Сабақтың Мәтінмен жұмысты Оқушыларға мәтін беріледі, Жалпы – 5 балл. Слайд
ортасы оқушыларға мәтінмен танысып стиль
орындалу барысын түрлерін айтады. «Ғылыми «Жарайсың!»
Мағынаны түсіндіру стиль». «Керемет»
ашу. «Сенің қолыңнан
келеді» деген
. мадақтау сөзімен
ынталандыру
Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор: ДК экраны
соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Бір қағаз, бір
Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. қалам» әдісі
Рефлексия түсінгеніңді жаз. бойынша берілген
Пікір:Оқыған мәтін Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық
бойынша ӛз пікіріңді бекіту, қорытындылау. орындайды-2б.
бір сӛйлеммен жаз. Тиімділігі:Оқушы алған білімін
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-
сӛйлеммен дәлелде. Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа
Мысал:Пікіріңді «Білім гүлі» тәсілі арқылы кӛрініс қатысу
ӛмірмен табады. белсенділігіне қарай
байланыстырып, бір «От шашу» әдісі
мысал келтір. арқылы бірін-бірі
Қорытынды:Тақырып бағалайды. Өте
бойынша қорытынды жақсы!, Керемет!,
жаз. Жақсы!, Талпын!
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Ғылыми сипаттағы мәтіндерге тапсырмалар.
№17-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Ғылыми сипаттағы мәтіндерге тапсырмалар
Сабақтың мақсаты: Адамның ең озық интеллектуальдық әрекетіне қызмет ететін ғылыми стильдің
функционалдық бағытын ,тілдік ерекшеліктерін ұғындыру.
ғылыми стиль туралы қажетті ақпараттар қоры кеңейту, тілдік сауаттылықтарын
арттыру мақсатында тапсырмалар орындату,критерий арқылы бағалауға дағдыландыру.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті (Қазіргі
жағдайда)
ыты ДК экраны
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Ғажайып жылулық шынжыры» Мұғалім
басы кезеңі: жылулық шеңбері.Балалар бір-бірінеұйымдастыру
Қызығушыл Оқушылармен жымиып күлу арқылы ,жылыкезеңінде
ық ты ояту. амандасу, күлкілерін сыйлайды. белсенділік
түгендеу. Жҧмыс ережесін келісу танытқан
«Ғажайып жылулық Сабақта бір-бірімізді оқушыларды
шынжыры» ойыны. Бір- сыйлаймыз, тыңдаймыз! «Мадақтау сөз»
біріне Уақытты үнемдейміз! әдісіарқылы
Жымиып,жылы Нақты,дәл жауап береміз! бағалайды:
күлкілер сыйлап, Сабақта ӛзіміздің «Тамаша!
ынтымақтастық шапшаңдығымызды, Керемет! Өте
атмосферасын құру. тапқырлығымызды кӛрсетеміз! жақсы!
«Бастаймыз» деген Сабаққа белсене қатысып, Талпын!»
белгі берілгенде, бір- жақсы бағааламыз!
біріне жақсы тілек айту
51
керек.
Жаңа Алдыңғы білім мен -Ғылыми стиль ӛмірдің қай Мұғалім Слайд
сабаққа
кіріспе жаңа сабақты саласында пайдаланылады? ұйымдастыру
Сабақтың байланыстыру -Ғылымда. кезеңінде
ортасы
мақсатында экранда -Ғылыми стильді кімдер пайдаланады? белсенділік танытқан
Мағынаны
ашу. кӛрсетілген суреттерге -Ғалымдар, зерттеушілер, ғылыми оқушыларды
.
мұғалімнің кӛмегімен еңбек, мәнжазба жазушылар. «Мадақтау сӛз»
(бағыт-бағдары, әдісіарқылы
нұсқауымен) жауап бағалайды:
береді. «Жарайсың! Жақсы!
сабақтың тақырыбы Ӛте жақсы!
мен сабақтың Талпын!»
мақсатын
таныстырады.
Ғылыми стильге
ауызша түсінік беріп
ӛту.
Мәтінмен жұмысты Оқушыларға мәтін беріледі, мәтінмен Жалпы – 5 балл. Слайд
оқушыларға
орындалу барысын танысып стиль түрлерін айтады. «Жарайсың!»
түсіндіру
«Ғылыми жоба». «Керемет»
Ғылыми жоба тақырыбы: Бидай «Сенің қолыңнан
Мақсаты: Бидай ӛнімін зерттеу: келеді» деген
Жаңалығы: Бидайдың түрлерін табу мадақтау сөзімен
Қорытынды: Бидайдың жаздық, күздік ынталандыру
түрінің бар екенін анықтап, қай
уақытта қалай егетінін түсіндіру
Бидай Жер шарында кең тараған,
ауылшаруашылық дақылдардың ішінде
бірінші орын алады. Орын алады –
ашық рай, себебі ауыспалы осы шақта
тұр.бидай ұнынан на, макорон сияқты
тағамдар дайындауға болады.
Дайындауға болады-ашық рай.Бидай
ұнынан пісірілген нан дәмді, ӛте
сіңімді болады. Ӛте сіңімді-ашық рай
«Тау жыныстары»
Тау жыныстарының тегістелмегені
,рекультивация, дезактивация шаралы
жүзеге асырылмағаны айтылады.
Сӛздік:
Дезактивация- әр түрлі объектілердің
сыртқы беттік қабаттарын (су,
құрылыс, техникалық ӛндіріс, ас-су,
қару-жарық, әскери техника) әр түрлі
заттар кӛмегімен радиоактивті
заттардан тазарту
Рекультивация-бүлінген жерлердің
құнарлылығын қайта қалпына келтіру.
52
Қорытынды: Жезқазған аймағының
экологиялық тазалығын сақтау
Сабақтың «Бір қалам, бір қағаз» Оқушылар ӛздерінің тақырып
соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін Оқушылар бір-
Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. бірінің сабаққа
Рефлексия түсінгеніңді жаз. қатысу
Пікір:Оқыған мәтін Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты белсенділігіне қарай
бойынша ӛз пікіріңді бекіту, қорытындылау. «От шашу» әдісі
бір сӛйлеммен жаз. Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы бірін-бірі
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды. Өте
сӛйлеммен дәлелде. Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың жақсы!, Керемет!,
Қорытынды:Тақырып «Білім гүлі» тәсілі арқылы кӛрініс Жақсы!, Талпын!
бойынша қорытынды табады.
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Бақылау.
№18-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Бақылау (Оқу сауаттылығы)
Сабақтың мақсаты:
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Тренинг «Жҧлдызыңды таңдап ал» «Мадақтау (Қазіргі
басы кезеңі: Ӛздерін бір әдемі гүлге теңейді. Мен сөз» әдісі жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен қызғалдақпын әдемі, нәзік, жұпар арқылы
ық ты ояту. амандасу, иісімді жан-жағыма шашамын! бағалайды:
түгендеу. «Тамаша!
«Жұлдызды таңдап ал» Керемет! Өте
ойыны. жақсы!
Талпын!»
Жаңа Сабақтың тақырыбы Мұғалім Слайд
сабаққа мен сабақтың Тест кітапшаларындағы ұйымдастыру
кіріспе мақсатын тапсырмаларды орындату кезеңінде
таныстырады. белсенділік танытқан
оқушыларды
«Мадақтау сӛз»
әдісіарқылы
бағалайды:
«Жарайсың! Жақсы!
Ӛте жақсы!
Талпын!»
53
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тест кітапшаларын талдау
ортасы оқушыларға
орындалу барысын Тек бір ғана жауабы дұрыс.
Мағынаны түсіндіру
ашу. Жалпы 20 сұрақ – 20 балл.
.
1-мәтін
54
Бауырсақ
Шай, қымыз, шұбат ішкенде
дастарқанға бауырсақ салады.
Бауырсақты жоғары немесе бірінші
сортты бидай ұнынан пісіреді. Оны
қамырды ашытып та, ашытпай да
дайындауға болады. Ашытпай пісірген Жалпы – 10 балл.
бауырсақ кӛпке шыдайды, ал ашытып «Жарайсың!»
пісірілген бауырсақ кеуіп қалса, жеуге «Керемет»
жайсыз болады. Ашымаған қамырдан «Сенің қолыңнан
бауырсақ пісіру үшін ұнға май, келеді» деген
жұмыртқа, сүт, тұз салып илейді. мадақтау сөзімен
Қамырды жазып, тӛрт бұрыштап ынталандыру
немесе жіңішкелеу кеседі. Кесіп
дайындаған бауырсақтың бетін кеуіп
кетпеу үшін жауып қойған жӛн.
Қазанға май салып әбден қыздырып
алған соң, бауырсақ майдың мӛлшеріне
қарай салынады. Бауырсақты үздіксіз
араластырып тұрса, біркелкі болып
піседі. От қатты жанса, бауырсақтың
іші шикі болады немесе тым қызарып
кетеді. Қызыл күрең болып піскен
бауырсақ сәнді де, дәмді де болады.
«Шикі» сӛзіне қарсы мәндес сӛз
A) шала
B) піскен
C) піспеген
D) қамыр
E) ашытқы
Бауырсақ қай жағдайда кӛпке
шыдайды?
A) ашытпай пісірсе
B) ашытып пісірсе
C) бетін жауып қойса
D) оты қатты жанса
E) үздіксіз араластырмаса
2-мәтін
Ерте замандардың бірінде қазақ
даласына шабуыл жасаған дұшпанның
қалың қолы бұл күнде құм арасында
қалған бір қаланы қоршап алыпты.
Қорғаннан ӛте алмаған жау қалаға
келетін ауыз суды тоқтатып, қамаудағы
халықтың берілуін күтіпті. Қала жым-
жырт. Бірнеше күн ӛтсе де, қалаға
кіргізер нышан байқалмапты. Сонда
дұшпанның әскербасы жарлық
шығарған:
– Қаладан кӛтергенінше зат алып
әйелдердің кетуіне рұқсат!
«Ерлері жоқ әйелдер бәрібір ұрпақ
ӛрбітпейді, бұл халықты осылай
құртамыз», – деп жау ӛз үкіміне
масайрапты.
Қаланың байлығын таласа-тармаса
бӛліскен жау енді еркек атаулыны
құрту үшін азаматтарды іздесе,
қаланың бірде-бір үйінде жан жоқ!
Әйелдер бір-бір ер азаматты қапқа
салып алып кеткен екен. Кішкене
қыздар ер балаларды, кемпірлер
шалдарды кӛтеріп кетіпті. Бір халық
осылай аман қалыпты дейді.
(Фариза Оңғарсынова)
Мәтіндегі масайрады сӛзіне мағыналас
сӛзді белгілеңіз.
А) дәріптеді
В) бұйырды
С) балағаттады
D) мақтанды
E) шегінді
Мәтін қай қатарға жатады?
А) эссе
В) роман
С) проза
D) аңыз
E) мақала
Мәтінге сай тақырыпты белгілеңіз.
А) Дұшпандардың қулығы
В) Қорғансыз халық
С) Қапыда қалған жау
D) Әйелдер мен еркектер
E) Тоналған қала
Мәтіннің тұжырымы:
А) Еркектер ақылды
В) Әйел қулығы 40 есекке жүк
С) Айлалы дұшпан
D) Табиғат заңы
E) Халық қорғаны
3-мәтін
Балапан ұясы
Бүркітті құсбегілер әртүрлі жолмен
қолға түсіреді. Соның негізгі тәсілі
бүркітті балапан кезінде ұядан алу.
Бүркіт ұясын адам баласы оңай бара
алмайтын, аса биік шың-құздың
басына, жалама жартастарға салады.
Кәнігі құсбегілер бүркіттің балапанын
ұядан алу үшін ұзақ уақыт аса мұқият
бақылап тексереді. Ұябасардың қай
жақтан ұшып шығып, қайда барып,
қалай қайтқаны – бәрі-бәрі аса мұқият
бақыланады. Ақылды құс балапанына
жем тасығанда ӛте қырағылық
танытып, сақтықпен барынша құпия
ұшады. Мысалы, ұядан ел кӛзіне
түспей ӛте ерте ұшады немесе ұясын
құпия ұстау үшін жемді ұяның жақын
маңынан емес, барынша ұзақтан
тасиды. Сол сияқты ақылды бүркіт
ұясына жем әкелгенде дағдылы бір
бағытпен келмейді және жемнің ӛзін
үнемі бір жақтан әкелмейді, ұяға
жақындаған кезде бой тасалап, сайды
ӛрлей, жер бауырлай ұшып ұяның
астынан жасырын тік кӛтеріледі. Нағыз
қыранның ұясын табу оңай-оспақ
жұмыс емес. Кейбір бүркіт ұя маңынан
55
адамды кӛріп қалса, балапанын басқа
жаққа кӛшіріп әкетеді. Ұядағы
жұмыртқа жалғыз болса оны жалқы
балапан деп атайды. Бұл қыран
болудың бір белгісі деп есептеледі.
Қыран бүркіттер жалқы балапаннан
кӛбірек шығады. Ел аузында «жалғыз
туса жан алар» деген сӛз бар. Егер ұяда
бірі үлкендеу, бірі кішілеу екі
жұмыртқа болса, құсбегілер үлкендеуін
ұябасар деп кішілеуінен бұқатана
балапан шығады деп есептейді де,
ұябасар жақсы ӛсіп жетілсін деп бүркіт
жоқта ұядағы жемге ортақтасатын
бұқатана жұмыртқаны алып тастайды.
Бүркіт балапанында – сары аяқ, сары
тұмсық болады. Ӛсе келе әртүрлі түске
ӛзгереді. Бірақ, қырағы құсбегілер
құсты осындай балапан кезінде-ақ
назар салып, болашақта қандай құс
болатынын парықтай алады. Балапан
ана тәрбиесінде ӛсіп қана қанаттанады.
Әбден ұшарға таяғанда ұстамаса, ақ
үлпек кезінде ұядан алған балапан
кенжелеп орыннан тұра алмайтын
тілерсек дертіне шалдығуы мүмкін.
Ұядан алған балапанды үйге әкелген
соң үйшік жасап, бӛлек баққан абзал.
Үйшіктің есігін жауып, жемді
тӛбесіндегі жарық түсетін тесіктен
берген дұрыс. Балапан жемге
тойғаннан кейін үйшікті тазалап, суды
жаңалап қояды. Ӛйтпесе, ескірген жем
жеп, борсыған су ішкен балапанға
індет жұғады. Балапан есейген соң
артқы екі тегеуіріне баулық бау тағып,
айналсоқ жасап, саздауыт жазық жерге
тұғыр орнатып, ұзын жіппен
арқандайды. Жемді әбден қараңғы
түскенде жақындатып қойса, таң
атқанша жеп бітіреді. Бұлай
тәрбиеленген балапан орынсыз
піштактап шақырмайды әрі жемге
таласып адаммен қарсыласпайды. Дала
құсы тектес ер жетеді.
Мәтін желісінің ретін табыңыз:
Балапанның өсуі
Бүркіт ұясы
Қырағы құсбегілер
Бүркітті қолға түсіру тәсілі
A) 3. 4. 2. 1.
B) 2. 3. 4. 1.
C) 4. 2. 3. 1.
D) 1. 2. 3. 4.
E) 4. 3. 2. 1.
Мәтін бойынша бүркіттің қандай
қасиетін байқауға болады?
A) қырағылық
B) мұқияттылық
C) сақтық
D) айлакерлік
E) барлық жауап дұрыс
56
Бүркітті қолға түсірудің ең тиімді
тәсілі:
A) Қақпан құру
B) Балапан кезінде ұядан алу
C) Құздың басынан алу
D) Бүркіт ауру кезде қолға түсіру
E) Аналық бүркіттің артына түсу
Құсбегілер жұмыртқаны неше түрге
бӛліп қарастырды?
A) 1
B) 3
C) 2
D) 4
E) 5
Неліктен құсбегілер бұқатана
жұмыртқаны ұясынан алып тастайды?
A) бүркіт жоқта ұядағы жемге
ортақтасатыны үшін
B) ұядағы артық орын алмас үшін
C) қолға үйрету үшін
D) бӛлек ұяға орналастыру үшін
E) бұқатана жақсы ӛсіп-жетілуі үшін
Мәтіндегі парықтай алу тіркесін қай
тіркеспен алмастыруға болады?
A) бағамдай алу
B) болжай алу
C) бағыттай алу
D) пысықтай алу
E) үйрете алу
Мәтінге сәйкес емес ақпаратты
белгілеңіз:
A) Үйшіктің есігін жауып, жемді
тӛбесіндегі жарық түсетін тесіктен
бермеген дұрыс.
B) Бүркіт балапанында сары аяқ, сары
тұмсық болады.
C) Жемді әбден қараңғы түскенде
жақындатып қойса, таң атқанша жеп
бітіреді.
D) Ұябасардың қай жақтан ұшып
шығып, қайда барып, қалай қайтқаны
бәрі-бәрі аса мұқият бақыланады.
E) Ұядағы жұмыртқа жалғыз болса оны
жалқы балапан деп атайды.
Кәнігі сӛзіне мәндес сӛз
A) кәдімгі
B) қырағы
C) кәсіби
D) сақ
E) ӛзгеше
Бүркіт балапаны ӛсе келе қандай түске
ӛзгереді?
A) сары
B) қызыл
C) қызғылт
D) әртүрлі
E) қара
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:
бойынша оқып, зерделегенін «Білім пирамидасы»
соңы әдісін пайдаланып сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды.
Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты әдісі бойынша
Ой толғаныс. сабақ бойынша бекіту, қорытындылау. берілген
Рефлексия түсінгеніңді жаз. тапсырманы толық
Пікір:Оқыған мәтін
57
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-
сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. бірінің сабаққа
Мысал:Пікіріңді қатысу
ӛмірмен белсенділігіне қарай
байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі
мысал келтір. арқылы бағалайды.
Қорытынды:Тақырып
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Кӛлемі күрделі мәтіндермен жұмыс
Педагогтің аты-жӛні: №19-сабақ.
Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Кӛлемі күрделі мәтіндермен жұмыс
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды оқу сауаттылығы арқылы жазба мәтіндерді түсінуге және қолдана білуге
дағдыландыру. Қоғамдағы түрлі мәселерді баяндай отырып, жан-жақты ақпарат беру.
Мәтіндегі ойды дұрыс айқындауға үйрету.Оқушылардың ӛз бетімен жұмыс жасауы
арқылы теориялық ойлауын, сӛйлеу тілін дамыту.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа кітап, дәптер және (Қазіргі
басы кезеңі: қаламсап оқу құралдарының жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен суреттері бар қима қағаздар
ық ты ояту. амандасу, беріледі. Әр оқушы қима
түгендеу. қағаздарды таңдау арқылы ұқсас
Ынтымақтастық құралдармен 3 топқабірігеді.
атмосферасын 4 топ: Кітап
қалыптастыруда 5 топ: Дәптер
шаттық шеңбері 6 топ: Қаламсап
жүзеге асырылады.
Оқушыларды
топтарға біріктіру.
Жаңа Ой бӛлісу. Оқушылар берілген сұрақтарға толық Мұғалім Слайд
сабаққа 1.Мәтін дегеніміз не? жауап береді. ұйымдастыру
кіріспе 2.Мәтін құрамындағы Оқушылардың жауаптары: кезеңінде
сӛйлемдердің орнын (Ӛзара мағыналық байланысты белсенділік танытқан
ауыстырып айтуға бола айтылатын екі не одан кӛп сӛйлем оқушыларды
ма? құралған автордың ой-пікірі) «Мадақтау сӛз»
3.Мәтіннің қандай (Жоқ. Себебі, мәтіннің құрамындағы әдісіарқылы
түрлері бар? сӛйлемдердің ӛз орны болады) бағалайды:
4.Әңгімелеу, пайымдау, (Әңгімелеу, сипаттау, пайымдау) «Жарайсың! Жақсы!
сипаттау мәтіндеріне Тиімділігі: Оқушының танымдық Ӛте жақсы!
қандай сұрақтар дағдысы артады. Сонымен қатар Талпын!»
қойылады? оқушыға сабақтың ӛмірмен
Әңгімелеу – не істеді? байланысын кӛрсетеді және сабақтың
Пайымдау – неліктен? тақырыбы мен мақсатын анықтауға
58
Сипаттау – қандай? мүмкіндік береді.
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырма №1.
ортасы оқушыларға 1-топ. Мәтінді оқып, FILA кестесін
орындалу барысын толтыру.
Мағынаны түсіндіру
ашу. Бір қорап тоқаш
Бойжеткен орталық бекетте поезд күтіп
. отырды. Ол уақытты ӛткізу үшін кітап
сатып алмақ болды. Кітаппен бірге ол
бір қорап тоқаш сатып алды. Содан соң
ол күту залынан тыныш отырып, кітап
оқуға болатын бос орын тауып алды.
Тоқаш қорабы бойжеткен мен газет Жалпы – 10 балл.
оқып отырған ер адамның арасындағы «Жарайсың!»
орындықта болатын. Ол бір тоқашты «Керемет»
алған кезде, ер адам да біреуін алды. «Сенің қолыңнан
Ол таңқалғанымен, ешнәрсе айтпады келеді» деген
және одан әрі оқи берді. Ол ішінен мадақтау сөзімен
«Сене алар емеспін! Егер мен батылдау ынталандыру
болғанда, міндетті түрде бірдеңе дер
едім» деп ойлады.
Ол әрбір тоқашты алған сайын, ер адам
да тура солай істеді. Қорапта бір тоқаш
қалғанға дейін солай бола берді.
Бойжеткен ер адамның не істейтінін
кӛру үшін күте тұрмақ болып шешті.
Ал ол соңғы тоқашты алып, оны екіге
бӛліп, оған жартысын берді. Таңқалған
ол кітапты сӛмкесіне лақтырып салып,
орнынан тұра жүгірді. Ол сабырға келу
үшін залдың екінші шетіне барып
отырды. Ашуы тарқаған соң, ол
кітабын алуға сӛмкесін ашты. Тек
сонда ғана, ол ӛзінің қорабы
ашылмаған тоқашы сӛмкесінде
жатқанын кӛрді.
2-топ. Мәтінді оқып, «ПОПС
формуласы» арқылы сӛйлемдерді
аяқтау.
ПОПС формуласы
«Менің ойымша, бұл...»
«Себебі, мен оны былай түсіндірер
едім...»
«Оны мен мына мысалдармен дәлелдей
аламын...»
«Осыған байланысты мен мынадай
қорытынды шешімге келдім...»
59
3- топ. Мәтінді оқып, «Тӛрт сӛйлем»
тәсілі арқылы сӛйлемдерді аяқтау.
Пікір:
Дәлел:
Мысал:
Қорытынды:
Тапсырма №2. Оқушылардың
логикалық ойлау қабілеттерін
дамытуға арналған тапсырмалар.
1-топ. Берілген мәліметтерді пайдалана
отырып, сұрақтарға жауап беріңдер.
Болат пен Қайрат Түркияда демалуда.
Олар Стамбулда бір апта болып,
сонан кейін Болаттың апасының хал-
жайын білу үшін Сакарияға баруды
жоспарлады.
Осының алдындағы екі бетте және осы
беттің тӛменгі жағында Болат
«Стамбулдың халықаралық отелі»
қонақ үйіндегі телефонның жанынан
тауып алған мәлімет берілген. Осы
мәліметті келесі беттердегі сұрақтарға
жауап беру үшін пайдаланыңдар.
Сұрақ 1: ТЕЛЕФОН
Болат сӛмкеден бар заттарын шығарып
болған соң, Қайрат онымен
тамақтануға баруға дайын екеніне кӛз
жеткізу үшін, оған телефон соқты.
Қайрат 328-ші нӛмірде
орналасты.Болат қандай нӛмірді теруі
керек еді?
..........................................................
Сұрақ 2: ТЕЛЕФОН
Түстен кейін Болат пен Қайрат
Стамбулдан Сакарияға дейінгі
пойыздар жӛнінде білмекші
болды.Оларға қай нӛмір бойынша
телефон соғу керек еді?
..........................................................
Сұрақ 3: ТЕЛЕФОН
Болаттың дос қызы да саяхатта. Болат
Түркиядан кеткеннен кейін онымен
Польшада кездесуді жоспарлады. Міне,
Болаттың одан алған хатының соңы.
Мен сені қатты сағындым!! Ақыры
Польшаға да жеттім ғой. Маған мына
телефон бойынша: 22 494533
бейсенбіде, айдың 24-і күні сағат 8-де
(сенің уақытың бойынша) телефон
соқшы.Ӛте-ӛте-ӚТЕ жақсы кӛремін.
Сәлима.
Болат Стамбулдағы ӛзінің қонақ үйдегі
нӛмірінен телефон соғуға дайындалды.
Сәлимамен сӛйлесу үшін Болат қандай
нӛмірді теруі керек?
..........................................................
2-топ. Берілген мәліметтерді пайдалана
60
отырып, сұрақтарға жауап беріңдер.
Келесі сұрақтарға жауап беру үшін,
алдыңғы бетте келтірілген
«Посылкалар - Поштамен»
кітапшасының үзінділерін
пайдаланыңдар.
Сұрақ 1: ПОШТАМЕН
ПОСЫЛКАЛАР
Кітапшадағы мәліметке сүйеніп,
сендер сыйлық ретінде жібере алатын
үш зат атаңдар.
1. ..........................................................
2. ..........................................................
3. ..........................................................
Сұрақ 2: ПОШТАМЕН
ПОСЫЛКАЛАР
Сендер сыйлық ретінде шағын айна
жібергілерің келеді делік.
Конвертті пайдалана аласыңдар ма?
«Иә» немесе «Жоқ» сӛздерінің бірін
айналдыра сызыңдар және ӛз
жауаптарыңды негіздеу үшін
кітапшаны пайдаланыңдар.
Иә Жоқ
....................................................................
.......................................................
....................................................................
.......................................................
……………………………………………
……...
3-топ. Берілген мәліметтерді пайдалана
отырып, сұрақтарға жауап беріңдер.
Келесі сұрақтарға жауап беру үшін
алдыңғы беттегі «Мен «алмасу
оқушысы» бола аламын ба?»
мақаласын қараңдар.
Сұрақ 1: МЕН «АЛМАСУ
ОҚУШЫСЫ» БОЛА АЛАМЫН БА?
Бұл мақаланың басты ойы неде?
A Оқушылар алмасатын жеке
бағдарламаны жарнамалау
B Алмасу бағдарламаларға қатысу
қандай мүмкіндіктер беретінін
түсіндіру
C Алмасу бағдарламасының
мақсаттарын атап шығу
D Алмасу бағдарламасына қатысу
талаптарын сипаттау
Сұрақ 2: МЕН «АЛМАСУ
ОҚУШЫСЫ» БОЛА АЛАМЫН БА?
Мақалада не жазылғаны туралы айтуға
болады (оның мазмұны туралы).
Мақала қалай жазылғаны туралы
айтуға болады (оның стилі туралы).
Мақаланың авторы келешекте алмасуға
қатыса алатын оқушылардың назарын
аудару үшін, оны осындай мәнерде
жазуға тырысты.
Қалай ойлайсыңдар, бұл оның қолынан
келді ме? Жауаптарыңызды растайтын
мысалдар келтіріңіз.
....................................................................
61
...................................................
....................................................................
...................................................
....................................................................
...................................................
Сұрақ 3: МЕН «АЛМАСУ
ОҚУШЫСЫ» БОЛА АЛАМЫН БА?
Оқушылар алмасу үшін, мақалаға
сәйкес, қандай талап ең маңызды
болып табылады?
A Ӛте жақсы оқу жетістіктері.
B Жақсы дамыған тұлғалық қасиеттер.
C Шет тілін ӛте жақсы меңгеру.
D Мықты денсаулық.
Сұрақ 4: МЕН «АЛМАСУ
ОҚУШЫСЫ» БОЛА АЛАМЫН БА?
Мақаладағы мәліметті пайдаланып,
неліктен сіздер таңдаған талап алмасу
агенттігі үшін сонша маңызды екенін
түсіндіріңіз.
....................................................................
...................................................
....................................................................
...................................................
....................................................................
...................................................
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:
соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Білім пирамидасы»
Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. әдісі бойынша
Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық
сӛйлеммен дәлелде. Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.
Мысал:Пікіріңді жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
ӛмірмен Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-
байланыстырып, бір «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. бірінің сабаққа
мысал келтір. қатысу
Қорытынды:Тақырып белсенділігіне қарай
бойынша қорытынды «Білім гүлі» әдісі
жаз. арқылы бағалайды.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Тест кітапшаларымен жұмыс.
№20-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Тест кітапшаларымен жұмыс
Сабақтың мақсаты: Тест кітапшаларын талдау іскерліктерін қалыптастыру, логикалық ойлау қабілетін
дамыту
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті Топқа кітап, дәптер және (Қазіргі
қаламсап оқу құралдарының жағдайда)
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру
басы кезеңі:
62
Қызығушыл Оқушылармен суреттері бар қима қағаздар
ық ты ояту.
амандасу, беріледі. Әр оқушы қима
Жаңа
сабаққа түгендеу. қағаздарды таңдау арқылы ұқсас
кіріспе
Ынтымақтастық құралдармен 3 топқабірігеді.
Сабақтың
ортасы атмосферасын 1 топ: Кітап
Мағынаны қалыптастыруда 2 топ: Дәптер
ашу.
. шаттық шеңбері 3 топ: Қаламсап
жүзеге асырылады.
Оқушыларды
топтарға біріктіру.
Алдыңғы білім мен Сҧрақтар: Дескриптор: Слайд
жаңа сабақты 1.Мәтін дегеніміз не? 2.Мәтін -1-ші сұраққа жауап
байланыстыру құрамындағы сӛйлемдердің орнын береді.
мақсатында экранда ауыстырып айтуға бола ма? -2-ші сұраққа жауап
кӛрсетілген суреттерге 3.Мәтіннің қандай түрлері бар? береді.
мұғалімнің кӛмегімен Мақсаты: Жылдам әрі функционалды -3-ші сұраққа жауап
(бағыт-бағдары, түрде сыни ойлауды дамыту. береді.
нұсқауымен) жауап Тиімділігі: Оқушының танымдық
береді. дағдысы артады. Сонымен қатар Жалпы-1балл.
Саралау: Бұл жерде оқушыға сабақтың ӛмірмен «Жарайсың!»
саралаудың «Тҥсіну» байланысын кӛрсетеді және сабақтың «Керемет»
тәсілі қолданылады. тақырыбы мен мақсатын анықтауға «Сенің қолыңнан
Дұрыс мағынада мүмкіндік береді. келеді» деген
жауап беруге бағыттау мадақтау сөзімен
мақсатында кейбір ынталандыру.
оқушыларға қосымша
ашық сұрақтар, ал
кейбір кӛмек қажет
ететін оқушыларға
қосымша жетелеуші
сұрақтар қойылады.
Сабақтың тақырыбы
мен сабақтың
мақсатын
таныстырады.
Тест кітапшалармен ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫ
оқушыларға Тек бір ғана жауабы дұрыс.
жұмыстың Жалпы 20 сұрақ – 20 балл Жалпы – 10 балл.
орындалу барысын 1-мәтін «Жарайсың!»
түсіндіру Бауырсақ «Керемет»
Шай, қымыз, шұбат ішкенде«Сенің қолыңнан
дастарқанға бауырсақ салады.келеді» деген
Бауырсақты жоғары немесе біріншімадақтау сөзімен
сортты бидай ұнынан пісіреді. Оныынталандыру
қамырды ашытып та, ашытпай да
дайындауға болады. Ашытпай пісірген
бауырсақ кӛпке шыдайды, ал ашытып
пісірілген бауырсақ кеуіп қалса, жеуге
жайсыз болады. Ашымаған қамырдан
бауырсақ пісіру үшін ұнға май,
жұмыртқа, сүт, тұз салып илейді.
Қамырды жазып, тӛрт бұрыштап
немесе жіңішкелеу кеседі. Кесіп
дайындаған бауырсақтың бетін кеуіп
кетпеу үшін жауып қойған жӛн.
Қазанға май салып әбден қыздырып
алған соң, бауырсақ майдың мӛлшеріне
қарай салынады. Бауырсақты үздіксіз
араластырып тұрса, біркелкі болып
піседі. От қатты жанса, бауырсақтың
іші шикі болады немесе тым қызарып
кетеді. Қызыл күрең болып піскен
63
бауырсақ сәнді де, дәмді де болады.
1.«Шикі» сӛзіне қарсы мәндес сӛз
A) шала
B) піскен
C) піспеген
D) қамыр
E) ашытқы
2.Бауырсақ қай жағдайда кӛпке
шыдайды?
A) ашытпай пісірсе
B) ашытып пісірсе
C) бетін жауып қойса
D) оты қатты жанса
E) үздіксіз араластырмаса
2-мәтін
Ерте замандардың бірінде қазақ
даласына шабуыл жасаған дұшпанның
қалың қолы бұл күнде құм арасында
қалған бір қаланы қоршап алыпты.
Қорғаннан ӛте алмаған жау қалаға
келетін ауыз суды тоқтатып, қамаудағы
халықтың берілуін күтіпті. Қала жым-
жырт. Бірнеше күн ӛтсе де, қалаға
кіргізер нышан байқалмапты. Сонда
дұшпанның әскербасы жарлық
шығарған:
– Қаладан кӛтергенінше зат
алып әйелдердің кетуіне рұқсат!
«Ерлері жоқ әйелдер бәрібір
ұрпақ ӛрбітпейді, бұл халықты осылай
құртамыз», – деп жау ӛз үкіміне
масайрапты.
Қаланың байлығын таласа-
тармаса бӛліскен жау енді еркек
атаулыны құрту үшін азаматтарды
іздесе, қаланың бірде-бір үйінде жан
жоқ!
Әйелдер бір-бір ер азаматты
қапқа салып алып кеткен екен. Кішкене
қыздар ер балаларды, кемпірлер
шалдарды кӛтеріп кетіпті. Бір халық
осылай аман қалыпты дейді.
(Фариза Оңғарсынова)
3.Мәтіндегі масайрады сӛзіне
мағыналас сӛзді белгілеңіз.
А) дәріптеді
В) бұйырды
С) балағаттады
D) мақтанды
E) шегінді
4.Мәтін қай қатарға жатады?
А) эссе
В) роман
С) проза
D) аңыз
E) мақала
5.Мәтінге сай тақырыпты белгілеңіз.
А) Дұшпандардың қулығы
В) Қорғансыз халық
С) Қапыда қалған жау
D) Әйелдер мен еркектер
64
E) Тоналған қала
6.Мәтіннің тұжырымы:
А) Еркектер ақылды
В) Әйел қулығы 40 есекке жүк
С) Айлалы дұшпан
D) Табиғат заңы
E) Халық қорғаны
3-мәтін
Балапан ұясы
Бүркітті құсбегілер әртүрлі
жолмен қолға түсіреді. Соның негізгі
тәсілі бүркітті балапан кезінде ұядан
алу. Бүркіт ұясын адам баласы оңай
бара алмайтын, аса биік шың-құздың
басына, жалама жартастарға салады.
Кәнігі құсбегілер бүркіттің балапанын
ұядан алу үшін ұзақ уақыт аса мұқият
бақылап тексереді. Ұябасардың қай
жақтан ұшып шығып, қайда барып,
қалай қайтқаны – бәрі-бәрі аса мұқият
бақыланады. Ақылды құс балапанына
жем тасығанда ӛте қырағылық
танытып, сақтықпен барынша құпия
ұшады. Мысалы, ұядан ел кӛзіне
түспей ӛте ерте ұшады немесе ұясын
құпия ұстау үшін жемді ұяның жақын
маңынан емес, барынша ұзақтан
тасиды. Сол сияқты ақылды бүркіт
ұясына жем әкелгенде дағдылы бір
бағытпен келмейді және жемнің ӛзін
үнемі бір жақтан әкелмейді, ұяға
жақындаған кезде бой тасалап, сайды
ӛрлей, жер бауырлай ұшып ұяның
астынан жасырын тік кӛтеріледі. Нағыз
қыранның ұясын табу оңай-оспақ
жұмыс емес. Кейбір бүркіт ұя маңынан
адамды кӛріп қалса, балапанын басқа
жаққа кӛшіріп әкетеді. Ұядағы
жұмыртқа жалғыз болса оны жалқы
балапан деп атайды. Бұл қыран
болудың бір белгісі деп есептеледі.
Қыран бүркіттер жалқы балапаннан
кӛбірек шығады. Ел аузында «жалғыз
туса жан алар» деген сӛз бар. Егер ұяда
бірі үлкендеу, бірі кішілеу екі
жұмыртқа болса, құсбегілер үлкендеуін
ұябасар деп кішілеуінен бұқатана
балапан шығады деп есептейді де,
ұябасар жақсы ӛсіп жетілсін деп бүркіт
жоқта ұядағы жемге ортақтасатын
бұқатана жұмыртқаны алып тастайды.
Бүркіт балапанында – сары аяқ, сары
тұмсық болады. Ӛсе келе әртүрлі түске
ӛзгереді. Бірақ, қырағы құсбегілер
құсты осындай балапан кезінде-ақ
назар салып, болашақта қандай құс
болатынын парықтай алады. Балапан
ана тәрбиесінде ӛсіп қана қанаттанады.
Әбден ұшарға таяғанда ұстамаса, ақ
үлпек кезінде ұядан алған балапан
кенжелеп орыннан тұра алмайтын
65
тілерсек дертіне шалдығуы мүмкін.
Ұядан алған балапанды үйге әкелген
соң үйшік жасап, бӛлек баққан абзал.
Үйшіктің есігін жауып, жемді
тӛбесіндегі жарық түсетін тесіктен
берген дұрыс. Балапан жемге
тойғаннан кейін үйшікті тазалап, суды
жаңалап қояды. Ӛйтпесе, ескірген жем
жеп, борсыған су ішкен балапанға
індет жұғады. Балапан есейген соң
артқы екі тегеуіріне баулық бау тағып,
айналсоқ жасап, саздауыт жазық жерге
тұғыр орнатып, ұзын жіппен
арқандайды. Жемді әбден қараңғы
түскенде жақындатып қойса, таң
атқанша жеп бітіреді. Бұлай
тәрбиеленген балапан орынсыз
піштактап шақырмайды әрі жемге
таласып адаммен қарсыласпайды. Дала
құсы тектес ер жетеді.
1.Мәтін желісінің ретін табыңыз:
1) Балапанның өсуі
2) Бүркіт ұясы
3) Қырағы құсбегілер
4) Бүркітті қолға түсіру тәсілі
A) 3. 4. 2. 1.
B) 2. 3. 4. 1.
C) 4. 2. 3. 1.
D) 1. 2. 3. 4.
E) 4. 3. 2. 1.
2.Мәтін бойынша бүркіттің қандай
қасиетін байқауға болады?
A) қырағылық
B) мұқияттылық
C) сақтық
D) айлакерлік
E) барлық жауап дұрыс
3.Бүркітті қолға түсірудің ең тиімді
тәсілі:
A) Қақпан құру
B) Балапан кезінде ұядан алу
C) Құздың басынан алу
D) Бүркіт ауру кезде қолға
түсіру
E) Аналық бүркіттің артына түсу
4.Құсбегілер жұмыртқаны неше түрге
бӛліп қарастырды?
A) 1
B) 3
C) 2
D) 4
E) 5
5.Неліктен құсбегілер бұқатана
жұмыртқаны ұясынан алып тастайды?
A) бүркіт жоқта ұядағы жемге
ортақтасатыны үшін
B) ұядағы артық орын алмас
үшін
C) қолға үйрету үшін
D) бӛлек ұяға орналастыру үшін
E) бұқатана жақсы ӛсіп-жетілуі
үшін
66
5.Мәтіндегі парықтай алу тіркесін қай
тіркеспен алмастыруға болады?
A) бағамдай алу
B) болжай алу
C) бағыттай алу
D) пысықтай алу
E) үйрете алу
6.Мәтінге сәйкес емес ақпаратты
белгілеңіз:
A) Үйшіктің есігін жауып, жемді
тӛбесіндегі жарық түсетін тесіктен
бермеген дұрыс.
B) Бүркіт балапанында сары аяқ,
сары тұмсық болады.
C) Жемді әбден қараңғы
түскенде жақындатып қойса, таң
атқанша жеп бітіреді.
D) Ұябасардың қай жақтан
ұшып шығып, қайда барып, қалай
қайтқаны бәрі-бәрі аса мұқият
бақыланады.
E) Ұядағы жұмыртқа жалғыз
болса оны жалқы балапан деп атайды.
6.Кәнігі сӛзіне мәндес сӛз
A) кәдімгі
B) қырағы
C) кәсіби
D) сақ
E) ӛзгеше
7.Бүркіт балапаны ӛсе келе қандай
түске ӛзгереді?
A) сары
B) қызыл
C) қызғылт
D) әртүрлі
E) қара
4-мәтін
Сарышұнақтар
Жабайы табиғатта
сарышұнақтардың қимыл-қозғалысын
бақылау – ӛте қызықтырарлық шаруа.
Бұл кеміруші асқан сақтықпен жүреді.
Күндіз інінен шығып, артқы аяқтарына
тұра қала, айналасына қарауы еріксіз
езу тарттырады. Сарышұнақтардың
жақсы жақтарынан бӛлек, жаман
жақтары да бар. Мәселен, олар егістікті
құртатын зиянкестерге айналуы
мүмкін, немесе эпидемия таратушылар
болуы, мысалы, жануарлар арасында
оба таратуы мүмкін.
Солтүстік жартышар,
қоңыржай ендігі және тіпті, Полюс
шеңберінің кейбір жерлері –
сарышұнақтар мекендейтін жерлер.
Қыр дала мен ормандар, кӛгалдар мен
орман тундралары бұл кішкентай
кеміргіштерге пана болады. Бір
қызығы, кӛгалдарды мекендейтін
сарышұнақтар, солтүстіктің суық
климатынан қорықпай, жиі Полюс
67
шеңберінен тыс тұрақтайды. Ал қыр
даланың кеміргіштері жартылай
шӛлейт, шӛл және теңіз деңгейінен
3500 м биік тау телімдерін ұнатады.
Бір жағынан сарышұнақтардың
сақтығын олардың мекендеу орнымен
түсіндіруге болады, олар кӛбіне ашық
ландшафтарды мекендейді.
Әрине, сақ сарышұнақтардың
үйіне жақындау оңай емес. Бірақ, кейде
далалы аймақтарда сұр «бағандарды»
кӛруге болады, сарышұнақтар
осылайша қауіптің жақындауына
әрекет етеді. Сыртқы түріне қарасаң,
үлкен сарышұнақ тиінге ұқсайды.
Бұлардың созыңқы тұрқы 14-40 см,
құйрығы шағын, ұзындығы денесінің
жартысына сирек жетеді, құлақтары
қысқа әрі толықтай жалаң, кӛздері
үлкен және артқы аяқтары
алдыңғыларына қарағанда ұзынырақ.
Жалпы түсі — сарғыш-сұр, жотасы
қоңырқай тартқан, жүні жұмсақ,
қалың.
Шӛпқоректі сарышұнақтар
қорек іздеуде індерінен ұзақтамайды.
Олар қолжетімді ӛсімдіктерді маңынан
табады және оның жемісі мен
жапырағын да, тамырын да ұнатады.
Алайда, сарышұнақтардың тірі азығы
да бар, олар – аулайтын не інінің
қасынан табатын ұсақ жәндіктер.
Кӛгалды мекендейтін сарышұнақтар
жақын жердегі сұлы, жүгері, арпа
егістіктерімен қоректенгенді ұнатады.
Бұл кеміргіштер зиянкестер деген атқа
ие. Даланың сан түрлі шӛптерінен
бӛлек, бұл аңдар кейде жабайы жидек
бұталаларына тап болады. Және
жидектерді сүйсіне жейді.
Сарышұнақтардың кейбір түрлері,
мысалы, ұзын құйрықты сарышұнақтар
әртүрлі ӛлексе, тіпті ас үй
қалдықтарын жегенді ұнатады.
Сонымен қатар, олар ӛсімдікке
қарағанда, аң етін қуана жейді.
Сарышұнақтар жылына бір
рет балалайды, ал олардың ұрпақтары
саны бойынша екіден он екіге дейін
жетеді. Жүктілігі бір айға дейін
созылады, ал ӛмір сүру салты орташа
ӛсімталдыққа алып келеді.
Сарышұнақтар зағип және жалаң
тӛлдерді, кӛбіне кӛктемде алып келеді.
Он күннен кейін тӛлдерінің
жоталарында алғашқы қылшық пайда
болады, ал тағы да бірнеше тәуліктен
кейін олар толықтай жүндейді. Үш ай –
жас ӛркеннің ӛсіп жетілуі және
бағынышсыз ӛмір сүруі үшін қалыпты
жас. Балалары аналарының інін, әдетте
күзде тастайды.
68
1.Мәтіндегі ақпаратты
сәйкестендіріңіз:
1. көбею
2. мекені
3. сипаты
4. қоректенуі
A) 1 – a, 2 – b, 3 – c, 4 – d
B) 1 – a, 2 – b, 3 – c, 4 – d
C) 1 – b, 2 – c, 3 – d, 4 – a
D) 1 – c, 2 – d, 3 – b, 4 – a
E) 1 – d, 2 – a, 3 – b, 4 – c
2.Сарышұнақтардың тірі азығы:
A) Қыр дала
B) Ормандар
C) Полюс шеңбері
D) Ұсақ жәндіктер
E) Жидектер
3.Сарышұнақтардың зияны туралы
дұрыс ақпарат:
1. Эпидемия таратады
2. Егістікті құртады
A) тек біріншісі
B) тек екіншісі
C) екеуі де бұрыс
D) екеуі де дұрыс
E) зияны жоқ
4.Зағип сӛзіне мәндес сӛз белгілеңіз:
A) керең
B) саңырау
C) соқыр
D) сақау
E) құныс
5.Жас сарышұнақтар ӛз індерін қай
кезде тастап кетеді?
A) жаздыгүні
B) кӛктемде
C) қыста
D) тастамайды
E) күзде
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:
соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Білім пирамидасы»
Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. әдісі бойынша
Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-
сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады. бірінің сабаққа
Мысал:Пікіріңді қатысу
ӛмірмен белсенділігіне қарай
байланыстырып, бір «Білім гүлі» әдісі
мысал келтір. арқылы бағалайды.
Қорытынды:Тақырып
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Шешендік сӛздер.
№22-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
69
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:
Сабақтың мақсаты: Шешендік сӛздер
Құндылықтарға баулу: Шешендік сӛздің мазмұндылығы,сӛз дәлдігі,тіл тазалығы,тіл кӛрнектілігі жӛнінде білім
беру;шешендік сӛздегі термин сӛздер,фразеологизмдер,мақал-мәтелдер,тура
мағыналы,ауыспалы мағыналы сӛздердің табиғатын таныту; қазіргі шешендердің сӛйлеу
ӛнерін үйрету,бос сӛз сӛйлеуден аулақтату, тауып сӛйлеуге тӛселдіру,тіл тазалығын
сақтауды насихаттау.
Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
(Қазіргі
кезеңі/Уақ әрекеті жағдайда)
ыты Слайд
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа кітап, дәптер және
басы кезеңі: қаламсап оқу құралдарының
Қызығушыл Оқушылармен суреттері бар қима қағаздар
ық ты ояту. амандасу, беріледі. Әр оқушы қима
түгендеу. қағаздарды таңдау арқылы ұқсас
Ынтымақтастық құралдармен 3 топқабірігеді.
атмосферасын 4 топ: Кітап
қалыптастыруда 5 топ: Дәптер
шаттық шеңбері 6 топ: Қаламсап
жүзеге асырылады.
Оқушыларды
топтарға біріктіру.
Жаңа Психологиялық кезең. Сҧрақтар: Дескриптор:
сабаққа Ӛткірдің жүзі, 1.«Бір ауыз сӛзі мың ауыз сӛзге -1-ші сұраққа жауап
кіріспе Кестенің бізі татитын» дегенді қалай түсінесің? береді.
Ӛрнегін сендей сала 2.Тӛле бидің «Қарлығаш әулие атану -2-ші сұраққа жауап
алмас. себебі неде?» береді.
Білгенге маржан, 3.Нақыл сӛз дегеніміз не? -3-ші сұраққа жауап
Білмеске арзан, Мақсаты: Жылдам әрі функционалды береді.
Надандар баһар ала түрде сыни ойлауды дамыту.
алмас. Тиімділігі: Оқушының танымдық Жалпы-1балл.
Толғауы тоқсан қызыл дағдысы артады. Сонымен қатар «Жарайсың!»
тіл, оқушыға сабақтың ӛмірмен «Керемет»
Сӛйлеймін десең ӛзің байланысын кӛрсетеді және сабақтың «Сенің қолыңнан
біл. тақырыбы мен мақсатын анықтауға келеді» деген
Кімнің ӛлеңі? Ӛлеңнің мүмкіндік береді. мадақтау сөзімен
аты қалай? ынталандыру.
XII - XIII Майқы би,
Аяз би
XIV - XV Асан қайғы,
Жиренше шешен
XV - XVIII Шалкиіз,
Бұқар жырау
XVIII Тӛле, Қазыбек,
Әйтеке, Шортанбай,
Дулат, Мұрат т. б.
XVIII - XIX Байдалы
би, Тіленші би, Тарақты
тұяқ, Шалқар шешен,
Сырым Датұлы, Досбол
шешен.
70
Сабақтың Мәтінмен жұмысты «Атаның сӛзі – ақылдың кені» атты
ортасы оқушыларға
орындалу барысын ойыны
Мағынаны түсіндіру
ашу. – Ал, балалар, би - шешендеріміздің .
.
ӛнегелі сӛздерін жадымызға жаттап, «Жарайсың!»
71
қаншалықты санамызға «Керемет»
сақтағанымызды байқау үшін «Сенің қолыңнан
«Атаның сӛзі – ақылдың кені» атты келеді» деген
интеллектуалды ойынын жүргізбекпіз. мадақтау сөзімен
Ойын талабы – ұяшықтарда берілген ынталандыру
би - шешендердің сӛздерін жалғастыру.
- Қазақта батырлар кӛп болған.
Қанжығалы Бӛгенбай, Шапырашты
Наурызбай, Қаракерей Қабанбай т. б
Солардың ішінде Сырым Датұлы деген
атақты батыр ӛте шешен адам болған.
Ол кісі жӛнінде аңыздар ӛте кӛп.
Ендеше «Сырым мен Үргеніш
шешеннің арасындағы» шешендік
сынды тыңдап кӛрейік.
Үргеніш пен Сырым.
- Ал, осыдан не байқадыңдар? Сырым
батыр бізге қандай ӛсиет айтты екен?
Азаматпен дос бол, жан жарыңмен,
білімдімін дос бол деді. Яғни досты
таңдай біл, кез - келген адаммен
дос болуға болмайды дейді. Ал осы
достық туралы қандай мақал -
мәтел білесіңдер? Сырым батыр
туралы тағы қандай аңыз,
шешендік сӛздер білесіңдер?
Рауан «Атаға қарап ұл сӛйлегеннен
без, анаға қарап қыз сӛйлегеннен
без.
Осы екі мақал тӛңірегінде сӛз
таластырып кӛрейік.
Әйгерім-Айдана.
Екі мақал да орынды жерінде
айтылса ӛзінің дұрыс шешімін
табады. Екеуінікі де дұрыс.
Пайғамбардан: ең бірінші кімді
сыйлау керек?- дегенде, «Анаңды»-
деп жауап берген екен. Демек ата -
аналарыңды сыйлау, ең әуелі ӛз -
ӛзіңді, бір - біріңді сыйлауларың
керек. Бір үйде нешеусің? Бір
біріңе қонақсың - деген. Адам
мәңгілік ӛмір сүрмейді. Осы қысқа
ӛмірде бар адаммен сыйласқанға
ештеңе де жетпейді
- Енді тақтаға тегіс назар
аударайық.
1. Мынау - ағаштың түбірі.
Шешендіктің тамыры тереңде
жатыр, Сонымен қандай
шешендерді білесіңдер? ( Қазбек,
Әйтеке, Майкы би, Тӛле би, Абай)
Абайдың шешендігін қалай
дәлелдер едің? 45 қарасӛзі арқылы.
2. Мынау - ағаштың діңі. Шешендіктің
діңі мықты болу үшін:
* Адам сӛйлемес бұрын тыңдаушысын
біліп алу керек.
*Ортаға не үшін шыққаныңды білу
керек.
*Сӛйлейтін сӛзіңнің тақырыбын білуің
керек.
3. Шешен болу үшін адамда қандай
қасиет болуы керек?
1. тапқыр 2. тәрбиелі 3. ӛжет 4. ақылды
5. ақын т. б
4. а) Ақылды болу үшін не істеу керек?
Сабақты жақсы оқу.
ә) Қандай адам ӛжет болады?
Шыншыл
б) Тапқырлық кӛзі - іздену, әдеби
кітаптарды кӛп оқу, үлкендермен кӛп
әңгімелесу, кӛп тыңдау.
в) Тәрбиелі болу үшін не қажет? Ата -
ана, ұстаздарды сыйлау, тәрбиесін алу.
Тек жақсылық жасау, жақсылық ойлау.
г) Ақын болу үшін? Ақын боп адам
тууы мүмкін. Мұны тума талант дейді.
Бірақ ұйқасын тауып талаптануға
болады.
Міне, кӛз алдымыздағы кішкене
қарағаш гүлденіп ӛсіп, үлкен
бәйтерекке айналды. Сендер де осы
асыл қасиеттерді бойларыңа
сіңірсеңдер, ӛскенде үлкен азамат, ең
бастысы нағыз адам боласыңдар.
- Я құдайым бала берсең дана бер
деген екен бір данышпан. Сол сияқты
ақылды, дана болып ӛсіңдер.
Шешендіктің тағы бір тармағы - мақал
- мәтелдер.
Менің сұрағыма кім мақалмен жауап
береді екен?
1. Сиырдың сүті қай
жерінде?(Сиырдың сүті тілінде) Не
сипағанды білмейді? ( Сиыр сипағанды
білмейді) Қандай бала сүйкімді?
(Күлшелі бала сүйкімді)
Қорытынды: «Барлық қазына
бабалардың даналық сӛздерінде, әр
халық ӛздерінің асыл мұраларын
бағаламай, әлемдік мәдениетке жете
алмайды»- деген екен ғұлама жазушы
М. Әуезов. Сӛз құдіретінің мәнін
түсініп, әдемі де әдепті сӛйлеу - бүгінгі
күннің талабы. «Ӛнер алды – қызыл
тіл» деп ұққан ата бабамыз «От ауыз,
орақ тілді» нелер ділмәр шешендердің
ӛсиет сӛздерін, табан астында
тақпақтап айтқан ақыл - нақылға толы
толғау, термелерін әлденеше ғасырлар
бойы жадында сақтап, кейінгі
ұрпағына мирас еткен.
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып Дескриптор:
соңы әдісін пайдаланып бойынша оқып, зерделегенін «Білім пирамидасы»
Ой толғаныс. сабақ бойынша сӛйлемдер арқылы тұжырымдайды. әдісі бойынша
Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген
72
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады.
Мысал:Пікіріңді
ӛмірмен
байланыстырып, бір
мысал келтір.
Қорытынды:Тақырып
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Мәтіндегі ақпарат кӛздері,негізгі ақпарат,қосымша ақпарат
№23-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Мәтіндегі ақпарат кӛздері,негізгі ақпарат,қосымша ақпарат
Сабақтың мақсаты: Мәтіннен негізгі және қосымша, детальді ақпаратты анықтау .
ұсынылған тақырып бойынша деректер жинақтай отырып, графиктік мәтін (кесте,
сызба) түрінде құрастыру.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Достық тренингі»
арқылы сыныпта
ынтымақтастық
атмосферасын
қалыптастыру.
Соңында «достық
шеңбері» пайда болады.
Жаңа Психологиялық кезең. Сҧрақтарға жауап беру Дескриптор: Слайд
сабаққа Ойқозғау (1 минут) Мақсаты: Жылдам әрі функционалды -1-ші сұраққа жауап
кіріспе Жұмбақтар арқылы түрде сыни ойлауды дамыту. береді.
тақырыпты болжау. Тиімділігі: Оқушының танымдық -2-ші сұраққа жауап
Отқа жанбайды,суға дағдысы артады. Сонымен қатар береді.
батпайды. (Мұз) оқушыға сабақтың ӛмірмен байланысын -3-ші сұраққа жауап
Кӛтеріліп кӛрсетеді және сабақтың тақырыбы мен береді.
теңізден,аспанға биік мақсатын анықтауға мүмкіндік береді.
барамын. Биіктен қайта Жалпы-1балл.
түскенде,ӛңі кірер «Жарайсың!»
даланың. (Жаңбыр) «Керемет»
Қыста ғана болады, «Сенің қолыңнан
ұстасаң қолың тоңады. келеді» деген
(Қар) мадақтау сөзімен
Дәмі де жоқ, түсі жоқ, ынталандыру.
Пайдаланбас кісі жоқ.
(Су)
73
Сабақтың Мәтінмен жұмысты «Инсерт» әдісі. Оқушыларға мәтін
ортасы оқушыларға
орындалу барысын таратылады. Мәтін ішіндегі
Мағынаны түсіндіру
ашу. ақпараттарды іріктеу тапсырылады.
.
Мәтіндегі білетін ақпараттың тұсына V,
74
жаңа ақпарат тұсына +, білмейтін
ақпарат тұсына -, нақтылау қажет деген
тұсқа ? белгісін қояды. Оқушылар
кестені алдымен жеке толтырады, кейін
сұрақтарға жауап беру арқылы топта
талқылап, негізгі және қосымша
ақпаратты анықтайды. Дескриптор
Тапсырма. 1.Мәтіндегі негізгі
Мәтінді мұқият оқыңыз. Тапсырмаларды ақпараттарды
орындаңыз. іріктейді;
С деңгей – Мәтіннен таныс және жаңа 2.Қосымша
ақпараттарды анықтаңыз. ақпараттарды
В деңгей – Негізгі және қосымша ажыратады;
ақпараттарды ажыратыңыз. 3.Сұрақтарға жауап
А деңгей – Мәтіннен іріктелген береді;
ақпараттарды ӛмірмен 4.Детальді
байланыстырыңыз. ақпараттарды
Су – тіршілік кӛзі табады.
Су − тіршілік кӛзі. Осы мӛлдір
сұйықтыққа бар тіршілік тәуелді. Алайда .«Жарайсың!»
күнделікті тұрмыстың ажырамас бӛлігіне «Керемет»
айналған судың емдік қасиеттері «Сенің қолыңнан
жайында кӛбі біле бермейді. Су адамның келеді» деген
шӛлін қандыру немесе тұрмыстық мадақтау сөзімен
қажеттілігінен басқа да жайларда ынталандыру
пайдаға асады. Назарларыңызға судың
пайдасы, емдік қасиеттері жайында
мәлімет ұсынамыз. Жапон ғалымы
Масару Эмото бірнеше жыл бойы судың
қасиетін зерттеген. Ол тазартылған суды
бір ыдысқа құйып, сол судың жанына
адамдар келіп «махаббат», «періште»,
«рақмет»,«бейбітшілік» деген сияқты
жақсы сӛздер айтқан. Ғалым осы суды
қатырып, суретке түсірген кезде
кристалдары керемет әдемі, үйлесімді
болып шыққанын байқаған. Ал дәл осы
суға «ыза», «соғыс», «қан», «ӛлім»
сияқты жағымсыз сӛздер айтқан кезде
кристалдары мүлде басқа, бей-берекет,
кӛмескі, қара лай болып шыққанын
кӛріпті. Жапон ғалымы су біздің барлық
эмоциямызды, сезімімізді, сӛзіміз бен
дұғамызды, музыканы қабылдайтынын
осылай дәлелдеген.
Дәрігерлердің айтуынша, сумен
емделудің қарапайым әдіс-тәсілі кӛп.
Мәселен, суды алдымен қатырып, кейін
ерітіп ішуге болады. Тек үстіңгі қабатын
тӛгіп тастау керек. Ӛйткені ауыр
металдар судың бетіне кӛтеріледі. Осы
суды адам күнде таңертең аш қарынға
ішіп отырса, емдік қасиеті зор. Адам
ағзасы бірден жұмысқа кіріседі. Ағзаға
таза су енеді де, ол біздің сұйықтық
қанымызға әсер етеді және тазалық
ақпаратын жеткізеді. Сӛйтіп
бойымыздағы сұйықтықтардың
құрылымдануына ықпал жасайды. Адам
денесінің 70% судан тұрады. Ендеше
ағзадағы судың құрамын ӛзгерте
отырып, сауығуға әбден болады.
Топтық жҧмыс. (5 минут)
Сұрақтарға жауап беру арқылы детальді
ақпараттарды табыңыз.
Судың қасиетін зерттеген ғалым кім?
Ол зерттеу барысында нені байқады?
Сумен емделудің қандай түрі бар?
Адам денесінің қанша пайызы судан
тұрады?
Мәтіндегі негізгі және қосымша
ақпараттарды анықтаңыз.
Негізгі Қосымша
ақпарат ақпарат
Оқылым.
«Ойлан, бірік, Оқушылар ойына келген жауаптарды
бӛліс» әдісі. немесе идеяларды барынша көп жазады
(Ойлан 2 минут). Одан кейін олар өз
идеяларын тобындағы оқушылармен
біріктіреді (Бірік 2 минут) және соңында
мұғалім бүкіл сыныптың идеяларын
талқылауды бастайды (Бөліс 5 минут).
Оқушыларға диаграмманың түрлері
ұсынылады. Ұ ялы телефон пайдалануға
рұқсат беріледі. Дескриптор.
Тапсырма.
Дәлелдеріңіздің нәтижесін диаграмма Тақырыпқа қатысты
мәлімет
арқылы ұсыныңыз.
Қазақстанда кӛптеген ірілі-ұсақты ӛзен- жинақтайды;
кӛлдер бар. Олардың біразын ғалымдар Мәліметтерінің
негізінде диаграмма
зерттеп, емдік қасиеттері мен
минералдық құрамы қаншалықты құрастырады.
екендігін де дәлелдеп келе жатыр.
«Еліміздегі ӛзен-кӛлдердің Қазақстан
аумағының қанша пайызын алып
жатқанын және олардың қанша пайызы
ӛзен, қанша пайызы кӛлдер екенін
әртүрлі ақпарат кӛздерінен деректер
жинау арқылы дәлелдеңіз.
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы әдісін пайдаланып оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы «Білім пирамидасы»
Ой толғаныс. сабақ бойынша тұжырымдайды. әдісі бойынша
Рефлексия түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-1б.
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады.
Мысал:Пікіріңді
ӛмірмен
байланыстырып, бір
мысал келтір.
Қорытынды:Тақырып
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Шын,жалған ақпарат табуға тапсырмалар
№24-сабақ.
75
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:
Шын ,жалған ақпарат табуға тапсырмалар
Сабақтың мақсаты:
Мәтін бойыншашын және жалған ақпаратты анықтауға үйрету.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы жағдайда)
кезеңі: арқылы топқа біріктіру.
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Достық тренингі»
арқылы сыныпта
ынтымақтастық
атмосферасын
қалыптастыру.
Соңында «достық
шеңбері» пайда болады.
Жаңа Саралау: Бұл жерде «Шындық/Жалған» Слайд
сабаққа саралаудың «Ҥйрете тапсырмаларының ерекшеліктері:
кіріспе отырып Жан-жақтылық. Мұндай түрдегі
ҥйренемін»тәсілі тапсырманы түрлі оқу нәтижелерін ӛл «Жарайсың!»
қолданылады. Бірін- шеу үшін бейімдеуге болады. «Керемет»
бірі оқыту арқылы Жылдам балл қою. Балл қоюға кӛп «Сенің қолыңнан
жауап беруге бағыттау уақыт кетпейді, балды есептеудің келеді» деген
мақсатында кейбір нақтылығы жоғары. Қолданбалы бағда мадақтау сөзімен
оқушыларға қосымша рламалардың кӛмегімен дұрыс жауап ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал тарды автоматты түрде есептеуге болад
кейбір кӛмек қажет Сенімділік. Дұрыс құрылған сұрақтар
ететін оқушыларға оқушының оқу жетістігінің сенімді
қосымша жетелеуші нәтижелерін беруі мүмкін.
сұрақтар қойылады. Сҧрақты талдау мҥмкіндігі. Шындық
ты анықтау сұрақтарын талдау арқылы
жетілдіруге болады.
Тиімділік. Қолда бар материалдардан
аз уақыт ішінде кӛптеген әртүрлі
тапсырмалар құрастыруға болады.
Тҥсінгенін тексеру. Шындықты анық
тау сұрақтары зерделеген материалды
түсінуін бағалауға пайдалы.
Қысқаша мазмҧндалуы. Шындықты
анықтау сұрақтары тез оқуға болатын
бірнеше сӛзден тұратын қысқа болуы
мүмкін.
«Шындық/Жалған»
тапсырмаларын қҧрастыруға қатыст
ы ҧсыныстар
Тұжырым немесе сұрақты құрастыру
тілі барынша қарапайым және оқушы
ға түсінікті болуы қажет.
Сӛйлемде барынша аз сӛз қолданыңыз
: оқушы ӛте ұзақ немесе күрделі тұжыры
мды
оқуға кӛп уақыт жоғалтып, оның мазм
76
Сабақтың Мәтінмен жұмысты ұны бойынша ӛзінің білімін кӛрсетуге
ортасы оқушыларға уақыты жетпей қалуы мүмкін.
орындалу барысын
Мағынаны түсіндіру Оқушылардан тұжырыммен бірге жа
ашу. зуды/жазылымды интерпретациялау кез
. інде қате жібермеудің алдын алу үшін «
Ш» немесе «Ж» деп жазудың орнына кес
77 теде белгілеуді немесе «шындық» немесе
«жалған» мағынасының астын сызуды
ұсыныңыз.
Егер сӛйлем себеп пен салдар немесе
алғышарты мен қорытындысы сияқты
қарымқатынасты кӛрсетсе, онда әуелі
дұрыс бӛлігі жазылады, ал екінші бӛлі
гі ӛзгертіледі.
Тапсырмадағы барлық тұжырымдар
дың/сӛйлемдердің ұзақтығы шамалас бол
сын.
Жауабында қандай да бір заңдылық
байқалмауы үшін, шынайы және жал
ған тұжырымдарды кездейсоқ ретпен
орналастырыңыз.
Кең таралған жалған пікірлер мен к
ӛзқарастарды жалған тұжырым ретінде
қолданыңыз.
Сұрақты оның қате жауабы оқушылар
ды қызықтыратындай немесе дұрыс сияқ
ты кӛрінетіндей етіп құрастырыңыз.
Тапсырма екіұштылы емес, нағыз
шындық немесе жалған болып табыла
тындай тұжырымдарға негізделуі қажет.
Тұжырымды барынша қарапайым
түрде беріңіз.
Әрбір тапсырмада бір идея
болуы тиіс.
Оқушының дұрыс түсінуі үшін жеткі
лікті ақпарат қосыңыз.
Мынадай сӛздерден аулақ болыңыз:
бәрі, әрқашан, әрбір, ешқашан, ешкім,
кӛпшілігі, кӛбіне, жиі, сирек,
бірнеше және т.б.
Мәтіннен, дәрістен немесе басқа мат
ериалдардан алынған дәйексӛздерді
қолданудан аулақ болыңыз,
бұл оқушының кӛру қабілетін ғана тексе
реді.
Жағымсыз мәлімдемелер мен ақпарат
ты қолданудан аулақ болыңыз.
Тапсырма:
Әңгімелерді түсініп оқы. Екі әңгіменің
мазмұнын салыстыр.
Әке мен бала
Бір адам он жасар баласын ертіп,
егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған
аттың бір ескі тағасын кӛріп, баласына
айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр,
— деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған
ескі тағаны алып неғылайын, — деді.
Әкесі үндемеді, тағаны ӛзі иіліп алды да, Дескриптор
жүре берді. Қаланың шетінде темірші 1.Мәтіндегі негізгі
ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі ақпараттарды
қайырылып, манағы тағаны соларға үш іріктейді;
тиынға сатты. Одан біраз жер ӛткен соң, 2.Қосымша
шие сатып отырғандардан ол үш тиынға ақпараттарды
бірталай шие сатып алды. Сонымен, ажыратады;
шиені орамалына түйіп, шетінен ӛзі 3.Сұрақтарға жауап
бірем - бірем алып жеп, баласына береді;
қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер 4.Детальді
ӛткен соң, әкесінің қолынан бір шие ақпараттарды
жерге түседі. Артында келе жатқан бала табады.
да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге
түскен шиені жалма-жан жерден алып, .«Жарайсың!»
аузына салды. Бітегенеден соң және бір «Керемет»
шие, онан біраз ӛткен соң және бір шие, «Сенің қолыңнан
сонымен әр жерде бір Шығармадан келеді» деген
үзінді тыңдап, тақырыбы мен идеясын мадақтау сөзімен
анықтайды. Сұрақтарға жауап береді; ынталандыру
шығарманың тақырыбын бүгінгі ӛмірмен
салыстырады; ӛмірден мысалдар
келтіреді. Пікірталасқа қатыстып, ӛз
пікірін сенімді дәлелдейді Ӛзіне тиесілі
қалпаққа сай ой білдіреді; сенімді
сӛйлейді; дәлел келтіреді. О Ертіп жүру,
таға, ұста, аяңдап жүру, қанағат, құр,
қиқым. О әкесінің қолынан түскен шиені
он шақты рет иіліп, жерден алып жеді.
Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: —
Кӛрдің бе, мана тағаны жамансынып
жерден бір ғана иіліп кӛтеріп алуға
еріндің, енді сол тағаға алған шиенің
жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің
орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде
болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — кӛп
жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете
білмесең — кӛптен де құр боласың, —
деді. Бір уыс мақта Бір кішкентай қыз
әкесінің шапанын жамап отыр екен,
шешесі қасына отырып, ақыл айтты: -
Балам, дүниедегі жаратылған жәндік-
жансыздардың ешқайсысының да
керексіз болып, жерде қалатыны
болмайды,- деп. Сол сӛзді айтып
отырғанда, қыз бала киімін жамап
болып, жердегі мақтаның қиқымын
терезеден лақтырып, далаға тастады: -
Әже, осы қиқымның ешнәрсеге керегі
бола қалмас,- деп. Шешесі: - Балам, сол
да жерде қалмайды,- деді. Осылайша
сӛйлесіп, терезеден қарап отырса,
манағы мақтаны жел кӛтеріп ұшырды,
мұны бір торғай кӛріп қуып барып,
мақтаны тұмсығына тістеп қана алып,
ұшып кетті. Қыз әжесінен: - Манағы
мақтаның қиқымын бір торғай алып
кетті, оны неғылады? – деп сұрады.
Әжесі айтты: - Кӛрдің бе, балам, күн
айналмай манағы айтқан сӛздің келгенін.
Ол кішкентай мақтаны торғай ұясына
тӛсеп, жас балапандарына мамық етеді,-
деді. (Ыбырай Алтынсарин)
Шын Рас
Тағаны бірге алып жүруге
бала бірден отырды.
Әке тағаны ұстаға сатты.
Тағаны сатқан ақшаға әкесі
шие сатып алды.
Әкесі жол бойына балаға бір
78
шиеден қолына беріп келісті
Соңында әкесі баласына ӛз
ақылын айтты.
Шешесі шапан жамап
отырды.
Қыз мақтаның қиқымын
терезеден лақтырды.
Мақтаның қиқымын жел
ұшырып әкетті.
Сабақтың «Білім пирамидасы» Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы «Білім пирамидасы»
әдісін пайдаланып оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы әдісі бойынша
Ой толғаныс. сабақ бойынша тұжырымдайды. берілген
Рефлексия тапсырманы толық
түсінгеніңді жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты орындайды-1б.
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау.
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
сӛйлеммен дәлелде. «Қорытынды» тәсілі кӛрініс табады.
Мысал:Пікіріңді
ӛмірмен
байланыстырып, бір
мысал келтір.
Қорытынды:Тақырып
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Мәтін мазмұнының реттілігі.
№25-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Мәтін мазмұнының реттілігі.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды логикалық мағынасын бұзбай мәтін құрастыруға, мазмұнына лайық ат
қоюға үйрету, мәтін түрлерін ажырата білуге дағдыландыру, мәтін туралы білімдерін
кеңейту.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Жаңа Саралау: Бұл жерде «Доп лақтыру» әдісі арқылы ӛткен Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете тақырып бойынша сұрақтар қою.
79 отырып 1.Мәтіннің қанша түрі бар?
ҥйренемін»тәсілі 2.Әңгімелеу мәтінінің сұрағы қандай? «Жарайсың!»
«Керемет»
қолданылады. Бірін- 3.Сипаттау мәтінінің сұрағы қандай? «Сенің қолыңнан
келеді» деген
бірі оқыту арқылы 4.Пайымдау мәтінінің сұрағы қандай? мадақтау сөзімен
ынталандыру.
жауап беруге бағыттау Мәтін - ӛте күрделі тілдік құрылым.
мақсатында кейбір Осы құрылымды айқындайтын басты
оқушыларға қосымша белгілері - жүйелілік және тұтастық.
ашық сұрақтар, ал Мәтіннің тұтастық категориясы сол
кейбір кӛмек қажет мәтінді ұғынып, мәнін түсінгенде ғана
ететін оқушыларға пайда болатын, оның логикалық
қосымша жетелеуші жағымен тығыз байланысты болса, ал
сұрақтар қойылады. оның жүйелілігі күрделі бірліктерді
құрайтын тілдік құралдардың белгілі
әдіс - тәсілдермен ұйымдасуынан
кӛрінеді.
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырмалармен жҧмыс жасау.
ортасы оқушыларға
орындалу барысын Қыстаулар орналасқан жерлерді таңдау
Мағынаны түсіндіру
ашу. ға қазақ халқы, ерекше мән бергені бе
.
лгілі. Қыстаулық жерлерді онда қыста
80
татын мал түліктеріне және
жайылымның табиғи жағдайына қарай та
ңдайтын, қысқы жайылымды дұрыс пай
далану үшін қазақтар қыстау тӛңірегін
дегі жерді бірнеше алаңға бӛліп, ең ал
дымен қыстаудан алыстағы Дескриптор
ӛрістерді пайдаланып жақын жайылым 1.Мәтіндегі негізгі
қыстың соңына қалдырған. Қыстыгүні ақпараттарды
тебіндеп келген малды суарудың да іріктейді;
қажеті жоқ, ӛйткені жұлып жеген шӛпп 2.Қосымша
ен бірге қар қауып, сусынға қандырад ақпараттарды
ы. Ал қорада шӛпте тұрған малды күні ажыратады;
не екі рет суару керек. Мал суару үшін, 3.Мәтіннің реттілігін
қажетті құдықтар тау адырлар анықтайды;
етегі, шилі жерлерде қазылады. Сондық .«Жарайсың!»
тан қыстау аттарында географиялық тер «Керемет»
миндердің «Сенің қолыңнан
басым болуына себепші болды. келеді» деген
Қыстаулар маңында бұлақтар, құдық, кӛ мадақтау сөзімен
л, жыра,сайлар кӛптеп кездеседі. ынталандыру
Қыстауларды, қысқы жайылымдардың м
еншікті сипаты болған. Осы күнге дейі
н сақталып қалған қыстау қоныс
атауларында антропонимдердің жиі кезд
есетінін байқауға бола-ды.
3. Қыстүгіні тебіндеп келген малды
суармаудың себебі
A) Қыста су қатып жатады
B) Мал қыста суға тӛзімді болады
C) Қар қауып алады
D) Жҧлып жеген шӛппен қар жеп
алады
E) Мал тебіндеп келгендіктен
4. Қыстау таңдауға ерекше мән
берілуінің себебі
A) Жақын жайылымнан болуы үшін
B) Тебіндетін шӛп болуы үшін
C) Жайылымның табиғи жағдайы
дҧрыс болуы ҥшін
D) Құдық қазуға ыңғайлы болуы үшін
E) Тау адырлары болуы үшін
5. Қазақстанда ӛсетін бидай түрлері
A) Қызыл бидай
B) Шашақты бидай
C) Күрделі масақты бидай
D) Кӛбен бидай
E) Есіл бойы бидайы
6.Бидайдың гүл шоғырындағы
масақтардағы гүл саны
A) 2-5
B) 3-5
C) 4-5
D) 1-2
E) 3-4
Кҥйеу қоржын
Жас жұбайлар, той иелері, құда-құдағи,
жүректі жарып шыққан ақ тілектер,
кӛңілді әуен, қызықты шоу-бағдарлама
және осының барлығын бір – бірімен
байланыстырып, ӛмірде бір рет қана
болатын оқиғаны барынша есте
қалатындай етіп ӛткізуге ӛз үлесін
қосатындарынды асаба. Бұның барлығы
бір күнде ғана орын алатын оқиғалар.
Алайда, дайындығы мен машақаты
бірнеше айларға созылады. Той алдында
әулеттің ақылдасуы (құрылтай),
тойға дайындық, ас мәзірі, қонақтар
тізімі, ӛтетін орны (мейрамхана), киіт
және басқада кәде сыйларды дайындау,
бұның барлығы уақыт бӛлуді қажет
ететін жұмыстар. «Тойдың боларынан,
боладысы қызық» деген содан қалса
керек. Бұдан бӛлек, міндетті түрде ӛткізу
керек жӛн-жоралғылар, салт-дәстүрлер
де бар. Оларды ӛткізу үшін де арнайы
дайындық қажет.
1. Той алдындағы әулеттің ақылдасуы
A) Ақыл шай
B) Мейрамхана
C) Кәде сый
D) Қҧрылтай
E) Құда қоржын
2. Тойдың дайындығының реті
1. Құрылтай
2. Тойға дайындық
3.Қонақтар тізімі
4. Ас мәзірі
5. Кәде сыйлар дайындау
6. Ӛтетін орны
A) 1, 2, 4, 3, 6, 5
B) 1,4, 6, 3, 5, 2
C) 5, 1, 6, 4, 3, 2
D) 6, 4, 2, 5, 1, 3
E) 3, 4, 1, 2, 6, 5
Сабақтың «Тӛрт сӛйлем» әдісін Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы пайдаланып сабақ оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы «Тӛрт сӛйлем» әдісі
Ой толғаныс. бойынша түсінгеніңді тұжырымдайды. бойынша берілген
Рефлексия жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. орындайды-3б.
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа
сӛйлеммен дәлелде. «Жұлдыздар шеруі» тәсілі арқылы қатысу
Мысал:Пікіріңді кӛрініс табады. белсенділігіне қарай
ӛмірмен «Бағалау
байланыстырып, бір дескрипторы» әдісі
мысал келтір. арқылы ӛзін-ӛзі
Қорытынды:Тақырып бағалайды.
бойынша қорытынды
жаз.
81
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Мәтіндегі логикалық сұрақтар.
№26-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Мәтіндегі логикалық сұрақтар
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды логикалық мағынасын бұзбай мәтін құрастыруға, мазмұнына лайық ат
қоюға үйрету, мәтін түрлерін ажырата білуге дағдыландыру, мәтін туралы білімдерін
кеңейту.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Жаңа Саралау: Бұл жерде Мәтінді оқығаннан кейінгі кезең. Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете Логикалық сұрақтар;
отырып Сӛздік жұмыстар;
ҥйренемін»тәсілі Фонетикалық жаттығулар; «Жарайсың!»
«Керемет»
қолданылады. Бірін- Сӛйлем құру; «Сенің қолыңнан
келеді» деген
бірі оқыту арқылы Мәтінге жоспар құру; мадақтау сөзімен
ынталандыру.
жауап беруге бағыттау Аударым;
мақсатында кейбір Мәтінге ат қою;
оқуш ыларға қосымша Диалог, ситуация құру;
ашық сұрақтар, ал Мәтінің мазмұнын жоспар бойынша
кейбір кӛмек қажет айту;
ететін оқушыларға
қосымша жетелеуші
сұрақтар қойылады.
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырмалармен жұмыс жасау.
ортасы оқушыларға
орындалу барысын Жақсыны кӛрмек ҥшін
Мағынаны түсіндіру
ашу. Берілген сөздерден мағнасына қарай
.
сөйлемдер құрандар.
82
А) ӛте, тілін, оңай, қазақ, үйрену.
Ә) барып, үшін, мен, жүрмін, қазақ,
курстарға, тілін, арнайы, уйрену.
Б) жақсы, ағылшын, мен, қазақ, білемін,
орыс, тілдерін.
В) де, тіл, ӛнер, бірнеше, білу.
Г) меңгергім, кӛптеген, келеді, мен, Дескриптор
тілдерді. 1.Мәтіндегі негізгі
Ұқсас мағыналас сөздерді тап. ақпараттарды
Ел, немере, ағайын, бала, іріктейді;
Туыс, халық, шаңырақ, туған жер, 2.Қосымша
Отбасы, шӛбере, туысқан, жанұя. ақпараттарды
Әр топтағы артық сөзді тап. Оны ажыратады;
сыз. Неге оны артық деп ойлайсың? 3.Мәтіннің реттілігін
Терезе, есік, шатыр, қақпа. анықтайды;
Қаңтар, сәуір, тамыз, сәрсенбі. .«Жарайсың!»
Сүт, қаймақ, ет, айран. «Керемет»
Қосу, азайту, әріп, кӛбейту. «Сенің қолыңнан
Жүру, секіру, ұйықтау, жүгіру. келеді» деген
Сабыр, Ғани, Әлімбаев, Шоқан. мадақтау сөзімен
ынталандыру
Жұрнақтар Мысал Сӛйлемдер
дар
Берілген сөзге ұқсас сөздерді жаз.
А - т-
Н-і-
А-л-
і-
Судың да сҧрауы бар
Сөйлемді аяқта.
А) 3 кӛл атауларын жаз.
Ә) 3 мұхит атауларын жаз.
Б) 3 ӛзен атауларын жаз.
В) Қайық жолы ----
Қарсы мағыналас сөздерді жаз.
Сулы - қатты - ыстық-
Тез - сүйық - жарық –
Ашық - жылы - қара –
Сөздерді оқы. Талдап түсіндіріп бер.
Ата сұр тап май
Ана тұр қап сай
Аға бұр шап тай
Сөздерді оқып шық. Оларды топқа
бөліп ретімен жаз.
Сәрсенбі, бейсенбі, түн, кеш, дүйсенбі,
сенбі, сейсенбі, күн, жұма, жексенбі, таң.
А) Апта күндері -. . .
Ә) Мезгіл - . .
1. Диалогты жалғастырыңыздар.
- Бүгін опера және балет театрында
қандай қойылым жүріп жатыр?
- ...
- Драмалық театр қай жерде?
- ...
- Спектакль қашан басталады?
-...
- Спектакль қашан бітеді?
- ...
- Билет таба аламыз ба?
- ...
- Портердің бірінші қатарының орыны
қанша?
- ...
- Бүгінгі сеансқа билеттер бар ма екен?
- ...
- Қашан басталады?
- ...
- Қашан қай кезде кездесеміз?
2. Кестені толтырыңыздар.
83
-ып,-іп,-п барып, Ол барып
келіп, келді. Солар
оқып. келіп
отыр. Кітабын
оқып жүр.
-а,-е,-й
-ғалы,-гелі,
-қалы,-келі.
-ғанша,-
генше
-қанша,-
кенше
-майынша,
-мейінше
Кӛп нҥктенің орнына тиісті
қосымшаларды қойыңыз.
Оқушылар мәтінннің мазмұнын айт...
берді. Бұл оқиғаны айт... жүретін
болды. Сол әңгімені есті... пікірі ӛзгеріп
кетті. Сіздер бар... бәрі естіп алатын
болды. Сол кӛйлекті сатып ал...... кӛңілім
тынышталар емес.
Сабақтың «Тӛрт сӛйлем» әдісін Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы пайдаланып сабақ оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы «Тӛрт сӛйлем» әдісі
Ой толғаныс. бойынша түсінгеніңді тұжырымдайды. бойынша берілген
Рефлексия жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. орындайды-3б.
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа
сӛйлеммен дәлелде. «Жұлдыздар шеруі» тәсілі арқылы қатысу
Мысал:Пікіріңді кӛрініс табады. белсенділігіне қарай
ӛмірмен «Бағалау
байланыстырып, бір дескрипторы» әдісі
мысал келтір. арқылы ӛзін-ӛзі
Қорытынды:Тақырып бағалайды.
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Мәтіндегі логикалық сұрақтар.
№27-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Мәтіндегі логикалық сұрақтар
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды логикалық мағынасын бұзбай мәтін құрастыруға, мазмұнына лайық ат
қоюға үйрету, мәтін түрлерін ажырата білуге дағдыландыру, мәтін туралы білімдерін
кеңейту.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
84
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
Жаңа түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
сабаққа
кіріспе Саралау: Бұл жерде «Артығын алып таста» әдісімен Слайд
саралаудың «Ҥйрете Барысы: Мұғалім адам бойындағы асыл
отырып қасиеттерді атайды, оқушылар «дұрыс»
ҥйренемін»тәсілі деп жауап беріп отырады, тақырыпқа «Жарайсың!»
қолданылады. Бірін- қатысты емес, артық қосылған сӛзді «Керемет»
бірі оқыту арқылы байқаса, «бұрыс» деп алып тастайды. «Сенің қолыңнан
жауап беруге бағыттау Мысалы: «Мейірімді, қайырымды, келеді» деген
мақсатында кейбір еңбекқор, қатігез, қамқор, ашушаң, мадақтау сөзімен
оқушыларға қосымша үлкенді сыйламау, комектесу, жаман ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал сӛз айту, үлкеннің сӛзін бӛлмеу, кішіге
кейбір кӛмек қажет қамқорлық, ӛтірік айту,үлкенге орын
ететін оқушыларға беру т.б. Осындағы асыл қасиеттерді
қосымша жетелеуші топтастырсақ, қандай тұжырым жасауға
сұрақтар қойылады. болады?
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Тапсырмалармен жұмыс жасау.
ортасы оқушыларға «Галереяны шарлау» әдісі арқылы
орындалу барысын иллюстрациялар кӛрсетіледі.
Мағынаны түсіндіру Оқушылар берілген тірек сӛздер мен
ашу. суреттерді байланыстыра отырып, мәтін
құрайды, берілген иллюстрациялар
. бойынша тақырыпты болжайды.
«Кілттік сӛздер» әдісі
Шарты: Берілген тірек сӛздер мен
тіркестерді қатыстырып, 1 Дескриптор:
сӛйлем айтыңыз. - мәтіннен ақпаратты
Тірек сӛздер: Сәлемдесу,орын беру,жол тыңдап, ӛз
беру,үлкенді сыйлау,жақсылық,кӛмекте сӛзімен түсіндіреді.
- мәтін мазмұнына
су. қатысты 3 сұрақ
Оқушыларға мәтін
тыңдату. құрастырады, сұрақ
тарға жауап береді.
Адам бойында жақсы, жаман
қасиеттер болады екен. .«Жарайсың!»
Бізге ақылдылық пен адалдылықты, «Керемет»
қарапайымдылық пен
«Сенің қолыңнан
кішіпейілділікті, келеді» деген
инабаттылықты үлкендер үйретеді. мадақтау сөзімен
Бойымызға анамыздың ақ сүтімен, ынталандыру
анамыздың тілімен дариды. Біз оны
түсініп ата-бабамыздың салт-дәстүрі,
әдеттерін үйренуге
тырысамыз. Адам болатын бала
жақсы қасиеттерді үйреніп, жаман
мінез, әдеттерден, ұнамсыз
қылықтардан аулақ болуға
тырысады. Басқалармен қарым –
қатынас жасағанда әдеп пен ақылды
ұмытпайды.
"Ақпаратты сүзу" әдісі
Оқушылар мәтінді тыңдап болғаннан
кейін, қаншалықты мәтінді
тыңдағандарын анықтау үшін бір-біріне
түсіндіреді.
Мәтін бойынша 3 сұрақ жазып басқа
топпен алмасады.
«Шеңбер бойындағы әңгіме».
Оқушылар ішкі және сыртқы шеңберге
отырады, жақсылық деген не, оны
85
Ф. Мұғалім аралап, білудің маңыздылығы туралы
бағалап жүреді. сӛйлеседі. 2 минут ішкі шеңбердегі
оқушылар сӛйлейді,
2 минуттан кейін сыртқы
шеңбердегілер ойды жалғастырып
кетеді.
Жұптар бір-біріне:
- Ойын еркін жеткізуіне;
- Сӛздік қорына;
Жазбаша жҧмыс «Аяқталмаған
сӛйлем»
Мына сӛйлемді аяқтаңдар.
Менің ойымша, мен …
Ӛзгелер мені …
Мен келешекте …
Бойымнан табылады.....
Жақсы қасиет......
Жамандықты түсінсем....
Сабақтың «Тӛрт сӛйлем» әдісін Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы пайдаланып сабақ оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы «Тӛрт сӛйлем» әдісі
Ой толғаныс. бойынша түсінгеніңді тұжырымдайды. бойынша берілген
Рефлексия жаз. Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты тапсырманы толық
Пікір:Оқыған мәтін бекіту, қорытындылау. орындайды-3б.
бойынша ӛз пікіріңді Тиімділігі:Оқушы алған білімін
бір сӛйлеммен жаз. жинақтап, саралай білуге дағдыланады. Оқушылар бір-
Дәлел:Ӛз пікіріңді бір Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың бірінің сабаққа
сӛйлеммен дәлелде. «Жұлдыздар шеруі» тәсілі арқылы қатысу
Мысал:Пікіріңді кӛрініс табады. белсенділігіне қарай
ӛмірмен «Бағалау
байланыстырып, бір дескрипторы» әдісі
мысал келтір. арқылы ӛзін-ӛзі
Қорытынды:Тақырып бағалайды.
бойынша қорытынды
жаз.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Тыңдалым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар.
№28-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Тыңдалым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар
Сабақтың мақсаты: Оқушылардың бойынан тыңдалым дағдысын қалыптастыру.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
86
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Жаңа Саралау: Бұл жерде «Тыңдалым» – «аудирование» деген Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете терминнің білдіретін мағынасы – «есту
Сабақтың отырып арқылы түсіну». Бұл термин айтылған не
ортасы
ҥйренемін»тәсілі техникалық аппараттарға жазылған «Жарайсың!»
Мағынаны
ашу. қолданылады. Бірін- аудиомәтіндегі сӛздерді, сӛйлемдерді «Керемет»
.
бірі оқыту арқылы тыңдай білудің нәтижесінде қабылдау «Сенің қолыңнан
87
жауап беруге бағыттау және түсіну дегенді білдіреді. Бұл келеді» деген
мақсатында кейбір атаудың ең басты мәні адамдар мадақтау сөзімен
оқушыларға қосымша арасындағы қарым-қатынасты жүзеге ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал асыратын тілдік бірліктерді тыңдау, есту
кейбір кӛмек қажет арқылы қабылдау және ұғу . Тыңдау
ететін оқушыларға арқылы қабылдау, түсіну қабілеттерін
қосымша жетелеуші дамытуға арналған фонетикалық,
сұрақтар қойылады. лексика-грамматикалық жаттығулар
орындату: берілген ақпаратпен
келісукеліспеу, сұраққа жауап, түсіп
қалған дыбысты, қосымшаны, сӛзді
анықтау, сӛйлемді аяқтау,т.б. Үшінші
кезең үш түрлі тапсырмадан тұрады: 1)
Тыңдалған мәтінді түсіне білу; 2)
қабылданған ақпаратты шығармашылық
ӛңдеуден ӛткізе білу; 3) алынған
ақпаратты тілдік қарым-қатынаста
қолдана білу. Яғни, бұл кезеңде алынған
ақпартты дискуссияда, біреуге кеңес
немесе жаңа ақпарат беруде қолдану
керек.
Мәтінмен жұмысты Берілген тапсырма бойынша мәтінді
оқушыларға оқиды. Ӛзіндік ойын тұжырымдайды.
орындалу барысын Оқып, танысқан кеңестерді басшылыққа
түсіндіру алып, сұрақтарға жауап береді.
Тапсырмалармен жұмыс жасау.
1-нұсқа
ТЫҢДАЛЫМ
Мәтінді тыңдаңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Бекзат – студент. Ол Алматыда, ауласы
кең жер үйде тұрады. Оның үйінде әдемі Дескриптор:
бау-бақша бар. Бау-бақшада ағаштар, - мәтіннен ақпаратты
тыңдап,дұрыс
ӛсімдіктер кӛп. Бекзат ауласына гүл
отырғызады. Оның ауласындағы гүлдер вариантын белгілейді.
ӛте әдемі. Гүлдер жақсы ӛсу үшін ол
гүлдерді жиі суарады. Бекзат жыл сайын
кӛшет отырғызады. Ӛсімдіктер ауаны .«Жарайсың!»
«Керемет»
тазартады.
«Сенің қолыңнан
1. Бекзат .... тҧрады.
келеді» деген
а) пәтерде
мадақтау сөзімен
в) кӛшеде
ынталандыру
с) жер үйде
д) бӛлмеде
2. Қандай ҥйде бау-бақша болады?
а) пәтерде
в) тұрғын үйде
с) жер үйде
д) кӛшеде
3. Ӛсімдіктер ауаны .... .
а) тазартады
в) суарады.
с) ластайды
д) жасайды
4. Гҥл жақсы ӛсу ҥшін .... керек.
а) суару
в) жұлу
с) ӛсіру
д) егу
5. Таза ауа денсаулыққа .... .
а) пайдалы
в) пайдасыз
с) зиян
д) тӛмен
6. Бекзат .... .
а) оқушы
в) сәби
с) студент
Ф. Мұғалім аралап, д) мұғалім
бағалап жүреді.
2-нҧсқа
ТЫҢДАЛЫМ
Мәтінді тыңдаңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Қоршаған ортаны қорғау - қазіргі кездегі
Тӛмендегі мәтін ӛткір мәселелердің бірі. Ол -еліміздің
жолдарына қатысты болашағы, халықтың байлығы.
сӛздерді топта талдап, 5 маусым - Қоршаған ортаны қорғаудың
кестені толтыр. дүниежүзілік күні. Оның негізгі мақсаты
Мақсаты:Мәтінге - табиғатты қорғау мәселесіне
жұртшылықты шақыру. Ол мереке
қатысты сӛздерді
ретінде табиғатты қорғауға арналған. Ол
ажыратады.
Тиімділігі: Тыңдалым күні әр түрлі ойын-сауық, ағаш
мен айтылым дағдысы отырғызу, сурет салу, саябақтарды
қалыптасады. тазалау сияқты жұмыстар ӛткізіледі.
Саралау: Бұл Келер ұрпаққа жасыл орман, мӛлдір де
таза ӛзен-кӛл мен таза ауа қалдыру -
тапсырмада саралаудың біздің борышымыз.
«Зерделеу» тәсілі 1. Қоршаған ортаны қорғау - ….
кӛрініс табады.
мәселелердің бірі.
а) ескі
в) жаңа
с) ӛткір
д) жақсы
2. .... - еліміздің болашағы.
а) қоршаған орта
в) орман
с) тоғай
д) ағаш
3. .... - Қоршаған ортаны қорғау кҥні.
а) 1 қыркүйек
в) 30 тамыз
с) 7 мамыр
д) 5 маусым
4. Ол мереке ретінде .... арналған.
а) тәрбиелеуге
в) оқуға
с) тойлауға
д) табиғатты қорғауға
5. Келер ҧрпаққа жақсы қоршаған
ортаны қалдыру – біздің .... .
а) мақсатымыз
в) арманымыз
с) борышымыз
д) міндетіміз
ІІІ нҧсқа
ТЫҢДАЛЫМ
88
Мәтінді тыңдаңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Бүгінде экология ғаламшар халқының ең
үлкен проблемасына айналды. Табиғи
ресурстар азайып барады. Бізді қоршаған
орта ластанған. Үлкен қалалардың
ауасында адам ағзасына зиян кӛптеген
улы заттар кездеседі.
Табиғат - тірі дүние. Біз табиғаттан тек
алуды білеміз. Оның бар байлығын
пайдаланып жатырмыз. Ал табиғатқа
қамқорлық жасауды ұмытып кетеміз.
Табиғатқа келтірген зиян - ӛзімізге
жасаған қастандығымыз. Табиғатты
аялайық!
1. Экология ең …. проблемаға
айналды.
а) үлкен
в) кіші
с) маңызды
д) зор
2. Табиғи ресурстар …. .
а) кӛбейіп барады
в) азайып барады
с) алынып барады
д) салынып барады
3. Бізді қоршаған орта …. .
а) таза
в) лай
с) тазарған
д) ластанған
4. Біз табиғаттан тек …. білеміз.
а) беруді
в) айтуды
с) алуды
д) қарауды
5. Оның бар байлығын пайдаланып
…. .
а) отырмыз
в) жатырмыз
с) тұрмыз
д) жүрміз
6. Табиғатқа қамқорлық жасауды …. .
а) есте сақтаймыз
в) ұмытып кетеміз
с) ойлаймыз
д) білеміз
7. Табиғатқа келтірген зиян - ӛзімізге
келтірген …. .
а) пайда
в) айла
с) мәселе
д) зиян
8. Табиғатты …. !
а) қорғайық
в) аялайық
с) ластайық
д) шашайық
89
Сабақтың Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Дескриптор:
соңы
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы «Білім сандығы»
Ой толғаныс.
Рефлексия тұжырымдайды. әдісі бойынша
Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты берілген
бекіту, қорытындылау. тапсырманы толық
Тиімділігі:Оқушы алған білімін орындайды-3б.
жинақтап, саралай білуге дағдыланады.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың Оқушылар бір-
бірінің сабаққа
қатысу
белсенділігіне қарай
«Бағалау
дескрипторы» әдісі
арқылы ӛзін-ӛзі
бағалайды.
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Оқылым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар.
№29-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Оқылым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар
Сабақтың мақсаты: Оқушылардың бойынан оқылым дағдысын қалыптастыру.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
басы кезеңі: арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Қызығушыл Оқушылармен I топ: Жасыл
ық ты ояту. амандасу, II топ: Ақ
түгендеу. ІІІ топ: Қызыл
Жаңа Саралау: Бұл жерде Оқылымның мынадай ішкі дағдыларын Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете әр сабақ барысында қолдануға болады.
90 отырып 1. Мазмұнын түсіну үшін оқу немесе кӛз
ҥйренемін»тәсілі жүгіртіп оқу — мәтіндегі жалпы идеяны «Жарайсың!»
қолданылады. Бірін- түсіну үшін тез оқып шығу. «Керемет»
бірі оқыту арқылы 2. Нақты ақпараттарды табу үшін оқу — «Сенің қолыңнан
жауап беруге бағыттау мәтін ішіндегі ақпараттарды тауып алу келеді» деген
мақсатында кейбір үшін оқу, яғни ол үшін тұтас мәтінді мадақтау сөзімен
оқушыларға қосымша түсініп оқу, мазмұнын білу маңызды ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал емес. Мысалы, мәтіннен қажет пайыздық
кейбір кӛмек қажет кӛрсеткіштерді, жылдарды немесе
ететін оқушыларға қажетті сӛздерді тауып алу.
қосымша жетелеуші 3. Детальді түрде оқу- әрбір сӛздің
сұрақтар қойылады. мағынасын түсіну үшін мәтінді сӛзбе-сӛз
оқу. Мысалы, келісімшарттағы
талаптарды немесе нұсқауларды түсіну
үшін сӛзбе-сӛз оқимыз.
4. Сӛз мағынасын контексттен ажырату
— мәтін ішіндегі таныс емес сӛздің
мағынасын болжау үшін, оның
айналасындағы сӛздер мен сӛйлемге
назар аудару.
5. Мәтін құрылымын түсіну — мәтін
құрылымының ұйымдастырылуын
түсіну. Мысалы, кіріспе бӛлім, негізгі
бӛлім, қорытынды бӛлім.
6. Болжай білу — оқылым тапсырмасы
алдында қолданылатын тәсіл. Оқушылар
мәтінді оқымас бұрын оның мазмұны
мен кӛтеретін мәселесі жӛнінде ойланып,
талқылап кӛреді. Ол үшін олар мәтін
тақырыбына, оған берілген суретке
қарап болжай отырып, сол тақырыпта ӛз
білімдерін қолданады. Бұл тәсіл мәтінді
оңай түсінуге кӛмектеседі.
7. Мәтін түрлерін ажырата білу — әр
мәтіннің ӛзіндік ерекшелігін,
ұйымдастырылуын, стилін ажырата білу.
Мәтін түрлері: хат, мақала, жарнама,
әңгімелер, поэма, құттықтау қағазы,
ақпараттық брошюра, үнпарақ,
хабарландыру, т.б. Бұл дағдыларды іске
асыру үшін құрылатын тапсырмалардың
да ӛз реті болуы тиіс. Мысалы,
оқылымға арналған тапсырмалар
құрылымы тӛмендегідей: Оқылым
алдындағы тапсырма: мәтін тақырыбын
ашуға бағытталған жаттығулар, сӛздерді
алдын-ала үйрету, мәтін мазмұнын
болжауға байланысты сұрақтар қою.
Оқылым барысындағы тапсырма:
әртүрлі оқылым дағдыларын дамытуға
арналған жаттығулар (сұрақтар).
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Берілген тапсырма бойынша мәтінді
ортасы оқушыларға
орындалу барысын оқиды. Ӛзіндік ойын тұжырымдайды.
Мағынаны түсіндіру
ашу. Оқып, танысқан кеңестерді басшылыққа
.
алып, сұрақтарға жауап береді.
91
Тапсырмалармен жұмыс жасау.
1-нұсқа
ОҚЫЛЫМ
Мәтінді оқыңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Алматы қаласының экологиясы нашар,
себебі бұл қалада автокӛліктер, ӛндіріс Дескриптор:
- мәтіннен ақпаратты
орындары ӛте кӛп. Олардың түтіні тыңдап,дұрыс
ауаны, табиғатты, суды ластайды. Лас вариантын белгілейді.
ауа адам денсаулығына зиян. Ауа таза
болу үшін адамдар кӛп ағаш, гүл
отырғызу керек. Қаланың тазалығын .«Жарайсың!»
сақтау үшін қоғамдық ортада, «Керемет»
саябақтарда, демалыс орындарында «Сенің қолыңнан
қоқыс тастамау керек.
1. Алматы қаласының экологиясы .... . келеді» деген
мадақтау сөзімен
а) жақсы
ынталандыру
в) әдемі
с) нашар
д) тәуір
2. Алматының экологиясы жаман,
себебі .... .
а) үйлері биік
в) жолдары кең
с) автокӛліктер мен ӛндіріс орындары
кӛп
д) пеш жағады
3. .... табиғатты, суды ластайды.
а) таза ауа
в) лас ауа
с) таза су
д) лас су
4. Ауа таза болу ҥшін .... керек.
а) ағаш отырғызу керек
в) ӛндіріс орны кӛп болу керек.
с) қалада автокӛлік кӛп болу керек
д) үйлерге от жағу керек
5. Қаланың тазалығын сақтау ҥшін
демалыс орындарына, қоғамдық
ортада қоқыс .... .
а) тастау керек
в) тастамау керек
Ф. Мұғалім аралап, с) жинау керек.
бағалап жүреді. д) лақтыру керек
6. Лас ауа адам денсаулығына .... .
а) жақсы
в) зиян
с) тиімді
Тӛмендегі мәтін д) қолайлы
жолдарына қатысты ОҚЫЛЫ
сӛздерді топта талдап, Мәтінді оқыңыз және тӛмендегі
кестені толтыр. сҧрақтарға жауап беріңіз.
Мақсаты:Мәтінге Қазіргі уақытта тәуелсіз Қазақстан -
ядролық қарусыз мемлекет. Бірақ
қатысты сӛздерді
бұрынғы кеңес үкіметі кезінде үш сынақ
ажыратады.
Тиімділігі: Тыңдалым полигоны болған. Соның ең үлкені -
мен айтылым дағдысы Семей сынақ полигоны. Бұл полигонда
қалыптасады. бірінші бомба 1949 жылы тамыз айының
Саралау: Бұл 29-ы күні жарылған. Семей полигонында
барлығы 456 жарылыс ӛткізіліпті.
тапсырмада саралаудың Біз Жер-Ана жыламаса екен дейміз. Бұл
«Зерделеу» тәсілі бүкіл ғаламшар адамдарының ойы.
кӛрініс табады. 9. Қазақстан - ядролық қарусыз …. .
а) мемлекет
в) елді мекен
с) ауыл
д) облыс
10. Бҧрын …. сынақ полигоны болған.
а) бес
в) алты
с) бір
д) үш
11. Ең ҥлкені - …. сынақ полигоны.
а) Арал
в) Орал
с) Семей
д) Байқоңыр
12. Онда жарылыс ӛткізілді.
а) 203
в) 450
с) 584
д) 456
13. Біз Жер-Ана …. екен дейміз.
а) жыламаса
в) құламаса
с) егілмесе
д) секірмесе
14. …. жылы жарылған.
а) 1945 жылы
92
в) 1990 жылы
с) 1949 жылы
д) 1963 жылы
ОҚЫЛЫМ
Мәтінді оқыңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Қазіргі кезде мемлекеттік тілді үйренуге
деген ықылас күшейіп келеді. Мысалы,
саясаткер, депутат Юрий Кубайчук:
«Мен мемлекеттік тілде сӛйлеуге
талпынып жүрмін, ӛйткені Қазақстан -
Отаным, туып-ӛскен жерім.
Қазақстандықтар мемлекеттік тілде
сӛйлеумен қатар жаза білу қажет»,-
дейді. Евгений Аман мемлекеттік тіл
жайында былай дейді: «Жылдан жылға
мемлекеттік тілді қоғамда кеңінен
қолдану мәселесі қазақстандықтар
тарапынан қолдау тауып келеді. Қазақ
тілді кӛптеген жұлдыздардың пайда
болуы қазақ мәдениетіне деген
ӛзгелердің сүйіспеншілігі мен
қызығушылығын туғызды. Мен ӛзім
шетелге жолсапарлап барсам да, қазақы
сувенирлерді алып барамын», - дейді.
Сондай-ақ, кӛшедегі жарнамалардың
кӛбісі қазақ тілінде. Теледидарларда да
қазақ тілді кинолар және жарнамалар
кӛптеп шығып жатыр. Осыдан біз қазақ
тілінің беделінің артқандығын
байқауымызға болады.
9. Қазіргі кезде қай тілге деген ықылас
кҥшейіп келеді?
а) қазақ
в) орыс
с) ағылшын
д) неміс
10. Юрий Кубайчук мемлекеттік тілді
.... .
а) таза сӛйлейді
в) білмейді
с) үйреніп жүр
д) жақсы біледі
11. Ол қайда туып ӛскен?
а) Ресейде
в) Канадада
с) Ӛзбекстанда
д) Қазақстанда
12. Қазақ тілінде сӛйлеумен қатар .... .
а) ән айта білу керек
в) билей білу керек
с) домбыра тарта білу керек
д) жаза білу керек
13. Евгений Аманның айтқан сӛзін таб
ыңыз.
а) мемлекеттік тілде ӛлең жаттау керек
в) достарымның кӛбісі ағылшын тілінде
сӛйлейді
с) мемлекеттік тіл қазақстандықтар
тарапынан қолдау тауып келеді
д) Қазақстан - менің Отаным
14. .... пайда болуы қазақ мәдениетіне
93
деген қызығушылықты
туғызды.
а) орыс тілді жұлдыздардың
в) қазақ тілді жұлдыздардың
с) ӛзбек тілді жұлдыздардың
д) саясаткерлердің
15. Ол шетелге
барғанда не алып барады?
а) қазақы сувенирлер
в) ескерткіштер
с) ойыншықтар
д) киімдер
ОҚЫЛЫМ
Мәтінді оқыңыз және тӛмендегі
сҧрақтарға жауап беріңіз.
Менің үш ұлым бар. Балаларым – менің
мақтанышым. Үлкен ұлымның аты –
Асхат. Ортаншым – Азамат. Кенже ұлым
– Самат. Асхат – заңгер. Асхат –
алғашқы кӛрген қызығым. Тұңғышым
ержетті. Ол – қара шаңырақ иесі.
10. Оның неше ҧлы бар ?
а) бес
в) үш
с) екі
д) бір
11. Азамат - .... .
а) кенже ұлы
в) ортаншы ұлы
с) тұңғыш ұлы
д) жалғызы
12. Кенже ҧлы - .... .
а) Асхат
в) Азамат
с) Самат
д) Аслан
13. Кім қара шаңырақ иесі ?
а) Самат
в) Азамат
с) Асхат
д) Аслан
ОҚЫЛЫМ
Мәтінді оқыңыз және
тӛмендегі сҧрақтарға жауап беріңіз.
Елімізде кӛптеген журнал-газеттер
шығады. Солардың бірі - «Қазақстан
әйелдері». Ол 1925 жылдан бастап шыға
бастады. Журнал айына бір рет шығады.
Бұл журналдағы ақпараттардың бәрі
пайдалы және қызықты. Журналда әр
айдардың ӛз ерекшелігі бар. Мысалы,
«Іздеймін сені» айдарында
оқырмандардың хаттары жарияланады.
Бір-бірімен хабары үзілген
құрбылар, туыстар, бауырлар,достар бір-
біріне іздеу салып хат жазады. «Артық
болмас білгенің» айдары тіпті қызық.
Мұнда кӛптеген нәрселердің құпиясы
мен сырын білуге болады. Мысалы,«Киіз
басудың құпиялары», «Сырмақтың да
сыры бар» деген сияқты тақырыптар осы
айдарда жарияланады. Бұл айдарлардан
94
басқа қызықты «Ел тынысы»,
«Кӛкейтесті», «Замандас», «Жұлдыздар
кӛші» деген сияқты айдарлары бар.
10. «Қазақстан әйелдері» журналы
айына қанша рет шығады?
а) екі рет
в) бір рет
с) алты рет
д) тӛрт реет
11..... айдарында оқырмандардың хатт
ары жарияланады.
а) «Ел тынысы»
в) «Кӛкейтесті»
с) «Замандас
д) «Іздеймін сені»
12. Қай айдардан кӛптеген нәрселердің
қҧпиясы мен сырын білуге
болады?
а) «Жұлдыздар кӛші»
в) «Замандас»
с) «Сымбат»
д) «Артық болмас білгенің»
13. «Сырмақтың да сыры бар»
тақырыбындағы мақаланы қай
айдарға жатқызуымызға болады?
а) «Іздеймін сені»
в) «Артық болмас білгенің»
с) «Ел тынысы»
д) «Кӛкейтесті»
14. Журнал нешінші жылдан бастап
шыға бастады?
а) 1986 ж
в) 1924 ж
с) 1932 ж
д) 1925 ж
Сабақтың Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
соңы
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
Ой толғаныс.
Рефлексия тұжырымдайды. белсенділігіне қарай
Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау
бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі
Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі
жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Жазылым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар.
№30-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Жазылым дағдысын қалыптастыруға тапсырмалар
Сабақтың мақсаты: Жазылым дағдысын қалыптастыруға арналған тапсырмаларды орындату арқылы
іскерлік қабілеттерін жетілдіру.
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
95
ыты (Ҧ). Ҧйымдастыру Топқа бӛлу. Түрлі-түсті асықтар (Қазіргі
арқылы топқа біріктіру. жағдайда)
Сабақтың кезеңі: I топ: Жасыл
басы Оқушылармен II топ: Ақ Слайд
ІІІ топ: Қызыл
Қызығушыл амандасу, «Жарайсың!»
ық ты ояту. түгендеу. «Керемет»
«Сенің қолыңнан
Жаңа Саралау: Бұл жерде Жазылым дағдысы қарапайым келеді» деген
сабаққа мадақтау сөзімен
кіріспе саралаудың «Ҥйрете стратегиялардан бастау алады. Олар: ынталандыру.
отырып -шимай жазу;
ҥйренемін»тәсілі -сызбалар түсіру;
қолданылады. Бірін- -сӛздерді құрастыру;
бірі оқыту арқылы -белгілеу;
жауап беруге бағыттау -кӛшіру;
мақсатында кейбір
оқушыларға қосымша
ашық сұрақтар, ал
кейбір кӛмек қажет
ететін оқушыларға
қосымша жетелеуші
сұрақтар қойылады.
Тапсырмаларды осы
бағытта құрған мұғалім
еш қателеспейді.
Оқушының жұмысына
жазбаша бағаны қалай
беру керек?
Оқушы үшін сіздің
жазған пікіріңіз
маңызды. Ол дәптерін
ашқан кезде, әуелі
қателігін емес, соңында
жазылған сіздің
пікіріңізді оқиды. Пән
мұғалімінің әдеттегі
жазбалары мынадай:
Жазуыңды түзе!
Сауатсыз жазылған.
Қателіктер ӛте кӛп.
Барлық жерде «ң» әрпін
тастап кеткенсің.
Салмақты ой
айтылмаған
96
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Берілген тапсырма бойынша мәтінді
ортасы оқушыларға оқиды. Өзіндік ойын тұжырымдайды.
орындалу барысын
Мағынаны түсіндіру Тапсырмалармен жұмыс жасау. .«Жарайсың!»
ашу.
. ЖАЗЫЛЫМ «Керемет»
«Сенің қолыңнан
Сабақтың 1.«Телебағдарламалар және журналдар» келеді» деген
соңы тақырыбы бойынша әңгіме жазыңыз. мадақтау сөзімен
2.Отбасыңыз туралы мәтін жазыңыз.
Ой толғаныс. «Қазақ тілі - мемлекеттік тіл» тақырыбы ынталандыру
Рефлексия бойынша бірнеше эссе жазыңыз.
3.«Экология» жайлы мақала жазыңыз.
4.«Табиғатты қорғау» туралы эссе
жазыңыз.
5.«Лас ауаның зияны» туралы мақала
жазыңыз.
Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
тұжырымдайды. белсенділігіне қарай
Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау
бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі
Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі
жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Мәтінге арналған тапсырмалар.
№31-сабақ.
Педагогтің аты-жӛні: Мусаева Перизат Айтжановна
Күні:
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Мәтінге арналған тапсырмалар
Сабақтың мақсаты: Тірек сӛздер/кӛмекші сӛздер арқылы мәтін түрлерін (әңгімелеу, сипаттау,
пайымдау) және оның құрылымдық бӛліктерін анықтау;
Жіберілген пунктуациялық, орфографиялық, грамматикалық және стилистикалық
қателерді мұғалімнің кӛмегімен тауып, түзету
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Жемістер» арқылы топқа бӛлінеді.
басы кезеңі: Оқушыларды қалаған жемістерді алып,
Қызығушыл Оқушылармен 1,2,3 топтарға бӛлініп отырады.
ық ты ояту. амандасу, Жҧмыс ережесін келісу
түгендеу. Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз,
тыңдаймыз!
Уақытты үнемдейміз!
Нақты,дәл жауап береміз!
Сабақта ӛзіміздің
шапшаңдығымызды,
тапқырлығымызды кӛрсетеміз!
Сабаққа белсене қатысып, жақсы
баға аламыз!
97
Жаңа Саралау: Бұл жерде Ширату тапсырмасы. Слайд
сабаққа
кіріспе саралаудың «Ҥйрете Мәтінді тыңдау. Мәтіннен тірек
Сабақтың отырып сӛздерді табу.
ортасы
ҥйренемін»тәсілі Мәтінді тыңдайды. Мәтіннен тірек «Жарайсың!»
Мағынаны
ашу. қолданылады. Бірін- сӛздерді табады. «Керемет»
.
бірі оқыту арқылы Оқушылар мәтіннің ғылыми мәтін екенін «Сенің қолыңнан
Сабақтың
соңы жауап беруге бағыттау дәлелдеп, ӛз пікірін білдіруіне басшылық келеді» деген
Ой толғаныс. мақсатында кейбір жасалады. мадақтау сөзімен
Рефлексия
оқушыларға қосымша Тҥсіндірме сӛздіктен сҧрақ бойынша ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал ақпарат табу, талдау жасау білігін
кейбір кӛмек қажет бағалау.
ететін оқушыларға Түсіндірме сӛздікпен жұмыс
қосымша жетелеуші ұйымдастырылады. Илеу, зиян сӛздерінің
сұрақтар қойылады. мағынасына назар аудартылады. Талдау
жасалады.
Сӛйлемдердің жалғасын тауып жазу.
Жіберілген қателерді мҧғалімнің
кӛмегімен тауып, тҥзету.
Мәтінмен жұмысты Берілген тақырыптар бойынша
оқушыларға іздену жҧмысын жасау. Постер
орындалу барысын қҧрастыру. .«Жарайсың!»
түсіндіру Оқушылардың топтық жұмысы
ұйымдастырылып, түсіндіру жұмыстары «Керемет»
жүргізіледі. Флипчарттар, маркерлер «Сенің қолыңнан
таратылып келеді» деген
беріледі. мадақтау сөзімен
1-топ. Құмырсқа туралы дереккӛздерден ынталандыру
ақпарат іздеу.
1-топ. Құмырсқа туралы дереккӛздерден
Мұғалім ақпарат іздеу.
оқушыларға топтық 2-топ. Құмырсқа туралы жұмбақтар
іздеу.
жұмысты
қорғаудың мақсаты 3-топ. Құмырсқа туралы мақалдар іздеу.
4-топ. Құмырсқаның суретін салу.
мен қойылатын
Белсенді оқу тапсырмалары(топта,
талаптарын
ҧжымда)
белгілейді және
Топтық жҧмысты бағалау. Берілген
қағазға түсіріп,
сынып қабырғасына тапсырманы орындау деңгейіне
рефлексия жасау.. Үл г і:
іліп қояды
Жұмыстарын топта • сӛйлеу барысында тақырыптан
ауытқымау;
жариялау.
• интонацияны, вербалды емес тілдік
құралдарды қолдану;
• сӛйлеу барысында берілген уақытты
сақтау.
Оқушылар ӛздерінің тақырып бойынша Оқушылардың
оқып, зерделегенін сӛйлемдер арқылы сабаққа қатысу
тұжырымдайды. белсенділігіне қарай
Мақсаты:Ӛз ойын айтып, сабақты «Бағалау
бекіту, қорытындылау. дескрипторы» әдісі
Тиімділігі:Оқушы алған білімін арқылы ӛзін-ӛзі
жинақтап, саралай білуге дағдыланады. бағалайды.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың
Қысқа мерзімді жоспар
Сабақтың тақырыбы:Жазба жұмысы.
Педагогтің аты-жӛні: №32-сабақ.
Күні: Мусаева Перизат Айтжановна
Сыныбы: Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы: Жазба жұмысы
98
Сабақтың мақсаты: Логикалық ойлау қабілетін дамыту, іскерлік қабілеттерін жетілдіру
Құндылықтарға баулу: Ынтымақтастық құндылығын топтық жұмыстар арқылы оқушылар бойына
дарытылады
Жұптық жұмыс жасау кезінде ойын еркін айтқыза отырып, ашықтық құндылығына
тәрбиеленеді. Мәтіндегі ақпараттарды анықтау және қосымша деректер жинау арқылы
суды ысырап етпеуге, құрметпен қарауға баулу.
Сабақтың барысы:
Сабақ Педагогтің іс- Оқушының іс-әрекеті Бағалау Ресурстар
кезеңі/Уақ әрекеті
ыты
Сабақтың (Ҧ). Ҧйымдастыру «Жемістер» арқылы топқа бӛлінеді.
басы кезеңі: Оқушыларды қалаған жемістерді алып,
Қызығушыл Оқушылармен 1,2,3 топтарға бӛлініп отырады.
ық ты ояту. амандасу, Жҧмыс ережесін келісу
түгендеу. Сабақта бір-бірімізді сыйлаймыз,
тыңдаймыз!
Уақытты үнемдейміз!
Нақты,дәл жауап береміз!
Сабақта ӛзіміздің
шапшаңдығымызды,
тапқырлығымызды кӛрсетеміз!
Сабаққа белсене қатысып, жақсы
баға аламыз!
Жаңа Саралау: Бұл жерде Ширату тапсырмасы. Слайд
сабаққа саралаудың «Ҥйрете Мәтінді тыңдау. Мәтіннен тірек
кіріспе отырып сӛздерді табу.
ҥйренемін»тәсілі Мәтінді тыңдайды. Мәтіннен тірек «Жарайсың!»
қолданылады. Бірін- сӛздерді табады. «Керемет»
бірі оқыту арқылы Оқушылар мәтіннің ғылыми мәтін екенін «Сенің қолыңнан
жауап беруге бағыттау дәлелдеп, ӛз пікірін білдіруіне басшылық келеді» деген
мақсатында кейбір жасалады. мадақтау сөзімен
оқушыларға қосымша Тҥсіндірме сӛздіктен сҧрақ бойынша ынталандыру.
ашық сұрақтар, ал ақпарат табу, талдау жасау білігін
кейбір кӛмек қажет бағалау.
ететін оқушыларға Түсіндірме сӛздікпен жұмыс
қосымша жетелеуші ұйымдастырылады. Илеу, зиян сӛздерінің
сұрақтар қойылады. мағынасына назар аудартылады. Талдау
жасалады.
Сӛйлемдердің жалғасын тауып жазу.
Жіберілген қателерді мҧғалімнің
кӛмегімен тауып, тҥзету.
Сабақтың Мәтінмен жұмысты Мәтінмен жұмыс жасау
ортасы оқушыларға ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫ ІІІ нҧсқа
Мағынаны орындалу барысын ксғатӛлулыддҚеемонрдртағжтареТүл,рйуж,ребысииінзодмлүм:о1нег-эимм,келоәетэтжккіунүеорзтлиітозімгкм,ентқуоожрқриуеырсшғтгыыеілрнлідыакіртңңі, м«.к««КСеаЖлдеееанрадқреіңітма»йеақдтсуое»ылгсеөыңнз!ңі»мнеанн
ашу. түсіндіру
.
қызығушылығын туғызатынынталандыру
Қазақстанның ерекше қорғалатын інжу-
маржаны болып табылады. Мысалы,
Теңіз-Қорғалжын кӛлдер жүйесінің
сулы-батпақты аумақтары 1974 жылы
сулы-батпақты аумақтар туралы Рамсар
конвенциясына сәйкес ғаламдық маңызы
бар сулы-батпақты аумаққа жатқызылды.
2000 жылы Теңіз кӛлі «Тірі кӛлдер» деп
аталатын әлемнің бірегей кӛлдері
жүйесіне енсе, 2007 жылы Қазақстанның
биоәртүрлілігін сақтау
Ассоциациясының бастамасымен
99
Қорғалжын мемлекеттік қорығы
халықаралық дәрежедегі маңызды
орнитологиялық аумақтар тізіміне
енгізілді. 2008 жылдың маусымында
Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығы
Орталық Азиядағы алғашқы
нысандардың бірі болып ЮНЕСКО-ның
әлемдік мұралары тізіміне енгізілді.
Қорық аумағының қайталанбас
бірегейлігін шӛлейтті аумақта
орналасқан ішкі континенталды сулары;
құстардың Орталық-Азиялық және
Сібірлік-Оңтүстік еуропалық ұшу
жолдарының қиылысқан жерінде
орналасуы, далалық, шалғындық,
галофитті және су қауымдастықтарының
қатар кездесуі, сирек және жойылып
кету қаупі тӛніп тұрған құстардан
тұратын биоәртүрліліктің молдығының
ерекшеліктері қалыптастырады. Бұған
қоса қорық аумағының ұзақ уақыт бойы
қорғауда болуы тұмса табиғатты
бастапқы күйінде сақтауға мүмкіндік
берді. Аталған табиғи жағдайлар
аумақты рекреациялық мақсатта игеруге
мүмкіндік береді.
1.Мәтін қай стильде жазылған?
А) публицистикалық стиль
В) ғылыми стиль
С) кӛркем әдебиет стилі
Д) ресми-ісқағаздар стилі
Е) ауыз екі сӛйлеу стилі
2. 2008 жылы Қорғалжын мемлекеттік
табиғи қорығы қандай тізімге енгізілді?
А) «Тірі кӛлдер» деп аталатын әлемнің
бірегей кӛлдері жүйесіне
В) Теңіз-Қорғалжын кӛлдер жүйесінің
сулы-батпақты аумақтарына
С) Орталық-Азиялық және Сібірлік-
Оңтүстік еуропалық ұшу жолдарына
Д) ЮНЕСКО-ның әлемдік мұралары
тізіміне
Е) Рамсар конвенциясына сәйкес
ғаламдық маңызы бар сулы-батпақты
аумаққа
3. Берілген үзінді мәтіннен алынған ба?
Қорық аумағының қайталанбас
бірегейлігін шөлейтті аумақта
орналасқан ішкі континенталды сулары;
құстардың Орталық-Азиялық және
Сібірлік-Оңтүстік еуропалық ұшу
жолдарының қиылысқан жерінде
орналасуы, далалық, шалғындық,
галофитті және су
қауымдастықтарының қатар кездесуі,
сирек және жойылып кету қаупі төніп
тұрған құстардан тұратын
биоәртүрліліктің молдығының
ерекшеліктері қалыптастырады.
А) Иә
В) жоқ
4. Қай жылы Қазақстанның
100
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Оқу сауаттылық Мусаева П.А.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search