ: Кітап бейнеленген
кіріспе қалыптастыруда 4 топ: Дәптер қызығушылығын қима қағаздар
шаттық шеңбері топ: Қаламсап арттыру топтамасы
23 жүзеге асырылады. (Қазіргі
3.Оқушыларды мақсатында жағдайда)
топтарға біріктіру. мүмкіндігінше
оларға таңдау ДК экраны
(Ҧ) «Миға еркіндігі
шабуыл» әдісі Қалыптасты
арқылы ӛткен беріледі. рушы
тақырыппен жаңа бағалау: Ӛз
сабақты *Тірек сӛздер дегеніміз не? «Диалог және ойын дұрыс
байланыстыру мағынада
мақсатында ой Тірек сӛздер қолдау кӛрсету» білдіріп,
қозғау сұрақтарын талқылауға
ұжымдық талқылау. Мәтінді құрастыруға негіз болатын тәсілі кӛрінеді. белсенділікпе
Бір- н қатысқан
біріне сұрақтар сӛздер «тірек сӛздер» деп аталады. Дұрыс мағынада оқушыға
қояды. «Жарайсың!»
Сыныптастырының Мәтін не туралы? деген сұраққа жауап жауап беруге деген
пікірін мадақтау
толықтырады. беретін сӛздер мәтіннің тірек сӛздреі бағыттау сӛзімен
Ӛз ойымен ынталандыру.
бӛліседі. болады. Мәтіннің тірек сӛздерін «кілт мақсатында

Оқушылар сӛздер» дет те атауға болады. кейбір
сұрақтарға жауап
беріп, өзара Әдетте, мәтін құрастырар оқушыларға ашық
ұжымдық талқылау
жасағаннан кейін алдында оқушыға тірек сӛздер сұрақтар, ал
мұғалім оқушыларға
сабақтың беріледі. Оқушы берілген тірек кейбір кӛмек
тақырыбы,
мақсатымен сӛздерді пайдаланып, мәтін қажет ететін
таныстырады.
құрастырады. Тірек сӛздер арқылы оқушыларға

шағың әңгіме, ертегі, ӛлең немесе кез жетелеуші

келген мәтін түрін жазуға болады. сұрақтар

Жазылған мәтін жүйелі шығу үшін қойылады.

тірек сӛздердің бірін біріктіретін

тақырып тауып алу керек. Мәтін не

туралы болса, тақырыбы да сол

болады. Мәтінге ат қойғанда оның

тақырыбының қысқаша нұсқасын

пайдаланады.

Кейде берілген тірек сӛздерге қарап,

бұрын оқыған шығарманы еске

түсіруге болады. Мысалы, «дос, аю,

ағаш» деген тірек сӛздер берілсе, осы

үш сӛздің арасында байланысы бар

мәтінді ой елегінен ӛткізе бастаймыз.

Бұл тірек сӛздерден орманда келе

жатып, алдынан аю шыққанда екі

достың мықтысы әлсізін жалғыз тастап

кеткен әңгіме есімізге түседі.

Тірек сӛздерді пайдаланып, мәтін

құрастыруға болатын болса, мәтіннен

тірек сӛздерді де дәл солай табуға

болады. Тест тапсырмаларында

кӛбінесе, дайын мәтіннен тірек

сӛздерді табу талап етіледі. Ол үшін

мәтінді мұқият оқып шығып, мәтіннің

не туралы екенін анықтап алу қажет.

Ең бастысы, табылған тірек сӛздер

мәтіннің мазмұнын ойша елестете

алатындай дәрежеде таңдалынып

алынуы қажет.

Мәтіннің тірек сӛздері

ғаламтор желісінде ӛте жиі

пайдалынады. Дұрыс жазылған тірек

сӛздер оқырманға қажетті мақаланы

тез табуға кӛмектеседі. Мақаланың

кӛбірек оқылуы үшін тірек сӛздердің

дұрыс теріліп жазылуы ӛте маңызды.

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тірек сӛздерді пайдаланып, мәтін Дескриптор: Презентация
ортасы оқушыларға құрап жаз. Мәтінге тақырып қой. Жалпы - 3 балл. Тірек
орындалу барысын -тапсырманы сӛздер.Мәтін
Мағынаны түсіндіру Тірек сӛздер: Наурыз мейрамы,
ашу. тенеледі, ӛтті, алаңда, құттықтады, орындайды
. 1.Мәтінге тақырып
қойыңыз. жыл басы, кӛңілді, әже, пісірді,
Сабақтың 2.Мәтіннің
соңыОй азатжолдарына наурызкӛже, дәмді, іштік, ұлттық
толғаныс. тақырып қойыңыз.
Рефлексия 3.Мәтіннен тірек ойындар.
сӛздерді табыңыз.
Наурыз мейрамы
«Еркін микрофон»
әдісі. Мұғалім Наурыз - барша мұсылман әлемі
сабақты
қорытындылау тойлайтын ұлы мереке, Ұлыстың
мақсатында
оқушылардың ұлы күні, жыл басы. Бұл күні күн
сабаққа деген
кӛзқарасын, мен түн теңеледі, Самаркандтың
рефлексиясын
тыңдайды. кӛк тасы жібиді. Осы күннен бастап

күн жылына бастайды және күн

ұзарып, ал түн болса, керісінше

қысқара бастайды.

Ертеректе бұл мерекені бүкіл ауыл

болып дайындалып, үлкен той

қылып тойлайтын болған. Қазірдің

ӛзінде Наурыз мейрамының орны

ерекше. Бұл күні қаланың бас

кӛшелеріне қазақ халқының

дәстүрлі киіз үйлері тігіледі.

Алаңда барша халық жиналып,

Наурыз жайлы қойылымды

тамашалайды. Биылғы жылғы

Наурызда қала әкімі барша

тұрғындарды құттықтап, жылы

лебізін білдірді.

Ұлттық тағам ет асылып, бауырсақ

пен шелпек пісіріледі. Бірақ бұл

күні ең басты тағам Наурыз кӛже

болып саналады. Ол - жеті түрлі

тағамнан дайындалатын кӛже. Киіз

үйге келуші әрбір қонақ әдетте

Наурыз кӛжеден ауыз тиеді.

Оқушылар бүгінгі сабақтың Мұғалім

мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз оқушыларды

ойын айту арқылы сабаққа «Жапондық

қорытынды жасайды. бағалау» әдісі

арқылы

бағалайды. Яғни

«Дұрыс

келісемін»,

«Толықтырамын,

басқа көзқарасым

бар», «Менің

сұрағым бар».

Сонымен қатар

1-10 баллдық

жүйе бойынша

оқушылардың

сабаққа қатысу

белсенділігі

бойынша

бағаланады.

24

Қысқамерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы: Тірек сӛздер арқылы мәтіндер құрау

Педагогтің аты-жӛні: №5-сабақ.
Күні: Мусаева Перизат Айтжановна
Сыныбы:
Сабақтың тақырыбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың мақсаты: Тірек сӛздер арқылы мәтіндер құрау

Оқушыларға тірек сӛздер туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына

тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
Оқушылар сәлемдеседі
кезеңі/Уақ әрекеті Оқушылардың Оқулық,
оқуға деген жұмыс
ыты қызығушылығын дәптерлері
арттыру (Қазіргі
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру мақсатында жағдайда)
мүмкіндігінше ДК экраны
басы кезеңі: оларға таңдау
еркіндігі
Қызығушыл Оқушылармен беріледі.

ық ты ояту. амандасу,

түгендеу.

Ынтымақтастық

атмосферасын

қалыптастыруда

шаттық шеңбері

жүзеге асырылады.

Жаңа (Ҧ) «Миға -Оқушылар,бҥгінгі сабақта тірек «Диалог және Қалыптасты
сабаққа шабуыл» әдісі рушы
кіріспе арқылы ӛткен сӛздермен қалай мәтін қҧрауға қолдау кӛрсету» бағалау: Ӛз
тақырыппен жаңа ойын дұрыс
сабақты болады? деген сҧрақ аясында жҧмыс тәсілі кӛрінеді. мағынада
байланыстыру білдіріп,
мақсатында ой жасаймыз. Дұрыс мағынада талқылауға
қозғау сұрақтарын белсенділікпе
ұжымдық талқылау. Тірек сӛздерді пайдаланып, мәтін жауап беруге н қатысқан
оқушыға
Оқушылар құрастыруға болатын болса, мәтіннен бағыттау «Жарайсың!»
сұрақтарға жауап деген
беріп, өзара тірек сӛздерді де дәл солай табуға мақсатында мадақтау
ұжымдық талқылау сӛзімен
жасағаннан кейін болады. Тест тапсырмаларында кейбір ынталандыру.
мұғалім оқушыларға
сабақтың кӛбінесе, дайын мәтіннен тірек оқушыларға ашық
тақырыбы,
мақсатымен сӛздерді табу талап етіледі. Ол үшін сұрақтар, ал
таныстырады.
мәтінді мұқият оқып шығып, мәтіннің кейбір кӛмек

не туралы екенін анықтап алу қажет. қажет ететін

Ең бастысы, табылған тірек сӛздер оқушыларға

мәтіннің мазмұнын ойша елестете жетелеуші

алатындай дәрежеде таңдалынып сұрақтар

алынуы қажет. қойылады.

Мәтіннің тірек сӛздері ғаламтор

желісінде ӛте жиі пайдалынады. Дұрыс

жазылған тірек сӛздер оқырманға

қажетті мақаланы тез табуға

кӛмектеседі. Мақаланың кӛбірек

оқылуы үшін тірек сӛздердің дұрыс

теріліп жазылуы ӛте маңызды.

25

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тірек сӛздерді пайдаланып, мәтін Дескриптор: Тірек сӛздер.
ортасы оқушыларға құрап жаз. Мәтінге тақырып қой.
орындалу барысын Жалпы - 3 балл.
Мағынаны түсіндіру Тірек сӛздер: -тапсырманы
ашу. Әлемдік, негізгі, сәулет, ерекше
. «Кубизм» тәсілі орындайды
бойынша маңызы бар, мәдени мұра, табиғи
Сабақтың тапсырманы әдемі, феномен, критерийлер,
соңыОй орындаңыз. әлемдік мұра комитеті,
толғаныс. едіңіз. экологиялық мәселе, алты шарт,
Рефлексия ескерткіштер, тізіміне енген,
«Шығу парағы» қорғау, үміткер, нысандар.
Мұғалім сабақты
қорытындылау 1.Табыңыз! Мәтіннің мазмұнын Дескриптор:
мақсатында
оқушылардың ашатын негізгі сӛйлемді табыңыз! **Тапсырманы
сабаққа деген орындайды;
кӛзқарасын, 2. Пайдаланыңыз! Тірек сӛздерді
рефлексиясын қолданып, мәтінде кӛтерілген ӛзекті **Тірек сӛздер
тыңдайды. арқылы мәтін
мәселе туралы аңдатпа жазыңыз.
құрайды;
3. Баяндаңыз! Басты мақсатын

айқындаңыз.

4. Зерттеңіз. Әлемдік пен ұлттық

мұраларымыз жайлы ғылыми

еңбектермен танысыңыз.

5. Салыстырыңыз! Отандық және

әлемдік мұралардың ортақ маңызы мен

ӛзіндік ерекшеліктеріне талдау

жасаңыз.

6. Түйіндеңіз. Әлемдік мұраларға

қазақстандық қандай нысандарды

енгізуді ұсынар едің

«Шығу парағын» толтырыңыз. Мұғалім Парақшалар

1. Бүгінгі сабақтан қандай ақпарат оқушыларды

алдыңыз? «Шығу парағы»

2. Тақырыпқа қатысты тағы да нені әдісі арқылы

білгіңіз келеді? бағалайды

1-10 баллдық

Оқушылар бүгінгі сабақтың жүйе бойынша

мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз оқушылардың

ойын айту арқылы сабаққа сабаққа қатысу

қорытынды жасайды. белсенділігі

бойынша

бағаланады.

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы: Мәтін бӛліктері.Кіріспе бӛлім.

№6-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Мәтін бӛліктері.Кіріспе бӛлім.

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға мәтіннің бӛлімдері сӛздер туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін

пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

әрекеті

26

кезеңі/ (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі Оқулық,
Уақыты жұмыс
кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім Оқушылардың дәптерлері
Сабақтың (Қазіргі
басы Оқушылармен алушылар кезекпен үй тапсырмасын оқуға деген жағдайда)
қызығушылығын
Қызығушыл амандасу, қалай орындағаны туралы мәлімет ДК экраны
ық ты ояту. арттыру

түгендеу. береді. Жұмыстардың нәтижесі мақсатында
мүмкіндігінше
«Кіші шеңбер» талқыланады оларға таңдау
еркіндігі
тәсілі бойынша білім
беріледі.
алушылар шеңбер

құрайды және кім

тапсырманы қалай

орындағанын айтады

Жаңа (Ҧ) «Миға *Мәтін бӛліктеріне не жатады? «Диалог және Қалыптасты
сабаққа шабуыл» әдісі рушы
кіріспе арқылы ӛткен деген сҧрақтың аясында жҧмыс қолдау кӛрсету» бағалау: Ӛз
тақырыппен жаңа ойын дұрыс
сабақты жасаймыз. тәсілі кӛрінеді. мағынада
байланыстыру білдіріп,
мақсатында ой Мәтін қҧрылымы Дұрыс мағынада талқылауға
қозғау сұрақтарын белсенділік
ұжымдық талқылау. Мәтіннің тақырыбын ашу үшін және жауап беруге пен қатысқан
оқушыға
Оқушылар негізгі ойды оқырманға жеткізу үшін бағыттау «Жарайсың!»
сұрақтарға жауап деген
беріп, өзара мәтінде қолданылған әрбір сӛйлемнің мақсатында мадақтау
ұжымдық талқылау сӛзімен
жасағаннан кейін ӛз орны болуы тиіс. кейбір ынталандыру.
мұғалім оқушыларға
сабақтың Мәтін құрылымы үш бӛліктен тұрады: оқушыларға ашық
тақырыбы,
мақсатымен басы (кіріспе), негізгі бӛлімі, соңы. сұрақтар, ал
таныстырады.
Кіріспеде оқырманның назарын кейбір кӛмек

аудару кӛзделеді. Негізгі бӛлімде қажет ететін

айтылатын ойдың түйінді мәселелері оқушыларға

жүйелеп түсіндіріледі. Мәтіннің соңы – жетелеуші

қорытынды бӛлім, бұл – сӛздің бүкіл сұрақтар

күшін топтастырушы, мәнді бӛлім. қойылады.

Мәтіннің құрамындағы сӛйлемдер

мәтіннің желісін бұзбауы керек.

Мәтінге басқа қосымша сӛйлем

қосқанда немесе толықтырғанда негізгі

ойдан ауытқымау керек.

27

Сабақтың Мәтінмен жұмысты «Кубизм» тәсілі бойынша Дескриптор: Тірек сӛздер.
ортасы оқушыларға Парақшалар
орындалу барысын мәтінмен жұмыс. Жалпы - 3 балл.
Мағынаны түсіндіру -тапсырманы
ашу. 1.Табыңыз! Мәтіннің мазмұнын
. «Кубизм» тәсілі ашатын негізгі сӛйлемді табыңыз! орындайды
бойынша
Сабақтың тапсырманы 2. Пайдаланыңыз! Тірек сӛздерді
соңыОй орындаңыз.
толғаныс. едіңіз. қолданып, мәтінде кӛтерілген ӛзекті
Рефлексия
«Борт журнал» мәселе туралы аңдатпа жазыңыз.
Мұғалім сабақты
қорытындылау 3. Баяндаңыз! Басты мақсатын
мақсатында
оқушылардың айқындаңыз.
сабаққа деген
кӛзқарасын, 4. Зерттеңіз. Әлемдік пен ұлттық
рефлексиясын
тыңдайды. мұраларымыз жайлы ғылыми

еңбектермен танысыңыз. Дескриптор:

5. Салыстырыңыз! Отандық және
әлемдік мұралардың ортақ маңызы мен **Тапсырманы
орындайды;
ӛзіндік ерекшеліктеріне талдау
**Тірек сӛздер
жасаңыз.
арқылы мәтін
6. Түйіндеңіз. Әлемдік мұраларға
құрайды;
қазақстандық қандай нысандарды

енгізуді ұсынар едің.

Мәтін.

Табиғат – халық қазынасы. Табиғат –

бізді қоршаған орта, ауа, су, құстар,

адамдар. Біздің еліміздің табиғаты бай.

Сондықтан оның байлығын

қорғауымыз керек. Қазақстан

Республикасы Ата заңының 38-

бабында «Қазақстан Республикасының

азаматтары табиғатты сақтауға және

табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға

міндетті» деп кӛрсетілген. Осыған

байланысты 1966 жылы біздің елімізде

«Халықаралық табиғат қорғау қоғамы»

құрылды. Оның басты мақсаты – саны

аз аң, құстарды, ӛсімдікті қамқорлыққа

алу. Оларды арнайы кітапқа тіркеу.

Мұндай кітапты «Қызыл кітап» деп

атайды. Оның қызыл және сары

парақтары бар. Қызыл парағына құрып

кеткен, сары парағына саны аз аң-

құстар мен ӛсімдіктер жазылады.

Мұғалім

оқушыларды

«Борт

журналы» әдісі

арқылы

бағалайды

1.Мәтін неше бӛлімнен тұрады? 1-10 баллдық
2.Кіріспе бӛлімінде не айтылады? жүйе бойынша
оқушылардың
Оқушылар бүгінгі сабақтың сабаққа қатысу
мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз белсенділігі
ойын айту арқылы сабаққа бойынша
қорытынды жасайды. бағаланады.

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Cұрақтар арқылы мәтіннің. Негізгі бӛлімін жазу.

№7-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Cұрақтар арқылы мәтіннің. Негізгі бӛлімін жазу.

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға мәтіннің бӛлімдері сӛздер туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін

28

пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына

тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті Оқушылардың Оқулық,
оқуға деген жұмыс
ыты қызығушылығын дәптерлері
арттыру (Қазіргі
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі мақсатында жағдайда)
мүмкіндігінше ДК экраны
басы кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім оларға таңдау
еркіндігі
Қызығушыл Оқушылармен алушылар кезекпен үй тапсырмасын беріледі.

ық ты ояту. амандасу, қалай орындағаны туралы мәлімет

түгендеу. береді. Жұмыстардың нәтижесі

«Кіші шеңбер» талқыланады

тәсілі бойынша білім

алушылар шеңбер

құрайды және кім

тапсырманы қалай

орындағанын айтады

Жаңа (Ҧ) «Миға «Хатшы» ойынын ойнау. Мәтіннің «Диалог және Қалыптасты
сабаққа шабуыл» әдісі рушы
кіріспе арқылы ӛткен түрлерін ажырату. қолдау кӛрсету» бағалау: Ӛз
тақырыппен жаңа ойын дұрыс
сабақты Әр топтан бір хатшыдан шығып тәсілі кӛрінеді. мағынада
байланыстыру білдіріп,
мақсатында ой үш түсті хаттың бірін алып тобына Дұрыс мағынада талқылауға
қозғау сұрақтарын белсенділік
ұжымдық талқылау. тапсырады. жауап беруге пен қатысқан
оқушыға
-Мәтін не туралы? Әр хатта жаңадан басталған бағыттау «Жарайсың!»
деген
-Мәтінге қандай ат сӛйлем жолдары бар. Оқушылар топ мақсатында мадақтау
қоюға болады? сӛзімен
-Мәтін неше бӛліктен болып сол сӛйлемді сұрақ бойынша кейбір ынталандыру.
тұрады?
аяқтап, жазу керек. Соңында ереже оқушыларға ашық
Оқушылар
сұрақтарға жауап шығарады. сұрақтар, ал
беріп, өзара
ұжымдық талқылау Мәтін. кейбір кӛмек
жасағаннан кейін
мұғалім оқушыларға Дәулет мектептен келді. Әжесі аулада қажет ететін
сабақтың
тақырыбы, жүр екен. оқушыларға
мақсатымен
таныстырады. Ол кӛмек жетелеуші

керек екенін айтты. сұрақтар

Біздің ауыл кӛлдің жанында қойылады.

орналасқан. Балқаш кӛлі

Қайнамаған суды ішуге болмайды.

Дәулет не істеді?

Ол қандай кӛл?

Неліктен?

… … ….. ….

Әңгімелеу мәтіні.

… …. …. ……

Сипаттау мәтіні.

…… …… ……

Пайымдау мәтіні.

Ереже шығару:

Оқиғаны ретімен баяндайтын

мәтін әңгімелеу мәтіні деп аталады. Ол

сӛйлемдер іс-қимылды білдіреді.

Сұрағы: Не істеді?

Зат немесе құбылысты суреттеп,

сипаттайтын мәтін сипаттау мәтіні деп

аталады. Ол сӛйлемдер заттың сынын

білдіреді. Сұрағы: Қандай?

Оқиға, құбылыстардың себебін

дәлелдейтін мәтін пайымдау мәтіні деп

аталады. Сӛйлемдер себебін ашып

кӛрсетеді. Сұрағы: Неліктен?

29

Сабақтың Мәтінмен жұмысты «Кубизм» тәсілі бойынша Дескриптор: Тірек сӛздер.
ортасы Парақшалар
оқушыларға мәтінмен жұмыс. Жалпы - 3 балл.
Мағынаны орындалу барысын -тапсырманы
ашу. түсіндіру 1.Табыңыз! Мәтіннің мазмұнын
. ашатын негізгі сӛйлемді табыңыз! орындайды

Сабақтың 2. Пайдаланыңыз! Тірек сӛздерді
соңы
қолданып, мәтінде кӛтерілген ӛзекті
Ой толғаныс.
Рефлексия мәселе туралы аңдатпа жазыңыз.

3. Баяндаңыз! Басты мақсатын

айқындаңыз.

«Кубизм» тәсілі 4. Зерттеңіз. Әлемдік пен ұлттық
бойынша
тапсырманы мұраларымыз жайлы ғылыми
орындаңыз.
едіңіз. еңбектермен танысыңыз. Дескриптор:
5. Салыстырыңыз! Отандық және
әлемдік мұралардың ортақ маңызы мен **Тапсырманы
орындайды;
ӛзіндік ерекшеліктеріне талдау
**Тірек сӛздер
жасаңыз.
арқылы мәтін
6. Түйіндеңіз. Әлемдік мұраларға құрайды;
қазақстандық қандай нысандарды

енгізуді ұсынар едің.

Мәтін.

Табиғат – халық қазынасы. Табиғат –

бізді қоршаған орта, ауа, су, құстар,

адамдар. Біздің еліміздің табиғаты бай.

Сондықтан оның байлығын

қорғауымыз керек. Қазақстан

Республикасы Ата заңының 38-

бабында «Қазақстан Республикасының

азаматтары табиғатты сақтауға және

табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға

міндетті» деп кӛрсетілген. Осыған

байланысты 1966 жылы біздің елімізде

«Халықаралық табиғат қорғау қоғамы»

құрылды. Оның басты мақсаты – саны

аз аң, құстарды, ӛсімдікті қамқорлыққа

алу. Оларды арнайы кітапқа тіркеу.

Мұндай кітапты «Қызыл кітап» деп

атайды. Оның қызыл және сары

парақтары бар. Қызыл парағына құрып

кеткен, сары парағына саны аз аң-

құстар мен ӛсімдіктер жазылады.

«Білім пирамидасы» Мұғалім

Мұғалім сабақты 1.Есте сатайтын ең маңызды ақпарат. оқушыларды

қорытындылау 2.Менің кӛбірек білгім келетін басты «Білім

мақсатында екі мәлімет. пирамидасы»

оқушылардың 3.Мені қызықтырған үш ақпарат. әдісі арқылы

сабаққа деген бағалайды

кӛзқарасын, 1-10 баллдық

рефлексиясын жүйе бойынша

тыңдайды. оқушылардың

сабаққа қатысу

белсенділігі

бойынша

бағаланады.

1.Мәтін неше бӛлімнен тұрады?
2.Кіріспе бӛлімінде не айтылады?

Оқушылар бүгінгі сабақтың
мақсаты, тақырыбы бойынша ӛз
ойын айту арқылы сабаққа
қорытынды жасайды.

30

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Тақырып пен идеяны ашуға жаттығу тапсырмалары.

№8-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Тақырып пен идеяны ашуға жаттығу тапсырмалары

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға тақырып пен идея туралы түсінік беру. Мәтін туралы білімдерін

пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
Оқулық,
кезеңі/Уақ әрекеті жұмыс
дәптерлері
ыты (Қазіргі
жағдайда)
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі ДК экраны

басы кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім Оқушылардың Слайд

Қызығушыл Оқушылармен алушылар кезекпен үй тапсырмасын оқуға деген

ық ты ояту. амандасу, қалай орындағаны туралы мәлімет қызығушылығын

түгендеу. береді. Жұмыстардың нәтижесі арттыру

«Сәлемдесу» ойыны. талқыланады. мақсатында

Бір-біріне жақсы Асық арқылы бөлу. мүмкіндігінше

тілектер тілеп, Сыныптағы бала санына қарай 3 оларға таңдау
түрлі асық шашылады, әр оқушы ӛзіне еркіндігі
ынтымақтастық
атмосферасын құру. ұнаған түсті алады түстер бір-бірін беріледі.

«Бастаймыз» деген тауып, бір топ құрайды

белгі берілгенде, бір- Жҧмыс ережесін келісу

бірімен тез-тез кӛзбен, Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз,

қолмен, иықпен тыңдаймыз!

амандасу керек. Уақытты үнемдейміз!

Нақты,дәл жауап береміз!

Сабақта ӛзіміздің

шапшаңдығымызды,

тапқырлығымызды кӛрсетеміз!

Сабаққа белсене қатысып, жақсы

баға аламыз!

Жаңа (Ҧ) «Миға 1.Кӛркем шығарманың тақырыбы Мұғалім

сабаққа шабуыл» әдісі дегеніміз не? ұйымдастыру

кіріспе арқылы ӛткен 2.Жазушы тақырыпты қалай таңдайды? кезеңінде

тақырыппен жаңа 3.Кӛркем шығарманың идеясы белсенділік

сабақты дегеніміз не? танытқан

байланыстыру 4.Тақырып пен идеяның ара-қатынасы оқушыларды

мақсатында ой қандай? «Мадақтау сөз»

қозғау сұрақтарын Бейнебаян: Кӛркем шығарманың әдісіарқылы

ұжымдық талқылау. тақырыбы мен идеясы бойынша бағалайды:

1.Кӛркем шығарманың қосымша мәліметпен танысу «Жарайсың!

тақырыбы дегеніміз не? мақсатында бейнебаянға назар Жақсы! Өте

2.Жазушы тақырыпты аударайық (Бейнебаян тыңдалады) жақсы! Талпын!»

қалай таңдайды? Сонымен, Тақырып – әдеби

Оқушылар шығармада сӛз болатын басты мәселе,

сұрақтарға жауап шығарма мазмұнының негізгі арқауы,

беріп, өзара айтылатын жағдайлардың бағыт-

ұжымдық талқылау бағдары болып табылады.

жасағаннан кейін Идея жазушының осы ӛмір құбылысы

мұғалім оқушыларға туралы айтқысы келген ойы мен

сабақтың беретін бағасын білдіреді.

тақырыбы, Идеяның түрлері:

мақсатымен •Бір шығармадағы бірнеше және әр

таныстырады. алуан жеке тақырыптар мен

идеялардың басын бір жерге қосып, бір

31

арнамен ӛрбітіп тұрған бірегей, ӛзекті

мәселені негізгі идея дейміз.

•Авторлық идея – суреткердің о

бастағы ой ӛзегі.

•Объективтік идея – нақты

шығармадан туатын мақсатты нәтиже.

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырма Дескриптор: Тірек сӛздер.
ДК экраны
ортасы оқушыларға Мәтінді оқы. Мәтін мәнін ашып, негізгі -1-ші сұраққа жауап

Мағынаны орындалу барысын идеясын анықта. береді.

ашу. түсіндіру Жақсы кӛретініңізді айтыңыз -2-ші сұраққа жауап

. Атақты ғалым бір дәрісінде ―Кімді береді.

жақсы кӛрсеңіз, оған барып жақсы -3-ші сұраққа жауап

кӛргеніңізді ашық айтыңыз‖ дегенді береді.

айтады. Бір апта ӛтіп, психологқа Джон

есімді біреу телефон соғып, былай Жалпы-1балл.

дейді: «Жарайсың!»

- Ӛткен аптада айтқан сӛзіңіз мені «Керемет»

қатты ойландырды. Дәрістен шығып, «Сенің қолыңнан

жақсы кӛретін ешкімім жоқ екенін үйге келеді» деген

дейін ойлап бардым. Мен осыдан бес мадақтау сөзімен

жыл бұрын әкеммен қатты ұрысып ынталандыру

үйден кеткен біреумін. Ол кезден бері

бір-бірімізге тіл қатпайтын болдық.

Тіпті отбасы бірге жиналған кездердің

ӛзінде онымен кездеспеуге

тырысатынмын.

Үйге жеткенімде ―жақсы кӛретінімді‖

әкеме айтуға ниеттендім. Осындай

шешімге келудің ӛзі үстімнен ауыр

жүк түскендей болды. Үйден шығып,

ата-анамның үйі жаққа бардым.

Олардың есігін қағып, есікке әкемнің

шығуын тіледім. Ӛйткені бірінші

анамды кӛріп қалсам, жақсы

кӛретінімді оған айтып, әкеме

жолығуға тағы да батылым бармай кері

қайтатынымды сездім. Есікті әкем

ашты. Табалдырықты аттамай есіктің

алдында тұрып:

-«Әке, сені жақсы кӛретінімді айту

үшін келдім» дедім. Әкем бірден

мүлдем басқа адам болып кеткендей

болды: жүзі жұмсарып, кӛзі

жасаурады. Мені құшақтай салып,

басымнан сипалай берді де:

-«Мен де сені жақсы кӛремін, ұлым

менің» деді. Айтайын дегенім – жақын

адамдарға оларды жақсы

кӛретіндігімізді айту керектігін

жақсы ұққандаймын. Рахмет сізге.

Талқылау сҧрақтары:

1.Ғалымның сӛзі неліктен Джонды

қатты ойландырды?

2.Джонның әкесіне жақсы кӛретінін

айтқанда неліктен үстінен жүк

түскендей болды?

3.Жақсы кӛретін адамдармен ренжісуге

бола ма? Неліктен?

Сабақтың «Тӛрт сӛйлем» әдісін Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:

соңы пайдаланып сабақ бойынша оқып, зерделегенін «Тӛрт сӛйлем» әдісі

Ой толғаныс. бойынша түсінгеніңді сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. бойынша берілген

Рефлексия жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық

Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. орындайды-3б.

32

бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін Оқушылардың

бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады. сабаққа қатысуын

Қорытынды:Тақырып Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың «От шашу» әдісі

бойынша қорытынды «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. арқылы бағаланады.

жаз.

33

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Бақылау.(оқу сауаттылығы)

№9-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Бақылау.(оқу сауаттылығы)

Сабақтың мақсаты: Мәтін туралы білімдерін пысықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына

тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
Мәтін
кезеңі/Уақ әрекеті Оқушылар сәлемдеседі Оқушылардың
Белгілі бір уақыт ішінде білім оқуға деген
ыты алушылар кезекпен үй тапсырмасын қызығушылығын
қалай орындағаны туралы мәлімет арттыру
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру береді. Жұмыстардың нәтижесі
талқыланады. мақсатында
басы кезеңі: мүмкіндігінше
оларға таңдау
Қызығушыл Оқушылармен еркіндігі
беріледі.
ық ты ояту. амандасу,

түгендеу.

Оқу сауаттылығы

бойынша тест

тапсырмасын

оқушылармен

талқылап,орындау

Мағынаны Мәтінмен жұмысты Мәтін жайлы әңгімелейді. Мәтінге Дескриптор: Тірек сӛздер.
ашу. оқушыларға
орындалу барысын сипаттама береді. -1-ші сұраққа жауап
түсіндіру
Байқау тапсырмалары береді.

Нұсқау: Оқу сауаттылығы бойынша 4 -2-ші сұраққа жауап

мәтін және олардың мазмұны бойынша береді.

құрастырылған бір дұрыс жауапты тест -3-ші сұраққа жауап

тапсырмалары беріледі. Мәтінді береді.

мұқият оқып, мәтінге берілген

тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз. Жалпы-1балл.

І нұсқа «Жарайсың!»

Мәтін «Керемет»

Күйеу қоржын «Сенің қолыңнан

Жас жұбайлар, той иелері, құда- келеді» деген

құдағи, жүректі жарып шыққан ақ мадақтау сөзімен

тілектер, кӛңілді әуен, қызықты шоу- ынталандыру

бағдарлама және осының барлығын бір

– бірімен байланыстырып, ӛмірде бір

рет қана болатын оқиғаны барынша

есте қалатындай етіп ӛткізуге ӛз үлесін

қосатындарынды асаба. Бұның

барлығы бір күнде ғана орын алатын

оқиғалар. Алайда, дайындығы мен

машақаты бірнеше айларға созылады.

Той алдында әулеттің ақылдасуы

(құрылтай),

тойға дайындық, ас мәзірі, қонақтар

тізімі, ӛтетін орны (мейрамхана), киіт

және басқада кәде сыйларды дайындау,

бұның барлығы уақыт бӛлуді қажет

ететін жұмыстар. «Тойдың боларынан,

боладысы қызық» деген содан қалса

керек. Бұдан бӛлек, міндетті түрде

ӛткізу керек жӛн-жоралғылар, салт-

дәстүрлер де бар. Оларды ӛткізу үшін

де арнайы дайындық қажет.

34

1. Той алдындағы әулеттің ақылдасуы
A) Ақыл шай
B) Мейрамхана
C) Кәде сый
D) Құрылтай
E) Құда қоржын
2. Тойдың дайындығының реті
1. Құрылтай
2. Тойға дайындық
3.Қонақтар тізімі
4. Ас мәзірі
5. Кәде сыйлар дайындау
6. Ӛтетін орны

A) 1, 2, 4, 3, 6, 5

B) 1,4, 6, 3, 5, 2

C) 5, 1, 6, 4, 3, 2

D) 6, 4, 2, 5, 1, 3

E) 3, 4, 1, 2, 6, 5
ІІ нұсқа.
Мәтін

Қыстаулар орналасқан жерлерді таңд
ауға қазақ халқы, ерекше мән берген
і белгілі. Қыстаулық жерлерді онда
қыстататын мал түліктеріне жәнежай
ылымның табиғи жағдайына қарай
таңдайтын, қысқы жайылымды дұрыс
пайдалану үшін қазақтар қыстау тӛңі
регіндегі жерді бірнеше алаңға бӛліп,

ең алдымен қыстаудан алыстағы
ӛрістерді пайдаланып жақын жайы
лым қыстың соңына қалдырған. Қыс
тыгүні тебіндеп келген малды суару
дың да қажеті жоқ, ӛйткені жұлып же
ген шӛппен бірге қар қауып, сусынға
қандырады. Ал қорада шӛпте тұрған
малды күніне екі рет суару керек.
Мал суару үшін, қажетті құдықтар тау
адырлар етегі, шилі жерлерде қазылад
ы. Сондықтан қыстау аттарында геогр
афиялық терминдердің басым болуына
себепші болды. Қыстаулар маңында бұ
лақтар, құдық, кӛл, жыра,сайлар кӛп -
теп кездеседі. Қыстауларды, қысқы жа
йылымдардың меншікті сипаты болған
. Осы күнге дейін сақталып қалған

қыстау қоныс атауларында антропон
имдердің жиі кездесетінін байқауға бол
ады.
3. Қыстүгіні тебіндеп келген малды
суармаудың себебі
A) Қыста су қатып жатады
B) Мал қыста суға тӛзімді болады
C) Қар қауып алады
D) Жұлып жеген шӛппен қар жеп
алады
E) Мал тебіндеп келгендіктен
4. Қыстау таңдауға ерекше мән
берілуінің себебі
A) Жақын жайылымнан болуы үшін
B) Тебіндетін шӛп болуы үшін
C) Жайылымның табиғи жағдайы
дұрыс болуы үшін

35

D) Құдық қазуға ыңғайлы болуы үшін
E) Тау адырлары болуы үшін
5. Қазақстанда ӛсетін бидай түрлері
A) Қызыл бидай
B) Шашақты бидай
C) Күрделі масақты бидай
D) Кӛбен бидай
E) Есіл бойы бидайы
6. Бидайдың гүл шоғырындағы
масақтардағы гүл саны

A) 2-5

B) 3-5

C) 4-5

D) 1-2

E) 3-4

Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:

соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Білім пирамидасы»

Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. әдісі бойынша

Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген

Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық

бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды- 6 б.

бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді қатысу

ӛмірмен белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі

мысал келтір. арқылы бағалайды.

Қорытынды:Тақырып

бойынша қорытынды

жаз.

Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Стиль түрлері.Кӛркем әдебиет.

Педагогтің аты-жӛні: №10-сабақ.
Күні: Мусаева Перизат Айтжановна
Сыныбы:
Сабақтың тақырыбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың мақсаты:
Стиль түрлері.Кӛркем әдебиет.
Құндылықтарға баулу:
Стиль түрлері мен соның ішінде іс қағаздар стилінің ерекшелігі мен құрылымымен

таныстыру, іскерлік дағдысын дамыту.

Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті (Қазіргі
жағдайда)
ыты ДК экраны

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі

басы кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім Мұғалім

Қызығушыл Оқушылармен (Ҧ) «Ғажайып жылулық шынжыры» ұйымдастыру

ық ты ояту. амандасу, әдісі арқылы оқушылар бір-біріне кезеңінде

түгендеу. жақсы тілек айту арқылы жағымды белсенділік

«Сәлемдесу» ойыны. ахуал қалыптастырады. танытқан

Бір-біріне жақсы Мақсаты: Оқушылар бойында идея оқушыларды

тілектер тілеп, немесе тілек білдіру, тыңдау «Мадақтау

ынтымақтастық дағдыларын дамытуға бағыттау, сөз»

атмосферасын құру. сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

«Бастаймыз» деген қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

36

белгі берілгенде, бір- теңестіру. «Тамаша!

бірімен тез-тез кӛзбен, Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне тілек Керемет! Өте

қолмен, иықпен айту арқылы жақындастырады, кӛңіл - жақсы!

амандасу керек. күйін кӛтереді, бауырмалдығын Талпын!»

оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Кӛркем әдебиет Мұғалім
сабаққа
кіріспе жаңа сабақты және публицистикалық стилін ұйымдастыру

байланыстыру ӛтетініміз жайлы айтамын. кезеңінде

мақсатында экранда белсенділік Слайд

кӛрсетілген суреттерге Сҧрақтар: танытқан

мұғалімнің кӛмегімен 1.Қазақ тілінде неше стиль бар? оқушыларды

(бағыт-бағдары, 2.Стиль жайлы не білесің? «Мадақтау сөз»

нұсқауымен) жауап әдісіарқылы

береді. бағалайды:

Саралау: Бұл жерде «Жарайсың!

саралаудың «Ҥйрете Жақсы! Өте

отырып жақсы! Талпын!»

ҥйренемін»тәсілі

қолданылады. Бірін-

бірі оқыту арқылы

жауап беруге бағыттау

мақсатында кейбір

оқушыларға қосымша Стильдердің қолданылу аясы
ашық сұрақтар, ал Ғылыми стиль – ғылыми еңбектерде,
кейбір кӛмек қажет ғылыми баяндамаларда, лекцияларда,
ететін оқушыларға ғылыми оқулықтарда қолданылады.
қосымша жетелеуші Ресми іс-қағаздар стилі - іс-қағаздарда,
сұрақтар қойылады. нұсқау хаттар мен кеңсе құжаттарында
Оқушылар сұрақтарға қолданылады.
жауап беріп, ӛзара Публицистикалық стиль - газет-
ұжымдық талқылау журналда, жиналыстар мен
жасағаннан кейін митингілердегі сӛздерде қолданылады.
мұғалім экраннан Кӛркем әдебиет стилі - кӛркем әдеби
шығармаларда қолданылады.
сабақтың тақырыбы Ауызекі сӛйлеу стилі – адамдармен
мен сабақтың еркін әңгіме кезінде қолданылады
мақсатын
таныстырады. Мысал:

Доп ойнайын деп жатырмыз (ауызекі

сӛйлеу стилі)

Тәуелсіз қазақ елінің алдында латын

әліпбиіне кӛшу міндеті тұр.

(публицистикалық стиль).

Тригонометриялық ӛрнектерді

ықшамдау жолымен шешеміз. (ғылыми

стиль).

Алғашқыда ел оның тірлігіне

таңданып, аса сүйсініп жүрді (кӛркем

әдебиет стилі).

Мен, немерем Құрманғалиева

Гүлшаттың зейнетақымды алуына

сенім білдіремін (ресми іс – қағаздар

стилі)

37

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Топтармен жҧмыс. Дыбыстық Тірек сӛздер.

ортасы оқушыларға мәндерді интерактивті тақтадан Жалпы-1балл.

Мағынаны орындалу барысын тыңдап, қандай стильде жазылғанын «Жарайсың!»

ашу. түсіндіру және стильдік ерекшелігін анықтайды. «Керемет»

. 1-мәтін. «Сенің қолыңнан

Қалақай – улы ӛсімдік. Ӛсімдіктің келеді» деген

емдік қасиеті күні кешеге дейін мадақтау сөзімен

жұмбақ болып келді. Емдік қасиет ынталандыру

күшті болу үшін оның жапырағы мен

тамырын күздің аяғында жинайды.

Қалақай жаңа ӛсіп келе жатқанда, оның

балауса жапырағы мен сабағынан түрлі

тағамдар да жасайды.

2 – мәтін.

Кӛк жүзін сеңдей басып келе жатқан

қорғасын салмақты қара қошқыл

бұлттан жүрегі шайылып, шошына

қарап келеді. Қысы- жазы далада, мал

соңында жүріп, күн қабағын бағып

ӛскен малшы жігіт бүгін аса мазасыз.

3 – мәтін.

Қазіргі таңда кӛптеген жасӛспірімді

болашақ мамандық таңдау мәселесі

толғандырады. Бүгінгі жастар бес – он

жыл бұрынғы жастардан ӛзгерек.

Кӛптеген жас Отан қорғаушы

мамандықтарына түсуге бекем бел

буған. Қазақстан Халқына Жолдауында

ҚР Президенті Нұрсұлтан Навзарбаев

еліміздің әскері алдындағы тұрған

негізгі тапсырма кәсіби шыңдалу

екендігін атап ӛткені белгілі.

4- мәтін. Бұйрық №12 – 1

Мереке күндерінде ӛрт қауіпсіздігін

қамтамасыз ету және күшейту туралы

2013 жылғы 22-24 наурыз мереке

күндерінде ӛрт қауіпсіздігін

қамтамасыз ету және күзетті күшейту

мақсатында бұйырамын.

Мектептегі барлық қызметкерлер 21

наурыз 2013 жылы жұмыс

аяқталғаннан кейін кабинеттердегі

электр жабдықтарының жағждайын

тексерсін және кабинеттерді

кезекшілерге тапсырсын.

Мектеп директоры:

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор: ДК экраны

соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Бір қағаз, бір

Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. қалам» әдісі

Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты бойынша берілген

Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық

бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.

бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді қатысу

ӛмірмен белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі

мысал келтір. арқылы бағалайды.

Қорытынды:Тақырып

бойынша қорытынды

жаз.

38

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Шағын әңгімелердегі кейіпкер бейнесі,портреті,мінез-құлқы.

№11-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Шағын әңгімелердегі кейіпкер бейнесі,портреті,мінез-құлқы.

Сабақтың мақсаты: Кӛркем шығармадағы кейіпкерлердің типтерін жасалу тәсілдері тұрғысынан анықтау.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына

тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
(Қазіргі
кезеңі/Уақ әрекеті жағдайда)
ДК экраны
ыты
Слайд
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі

басы кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім Мұғалім

Қызығушыл Оқушылармен (Ҧ) «Ғажайып жылулық шынжыры» ұйымдастыру

ық ты ояту. амандасу, әдісі арқылы оқушылар бір-біріне кезеңінде

түгендеу. жақсы тілек айту арқылы жағымды белсенділік

«Сәлемдесу» ойыны. ахуал қалыптастырады. танытқан

Бір-біріне жақсы Мақсаты: Оқушылар бойында идея оқушыларды

тілектер тілеп, немесе тілек білдіру, тыңдау «Мадақтау

ынтымақтастық дағдыларын дамытуға бағыттау, сөз»

атмосферасын құру. сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

«Бастаймыз» деген қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

белгі берілгенде, бір- теңестіру. «Тамаша!

бірімен тез-тез кӛзбен, Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне тілек Керемет! Өте

қолмен, иықпен айту арқылы жақындастырады, кӛңіл - жақсы!

амандасу керек. күйін кӛтереді, бауырмалдығын Талпын!»

оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Кӛркем әдебиет Мұғалім

сабаққа жаңа сабақты және публицистикалық стилі ұйымдастыру

кіріспе байланыстыру Кӛркем әдебиет оқиғаны сурет кезеңінде

мақсатында экранда бейнесінде баяндайды, танытады: белсенділік

кӛрсетілген суреттерге оқиға, кейіпкердің іс - әрекеті, сӛзі, танытқан

мұғалімнің кӛмегімен мінезі, келбеті қатысып баяндалады. оқушыларды

(бағыт-бағдары, Оқиға болған күннің реті, жер жағдайы «Мадақтау сөз»

нұсқауымен) жауап аталады. Мұны оқиғаны образды түрде әдісіарқылы

береді. бейнелеу дейді. Кӛркем әдебиет бағалайды:

Саралау: Бұл жерде оқиғаны баяндауда автордың әсерін, «Жарайсың!

саралаудың «Ҥйрете сезім - күйін қоса қатыстырады. Жақсы! Өте

отырып Осы жайлар кӛркем әдебиеттің ерекше жақсы! Талпын!»

ҥйренемін»тәсілі баяндалу мәнерін – стилін

қолданылады. қалыптастырады. Кӛркем әдебиет

Оқушылар сұрақтарға стиліне тән ерекшелік мыналар: 1.

жауап беріп, ӛзара Образды сӛздер мол қатысады.

ұжымдық талқылау 2. Экспрессивтік сӛздер мол болады.

жасағаннан кейін 3. Мәтінге ритм, интонация әсерлілік

мұғалім экраннан құру үшін кӛп қатысады.

сабақтың тақырыбы 4. Шығарма тартымды болу үшін,

мен сабақтың синоним сӛздер, грамматикалық

мақсатын амалдар кӛп жұмсалады

таныстырады.

39

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Кейіпкерлердің типтік образын Дескриптор: Слайд

ортасы оқушыларға анықтап, кестені толтырыңыз. -Мәтінді оқиды.

Мағынаны орындалу барысын Мәтіндегі 1- Мәтіндегі 2- -Сұрақтарға жауап

ашу. түсіндіру бала бала береді.

. Типтік бейнесі Жалпы – 5 балл.
«Жарайсың!»

«Керемет»

Еңбек тҥбі- береке «Сенің қолыңнан
Хамит атасымен әңгімелескенді келеді» деген

ұнатады. Балабек қария кӛп жыл бойы мадақтау сөзімен
сушы болған қазір құрметті демалыста ынталандыру

сонда да үйде отырғанын кӛрмейсің.

Хамитті ертіп үй жанындағы бақ ішіне

жеміс егіп жүргені, оны ешқашан

шаршатпайтын.

-Ата маңдай тер деген не?- деп сұрады

бірде Хамит.

Атасы ойға шомды. Кӛзін бір нүктеге

қадады, әжімдері тереңдеді. Содан соң

Хамитті жетектеп ӛзі кӛшет алып

жүрген тоғайға келді.

Хамиттің қолына күрек ұстатты.

Қане екі-үш рет қазып ал ӛзі шеткерек

барып ағаш кӛлеңкесіне жайғасты.

Хамит пора-пора болып терледі.

Жылдар ӛтіп жатты. Кӛшеттер үлкен

ағашқа айналды да, алма

ағаштары мол жеміс берді. Хамитке

қып-қызыл алманың біреуін үзіп

қолына ұстатты.

-Маңдай тер деген осы, Хамитжан.

Ӛзіңнің маңдай теріңнің жемісі -деді

атасы.

Талқылау сҧрақтары:

1.Маңдай теріңнің жемісі дегенді қалай

түсінесің?

2.Болашақта қандай еңбек еткің келеді?

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Кері байланыс. Не ұнады? Дескриптор: ДК экраны

соңы әдісін пайдаланып Сен үшін бүгін не қызықты болды? «Бір қағаз, бір

Ой толғаныс. сабақ бойынша Не қиын болды? қалам» әдісі

Рефлексия түсінгеніңді жаз. Бүгінгі алған біліміңді болашақта бойынша берілген

Пікір:Оқыған мәтін қалай жаратар едің? тапсырманы толық

бойынша ӛз пікіріңді Бүгін сен үшін не қызық болды? орындайды-1б.

бір сӛйлеммен жаз. Сабақтан алған әсерің?

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді қатысу

ӛмірмен белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі

мысал келтір. арқылы бағалайды.

Қорытынды:Тақырып

бойынша қорытынды

жаз.

40

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Кӛркем әдебиет мәтіндегі пейзаж,оқиға орны.

№12-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Кӛркем әдебиет мәтіндегі пейзаж,оқиға орны.

Сабақтың мақсаты: Әдеби кӛркемдегіш құралдарды пайдаланып шығармадағы табиғат кӛрінісін, оқиға

орнын, кейіпкер бейнесін сипаттап жазу.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
(Қазіргі
кезеңі/Уақ әрекеті жағдайда)
ДК экраны
ыты
Слайд
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Оқушылар сәлемдеседі

басы кезеңі: Белгілі бір уақыт ішінде білім Мұғалім

Қызығушыл Оқушылармен (Ҧ) «Ғажайып жылулық шынжыры» ұйымдастыру

ық ты ояту. амандасу, әдісі арқылы оқушылар бір-біріне кезеңінде

түгендеу. жақсы тілек айту арқылы жағымды белсенділік

«Сәлемдесу» ойыны. ахуал қалыптастырады. танытқан

Бір-біріне жақсы Мақсаты: Оқушылар бойында идея оқушыларды

тілектер тілеп, немесе тілек білдіру, тыңдау «Мадақтау

ынтымақтастық дағдыларын дамытуға бағыттау, сөз»

атмосферасын құру. сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

«Бастаймыз» деген қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

белгі берілгенде, бір- теңестіру. «Тамаша!

бірімен тез-тез кӛзбен, Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне тілек Керемет! Өте

қолмен, иықпен айту арқылы жақындастырады, кӛңіл - жақсы!

амандасу керек. күйін кӛтереді, бауырмалдығын Талпын!»

оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Әдеби Мұғалім

сабаққа жаңа сабақты кӛркемдегіш құралдарды пайдаланып ұйымдастыру

кіріспе байланыстыру шығармадағы табиғат кӛрінісін, оқиға кезеңінде

мақсатында экранда орнын, кейіпкер бейнесін белсенділік

кӛрсетілген суреттерге Әдебиет – ол да кӛркемӛнер. Кӛркем танытқан

мұғалімнің кӛмегімен ӛнердің сәулет, мүсінші, сурет, музыка оқушыларды

(бағыт-бағдары, сияқты түрлері болады. «Мадақтау сөз»

нұсқауымен) жауап Кӛркем әдебиет адамның тілімен әдісіарқылы

береді. берілетіндіктен, ӛнердің барлық бағалайды:

Саралау: Бұл жерде түрінің әсерін тудыра алады. Кӛркем «Жарайсың!

саралаудың «Ҥйрете әдебиеттің әр түрін жақсы танып – Жақсы! Өте

отырып білген адамның кӛркем шығарманы жақсы! Талпын!»

ҥйренемін»тәсілі дұрыс түсінуге дайындығы болады.

қолданылады. Мағынаны тану кезеңі.

Оқушылар сұрақтарға 1-тапсырма

жауап беріп, ӛзара «Пирамидалық талқылау» әдісі

ұжымдық талқылау Табиғат Ӛлке Кейіпкер

жасағаннан кейін 1.Негізгі 4.Мәселе 7.Үшінші

мұғалім экраннан кейіпкер, тарихы оқиға

сабақтың тақырыбы тақырып. (мысалы: (мәселені
мен сабақтың
1 сӛз не қаржы, шешу
мақсатын
сӛз тіркесі жоқшы үшін
таныстырады.
2.Тақыры лық, жасалған

пты ашу кездейсоқ әрекеттер

(жасы,мін тық) туралы)

езі,сапасы 5.Бірінші 8.Шешімі.

41

,сырт оқиға. 8 сӛз не

тұлғасы) (кӛтеріл сӛз тіркесі

2 сӛз не ген 9.

сӛз тіркесі мәселелер Әңгімеден

3.Оқиға 6.Екінші шағын

орны оқиға үзінді оқу

(қоғамдық (кейіпкер

ортасы, ге не

оқиғалар болды?

қайда Қоршаған

ӛтеді?) орта

ықпалы)

1.Асхат

2.Бірбеткей, ұлтжанды

3.Алматыда, желтоқсан оқиғасы,

Алтайдың ауа райы

4. Қала тәртібі, пропискаға тұра алмау,

құқықтың бұзылуы, билік

басындағылар

5.Әскерден келуі, декабрь оқиғасының

әсері, жұмысқа тұра алмауы, Николай

бригадирдің жаласы, жазылған донос

6. Күршімге сапар, туған жерге оралу,

боранды күнгі сапар, жамалған жол,

ауыр ойлар, ӛзектегі ӛкініш

7. Жолда тоқтап қалған автобус,

балалы келіншек, қардан жолды аршу,

боранның артын күту, сынған

автобусты күтпей кеткен екеу,

жолдағы ойлар, алдағы белгісіз тағдыр.

8. Асхаттың ойлары, белгісіз тағдыр,

кетіп қалған екі жолаушының белгісіз

тағдыры, жӛнделмеген жолдар, аяқсыз

қалған прописка мәселесі, Кӛздеген

жеріне жетпей қалуы, Алматыға

оралмау туралы шешім

9. Үзінді.

42

Сабақтың Мәтінмен жұмысты 2-тапсырма. Слайд
ортасы оқушыларға
орындалу барысын Шығармадағы табиғат кӛрінісін, оқиға Дескриптор:
Мағынаны түсіндіру
ашу. орнын, кейіпкер бейнесін сипаттап *шығармадағы
жазу.
. табиғат кӛрінісін,
Табиғат Ӛлке Кейіпкер оқиға орнын,

Табиғат Оқиға кейіпкер бейнесін
Кейіпкер сипаттап жазады;
кӛрінісін орнын бейнесін * кестені

сипаттап сипаттап сипаттап толтырады;
жаз жаз жаз

А.Алтайдың «Прописка» [16, 299 б] Жалпы – 5 балл.

атты әңгімесінің тақырыбы да «Жарайсың!»

желтоқсан. Урбанизация қалаға қуған «Керемет»

қазақ ұлтының наласы мен шері, «Сенің қолыңнан

пропискаға отырудың соры. Қала келеді» деген

қазақты қабылдағысы жоқ. Әңгіме мадақтау сөзімен

жолға шыққан Арқат есімді жігіттің бірынталандыру

сәт басынан кешкен драмасына

құрылған. Алайда бұл жеке бастың

қайғысы емес, бүкіл қазақ қоғамының

басына түскен ауырпалықты

таңбалайды. Алтайда кӛктем келсе де,

бораны басылмай тұрғаны – ол да –

тұспал. «Бұландай жігіттер» деп автор

тегін айтып отырған жоқ. Махамбетте

«Бұландай ерді кескен күн» деген ӛлең

жолдары бар. Үшжігіт –

желтоқсанқұрбандары. Сол

боздақтарды тұспалдайды. Архат

қалаға пропискаға отыру үшін тӛрт ай

қаңғиды.Қала қазақ баласына ӛгей

шешеден бетер. Абайша айтқанда, бір

қайғымың қайғыны қозғайды. Ол –

қазақ қоғамындағы шындық.

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Кері байланыс. Не ұнады? Дескриптор: ДК экраны
«Бір қағаз, бір
соңы әдісін пайдаланып Сен үшін бүгін не қызықты болды? қалам» әдісі
бойынша берілген
Ой толғаныс. сабақ бойынша Не қиын болды? тапсырманы толық
орындайды-1б.
Рефлексия түсінгеніңді жаз. Бүгінгі алған біліміңді болашақта

Пікір:Оқыған мәтін қалай жаратар едің?

бойынша ӛз пікіріңді Бүгін сен үшін не қызық болды?

бір сӛйлеммен жаз. Сабақтан алған әсерің?

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді қатысу

ӛмірмен белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі

мысал келтір. арқылы бағалайды.

Қорытынды:Тақырып

бойынша қорытынды

жаз.

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Публицистикалық стиль.

№13-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Публицистикалық стиль

Сабақтың мақсаты: Топпен жұмыс жасата отырып публицистикалық стильде орындалатын жұмыстарды

пайдалана білуге үйрету.

43

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына

тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті (Қазіргі
жағдайда)
ыты ДК экраны

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру (Ҧ) “Мозайка” әдісі арқылы Мұғалім

басы кезеңі: оқушылар бір-біріне жақсы тілек айту ұйымдастыру

Қызығушыл Оқушылармен арқылы жағымды ахуал кезеңінде

ық ты ояту. амандасу, қалыптастырады. белсенділік

түгендеу. Мақсаты: Оқушылар бойында идея танытқан

«Мозайка» ойыны. Бір- немесе тілек білдіру, тыңдау оқушыларды

біріне жақсы тілектер дағдыларын дамытуға бағыттау, «Мадақтау сөз»

тілеп, сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

ынтымақтастық қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

атмосферасын құру. теңестіру. «Тамаша!

«Бастаймыз» деген Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне Керемет! Өте

белгі берілгенде, бір- тілек айту арқылы жақсы!

біріне жақсы тілек айту жақындастырады, кӛңіл -күйін Талпын!»

керек. кӛтереді, бауырмалдығын оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Мұғалім Слайд
сабаққа
кіріспе жаңа сабақты «Білу – қиын». ұйымдастыру

байланыстыру Сұрақтар жасырылады. кезеңінде

мақсатында экранда 10. Қазақ тілінде стильдің неше түрі белсенділік

кӛрсетілген суреттерге бар? танытқан

мұғалімнің кӛмегімен 10. Стиль сӛзінің мағынасын айтыңыз. оқушыларды

(бағыт-бағдары, 10. Ауызекі сӛйлеу стилінің қызметі «Мадақтау сөз»

нұсқауымен) жауап қандай? әдісіарқылы

береді. 20. Тіл туралы заң неше тарау, неше бағалайды:

Саралау: Бұл жерде баптан тұрады? «Жарайсың!

саралаудың «Ҥйрете 20. Қазақ тілімен туыстас тілдерді Жақсы! Өте

отырып атаңыз. Қай тілдер тобына жатады? жақсы! Талпын!»

ҥйренемін»тәсілі 20. Тіл туралы мақал - мәтелдер

қолданылады. айтыңыз.

Оқушылар сұрақтарға 30. Берілген тұрақты тіркестердің

жауап беріп, ӛзара мағынасын ашыңыз.

ұжымдық талқылау Қанына тарту -

жасағаннан кейін Қызыл сӛзден бал жағу -

мұғалім экраннан Сӛздің тігісін жатқызу -

сабақтың тақырыбы Тепсе темір үзеді -

мен сабақтың Үріп ауызға салғандай -

мақсатын Шаңырақ кӛтереді -

таныстырады. 30. ’’Терлеп еңбек етпегенің тілегіне

жеткенін кӛргенім жоқ’’,- дейді

Б. Момышұлы.

Қандай ой қоса аласыз?

Публицистикалық стильде

жазылған шығарма:

- Қоғамдық ӛмірмен тығыз байланысты

болады.

- Жұртшылықты кӛптен хабардар

етеді.

- Ӛте жинақы, тұжырымды болып

құралады.

- Шешендік сӛзді кӛп қолданады.

44

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырма.Мәтінді оқып,қай стильге Слайд
ДК экраны
ортасы оқушыларға жататынын анықтау. Дескриптор:

Мағынаны орындалу барысын Жанашырлық *Мәтінді оқиды;

ашу. түсіндіру Бір күні базар қақпасына кіре берістен*Стиль түрін

. Әбунасырдың тӛбесін кӛзі шалғанда-ақажыратады.
елпілдей жүгіріп бір жігіт қасына жетіп

барды. Жалпы – 5 балл.

-Ассаллаумағалейкум, ұстаз! «Жарайсың!»

-Уағалейкумәссалам, аманбысың, «Керемет»

жігітім? Әрекетің ӛнімді ме? «Сенің қолыңнан

-Хадари-хал, ұстаз! келеді» деген

-Маған бірдеңе айтайын деп пе ең? мадақтау сөзімен
-Базардан алған заттарыңызды үйіңізгеынталандыру
жеткізіп берейін...

-Ә, онда, соңымнан ер...

Әбунасыр базардан керек –жарағын

алды ,кӛп айналмай үйіне қайтты.Жігіт

ұстаздың затын арқалап жүрді.Аулаға

кірген соң, Әбунасыр ақысын тӛледі:

Сонда жігіт:

-Ұстаз, ренжімесеңіз,маған

жанашырлықтың не екенін түсіндіріп

бермес пе екенсіз?...-деп ӛтінеді.

Ғұлама тұңғиық ойға шома тұрып

,жігітке қадала қарады.

-Жарайды, ұғындырайын, есіңде

жүрсін,-деді ғұлама жігіттің талабын

қостағандай күлімдеп.

-Жанашырлық ағыл-тегіл су емес. Ол-

адамның адамға бӛлінген мейір –

шапағаты арқылы пайда болатын

ізгілік.

Әр адам ӛзі кӛздеген мақсатқа жетуге

ұмтылады.Сонда қиындыққа тап

болса,бір мейірімді кісі кӛмектесіп,

жебеп жібереді. Ақ ниеттен туған сол

жақсылық –жанашырлық деп аталады.

Жігіт бас иіп, алғыс айтты да,кетіп

қалды.

Талқылау сҧрақтары:

1.Әбунасырға жігіт қай жерде

жолықты?

2.Жігіт Әбунасырдан нені түсіндіріп

беруін ӛтінді?

3.Әбунасыр жанашырлықтың

мағынасын қалай түсіндірді?

4.Жанашырлық қасиет адамдарға не

береді?

5.Ол қандай әрекетте кӛрінеді?

6.Бұл әрекеттердің адам ӛміріндегі

маңызы қандай?

7.Айналамызға жағымды оймен қарау

бізге қандай күш береді?

8.Осы күшпен қандай жетістіктерге

жете аламыз?

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:

соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Бір қағаз, бір

Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. қалам» әдісі

Рефлексия түсінгеніңді жаз. бойынша берілген

Пікір:Оқыған мәтін Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық

бойынша ӛз пікіріңді бекіту, қорытындылау. орындайды-2б.

бір сӛйлеммен жаз. Тиімділігі:Оқушы алған білімін

45

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді «Білім гүлі» тәсілі арқылы кӛрініс қатысу

ӛмірмен табады. белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «От шашу» әдісі

мысал келтір. арқылы бірін-бірі

Қорытынды:Тақырып бағалайды. Өте

бойынша қорытынды жақсы!, Керемет!,

жаз. Жақсы!, Талпын!

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Мақала,интервью

№14-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Мақала,интервью

Сабақтың мақсаты: Мақала ,интервью оның жазылу жолдары туралы түсінік беру, теорияны практикамен

ұштастыру.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті (Қазіргі
жағдайда)
ыты ДК экраны

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру (Ҧ) “Мозайка” әдісі арқылы Мұғалім

басы кезеңі: оқушылар бір-біріне жақсы тілек айту ұйымдастыру

Қызығушыл Оқушылармен арқылы жағымды ахуал кезеңінде

ық ты ояту. амандасу, қалыптастырады. белсенділік

түгендеу. Мақсаты: Оқушылар бойында идея танытқан

«Мозайка» ойыны. Бір- немесе тілек білдіру, тыңдау оқушыларды

біріне жақсы тілектер дағдыларын дамытуға бағыттау, «Мадақтау сөз»

тілеп, сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

ынтымақтастық қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

атмосферасын құру. теңестіру. «Тамаша!

«Бастаймыз» деген Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне Керемет! Өте

белгі берілгенде, бір- тілек айту арқылы жақсы!

біріне жақсы тілек айту жақындастырады, кӛңіл -күйін Талпын!»

керек. кӛтереді, бауырмалдығын оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Мұғалім Слайд
сабаққа
кіріспе жаңа сабақты РАФТ стратегиясы. ұйымдастыру

46 байланыстыру Кесте сызу. кезеңінде

мақсатында экранда Кесте оқушылардың айтуы бойынша белсенділік танытқан

кӛрсетілген суреттерге толтырылады. (2 минут) оқушыларды

мұғалімнің кӛмегімен Тақыры Кім Кімге, Не «Мадақтау сӛз»

(бағыт-бағдары, птар жазды? неге жазды? әдісіарқылы
нұсқауымен) жауап
жазды бағалайды:

береді. ―Тіл – Оқушы ? Мақала «Жарайсың! Жақсы!
Саралау: Бұл жерде асыл Мұға Очерк Ӛте жақсы!
саралаудың «Ҥйрете Газет Талпын!»
мұра‖ лім ке Пікір
отырып ―Ана Ата-ана Жур т.б.
ҥйренемін»тәсілі тілім- Ғалым налға
қолданылады. арда Архео Оқу
лыққа
Оқушылар сұрақтарға ғым‖ лог

жауап беріп, ӛзара Кесте толтырылып болған соң

ұжымдық талқылау оқушыларға тақырып таңдау

жасағаннан кейін ұсынылады.

мұғалім экраннан Кім? Кімге? Не туралы? Не жазды?

сабақтың тақырыбы Осы тапсырма бойынша оқушылар ӛз

мен сабақтың ойларын жазады. (10 минут)

мақсатын Жұмыс ӛнімдерін шағын топқа салып,

таныстырады. ең жақсы жазылған ӛнімдерін ―Автор

орындығына‖ шығару.

Мақала –публицистикалық стильде

белгілі бір деректерге сүйене

отырып, белгілі бір тақырыпты

қамтитын шығармашылық жұмыс.

Интервьюдің тҥрлері

Зерттеу кезеңіне байланысты

Алдын-ала интервью. Алдын-ала

дайындаған сұхбат, ең алғашқы сұхбат.

Негізгі интервью. Ең негізгі

материалдар негізінде болады.

Бақылау интервью. Негізгі

материалдарды толықтыру үшін

қолданады.

Қатысушының санына байланысты

Дербес интервью дегеніміз — бір

тілші сұрақ қояды, және сұраққа жауап

беретін бір адам болады.

Топтық интервью дегеніміз — екі

немесе одан да кӛп тілшілер сұрақ

қояды.

Бҧқаралық интервью дегеніміз —

жүзден аса тілшілер немесодан да кӛп

тілшілер сұхбат алады.

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырма. Мақала жазу Слайд
ДК экраны
ортасы оқушыларға І қатар: Мектепте ӛткен спорттық Дескриптор:

Мағынаны орындалу барысын сайыс туралы. *Мақала жазады;
ашу. түсіндіру ІІ қатар: Мектепте ӛткен бір мәдени *Морфологиялық
шара туралы интервью жазу. талдау жасайды.
. 4/ Сӛз тіркесіне талдау

І қатар: Мектебімізде баскетбол Жалпы – 5 балл.
үйірмесі ашылды.
Мектебімізде ашылды –жалғау «Жарайсың!»
арқылы, меңгеру, ет.т., толық-қ «Керемет»
қатынас. «Сенің қолыңнан
Баскетбол үйірмесі –жалғау арқылы, келеді» деген
матасу, есімді тіркес, анықт.қатынас. мадақтау сөзімен
Үйірмесі ашылды –жалғау арқылы, ынталандыру

қиысу, етістікті тіркес.

ІІ қатар: Біздің мектебімізде мәдени

шаралар жиі өткізіледі.

Біздің мектебімізде – жалғау арқылы,

матасу, есімді тіркес, анық.қатынас

Мектебімізде ӛткізіледі – жалғау

арқылы, меңгеру, ет.тіркес, толықт.

қатынас

Мәдени шаралар- орын тәртібі арқылы,

қабысу, есімді тіркес, анықт.қатынас

Шаралар ӛткізіледі – жалғау арқылы,

қиысу, ет.тіркес.

Жиі ӛткізіледі – орын тәрт.арқылы,

жанасу, ет.тіркес, пысықтауыштық

қатынас

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:

соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Бір қағаз, бір

Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. қалам» әдісі

Рефлексия түсінгеніңді жаз. бойынша берілген

Пікір:Оқыған мәтін Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық

47

бойынша ӛз пікіріңді бекіту, қорытындылау. орындайды-2б.

бір сӛйлеммен жаз. Тиімділігі:Оқушы алған білімін

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді «Білім гүлі» тәсілі арқылы кӛрініс қатысу

ӛмірмен табады. белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «От шашу» әдісі

мысал келтір. арқылы бірін-бірі

Қорытынды:Тақырып бағалайды. Өте

бойынша қорытынды жақсы!, Керемет!,

жаз. Жақсы!, Талпын!

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Эссе,хат

№15-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Эссе,хат

Сабақтың мақсаты: Эссе,хаттың жазылу жолдары туралы түсінік беру, теорияны практикамен ұштастыру.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті (Қазіргі
жағдайда)
ыты ДК экраны

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру (Ҧ) “Мозайка” әдісі арқылы Мұғалім

басы кезеңі: оқушылар бір-біріне жақсы тілек айту ұйымдастыру

Қызығушыл Оқушылармен арқылы жағымды ахуал кезеңінде

ық ты ояту. амандасу, қалыптастырады. белсенділік

түгендеу. Мақсаты: Оқушылар бойында идея танытқан

«Мозайка» ойыны. Бір- немесе тілек білдіру, тыңдау оқушыларды

біріне жақсы тілектер дағдыларын дамытуға бағыттау, «Мадақтау сөз»

тілеп, сондай-ақ барлық оқушыларды әдісіарқылы

ынтымақтастық қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын бағалайды:

атмосферасын құру. теңестіру. «Тамаша!

«Бастаймыз» деген Тиімділігі: Оқушыны бір-біріне Керемет! Өте

белгі берілгенде, бір- тілек айту арқылы жақсы!

біріне жақсы тілек айту жақындастырады, кӛңіл -күйін Талпын!»

керек. кӛтереді, бауырмалдығын оятады.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Мұғалім Слайд
сабаққа
кіріспе жаңа сабақты Мағынаны тану. «Үндеу» ұйымдастыру

байланыстыру Б.Бұлқышев «Шығыс ұлына кезеңінде

мақсатында экранда хат». Оқушылар шығарманың белсенділік танытқан

кӛрсетілген суреттерге мазмұнымен оқып танысады. оқушыларды

мұғалімнің кӛмегімен Мұғалім:«Шығыс ұлына хат» «Мадақтау сӛз»

(бағыт-бағдары, еңбегінен туған ел, ӛскен жер, әдісіарқылы

нұсқауымен) жауап дос,жолдасқа,туған-туысқа деген бағалайды:

береді. шынайы сүйіспеншілікті «Жарайсың! Жақсы!

Саралау: Бұл жерде кӛреміз.Баубек Ӛте жақсы!

саралаудың «Ҥйрете Бұлқышевтың ӛмірі,оның Талпын!»

отырып күресі,шығармашылық еңбегі –барлық

ҥйренемін»тәсілі жасқа ӛнеге.

қолданылады. «Қос күнделік»

Оқушылар сұрақтарға Сұрақ-жауап. «Сандар сӛйлейді»

жауап беріп, ӛзара «Наурыз айында жүрегі түкті жер

ұжымдық талқылау ананың тоң кеудесі иіп, Самарқанның

48

жасағаннан кейін кӛк тасы жібіп, жер ана тіршілік
мұғалім экраннан иелерінің тілектеріне сай мол несібе,
кӛл- кӛсір бақыт-байлық сыйлайды»
сабақтың тақырыбы деп ойлайтын қазақ халқы наурыз
мен сабақтың айының тақ күндері әр отбасы кезекпен
мақсатын тілек тілеп, кӛже жасап, отбасыларына
таныстырады. амандық тілейді. Бұл «Тілеу кӛже» деп
аталады.Наурыз айының тақ күндері-
сіздер сӛйлеткен сандар.

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырма. Ақпарат кӛзі. Слайд
ортасы оқушыларға
орындалу барысын «ЭКСПО-2017- мақсатымыз: Дескриптор:
Мағынаны түсіндіру
ашу. Қазақстанды дүние жүзіне таныту. *Мақала жазады;
Нені аңғардық? Халықаралық мамандырылған кӛрмені *Морфологиялық
. Неге таңдандық? ӛткізу үшін 47 мемлекет Қазақстанды талдау жасайды.
Осы сезім-
сырларыңды қағаз жақтап шықты. ЭКСПО-2017 кӛрмесін
бетіне түсірейік.
Астанада ӛткізу Қазақстанның Жалпы – 5 балл.

Елордасы мен облыстарын ғана емес, «Жарайсың!»
тіпті Орта Азияның барлық
«Керемет»
аймақтарын дамытуға зор серпін
береді.» - деп атап кӛрсетті «Сенің қолыңнан
келеді» деген
Елбасшымыз
мадақтау сөзімен
Абай қайтқанда Мұхтар 7 жаста
ынталандыру
болатын. Ақылды Әуез ата Абайды

ақырғы сапарға шығарып салуға

аттанарда баласы Қасымбекке былай

деді: «Үйде отырмаңдар. Мұхтарды

саған тапсырдым. Атқа мініңдер. Абай

шыққан қырға шығыңдар. Абай түскен

ойға түсіңдер. Шіркіннің енді жүзін

кӛру жоқ қой. Ең болмаса басқан ізін

барлап-байқаңдар. Не аңғарар

екенсіңдер, неге таңданар

екенсіңдер?!» деп Мұхтарға бата

беріпті.

Біз де Баубектің шыққан қырыша

шығып, ойына түстік.

Шіркіннің суретін кӛрдік. Ӛмірімен

таныстық.

Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор: ДК экраны

соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Бір қағаз, бір

Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. қалам» әдісі

Рефлексия түсінгеніңді жаз. бойынша берілген

Пікір:Оқыған мәтін Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық

бойынша ӛз пікіріңді бекіту, қорытындылау. орындайды-2б.

бір сӛйлеммен жаз. Тиімділігі:Оқушы алған білімін

Дәлел:Ӛз пікіріңді бір жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-

сӛйлеммен дәлелде. Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа

Мысал:Пікіріңді «Білім гүлі» тәсілі арқылы кӛрініс қатысу

ӛмірмен табады. белсенділігіне қарай

байланыстырып, бір «От шашу» әдісі

мысал келтір. арқылы бірін-бірі

Қорытынды:Тақырып бағалайды. Өте

бойынша қорытынды жақсы!, Керемет!,

жаз. Жақсы!, Талпын!

49

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Ғылыми стиль,ерекшелігі,тұжырым,дәлел.

№16-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Ғылыми стиль,ерекшелігі,тұжырым,дәлел

Сабақтың мақсаты: Ғылыми стиль ұғымымен таныса отырып, оның ерекшеліктері жайлы түсінік

қалыптастыру.

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті

ыты

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Ғажайып жылулық шынжыры» Мұғалім (Қазіргі

басы кезеңі: жылулық шеңбері.Балалар бір-бірінеұйымдастыру жағдайда)

Қызығушыл Оқушылармен жымиып күлу арқылы ,жылыкезеңінде ДК экраны

ық ты ояту. амандасу, күлкілерін сыйлайды. белсенділік

түгендеу. Жҧмыс ережесін келісу танытқан

«Ғажайып жылулық Сабақта бір-бірімізді оқушыларды

шынжыры» ойыны. Бір- сыйлаймыз, тыңдаймыз! «Мадақтау сөз»

біріне Уақытты үнемдейміз! әдісіарқылы

Жымиып,жылы Нақты,дәл жауап береміз! бағалайды:

күлкілер сыйлап, Сабақта ӛзіміздің «Тамаша!

ынтымақтастық шапшаңдығымызды, Керемет! Өте

атмосферасын құру. тапқырлығымызды кӛрсетеміз! жақсы!

«Бастаймыз» деген Сабаққа белсене қатысып, Талпын!»

белгі берілгенде, бір- жақсы бағааламыз!

біріне жақсы тілек айту

керек.

Жаңа Алдыңғы білім мен Мағынаны ажырату: Мұғалім Слайд

сабаққа жаңа сабақты «Серпілген сауал» ұйымдастыру

кіріспе байланыстыру Қазіргі кітаби тіл лексикасы туралы не кезеңінде

мақсатында экранда білеміз? белсенділік танытқан

кӛрсетілген суреттерге Стилистика нені зерттейді? оқушыларды

мұғалімнің кӛмегімен Ауызекі сӛйлеу стилі дегеніміз не? «Мадақтау сӛз»

(бағыт-бағдары, Стильдің қанша түрі бар? әдісіарқылы

нұсқауымен) жауап Іс қағаздар стилі дегеніміз не? бағалайды:

береді. Публистикалық стиль дегеніміз не? «Жарайсың! Жақсы!

Саралау: Бұл жерде Ӛте жақсы!

саралаудың «Ҥйрете Талпын!»

отырып

ҥйренемін»тәсілі

қолданылады.

Оқушылар сұрақтарға

жауап беріп, ӛзара

ұжымдық талқылау

жасағаннан кейін

мұғалім экраннан

сабақтың тақырыбы

мен сабақтың

мақсатын

таныстырады.

50