Оқу сауаттылық Мусаева П.А.

биоәртүрлілігін сақтау

Ассоциациясының бастамасымен

Қорғалжын мемлекеттік қорығы

халықаралық дәрежедегі маңызды

орнитологиялық аумақтар тізіміне

енгізілді.
А) 2000 В) 2007 С) 1974 Д) 2018 Е)

2015
5. Қорық 1974 жылы сулы-батпақты
аумақтар туралы Рамсар конвенциясына

сәйкес ғаламдық маңызы бар сулы-
батпақты аумаққа жатқызылды. Себебі:
А) жойылып кету қаупі тӛніп

тұрғандықтан

В) далалық, шалғындық, галофитті

және су қауымдастықтарының қатар

кездескендіктен
С) сулы-батпақты аумаққа
жататындықтан
Д) құстардың Орталық-Азиялық және
Сібірлік-Оңтүстік еуропалық ұшу
жолдары қиылысқандықтан

Е) қайталанбас бірегейлігін шөлейтті

аумақта орналасқандықтан

2-мәтін.
Қазақстанда шипалы су шығатын әрі

емдік балшығы бар табиғаты ғажап әдемі

жерлер кӛп. Мұндай шипалы су, емдік
балшығы бар, табиғаты кӛрікті жерлерде
емдеу-сауықтыру, демалыс үйлері
салынған.
Демалыс үйлері, туристік базалар,

санаторийлер орналасқан жерлерді

география тілінде рекреациялық

аудандар деп атайды.

Рекреация — күш жинау, яғни

еңбек етіп шаршаған немесе денсаулығы

нашарлаған кісілердің тынығып, ем

қабылдап, күш-қуатын қалпына келтіру

деген сӛз.

Қазақ жерінде табиғи емдік қасиеті бар

жерлер туралы алғашқы мәліметтер ХІХ

ғасырдың орта кезінде мәлім бола

бастайды. 1834-1880 жылдар аралығында
Шығыс Қазақстандағы Рахман бұлағы,

Қапал Арасан, Бурабай кӛлінің, Барлық-
Арасан бұлағының шипалы қасиеттері

туралы белгілі болды. 1920-1925 жылдар
аралығында Бурабай, Мойылды, Ауыл,

Сер, Рахман бұлақтары, Шымған,
Жаңақорған курорттары ашылды.

Қазақстанның химиялық құрамы әр

алуан минералды бұлақ кӛздері, шипалы

балшығы бар кӛлдері, тынығуға әдемі

кӛрікті жерлері курорт-санаторий
жүйелерін дамытуға ӛте қолайлы. Қазір

Республикамызда 120-дан астам курорт,
санаторий, демалыс үйлері бар.

Санаторийлер емдеу түріне қарай
минералды сумен, климатпен емдейтін

болып екіге бӛлінеді.
6.Демалыс үйлері, туристік базалар,

101

санаторийлер орналасқан жерлер қалай
аталады?
А) курорттық аудан
В) санаторий
С) рекреациялық аудан
Д) сауықтыру орталығы
Е) шипажайлы аудан
7. Берілген сӛйлем мәтінмен сәйкес келе
ме?
Қазір Республикамызда 150-ден астам
курорт, санаторий, демалыс үйлері бар.
А) сәйкес келеді, бірақ мәтінде 130
курорт бар делінген
В) сәйкес келеді, бірақ мәтінде 110
курорт бар делінген
С) сәйкес келмейді
Д) сәйкес келеді
Е) сәйкес келеді бірақ, мәтінде қателік
кеткен
8. Тиісті сӛзді қойыңыз
Санаторийлер емдеу түріне қарай
минералды сумен, ............ емдейтін
болып үшке бөлінеді.
А) ауамен
В) дәрі-дәрмекпен
С) тамақпен
Д) диетамен
Е) климатпен
9. Бурабай, Мойылды, Ауыл, Сер,
Рахман бұлақтары, Шымған, Жаңақорған
курорттары қай жылдары ашылды.
А) 1920-1925 В) 1834-1880 С) 1925-
1930 Д) 1915-1920 Е) 1910-1920
10. ХІХ ғасырдың орта кезінде қандай
мәліметтер белгілі бола бастайды?
А) Шығыс Қазақстандағы Рахман бұлағы
В) Қазақ жерінде табиғи емдік қасиеті
бар жерлер туралы алғашқы мәліметтер
С) Демалыс үйлері, туристік базалар,
санаторийлер орналасқан жерлер
Д) Қазақстанның химиялық құрамы әр
алуан минералды бұлақ кӛздері
Е) Табиғаты ғажап әдемі жерлер
3-мәтін. Әлем елдеріне саяхат жасау –
бүгінде әрбір заманауи адамның
арманына айналды десек, артық
айтқандық емес. Әрине, ел кӛру,
жераралаудың, адам танудың пайдасы да
жоқ емес. Саяхат барысында жаңа
дүниелерд ікӛріп, танымыңды кеңейтуге,
жаңа кӛзқарастарға ие болуға мүмкіндік
бар. Тек саяхат ережелерін жақсы білу
керек.Осы орайда Пауло Коэльо
мынадай саяхат ережелерін ұсынған:
1.Ойын-сауық орталықтарына бар.Ол
жерден қаланың, адамдардың нағыз
ӛмірін кӛре аласың, ой түйесің. Ойын-
сауық дегенде, би кештері ӛтетін немесе
адамдар ішетін жер емес, жергілікті
тұрғындар, қарапайым халық жиналатын
орта айтылып тұр. Газет сатып ал да,
орындыққа жайғас, ӛткен кеткендерді

102

сырттай бақылап кӛр. Біреу сені сӛзге
тартқан болса, барыңды салып, сӛйлесіп
кӛр.
2.Ашық бол. Ең мықты гид – жергілікті
тұрғын. Олар арнайы қызметте
істемегенімен, бәрін біледі, ӛз қаласын
жақсы кӛреді. Кӛшеге шық та, «Қалай
баруға болады?» сынды сұрақтарды кез
келген адамға бағытта, біріншісімен
үйлеспесең, екіншісі сенің кӛңіліңнен
шығады. Жақсы адамдар кездесіп жатса,
бір күн бойы кез келген сауалыңа жауап
алып, ең жақсы жерлермен серуендей
аласың.
3.Салыстырма.Ештеңеге салыстырмалы
түрде қарама: бағасына, тазалыққа, ӛмір
сапасына, транспортқа. Ешбіріне! Сен
ӛзіңнің жақсы ӛмір сүретініңді дәлелдеу
үшін саяхат жасамайсың. Ӛзгенің
ӛмірімен етене таныс, үйренетіңді алып,
жиренетініңнен бас тарт!
4.Сені бәрі тҥсінеді. Ӛзің барған елдің
тілінде сӛйлей алмасаң да, қорқушы
болма. Пауло Коэльо кӛптеген елдерде
болды. Ол сол елдің бірауыз сӛзін
білмесе де, әрдайым кӛмек қолын
созатындарды тапты. Кӛп адамдар
жалғыз жүргенде адасып кетеміз деп
ойлайды. Ӛзің тоқтаған қонақ үйдің
визитті картасы қалтаңда болса –
қорқатын дәнеме жоқ. Кез келген
жүргізушіге кӛрсетсең, керек жеріңе
уақытында жеткізеді.
5.Саяхат – бҧл шытырман
оқиғалар.Бірақ жаттанды жолдармен
жүру – жаңалық емес. Ӛзіңді еркін сезін,
ӛзің әлі білмейтін дүниені іздеп тап, бұл
сенің ӛміріңді ӛзгертуі мүмкін…
11.Кім әлем елдеріне саяхат жасау үшін
ереже ұсынды
А) Джек Лондон В) Эймел Риос С)
Пауло Коэльо Д) Антон Митин Е)
Фридрих Генри
12. Нешінші ереже?
Ештеңеге салыстырмалы түрде
қарама: бағасына, тазалыққа, өмір
сапасына, транспортқа. Ешбіріне! Сен
өзіңнің жақсы өмір сүретініңді дәлелдеу
үшін саяхат жасамайсың. Өзгенің
өмірімен етене таныс, үйренетіңді
алып, жиренетініңнен бас тарт!
А) 1 В) 2 С) 3 Д) 4 Е) 5
13. Ең мықты гид-
А) кӛлік жүргізушісі
В) сол ауданның әкімі
С) оқытушы
Д) жергілікті тұрғын
Е) кӛшедегі жаяу жүргінші
14. Қай ережелерде кездеседі?
Көп адамдар жалғыз жүргенде адасып
кетеміз деп ойлайды.
Өзіңді еркін сезін.

103

А) бірінші, екінші В) екінші, үшінші

С) үшінші, тӛртінші Д) тӛртінші,

бесінші Е) бесінші, бірінші

15. Ережелерде кездесетін сұрақ?

А) Сен ағылшын тілін білесің бе?

В) Қайда баруға болады?

С) Маған жол кӛрсете аласыз ба?

Д) Қай кӛшеде тұрмын?

Е) мен баратын жер алыс па?

4-мәтін. Алматыға ат басын бұрған

туристер де қала күніне арналған

мерекелік шаралардан шет қалмайды.

Қала мерекесіне орай «Алматы-сити-

тур» компаниясы шетелдік азаматтарға

арнайы жоба дайындапты. Олар

туристерге қаланы кӛрсетіп, мәдени

орталықтармен таныстыруда. Шетелдік

туристер Алматының тарихи-мәдени

орталықтарында болып, қазақ елінің

оңтүстік астанасымен етене танысқан.

28 жастағы Еймел Риос — Куба азаматы.

Бұл оның Қазақстанға алғаш рет келуі

емес. Жұбайымен бірге елімізге келген

олар қыркүйектің басынан бері

Алматыны аралап, қаланың кӛркіне

қаныққан.

— Алматы өте қатты ұнады. Мен

қазір 28-панфиловшылар саябағында

тұрмын. Саябақ тарихи өте маңызды

екен. Мынау тау Алматының көркін

асқақтатып тұрғандай. Шынымды

айтсам, реті келіп жатса, әлі де

қайтып келемін деп ойлаймын, — деп

ағынан жарылды Еймел Риос.

Бұл шет елден келген азаматтарды

«Алматы-сити-тур» компаниясы

тасымалдауда. Олар қала күні аясында

туристерге Алматыны кӛрсетіп, алдағы

күні ӛтетін мерекелік кештер жӛнінде

құлақтандырып жүр.

Ал «Almaty City Tour» компаниясының

директоры Антон Митин:

-Қала күні аясында біз туристерге

арнап арнайы жоба әзірледік. Ол шетел

азаматтарына Алматының тарихын

біліп, қаланы тамашалауға мүмкіндік

береді. Тек туристер емес, Алматыға

алғаш келген өзіміздің азаматтар болса

да біздің көмегімізге жүгінсе болады.

Туристер бүгін де қаланың тарихи

мәдени орталықтарын аралады. Медеу

мұз айдынына шықты, Шымбұлақ тау-

шаңғы курортына көтерілді. Тіпті,

оларға түрлі демалыс орталықтарына

арналған жеңілдік купондары да тыбыс

етілді, — деді.

— Негізі біздің компания

туристерді тасымалдаумен

айналысады. Жобадан бөлек, еліміздің

қай жеріне барсаңыз да, біздің

көмегімізге жүгіне аласыз. Ірі қалалар

мен облыс орталықтарында

104

бөлімшелеріміз жұмыс істейді, — деп

жалғастырды «Almaty City Tour»

компаниясының қызметкері Еламан

Рақымберді.

Шетелдік азаматтарға арнап осындай

тамаша экскурсия ұйымдастырған

«Алматы сити тур» компаниясы осыған

дейін де 500-ге жуық туристке қаланы

таныстырған. Бұл жобаның басты

мақсаты қазақ жеріне туристерді

барынша тарту.

16. Арнайы жоба жасаған компания

А) Алматы- Тоурес В) Алматы-сити-тур

С) Гульнур турагентігі

Д) Алматы-туризм Е) Алматы-тур-

сервис

17. Туристерге қаланың тарихи мәдени

орталықтарын аралатып, Медеу мұз

айдынына, Шымбұлақ тау-шаңғы

курортына апарған қай компания?

А) Алматы-сити-тур В) Гульнур

турагентігі С) Алматы-туризм Д)

Алматы-тур-сервис

Е) Алматы-сити-тоурес

18. «Алматы сити тур» компаниясының

мақсаты не?

А) ақша үшін туристерді жинау

В) елімізді кӛркейту үшін үлес қосу

С) қазақ жеріне туристерді барынша

тарту

Д) ӛздерін шетелдіктерге таныстыру

Е) жақсы жұмыс жасау

19. Кімнің сӛзі?

Мен қазір 28-панфиловшылар

саябағында тұрмын. Саябақ тарихи өте

маңызды екен.

А) Антон Митин В) Алексей Зоргин С)

Эймел Риос Д) Пауло Коэльо Е)

Антонио Гонсалиес

20. Ірі қалалар мен облыс

орталықтарында бӛлімшелерінің жұмыс

жасайтынын айтқан кім?

А) Антон Митин В) Эймел Риос С)

Алтынбек Сахиев Д) Еламан

Рақымберді Е) Алексей Зоргин

Сабақтың Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
соңы
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
Ой толғаныс.
Рефлексия тұжырымдайды. белсенділігіне қарай

Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау

бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі

Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі

жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.

Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Мәтінмен жұмыс

№33-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Мәтінмен жұмыс

105

Сабақтың мақсаты:

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті

ыты

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Жемістер» арқылы топқа бӛлінеді.

басы кезеңі: Оқушыларды қалаған жемістерді алып,

Қызығушыл Оқушылармен 1,2,3 топтарға бӛлініп отырады.

ық ты ояту. амандасу, Жҧмыс ережесін келісу

түгендеу. Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз,

тыңдаймыз!

Уақытты үнемдейміз!

Нақты,дәл жауап береміз!

Сабақта ӛзіміздің

шапшаңдығымызды,

тапқырлығымызды кӛрсетеміз!

Сабаққа белсене қатысып, жақсы

баға аламыз!

Жаңа Саралау: Бұл жерде «Детектив» стартегиясы бойынша Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете іздену жұмысы ұйымдастырылады.

Сабақтың отырып Оқушылардың назары мәтінге
ортасы
ҥйренемін»тәсілі аударылады. Мәтінді оқып, мәтіннен «Жарайсың!»
Мағынаны
ашу. қолданылады. Бірін- пайымдау мәтінінің бӛліктерін тауып «Керемет»
.
бірі оқыту арқылы (дәлелденетін пікір, дәлелдеу және «Сенің қолыңнан
106
жауап беруге бағыттау қорытынды пікір), әр бӛліктің арасын келеді» деген

мақсатында кейбір байланыстырып тұрған кӛмекші сӛздерді мадақтау сөзімен

оқушыларға қосымша атайды. ынталандыру.

ашық сұрақтар, ал

кейбір кӛмек қажет

ететін оқушыларға

қосымша жетелеуші

сұрақтар қойылады.

Мәтінмен жұмысты Мәтінді тҥсініп оқу. Мәтіннің

оқушыларға тақырыбы менДескриптор:

орындалу барысын негізгі ойды анықтау.• Мәтін түрлері мен

түсіндіру Мәтінді түсініп, мәнерлеп оқиды.құрылымдық

Оқушылардың топтық жұмысыбӛліктерін
ұйымдастырылады. Мәтіндегі негізгіажыратады. Жаңа
ойды анықтайды. Мәтінге ат қояды.
білімді
*Бал арасын неліктен «еңбеккқор
меңгереді. Сауатты,
жәндік» деп атайды? сұрағына
кӛркем жазады.
дәлелдеулер арқылы ӛз кӛзқарастарын • Диалогке
білдіреді.
қатысады;
Жұмыстарын топта жариялап,
мұғалімнің
дәлелдеулер жасайды.
кӛмегімен негізгі
Мәтіннің пайымдау бӛлігін табу. Бас ойды анықтай алады.
әріп • Берілген
пен кіші әріптің биіктігі мен мӛлшерін тапсырмалар
сақтап кӛлбеу, біркелкі жазу.
бойынша ой қорыту
Мәтіннің пайымдау бӛлігін тауып,
жасай алады.
кӛшіріп жазады. Бас әріп пен

кіші әріптің биіктігі мен мӛлшерін .«Жарайсың!»
сақтап кӛлбеу, үзбей және біркелкі жазу,
жазу қарқынын жеделдету жұмыстарына «Керемет»
басшылық жасалады. «Сенің қолыңнан
Пайымдау мәтінінің бӛліктерін келеді» деген

анықтап, сызбамен кӛрсету. мадақтау сөзімен

36-жаттығу. Оқушылардың назары ынталандыру
мәтінге аударылады. Мәтінді оқып,

мәтіннен пайымдау мәтінінің бӛліктерін

табады (дәлелденетін пікір, дәлелдеу

және қорытынды пікір). Үзінді қай

ертегіден алынғанын және бұл қай

кейіпкер екенін топта талқылау жасау

арқылы анықтайды.

Сабақтың Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
соңы
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
Ой толғаныс.
Рефлексия тұжырымдайды. белсенділігіне қарай

Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау

бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі

Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі

жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.

Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың

Қысқа мерзімді жоспар

Сабақтың тақырыбы:Сынақ тапсырмасы

№34-сабақ.

Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна

Күні:

Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы: Сынақ тапсырмасы

Сабақтың мақсаты: Ӛз бетінше мәтіннің тақырыбын және мұғалімнің кӛмегімен негізгі ойды анықтау;

бас әріп пен кіші әріптің биіктігі мен мӛлшерін сақтап кӛлбеу, үзбей және біркелкі жазу,

Жазу қарқынын жеделдету;

Тірек сӛздер/кӛмекші сӛздер арқылы мәтін түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, пайымдау)

және оның құрылымдық бӛліктерін анықтау;

Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына

дарытылады

Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.

Сабақтың барысы:

Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар

кезеңі/Уақ әрекеті

ыты

Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Жалаулар» арқылы топқа бӛлінеді. Оқушыларды

басы кезеңі: Оқушыларды қалаған жалауларын алып, топтарға

Қызығушыл Оқушылармен 1,2,3 топтарға бӛлініп отырады. бӛлуге

ық ты ояту. амандасу, 1-топ «Бақыт жалаулары» арналған

түгендеу. 2-топ «Арман жалаулары» суреттер

3-топ «Қуаныш жалаулары»

Жҧмыс ережесін келісу

Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз,

тыңдаймыз!

Уақытты үнемдейміз!

Нақты,дәл жауап береміз!

Сабақта ӛзіміздің

шапшаңдығымызды,

тапқырлығымызды кӛрсетеміз!

Сабаққа белсене қатысып, жақсы

баға аламыз!

Сабақтың Мәтінмен жұмысты Бақылау жұмыстары

ортасы оқушыларға І. Тыңдалым Дескриптор:
Мағынаны орындалу барысын Қазақ – үйіне келген қонақты құрмет • Мәтін түрлері мен
түсіндіру тұтып, сыйлайтын кеңпейіл халық. құрылымдық
ашу.

. Қонақжайлылық – қазақ халқының ата –

107

бабадан ұрпақтан – ұрпаққа беріліп келе бӛліктерін

жатқан ізгі дәстүрі, асыл қасиеті. Қазақ ажыратады. Жаңа

халқы қонақжайлылықты қатты білімді

қастерлейді. Қазақ халқының салт – меңгереді. Сауатты,

дәстүрінде қонақ шақырмау, қонақты кӛркем жазады.

үйге түсірмеу үлкен айып болып • Диалогке

саналады. қатысады;

Қонақ күту – халқымыздың ең мұғалімнің

жауапты ісі. Қазақ дәстүрінде қонақты кӛмегімен негізгі

кӛбінесе үй иесі ӛзі барып шақырады. ойды анықтай алады.

Не болмаса, арнайы шақыру қағазын • Берілген

жібереді. Қонақты бірнеше күн бұрын тапсырмалар

шақырады. Себебі адамның алдағы бойынша ой қорыту

уақытқа жоспарлап қойған әртүрлі жасай алады.

жұмыстары болады. Егер қонақ

шақырылған жерге бара алмайтын болса, .«Жарайсың!»
себебін бірден айтқаны
дұрыс. Бұрынан таныс немесе жақын «Керемет»
туыстары болмаса, сыйлы қонақтарды «Сенің қолыңнан
телефонмен шақыру ыңғайсыз болады. келеді» деген
1.Қазақ – үйіне келген қонақты құрмет мадақтау сөзімен
тұтып, сыйлайтын қандай халық?
ынталандыру

А) кеңпейіл В) мейірімді С) жауапты Е)

батыл

2.Қазақ дәстүрінде қонақты кӛбінесе кім

барып шақырады?

А) үй иесі ӛзі В) баласы С) отбасы

мүшелері түгел Д) кӛршісі

3. Не себепті қонақты бірнеше күн

бұрын шақырады?

А) Себебі адамның алдағы уақытқа

жоспарлап қойған әртүрлі жұмыстары

болады.

В) Қонақ ерте жиналу үшін

С) Себебі ол жұмысынан сұрануы керек

Е) Таныс қонақ болмаған кезде

4. Қонақ күту – халқымыздың қандай ісі

болып саналады?

А) қажетті В) керекті С) жауапты Д)

қиын

5. Қай кезде қонақтарды телефонмен

шақыру ыңғайсыз болады?

А) шақыру қағазы жоқ болған кезде

В) қонақтар ӛте алыста тұратын болса

С) үй иесі ӛзі бос болса

Е) Бұрынан таныс немесе жақын

туыстары болмаса

Асар - қазақы ортада ауқымды да

күрделі жұмыстарды ауылдас-

руластарының - жетіаталық

экзогамиялық ру-қауымның негізгі

құрамдас бӛлігі біраталардың бірлесе

атқару қарекетінің атауы. Мысалы,

егіншілік дамыған ӛлкелерде арық, кәріз

қазу, тазалау секілді суландыру

жүйесіндегі жұмыстарды, сондай-ақ, үй

тұрғызу, қора-қопсы салу сияқты

құрылыс жұмыстарын асар жасау

арқылы атқарған. Қазақ ауылында бір

отбасының қолынан келмейтін күрделі,

кӛлемді жұмыстарды атқару үшін

бірнеше ауылдың адамдары асарға

108

шақырылады. Асарға шақырылғандар
еңбегі үшін тӛлемақы талап етпейді,
асарға шақырушы адам оларға жақсы ас
әзірлеп, дастарқан жаяды. Ұжымдасып
жұмыс істеудің үлкен бір кӛрінісі деп
қарауға болатын тағы бір үрдіс батыс
қазақтары тілінде «үме» деп аталады.
Шӛп шабу науқаны кезінде қыз-
бозбаланың және әнші-жыршының
жиналатынына байланысты «Үмеге
келген үндемей қалмайды» деген мақал
туған.
6.Асарға келген адамдар қандай ақы
алады?
А) тӛлемақы алмайды В) әркімге әртүрлі
ақы С) жасына байланысты ақы алған
Е) асар жасаған адамды келесіде міндетті
түрде егіншілікке кӛмекке шақыра алады
7. Ұжымдасып жұмыс істеудің үлкен бір
кӛрінісі деп қарауға болатын тағы бір
үрдіс батыс қазақтары тілінде қалай деп
аталады?
А) үме В) асар С) ерулік Д) кӛмек
8. Не дамыған ӛлкелерде арық, кәріз
қазу, тазалау секілді суландыру
жүйесіндегі жұмыста бар?
А) мал шаруашылығы В) егіншілік
С)ауыр ӛнеркәсіп Д) жеңіл ӛнеркәсіп
9. Мақалды толықтыр. «Үмеге келген ....
қалмайды».
А) ақысыз В) жұмыссыз С) астан Д)
үндемей
10. Қай кезде қыз-бозбала және әнші-
жыршы үмеге жиналады?
А) бірігіп үй салған кезде В) шӛп шабу
науқаны кезінде С) егін жинаған кезде
Е) жұмыс бәткен кезде
ІІ. Лексико-грамматикалық тест
тапсырмалары
Қазақстан Республикасының Ата
Заңының нешінші бабында «Кәмелетке
толған еңбекке қабiлеттi балалар еңбекке
жарамсыз ата-анасына қамқорлық
жасауға мiндеттi» деп атап кӛрсетілген?
А) 27 В) 12 С) 10 Д) 9
2. Мақалды толықтыр. Қонақ асыңа
емес, ... риза.
А) қабақ-қасыңа В) берген сыйлыққа С)
қарсы алғаныңа Д) ӛзіңе
3. Күмәнді ойды білдіретін қыстырма
сӛзді белгілеңіз.
A) Меніңше B) Әлбетте C) Амал қанша
Д) Бәлкім
4. Тәуелденген сын есімді табыңыз.
А) Айтарың бар ма? В) Сенің балаң С)
Ешкімің жоқ Д) Жақсың қайсы?
5. Сӛйлемді толықтыр. ....
мерейтойларда, белгілі бір
наградалармен марапатталғанда,
маңызды мерекелерде және тағы басқа
жағдайларда жолданады.
А) Құттықтау хат В) Түйіндеме

109

С)мадақсӛз Е) шақыру қағазы
6. Сӛйлемді толықтыр. .... оқиғаны
жырлауға немесе біреуді қошеметтеуге
арналады.
А) Құттықтау хат В) Түйіндеме
С)мадақсӛз Е) шақыру қағазы
7. Жансая Әбдімәлік неше жасында
шахматтан әлем чемпионы атанған?
А) алты В) жеті С) сегіз Д) он
8. Кім 11-жасында «Тәуелсіздігім —
Тәңірден келген тәтті сый» деп аталатын
жеке жыр
кешін де ӛткізді?
А) Жансая Әбдімәлік В) Жамбыл
Дүйсенұлы С) Арыстанбек Нұрмаханов
Д) Соня Ян
9. Дарынды сӛзінің синонимін анықта.
А) тәртіпті В) ұқыпты С) талантты Д)
келбетті
10. Қас қағым сәт - ...
А) 1 секунд В) 30 минут С) 40—60 минут
аралығы Е) 1,5 сағат
11. Шай қайнатым уақыт — ... .
А) 1 секунд В) 30 минут С) 40—60 минут
аралығы Е) 1,5 сағат
12. Бие сауым —... .
А) 1 секунд В) 30 минут С) 40—60 минут
аралығы Е) 1,5 сағат
13. Айырмашылығы үлкен деген сӛз
тіркесінің аудармасы:
А) умения распоряжаться В)
ограниченные условия
С) большая разница Д) ежедневные дела
14. Тайм-менеджмент—... ... дұрыс
жоспарлау ӛнері.
А) ӛз уақытыңды В) күн тәртібін С)
жұмыс түрін Д) сабақ кестесін
15. Уақытты тиімді жоспарлау — .....
кілті.
А) үйдің В) табыстың С) жұмыстың Д)
еңбектің
Сӛздерді аудармасымен сәйкестендір.

16. Шаруашылық А. текущие дела

17. Ӛлшем В.повседневные

дела

18. Күнделікті С. рассветать

жұмыстар

19. Ағымдағы Д. мера, размер

жұмыстар

20. Таңның Е. хозяйство

ағаруы

ІІІ. Оқылым.

Шахматшы қыздың қайсарлығы

—Патшалар ойыны әлеміне кездейсоқ

келмеген шығарсың. Осы уақытқа дейін

қандай

белестерді бағындырып үлгердің?

—Шахматқа 4 жасымнан бастап

қызықтым. Анам мені шахмат мектебіне

алып барды. 7 жасымда 1-дәрежелі

шахматшы атансам, 8 жасымда спорт

110

шеберлігіне үміткер болдым. Ал 11
жасымда халықаралық дәрежедегі спорт
шебері, 13 жасымда халықаралық
шахмат қауымдастығының шебері деген
атақтарға қол жеткіздім. 14 жасқа
қараған шағымда әйелдер арасында
халықаралық дәрежедегі спорт шебері
деп мойындалдым. 2004 жылы
Сингапурде жалауын желбіреткен Азия
біріншілігінде вице-чемпионның
тұғырынан табылсам, 2005 жылы Астана
қаласының чемпионы деп танылдым.
2007 жылы әлем чемпионатының күміс
медалін жеңіп алып, 2008 жылы 11
жасымда ұлттық
құрамаға қабылдандым. Ең ірі жеңіске
былтыр Грецияда ӛткен әлем
чемпионатында жеттім. Онда менің
мойныма алтын алқа тағылды.
—Шахмат ойынында кімді үлгі тұтасың?
—Маған Г. Каспаровтың
кӛпқырлылығы, В. Ананның
білімпаздығы және Ю. Пол Гардың
темірдей мінезі ұнайды.
—Шахмат ойынынан ӛмірлік пәлсапа
қалыптастыруға бола ма?
—Шахмат деген — ӛнер, спорт және
ӛмір. Ол осы 3 ұғыммен ұштасқанда ғана
жемісін жегізеді. Адамды байсалды,
сабырлы болуға, бастаған ісіңді соңына
дейін жеткізуге үйретеді.
—Халықаралық гроссмейстер Дәрмен
Сәдуақасовпен туыстығың бар ма?
—Жоқ, алайда кӛпшілік мені Дәрмен
ағаның қарындасы деп ойлайды. Әрине,
мен Дәрмен
Сәдуақасовтың туған қарындасы болсам,
маған жаман болмас еді.
—Қайда оқисың?
—Астанадағы №3 мектеп-
гимназиясының 8-сынып оқушысымын.
Оқу озатымын.
1.Динара Сәдуақасова неше жасынан
шахматқа қызықты?
А) тӛрт В) жеті С) сегіз Д) он бір
2. Ол неше жасында 1-дәрежелі
шахматшы атанды?
А) он үш В) жеті С) сегіз Д) он тӛрт
3. Қай жылы Астана қаласының
чемпионы деп танылды?
А) 2005 В) 2007 С) 2008 Д) 2004
4. Нешініші жылы ұлттық құрамаға
қабылданды?
А) 2005 В) 2007 С) 2008 Д) 2004
5. Қай жерде ӛткен әлем чемпионатында
мойнына алтын алқа тағылды?
А) Сингапурде в) Астанада С) Грецияда
Д) Азия біріншілігінде
6. Динараның халықаралық гроссмейстер
Дәрмен Сәдуақасовпен қандай туыстығы
бар?
А) оның ағасы В) оның әкесі С) ешкімі

111

емес Д) жатттықтырушысы
7. Динараға Г. Каспаровтың несі
ұнайды?
А) кӛпқырлылығы В) білімпаздығы
С)темірдей мінезі Д) сабырлығы
8. Динара қазір қайда оқиды?
А) Сингапурде в) Астанада С) Грецияда
Д) шетелде
9. Неше жасында халықаралық
дәрежедегі спорт шебері атанды?
А) тӛрт В) жеті С) сегіз Д) он бір
10. Неше жасқа қараған шағында
әйелдер арасында халықаралық
дәрежедегі спорт шебері деп
мойындалды?
А) он үш В) жеті С) сегіз Д) он тӛрт

Сабақтың Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
соңы
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
Ой толғаныс.
Рефлексия тұжырымдайды. белсенділігіне қарай

Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау

бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі

Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі

жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.

Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың

112

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған Жолдауы:
«Қазақстан жолы -2050: бір мақсат, бір мүдде, бір келешек» [16, 25б.]
2. Функционалдық сауаттылығын арттыруға арналған 2012-2016 жж.ұлттық іс
қимыл жоспары. 25.06.2012. № 832 Үкімет қаулысы
3. Қазақстан Республикасында білім берудің 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы. Астана, 2011ж. [4, 15 б.]
4. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жӛніндегі 2012 — 2016
жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары.Астана,2012г. [17, 20б.]
5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы №832
Қаулысы. 3. Сергеева Т.Новые информационные технолгии и содержание
обучения (на примере предметов естественно-научного цикла). 1999,№1.

6.Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жӛніндегі
2012 – 2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары.- Астана:2012. –1-2 б.

7.Бастауыш мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру
әдістемесі, әдістемелік құрал, Астана: 2013. – 7-8 б.
8.РІSА халықаралық зерттеуі, әдістемелік құрал. Астана: ҰББСБО, 2013. – 8-9 б
79 б.
9.Оқу сауаттылығы. Тренерге арналған нұсқаулық. PEARSON 2013. – 138 б.

10.Оқу сауаттылығы.Мұғалімнің жұмыс дәптері. PEARSON 2013. – 47-48 б.
11.Основные результаты международного исследования РІSА 2012.
Национальный отчет. Астана: 2013. –105-106 с., –147 с.

12.Мұғалімге арналған нұсқаулық, ІІІ деңгей: 2012. –58 б.

13.Н.А.Назарбаев. Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының
басты бағыты. // Ана тілі газеті. № 5, 2-8 ақпан, 2012 ж.
14.Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жӛніндегі 2012
- 2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары.
15.Ж.Аймауытов. Бес томдық шығармалар жинағы. ІҮ том. Алматы, Ғылым,
1998ж – 437 бет.
16.Ж.Аймауытов. Бес томдық шығармалар жинағы. Ү том. Алматы, Ғылым,
1999ж – 301 бет.
17.Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жӛніндегі 2012–2016
жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспарын бекіту туралы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832 Қаулысы.
18.Абай. Қара сӛздері. — Алматы: Ғылым, 1995. — 306 б.
19.Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. — Алматы: Атамұра, 1982.
— 204 б.
20.Құрман Н., Есенова Г. Қазақ тілінен коммуникативтік жаттығуларды қолдану
әдістемесінің ғылыми-әдістемелік негіздері. — Ақтӛбе, 2010. — 144 б.

113

21.Құрман Н. Қазақ тілін оқытудың әдіснамалық негіздері. — Астана: Таным,
2008. — 162
22.Н.Ж.Құрман. «Қазақ тілін оқытудың әдіснамалық негіздері».-Астана, 2008
23.Хасанұлы Б. «Мемлекеттік қызметшінің тілдік тұлғасы және тілдік орта».-
Астана, 2007
24.«Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді үйрету Тұжырымдамасы»,
Н.Құрман, Қ.Қадашева, Б.Белғара-Астана, 2008
25.«Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді үйрету Стандарты»,
Н.Құрман, Қ.Қадашева, Б.Белғара-Астана, 2008
26.«Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді үйрету Типтік бағдарламасы».
Н.Құрман, Қ.Қадашева, Б.Белғара-Астана, 2008

Оқушылар ҥшін:
1. 1. Орта білім беру деңгейлері білім алушыларының сӛйлесім әрекетінің

түрлері бойынша дағдыларды қалыптастыруға арналған мәтіндер жинағы.
2. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі .Ы. Алтынсарин ат

ындағы Ұлттық білім академиясы. Астана .2016.
3. 2. Қазақ тілінен мәтіндер жинағы. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық

Университеті.Алматы «Қазақ университеті» 2017.
4. 3. «Қазақ тілі» оқулығы, 5-7-сыныптар.
5. 4.Мәтін арқылы оқушылардың сӛйлеу және ойлау қабілетін

арттыру./Мәтіндер мен тапсырмалар жинағы /Балтабаева В.Қ.2014.

114

Мазмұны

1. Титул парағы............................................................................................ 1-2
2. Кіріспе..................................................... ...................................................3-8
3. Түсінік хат .................................................................................................9
4. Таңдау пәнінің мақсаты мен міндеттері ................................................10
5. Мазмұндық бӛлігі.......................................................................................11
6. Мәтінді жұмысты бағалау.........................................................................12-14
7. Күнтізбелік-тақырыптық жоспар ..........................................................15-16
8. Қысқа мерзімді жоспарлары ..................................................................17-112
9. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ............................................................113-114
10.Жұмыс жайлы пікір.......... .......... .......... .......... .......... .......... .......... .......115

115

Мусаева Перизат Айтжановна

Пікір жазған:
Омаров Д.К.- Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің

оқытушысы, педагогика саласы бойынша PhD докторы

Халықаралық ғылым мен білімді қолдау орталығының оқу-әдістемелік кеңес
мәжілісінде талқыланып, 2020 ж. «25» қараша №440 хаттамасымен мақұлданған

және баспаға ұсынылған

Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушылардың функционалдық оқу
сауаттылығын дамыту

Алматы, «EDU print» жедел басу баспаханасы,2020

ISBN 978-601-09-0265-7
ӘОЖ 373

КБК 74.268.1 каз
К12

116

117