แนวทางการดำเนินงานทันตสาธารณสุข

ทปี่ รึกษา ผูอำนวยการสำนกั ทันตสาธารณสุข
รองผูอำนวยการสำนักทนั ตสาธารณสุข
1. ทนั ตแพทยห ญงิ วรางคนา เวชวิธี หวั หนากลมุ พัฒนาทนั ตสขุ ภาพวัยทำงานและผูสูงอายุ
2. ทันตแพทยหญงิ เพ็ญแข ลาภย่ิง หวั หนากลมุ พฒั นาทันตสุขภาพเดก็ ปฐมวัยและวยั เรยี น
3. ทันตแพทยหญงิ สุรตั น มงคลชัยอรัญญา หวั หนา กลุมพฒั นาทันตสขุ ภาพวัยรนุ และปจ จัยเสี่ยง
4. ทนั ตแพทยหญงิ กรกมล นยิ มศิลป หวั หนากลมุ พฒั นาระบบทันตสาธารณสุข
5. ทันตแพทยห ญิงนนทนิ ี ตัง้ เจรญิ ดี หัวหนากลุม บริหารยุทธศาสตร
6. ทันตแพทยห ญงิ วรมน อคั รสตุ หัวหนากลุม สนับสนุนวชิ าการและการวจิ ยั
7. นางสาวพริ ยิ า วฒั นารุงกานต หัวหนา กลมุ อำนวยการ

8. นางอัญชลี แสงจันทร

คณะผจู ดั ทำ

1. กลุมบรหิ ารยุทธศาสตร
2. กลุมพัฒนาทนั ตสุขภาพเด็กปฐมวยั และวัยเรียน
3. กลมุ พัฒนาทนั ตสขุ ภาพวยั รุนและปจ จยั เสี่ยง
4. กลมุ พฒั นาทนั ตสุขภาพวยั ทำงานและผูสูงอายุ
5. กลมุ พฒั นาระบบทันตสาธารณสุข
6. กลมุ สนบั สนนุ วชิ าการและการวจิ ัย

เรียบเรียงเอกสารและจดั ทำรูปเลม รักษาการนักวิชาการสาธารณสุขเช่ยี วชาญ
นักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการพเิ ศษ
1. นางสาวพิรยิ า วฒั นารุงกานต นักวชิ าการสาธารณสุขชำนาญการ
2. นางสาวณัชชา เปรมประยรู นักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ
3. นางบังอร สภุ าเกตุ นกั วิชาการสาธารณสุขปฏิบัตกิ าร
4. นางสาวรัตนาภรณ มน่ั คง นักวิชาการสาธารณสุขปฏิบัติการ
5. นางสาวสุชาดา สรุ าเลิศ นักวิเคราะหน โยบายและแผน
6. นางสาววิจิตรา กกุ ำจัด
7. นางสาวมุทจรินทร สรุ ะสังข

จดั ทำโดย กลมุ บรหิ ารยุทธศาสตร สำนกั ทนั ตสาธารณสุข กรมอนามยั

1

คำนำ

สุขภาพชองปากจัดเปนองคประกอบหนึ่งของสุขภาพพึงประสงค ที่สงผลกระทบตอการมีสุขภาพ
และคุณภาพชีวิตที่ดี เพราะปากคือประตูสูสขุ ภาพ ปญหาสขุ ภาพชองปากจะสงผลตอระบบอื่นๆของรางกาย
ดังนัน้ เราจึงจำเปนตองดูแลสุขภาพในชองปากใหส มบรู ณ ซ่ึงในปจจุบันแนวคิดการดูแลชองปาก จะตอ งดูแล
สขุ ภาพชอ งปากใหดตี งั้ แตแรกเร่ิมและคงสภาพทด่ี ไี ว ใหความสำคัญในการสง เสริมสขุ ภาพการปองกันโรค และ
การสรางความรอบรูดานการดูแลสุขภาพชองปากจนสงผลใหเกิดการปรับเปล่ียนพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ
ชองปากดวยตนเอง ซ่ึงดกี วาการรักษา เพราะกระทำในสภาพปกติ ไมก อใหเกดิ ความเจ็บปวด ไมตองทนทุกข
ทรมานในการปวดฟน ไมตอ งยุงยาก ไมเสยี เวลา ไมต องเสียเงินในการรักษา และทส่ี ำคญั คือไมตองสูญเสียฟน
การดำเนินงานสงเสริมทันตสุขภาพและปองกันโรคของสำนักทันตสาธารณสุข ดำเนินตามแผนยุทธศาสตร 20 ป
ของประเทศดานสาธารณสุข วิสัยทัศนและยุทธศาสตรกรมอนามัย โดยกำหนดวิสัยทัศนของสำนัก
ทันตสาธารณสุขคือ การเปนองคกรหลักชองประเทศไทย ในการอภิบาลระบบสงเสริมสุขภาพชองปาก เพื่อ
ประชาชนสุขภาพดี

สำนักทันตสาธารณสุข จึงไดจัดทำเอกสารชี้แจงแนวทางการดำเนินงานทันตสาธารณสุขระหวาง
สวนกลางและสวนภูมิภาค ซ่ึงมีรายละเอียดการดำเนินงานทันตสาธารณสุข ปรากฏแนวทางการดำเนินงาน
เลมนี้ เพื่อใหทันตบุคลากรในพ้ืนที่ไดมีกรอบการดำเนินงาน เพ่ือใหเครือขายพื้นท่ีรวมมือกันขับเคล่ือนการ
ดำเนินงานทันตสาธารณสุขสูเปาหมายความสำเรจ็ อยางมีประสิทธิภาพ สงผลตอการพัฒนาทันตสุขภาพของ
ประชาชนใหมีสขุ ภาพชองปากดตี ลอดชว งวัยของชวี ิตตอไป

ตุลาคม 2564

สารบัญ 2

คำนำ หนา
ตัวชี้วัดงานทนั ตสาธารณสขุ ประจำปงบประมาณ พ.ศ. 2565 1
แนวทางการดำเนินงานพฒั นาทนั ตสุขภาพหญงิ ตง้ั ครรภแ ละเด็กปฐมวยั 3
แนวทางการดำเนินงานพฒั นาทันตสขุ ภาพเดก็ วัยเรยี นวยั รุน 4
แนวทางการดำเนนิ งานพฒั นาทันตสขุ ภาพวยั ทำงาน 16
แนวทางการดำเนนิ งานพฒั นาทนั ตสขุ ภาพผูสงู อายุ 31
แนวทางการดำเนนิ งานพฒั นาทนั ตสุขภาพในกลมุ ผูถกู คมุ ขงั 37
แนวทางการดำเนนิ งานการจัดการปจจยั เสี่ยงดานทนั ตสขุ ภาพ 45
แนวทางการดำเนินงานพฒั นาระบบทนั ตสาธารณสุข 52
61

3

ตัวชว้ี ดั งานทันตสาธารณสุข ประจำปงบประมาณ พ.ศ. 2565

4

แนวทางการดําเนินงาน
พัฒนาทันตสุขภาพหญิงตั้งครรภ์และเด็กปฐมวัย

5

โครงการสรางเสรมิ สุขภาพและปองกนั โรคในชองปากกลุม หญิงต้ังครรภและเดก็ ปฐมวยั

ตวั ชี้วัด
1. รอยละ 75 ของเด็ก 3 ป ปราศจากฟน ผุ ภายใตค วามครอบคลุมการตรวจฟนรอยละ 50
2. รอยละ 70 ของหญงิ ต้ังครรภไ ดร บั การตรวจสุขภาพชองปาก

เปาหมายผลผลติ จำนวน หนวยนับ
เปา หมายผลผลติ 1 แนวทาง

1. แนวทางการพฒั นาการเพม่ิ การเขาถึงบรกิ ารสง เสรมิ สุขภาพและปองกนั 1 แนวทาง
โรคในชองปากกลุม หญิงต้ังครรภ 13 แหง
2. แนวทางการคัดกรองและเฝา ระวังโรคฟนผใุ นเด็กปฐมวยั 3 เรือ่ ง
3. สถานพฒั นาเด็กปฐมวยั ตนแบบดา นสขุ ภาพชองปากเขตสุขภาพละ 1 แหง
4. สอื่ และหลักสูตรท่ีเกี่ยวขอ งกับการสรางความรอบรูในการดแู ลสขุ ภาพ
ชอ งปากสำหรบั หญิงตงั้ ครรภ/ ผูปกครอง/ครูผูดแู ลเดก็ และบุคลากร

เปา หมายกจิ กรรม จำนวน หนว ยนบั
เปา หมายผลลัพธ 70 รอยละ
40 รอ ยละ
1. หญงิ ตงั้ ครรภไ ดร บั การบรกิ ารสง เสรมิ สขุ ภาพและปอ งกนั โรคในชองปาก
2. หญงิ ต้งั ครรภไ ดรบั การตรวจและขัดทำความสะอาดฟน 50 รอ ยละ
3. เดก็ อายุ 3 ป ไดรบั บริการตรวจสุขภาพชอ งปาก
4. เด็กอายุ 3 ป ปราศจากฟน ผุ (caries free) 75 รอยละ
5. เด็กอายุ 0 - 2 ป ไดร ับการตรวจสุขภาพชอ งปาก 55 รอยละ

สถานการณ
การพัฒนาคนใหมีศักยภาพนั้น จำเปนตองเร่ิมต้ังแตปฏิสนธิในครรภมารดา และในชวงปฐมวัย

ซ่ึงเปนชวงอายุท่ีมีความสำคัญอยางยิ่งตอการสรางเสริมสุขภาพและพัฒนาการ เน่ืองจากเปนชวงวัยที่มี
พัฒนาการดานสมองและการเรียนรูเปนไปอยางรวดเร็ว หากเด็กไดรับการเลี้ยงดูท่ีดี และมีการสรางเสริม
สุขนิสัยที่ถูกตอง โดยพอ แม ผูปกครองและครูผูดูแลเด็กแลว จะสงผลใหเด็กมีสุขภาพที่ดีและมีพัฒนาการ
ที่สมวยั โรคฟนผุเปน ปญหาดานสุขภาพสำคญั ที่พบในเดก็ วยั น้ี จากการสำรวจสภาวะสุขภาพชองปากแหง ชาติ
คร้ังท่ี 8 ประเทศไทย พบวาเด็กอายุ 3 ป มีปญหาโรคฟนผุรอยละ 52.9 และเมื่อเด็กอายุ 5 ป เพิ่มข้ึนเปน
รอยละ 75.6 นอกจากนี้ยังพบวาประมาณรอยละ 40 มีคราบจุลินทรียอยูในระดับเสี่ยงตอการเกิดโรคฟนผุ

6

ทั้ง 2 กลุม และพบฟนผุระยะเร่ิมตนในเด็กอายุ 3 ป และ 5 ป รอยละ 31.1 และ รอยละ 31.3 ตามลำดับ
อกี ท้ังพบวาเด็กอายุ 5 ป รอยละ 18.6 มฟี นกรามถาวรซี่ที่หนึ่งขึ้นในชองปากแลว ดังนั้น การใหความสำคัญ
กับการดแู ลสขุ ภาพชอ งปากต้งั แตช วงปฐมวัยจงึ มีความสำคัญ และลดโอกาสเกิดฟน ถาวรผุได

การสงเสริมสุขภาพและปองกันโรคฟนผุในเด็กปฐมวัย ควรใหความรูแกบิดา มารดา ผูปกครอง และ
ผูเล้ียงดเู ด็ก ต้ังแตที่เร่มิ ตั้งครรภเพื่อใหหญิงตั้งครรภ ไดรับบริการสงเสริมสุขภาพและปองกันโรคในชองปาก
ท่ีเหมาะสมตามชุดสิทธิประโยชนในคลินิกฝากครรภคุณภาพ (ANC) ได และเขาใจถึงปญหาสาเหตุของโรค
ตลอดจนถึงการปองกันและเห็นความสำคัญของการสรางเสริมสุขภาพจนเมื่อคลอด เนื่องจากมีการศึกษา
ท้ังในและตางประเทศที่สนับสนุนวา การเปนโรคปริทันตขณะต้ังครรภมีความสัมพันธตอการคลอด
กอนกำหนด เด็กมีน้ำหนักแรกเกิดนอยและมารดาท่ีมีฟนผุในปากสามารถถายทอดเช้ือฟนผุไปสูลูกโดยทาง
น้ำลายได ดังน้ันหญิงต้ังครรภทุกคนควรไดรับการคัดกรองความเส่ียง ตรวจสุขภาพชองปาก และบริการ
ทันตกรรมที่เหมาะสมขณะตั้งครรภจนถึงคลอด และสงเสริมใหมารดาไดรับความรูผานการรับบริการคลินิก
สุขภาพเดก็ ดี (WCC) หรือเขาถึงสื่อตา งๆ เพ่ือเกิดความรอบรดู านสุขภาพชองปากและสงตอ ไปยังลกู รวมทั้ง
การสงเสริมใหสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย เปนแหลงที่สรางสภาพแวดลอมที่ดีเพ่ือสงเสริมสุขภาพชองปากของ
เด็กปฐมวัยที่เหมาะสม เพื่อใหเด็กปฐมวัยมีสุขภาพชองปากที่ดีไมมีฟนผุ หรือไดบริการสงเสริมสุขภาพ
ชองปาก หรือการสงตอ เพื่อรกั ษาตามความจำเปน ตอ ไป

สำนักทันตสาธารณสุข จึงไดจัดทำโครงการสรางเสริมสุขภาพและปองกันโรคในชองปาก
กลุมหญิงต้ังครรภและเด็กปฐมวัยข้ึน เพื่อใหหญิงตัง้ ครรภแ ละเด็กปฐมวัยมสี ุขภาพชองปากที่ดี เขาถึงบริการ
สงเสริมสุขภาพและปองกันโรคในชองปากท่ีเหมาะสม รับรูชุดสิทธิประโยชนของตนเอง เขาถึงสื่อเพื่อ
เพ่ิมความรอบรูดานสุขภาพชองปาก โดยพัฒนาองคความรู นวัตกรรม และส่ือสารประชาสัมพันธการดูแล
สขุ ภาพชองปากหญิงตั้งครรภและเด็กปฐมวัยรวมกับภาคีเครอื ขายและสนับสนนุ ใหก ลมุ เปา หมายไดรบั บรกิ าร
สงเสรมิ สขุ ภาพชองปากอยา งครอบคลมุ และมีคุณภาพ

7

กรอบการดำเนนิ งาน ประจำปงบประมาณ 2565

กจิ กรรมการดำเนินงาน

กิจกรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศูนยอ นามัย บทบาทจงั หวดั

โครงการสรา งเสรมิ สุขภาพและปองกันโรคในชองปากกลมุ หญิงต้งั ครรภแ ละเดก็ ปฐมวยั

การพัฒนา ผลกั ดนั นโยบาย สงเสริมสขุ ภาพชอ งปากและกำกบั ตดิ ตาม ประเมินผล

การพฒั นา ผลกั ดนั 1. บูรณาการ 1. ดำเนนิ การประสาน 1. ดำเนนิ การประสาน

นโยบาย สงเสรมิ สุขภาพ การดำเนนิ งานสงเสริม พื้นที่ และสนบั สนุนให พน้ื ท่ี และสนับสนนุ ให
ชอ งปากและกำกับ
ตดิ ตาม ประเมนิ ผล สุขภาพชอ งปากสตรแี ละ เกดิ การดำเนนิ งาน เกดิ การดำเนินงานแบบ
เดก็ ปฐมวัย ผา นกลไก แบบบรู ณาการ บูรณาการ

คณะกรรมการอนามัย 2. บูรณาการการตรวจ 2. ขบั เคลอื่ นการ

แมแ ละเดก็ ระดับประเทศ สุขภาพชองปาก ใน ดำเนนิ งานภายในจังหวัด

และพ้นื ที่ กิจกรรมฝากครรภ โดยช้ีแจงนโยบายการ

2. สนับสนนุ การ คณุ ภาพ ดำเนนิ งานใหพ้ืนท่รี บั รู

ดำเนนิ งานสง เสริม และบรู ณาการการตรวจ

8

กิจกรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอ นามัย บทบาทจงั หวดั

สขุ ภาพชองปากสตรีและ 3. สนับสนนุ ใหเ กิด สุขภาพชอ งปากใน

เดก็ ปฐมวยั ผานความ การดำเนินงานแบบ กิจกรรมฝากครรภ

รวมมอื ระหวางกระทรวง บูรณาการในการตรวจ คุณภาพ

3. พฒั นาสอ่ื สง เสริม คัดกรองสุขภาพ 3. สนับสนุนการ

สุขภาพชอ งปากสำหรบั ชอ งปากในเด็กปฐมวัย ดำเนนิ งานของพน้ื ท่ีดวย

หญงิ ต้งั ครรภ เด็กปฐมวยั รวมกับการตรวจ การจดั สรรทรัพยากร

4. บรู ณาการขบั เคล่ือน พฒั นาการและการ ตา งๆ ใหเ พยี งพอตอการ

งานสรางเสริมสขุ ภาพ เจริญเติบโต ดำเนนิ งาน และ

ในสถานพฒั นาเด็ก 4. สง เสรมิ สนับสนนุ สนับสนนุ ใหเกิดการ

ปฐมวยั 4D หญงิ ตง้ั ครรภใหม ี ดำเนนิ การแบบบรู ณา

5. สนบั สนนุ ควบคมุ ความรอบรูดา น การในการตรวจคดั กรอง

กำกบั และตดิ ตามการ สุขภาพชองปาก สขุ ภาพชองปาก รว มกับ

ดำเนนิ งาน โดยใชส่อื ตาง ๆ การตรวจพฒั นาการและ

กลมุ เปา หมาย : 5. สนบั สนนุ ส่อื และ การเจริญเติบโตใน

ทนั ตบุคลากร กิจกรรมสรางเสริม เด็กปฐมวัย

บุคลากรสาธารณสขุ สุขภาพชอ งปากใน 4. ควบคมุ กำกับ และ

และผูเกย่ี วขอ งทั้ง สถานพฒั นาเดก็ ติดตามการดำเนินงาน

สว นกลางและสวน ปฐมวัย ภายในจังหวัด

ภูมิภาค 6. ควบคมุ กำกับ และ

ครู/ผูดูแลเดก็ ตดิ ตามการดำเนินงาน

ระยะเวลาดำเนินการ : ภายในเขตที่

ต.ค.2564 - ก.ย.2565 รับผิดชอบ

การพฒั นาระบบสง เสรมิ ปอ งกนั และการบริการสุขภาพชอ งปาก (Healthy Cities)

1. ประชุมพัฒนา 1. พัฒนาแนวทางการคัด ศูนยอนามยั ท่ี สสจ.ท่เี ก่ียวของเขา รวม

แนวทางการคัดกรอง กรองและเฝา ระวงั โรคฟน เก่ยี วของเขารวม ประชมุ และใหขอ คิดเห็น

และเฝา ระวังโรคฟน ผุ ผใุ นเดก็ ปฐมวัยรวมกับ ประชุมและให ในการพัฒนาแนวทาง

ในเดก็ ปฐมวยั ผูเช่ียวชาญ ขอคดิ เห็นในการ การคัดกรองและเฝา ระวัง

9

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามยั บทบาทจังหวดั

2. จดั ทำแนวทางการคัด พฒั นาแนวทางการ โรคฟนผุในเดก็ ปฐมวัย

กรองและเฝา ระวังโรค คัดกรองและเฝาระวัง

ฟน ผุในเด็กปฐมวัย เพื่อใช โรคฟน ผุในเด็กปฐมวยั

ในสื่อ e-learning

สำหรบั ทันตบุคลากรและ

บคุ ลากรสาธารณสุข

กลมุ เปาหมาย :

- ผูรับผิดชอบงานสตรี

และเด็กปฐมวัย และ

ทันตบุคคลากร

สวนกลางและสวน

ภูมิภาค

- อาจารยม หาวิทยาลยั

หรือผูเชี่ยวชาญ

ระยะเวลาดำเนินการ :

23 พ.ย. 2564

2. ประชุมเชิงปฏบิ ัตกิ าร บทบาท 1. เขา รวมการประชุม 1. เขา รวมการประชุม

พัฒนาเครอื ขา ยสถาน 1. ชีแ้ จงการดำเนนิ งาน และผลกั ดันใหเกิด ประสานหนวยงานท่ี

พัฒนาเด็กปฐมวัยตนแบบ พัฒนาเครอื ขายสถาน เครือขา ยสถานพฒั นา เกย่ี วขอ ง และผลักดนั ให

ดานสุขภาพชอ งปาก พฒั นาเดก็ ปฐมวัย เด็กปฐมวัยตน แบบ เกดิ เครอื ขา ยสถาน

ระดับเขต ตนแบบ 2.สนบั สนุนกจิ กรรมสรา ง พฒั นาเดก็ ปฐมวยั

2. บรู ณาการขบั เคลื่อน เสริมสขุ ภาพชอ งปากใน ตนแบบ

งานสรางเสริมสุขภาพใน สถานพัฒนาเดก็ ปฐมวยั 2. ขับเคล่ือนการ

สถานพัฒนาเด็กปฐมวยั 4D 3. สนับสนุนใหหนวย ดำเนนิ งานภายในจงั หวดั

3. ประสานศอ. และ บริการตรวจสุขภาพ โดยชแ้ี จงนโยบายการ

หนว ยงายทีเ่ กย่ี วขอ งเพอื่ ชองปากในเดก็ 3 ป ดำเนินงานใหพ ้นื ทีร่ ับรู

ขบั เคลอ่ื นและพฒั นา 4. ยกระดบั สถาน รวมทั้งพัฒนาและ

10

กิจกรรมการดำเนินงาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวัด
เครือขา ย สพด. ตนแบบ พัฒนาเดก็ ปฐมวัยดาน คดั เลอื กสถานพัฒนาเด็ก
ดา นสขุ ภาพชอ งปาก สุขภาพเด็ก 4D ปฐมวยั ตนแบบดาน
ระดับเขตสุขภาพ (Development and สุขภาพชองปากระดบั
กลุมเปาหมาย : play /Diet /Dental จังหวัด
ผเู ชย่ี วชาญ นักวิชาการ /Disease) รวมท้ัง 3. สนบั สนุน สพด.ใน
ผูรบั ผิดชอบงานทนั ต พัฒนาและคัดเลอื ก การจัดกจิ กรรมสง เสรมิ
สุขภาพเดก็ ปฐมวัยจาก สถานพฒั นาเดก็ ปฐมวัย สุขภาพชองปาก การ
ศอ.ท่ี 1-12 สสม. ครู ตนแบบดา นสุขภาพ ดำเนนิ งานตางๆ ดวย
ผูดแู ลเด็กในสถานพัฒนา ชองปากระดับเขต การจัดสรรทรพั ยากร ให
เดก็ ปฐมวัย และทันต- สขุ ภาพ เพียงพอตอการดำเนินงาน
บคุ ลากรและผเู กี่ยวของ 5.สนับสนนุ ใหเกดิ การ 4. สนับสนนุ ใหเกิดการ
ระยะเวลาดำเนินการ : ดำเนินงานแบบบูรณา ดำเนนิ งานแบบบรู ณา
17 ก.พ. 2565 การในการตรวจคดั การในการตรวจคัดกรอง
กรองสขุ ภาพชองปาก สขุ ภาพชอ งปากรวมกับ
รวมกบั การตรวจ การตรวจพฒั นาการและ
พฒั นาการและการ การเจรญิ เตบิ โตในเดก็
เจรญิ เตบิ โตในเด็ก ปฐมวยั
ปฐมวยั 5. ยกระดบั สถานพัฒนา
เดก็ ปฐมวัยดา นสขุ ภาพ
เด็ก 4D(Development
and play/Diet/Dental
/Disease) รวมทง้ั
พฒั นาและคดั เลอื กสถาน
พัฒนาเดก็ ปฐมวยั ตนแบบ
ดา นสขุ ภาพชอ งปาก
ระดับจังหวดั

11

กจิ กรรมการดำเนินงาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามยั บทบาทจังหวัด
3. ประชุมเชิงปฏิบตั กิ าร 1. พฒั นา ผลักดนั นโยบาย 1. เขารวมการประชมุ 1. เขารวมการประชุม
พัฒนาการเขาถงึ บริการ สง เสรมิ สขุ ภาพและ เพ่อื รับฟง ช้ีแจง เพ่อื รับฟง ชี้แจงประเดน็
สง เสรมิ สุขภาพและ ปองกนั โรคในชองปาก ประเดน็ ปญหาอุปสรรค ปญหาอปุ สรรคในการ
ปอ งกันโรคในชองปาก หญงิ ต้ังครรภ( fee ในการดำเนนิ งานและให ดำเนนิ งานและให
หญงิ ตั้งครรภ schedule) และใหเ กดิ ขอ เสนอแนะ ขอ เสนอแนะ
การเขา ถึงบรกิ ารเพม่ิ ข้นึ 2. บูรณาการการตรวจ 2. ขบั เคลอื่ นการ
2. สนับสนุน ควบคมุ สุขภาพชองปากใน ดำเนินงานภายในจงั หวดั
กำกบั และติดตามการ กจิ กรรมฝากครรภ โดยชี้แจงนโยบายการ
ดำเนนิ งาน คุณภาพ ดำเนนิ งานใหพนื้ ท่รี ับรู
กลุม เปา หมาย : 3. สนบั สนนุ หนวยบริการ และบูรณาการการตรวจ
ทันตบุคลากรบคุ ลากรที่ จัดบริการตรวจฟน + ขัด สขุ ภาพชองปากใน
ปฏบิ ตั ิหนาที่ในคลนิ กิ ทำความสะอาดฟน กจิ กรรมฝากครรภ
ANC และบคุ ลากรที่ ภายใตนโยบายFS คุณภาพ
เกีย่ วของ จากศอ. สสจ. (500บาท/ครรภ) 3. สนบั สนนุ การ
รพศ./รพท. รพช. รพ.สต. 4. สง เสริมหญงิ ดำเนนิ งานของพนื้ ที่ดว ย
และหนวยงานท่เี ก่ียวของ ตงั้ ครรภมคี วามรอบรู การจดั สรรทรัพยากร
ระยะเวลาดำเนนิ การ : ดานสุขภาพชอ งปาก ตา งๆ ใหเพยี งพอตอ การ
8 เม.ย. 2565 โดยใชสอื่ ตางๆ เชน ดำเนินงาน
application ฟนดี 4. ควบคุม กำกบั และ
คลปิ วิดโี อ ส่ือ ตดิ ตามการดำเนินงาน
info graphic
5. คนหาพนื้ ทีท่ ี่มีผล
การดำเนนิ งานที่ดี
เพอื่ เขา รว มการ
แลกเปลี่ยนเรียนรู
6. ควบคมุ กำกบั และ
ตดิ ตามการดำเนินงาน

12

กิจกรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวดั
4. ประชุมคณะทำงาน ผูท เี่ ปนคณะทำงาน ผูท ี่เปน คณะทำงาน
ขบั เคล่ือนการดำเนนิ งาน ขับเคลื่อนและวางแนว เขา รว มประชมุ และ เขารวมประชมุ และ
สรา งเสริมสุขภาพและ นำแนวทางขับเคลอ่ื น นำแนวทางขับเคล่อื นใน
ปอ งกนั โรคในชอ งปากใน ทางการดำเนนิ งานสรา ง ในพน้ื ที่ พ้นื ที่
สถานพฒั นาเด็กปฐมวยั
เสรมิ สุขภาพและปอ งกัน เขารว มติดตามการ เขา รวมติดตามการ
5. ประชมุ ติดตามการ ดำเนินงาน นำเสนอ ดำเนินงาน นำเสนอ
ดำเนินงานสรา งเสริม โรคในชอ งปากในสถาน ขอมลู ในพื้นทท่ี ่ี ขอ มูลในพน้ื ท่ีท่ี
สขุ ภาพชอ งปาก รับผิดชอบ ช้ีแจง รับผิดชอบ ช้แี จง
fee schedule กลุมหญิง พัฒนาเดก็ ปฐมวัย ประเด็นปญ หา ประเดน็ ปญหาอุปสรรค
ตัง้ ครรภแ ละเดก็ ปฐมวัย อุปสรรคในการ ในการดำเนนิ งานและให
กลมุ เปาหมาย : ดำเนินงานและให ขอเสนอแนะ
6. ประชมุ เชิงปฏิบตั กิ าร ขอ เสนอแนะ
ถอดบทเรียนการ คณะทำงานขับเคลอื่ น เขา รว มการถอดบทเรียนและ
ดำเนนิ งานสง เสริม สถานพัฒนาเดก็ ปฐมวัยและ เขารวมการถอดบทเรียน ค นหาพื้ นที่ ท่ี มี ผลการ
สขุ ภาพชองปาก ผเู ก่ียวขอ ง และประสานจังหวัดเพื่อ ดำเนินงานท่ีดี เพ่ือเขารวม
ระยะเวลาดำเนินการ : คนหาพ้ื นที่ที่มีผลการ การแลกเปล่ียนเรยี นรู
ดำเนินงานท่ีดี เพื่อเขา
9 พ.ค. 2565

ตดิ ตามการดำเนินงาน

สรางเสริมสุขภาพชอ งปาก

fee schedule กลมุ หญิง

ตั้งครรภและเด็กปฐมวยั

เพื่อรับฟงการดำเนนิ งาน

ของพ้นื ท่ี

กลุมเปา หมาย :

ทันตบุคลากรบุคลากรท่ี
รับผิดชอบงาน ANC ครู
และผูดูแลเดก็ ใน สพด.
และผูเ กี่ยวขอ ง
ระยะเวลาดำเนนิ การ :

10 ม.ิ ย. 2565

1. ถอดบทเรยี นการ

ดำเนินงานสง เสริม

สขุ ภาพชอ งปากหญิง

ตงั้ ครรภ และสถาน

13

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามยั บทบาทจังหวัด

หญิงตัง้ ครรภ และสถาน พัฒนาเด็กปฐมวัย รวมการแลกเปลี่ ยน

พัฒนาเด็กปฐมวัย ตนแบบ เรยี นรู

ตน แบบ 2. ตดิ ตามการดำเนนิ งาน

อยางตอเนื่อง

กลุม เปาหมาย :

บคุ ลากร ในสพด. ตนแบบ
13แหง ผรู ับผิดชอบงาน

ทนั ตสาธารณสุข

งานสตรแี ละเด็กปฐมวัย

งาน ANC ในศอ.สสจ.

รพศ./รพท.รพชหรอื รพ.สต.

และผูทเี่ กย่ี วของ
ระยะเวลาดำเนนิ การ :

21 - 22 ก.ค. 2565

การเสริมสรางความรอบรดู า นสุขภาพชองปาก (Health Literacy)

1. พัฒนาสื่อสง เสริม พัฒนาสอ่ื สง เสริมสุขภาพ ประสานจงั หวัดเพ่ือ สงเสรมิ หญงิ ตงั้ ครรภม ี

สขุ ภาพชอ งปาก ชอ งปากหญงิ ตงั้ ครรภ สงเสริมหญงิ ต้งั ครรภม ี ความรอบรดู านสุขภาพ

หญิงตงั้ ครรภส ำหรบั ใช รูปแบบ digital platform ความรอบรดู านสุขภาพ ชองปาก โดยใชสือ่ ตางๆ

ใน digital platform สำหรับใชใน platform ชองปาก โดยใชส่ือตางๆ เชน application ฟนดี

ตางๆ เชน Application เชน application ฟน คลิปวดิ ีโอ สื่อ infographic

ฟน ดี เปน ตน ดี คลิปวดิ โี อส่ือ

กลุมเปาหมาย : infographic

หญงิ ต้ังครรภ และบคุ ลากร

ในANC และผูเกี่ยวของ
ระยะเวลาดำเนินการ :

ธ.ค. 2564

14

กิจกรรมการดำเนินงาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอ นามยั บทบาทจงั หวดั
2. จดั ทำ e-learning 1. พฒั นาหลักสตู รการ 1. ประชาสัมพันธ 1. ประชาสัมพนั ธ
สำหรบั ทันตบุคลากร คดั กรองและเฝา ระวงั โรค หลักสูตร และ หลักสตู ร และสนบั สนนุ
และบุคลากรสาธารณสุข ฟนผใุ นเดก็ ปฐมวยั สนบั สนุนให ใหก ลมุ เปาหมายเขา
ในการคดั กรองและเฝา 2.จดั ทำ e - learning กลมุ เปาหมายเขาเรียน เรยี น
ระวงั โรคฟน ผใุ น หลักสูตรการคัดกรองและ 2. ผลักดนั ใหเกิดการ 2. ผลักดนั ใหเกิดการ
เด็กปฐมวยั เฝาระวงั โรคฟน ผุในเด็ก ดำเนนิ งานเพื่อเพิม่ การ ดำเนนิ งานเพื่อเพิม่ การ
ปฐมวัย สำหรับทันต เขาถงึ บรกิ ารสรา งเสรมิ เขาถึงบรกิ ารสรางเสรมิ
3. ผลิตสื่อสงเสรมิ บุคลากรและบคุ ลากร สขุ ภาพและปองกันโรค สขุ ภาพและปอ งกันโรคใน
สขุ ภาพชอ งปากรปู แบบ สาธารณสขุ ในชองปากเดก็ ปฐมวัย ชองปากเด็กปฐมวัย
Home Based Digital 3. ใหคำปรกึ ษาการใช 3. สนบั สนนุ ควบคุม 3. สนบั สนุน ควบคุม
Learning สำหรับ งาน สนับสนุน ควบคมุ กำกบั และติดตามการ กำกับ และตดิ ตามการ
เดก็ ปฐมวยั กำกับ และติดตามการ ดำเนนิ งาน ดำเนนิ งาน
ดำเนนิ งาน
กลุมเปาหมาย : 1. ประสานจงั หวดั เพอื่ 1. สนับสนุนการใชชุด
ทันตบคุ ลากรและ สนบั สนนุ ชดุ การ การเรียนรสู ุขภาพชอ ง
บคุ ลากรสาธารณสุข เรียนรูสุขภาพชอ งปาก ปากรูปแบบ Home
ระยะเวลาดำเนินการ : รูปแบบ Home Based Digital
ธ.ค. 2564 Based Digital Learning สำหรับเด็ก
1. พฒั นาชดุ การเรียนรู Learning สำหรบั เดก็ ปฐมวยั และกจิ กรรม
สขุ ภาพชอ งปากรูปแบบ ปฐมวยั และกจิ กรรม สรา งเสรมิ สขุ ภาพชอง
Home Based Digital สรางเสรมิ สขุ ภาพ ปากในสถานพัฒนาเด็ก
Learning สำหรับเด็ก ชองปากในสถาน ปฐมวยั และในสถาน
ปฐมวัย เพื่อทดลองใชใน พฒั นาเด็กปฐมวัยและ พฒั นาเดก็ ปฐมวยั
สถานพฒั นาเด็กปฐมวัย
ตน แบบ
2. ควบคุม กำกับ และ
ติดตามการดำเนนิ งาน

15

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศูนยอ นามยั บทบาทจังหวดั
ผลักดันใหเกิดการใช ตนแบบ
กลมุ เปา หมาย : งานในสถานพฒั นา 2. ควบคุม กำกับ และ
เด็กปฐมวัยตน แบบ ติดตามการดำเนนิ งาน
ครู ผดู ูแลเดก็ ในสถาน 2. ควบคุม กำกบั และ
พัฒนาเดก็ ปฐมวัย ติดตามการดำเนนิ งาน
เด็กปฐมวัย และพอแม
ผูปกครอง
ระยะเวลาดำเนินการ :

ธ.ค. 2564

ผูประสานงาน

ชอ่ื -นามสกุล ตำแหนง E-mail
ทพญ.กรกมล นิยมศิลป
ทันตแพทยเช่ียวชาญ [email protected]
ทพญ.นพวรรณ โพชนุกลู
(หวั หนากลมุ พัฒนาทันตสขุ ภาพเดก็ ปฐมวัยและวยั เรยี น)

ทนั ตแพทยเชี่ยวชาญ (หัวหนางาน) [email protected]

นางสาวเขมณฏั ฐ เชอ้ื ชัยทศั น นักวชิ าการสาธารณสุขชำนาญการพเิ ศษ [email protected]

ทพ.ณฐั พงค กันทะวงค ทนั ตแพทยชำนาญการ [email protected]

นางสาวปาจรยี ภัทร นาควารี นักวชิ าการสาธารณสุขปฏบิ ัติการ [email protected]

นางสาววรรอร กิติเดชวรชัย เจา พนักงานทันตสาธารณสุขปฏิบตั งิ าน [email protected]

กลุม พฒั นาทันตสุขภาพเด็กปฐมวัยและวยั เรยี น โทร 0 2590 4204, 0 2590 4208, 0 2590

16

แนวทางการดําเนินงาน
พัฒนาทันตสุขภาพเด็กวัยเรย� นวัยรุน่

17

โครงการสรางเสรมิ สขุ ภาพชองปากเด็กวัยเรียนวยั รนุ ป 2565

เปาประสงค : เดก็ วยั เรียนวยั รุน สุขภาพชอ งปากดี
(เดก็ อายุ 12 ป ปราศจากฟนผุ รอ ยละ 71 และไดร บั การตรวจสุขภาพชอ งปากรอยละ 50)
เปาหมายผลผลติ :

1. เดก็ ไดรบั บริการสงเสริมสขุ ภาพและปองกันโรคในชอ งปากท่มี คี ุณภาพและมคี วามครอบคลมุ
2. โรงเรยี นและชุมชนรวมพัฒนาเครอื ขายโรงเรยี นเด็กไทยฟนดี
3. หนว ยงานกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงสาธารณสขุ และหนวยงานทเี่ กย่ี วของ รวมพฒั นา

การสงเสริมสขุ ภาพนกั เรียนอยางตอเนือ่ ง
เปา หมายผลลัพธ :

1. เด็กวัยเรียนวยั รนุ มีความรอบรดู า นสุขภาพชองปากและมีพฤตกิ รรมสุขภาพชอ งปากท่ีพึงประสงค
2. เด็กวัยเรียนวยั รนุ มสี ภาวะสุขภาพชอ งปากทดี่ ี
สถานการณ
เด็กวยั เรียนเปน ชว งระยะเวลาที่สำคญั ในการปลูกฝงความเปนคนดี มีวนิ ัย และมีความรูความสามารถ
สุขภาพจึงเปนปจจัยพื้นฐานในการพัฒนาเด็ก แนวทางการดำเนินกิจกรรมสงเสริมสุขภาพตามกฎบัตร
ออตตาวา (Ottawa charter) ครอบคลมุ มิตดิ านการสรางนโยบายสาธารณะเพอื่ สุขภาพ การสรา งสิง่ แวดลอม
ที่เอ้ืออำนวยตอการมีสุขภาพดี การเสริมสรางกิจกรรมชุมชนใหเขมแข็ง การพัฒนาทักษะสวนบุคคล และ
การปรับเปล่ียนระบบบริการสุขภาพ จากรายงานเฝาระวังทันตสุขภาพและปจจัยเส่ียงกลุมเด็กวัยเรียน
โดยสำนักทันตสาธารณสุข ป 2564 พบวาเด็กวัยเรียนอายุ 12 ป ปราศจากโรคฟนผุ (Caries free) รอยละ 63.8
เด็กฟนดไี มมีฟนผุ (Cavity free) รอ ยละ 73.1 เด็กมีสภาวะเหงือกอกั เสบ รอยละ 13.4 สาเหตุสำคัญเกิดจาก
การมีพฤติกรรมดูแลสุขภาพชองปากท่ีไมเหมาะสม และมีพฤติกรรมบริโภคอาหารที่เส่ียงตอฟนผุ โดยจาก
รายงานดังกลาวพบวา เดก็ แปรงฟนคุณภาพ (แปรงฟน 222) รอยละ 34.3 กนิ ขนม/เคร่ืองด่มื /ลูกอมระหวางม้ือ
มากกวา 2 คร้ัง/วัน รอยละ 48.7 ดื่มน้ำหวาน และน้ำอัดลม 4-7 วัน/สัปดาห รอยละ 32.6 และ รอยละ 33.0
ตามลำดบั ซ่ึงจะเห็นไดวาปญหาสขุ ภาพชองปากและการมีพฤตกิ รรมสุขภาพชองปากท่ีพึงประสงค ยังคงเปน
ปญหาสขุ ภาพและความทาทายท่ีสำคัญในการดูแลสุขภาพกลมุ เด็กวัยเรยี น
การบริการสรางเสริมสุขภาพและปองกันโรคในชองปากเปนสิทธิประโยชนดานสุขภาพสำหรับ
คนทุกกลุมวัย แตการเขาถึงบริการของแตละกลุมวัยยังต่ำ โดยเฉพาะเด็กวัยเรียนพบวาไดรับการตรวจฟน
รอยละ 48.7 โดยในป พ.ศ. 2564 สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข รวมกับ
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแหงชาติ ไดมีนโยบายในการเพ่ิมรายการบริการสรางเสริมสุขภาพและปองกัน
โรคในชองปากท่ีมุงเนนการเขาถึงบริการบางกลุมวัยเปนการจำเพาะ (Fee schedule) ในเด็ก 4-12 ป

18

โดยมีวตั ถุประสงคเพอ่ื เพิม่ การเขาถึงและความครอบคลมุ บรกิ ารสรางเสริมสุขภาพและปองกนั โรคในชอ งปาก
สำหรบั เด็กวัยเรียนทกุ สิทธิ และเพื่อลดความชุกของการเกิดโรคฟนผใุ นเด็กวัยเรียน ซ่ึงดำเนินการโดยจัดใหมี
บรกิ ารสรางเสรมิ สขุ ภาพและปอ งกันโรคในชอ งปาก และดำเนินการเบิกจา ยคาชดเชยบริการสรางเสริมสขุ ภาพ
และปองกันโรคในชองปาก ไดแก บริการทา/เคลือบฟลูออไรด ในเด็กอายุ 4-12 ป และบริการเคลือบ
หลุมรองฟน (เฉพาะฟนกรามถาวร ซ่ี 6 และ 7) ในเด็กอายุ 6-12 ป ผลการดำเนินงานป 2564 พบวา
เด็กอายุ 12 ป ไดร บั การตรวจสุขภาพชองปากและวางแผนการรักษา รอยละ 40 (เปาหมาย รอยละ 55) และ
เด็กอายุ 12 ป ปราศจากฟนผุ (Caries Free) รอยละ 70.0 (เปาหมายรอยละ 71.0) โดยมีเขตสุขภาพท่ีมี
ผลงานการตรวจสุขภาพชองปากและวางแผนการรักษามากกวา รอยละ 55 ไดแ ก เขตสขุ ภาพที่ 11 และ 12

100 รอยละเด็ก 12 ป ไดร บั การตรวจสุขภาพชองปากและปราศจากฟน ผุ
(caries free)
80 69.1 61.6 69.7 66.9 71.5 74.6 74.2 77.3 68.1 68.9 70.2 66.9 70.0
60

57.0 61.0
50.0
40 40.3 43.5
20 32.9 39.4 38.1 41.4 40.0
31.4
25.8

17.9

0

เขต 1 เขต 2 เขต 3 เขต 4 เขต 5 เขต 6 เขต 7 เขต 8 เขต 9 เขต 10 เขต 11 เขต 12 ประเทศ

รอ ยละไดรบั การตรวจสขุ ภาพชองปาก รอ ยละปราศจากฟน ผุ
(ที่มา : รายงานขอ มลู HDC กระทรวงสาธารณสขุ ณ วนั ที่ 27 ก.ย. 64)

ผลงานการจัดบริการสรางเสริมสุขภาพและปองกันโรคในชองปาก บริการทา/เคลือบฟลูออไรด
ในเดก็ อายุ 4-12 ป ผลการดำเนินงานป 2564 พบวาเด็กอายุ 4-12 ป ไดรับการทา/เคลอื บฟลูออไรด รอยละ
39.2 (เปาหมายรอยละ 50) เด็กอายุ 6-12 ป ไดรับการตรวจและบริการเคลือบหลุมรองฟน (เฉพาะฟน
กรามถาวร ซ่ี 6 และ 7) รอยละ 11.3 ซ่ึงความครอบคลุมของการใหบรกิ ารทา/เคลอื บฟลูออไรด และเคลือบ
หลมุ รอ งฟน ยังต่ำกวาเปา หมาย (เปา หมายรอยละ 50)

19

รอ ยละของเด็กอายุ 4-12 ป ไดร บั การเคลอื บ/ทาฟลอู อไรดเฉพาะท่ี

100

80

60 39.7 38.3 45.0 48.6 39.9 53.6 53.2 35.0 46.8 39.2
40 25.3 25.7

20 17.2

0

เขต 1 เขต 2 เขต 3 เขต 4 เขต 5 เขต 6 เขต 7 เขต 8 เขต 9 เขต 10 เขต 11 เขต 12 ประเทศ

(ทม่ี า : รายงานขอมลู HDC กระทรวงสาธารณสขุ ณ วันที่ 27 ก.ย. 64)

100 รอ ยละเดก็ 6-12 ป ไดร ับการตรวจสุขภาพชองปากและไดร บั การเคลอื บหลุมรองฟน กรามแท

80

65.7

60 48.8 47.8 48.1 51.3 54.4 54.6 54.4 54.0
47.8

40 31.2 36.6

24.2

20 11.2 2.1 15.2 3.3 4.7 5.7 14.4 11.8 18.2 15.0 9.6 14.0 11.3
0

เขต 1 เขต 2 เขต 3 เขต 4 เขต 5 เขต 6 เขต 7 เขต 8 เขต 9 เขต 10 เขต 11 เขต 12 ประเทศ

รอ ยละไดรบั การตรวจสขุ ภาพชอ งปาก

(ท่มี า : รายงานขอมลู HDC กระทรวงสาธารณสขุ ณ วนั ที่ 27 ก.ย. 64)

และจากผลการศึกษาโครงการประเมินผลการยึดติดสารเคลือบหลุมรองฟน โดยสำนักทันตสาธารณสุข
ป 2564 พบวา ฟนกรามถาวรซ่ี 6 และ 7 ที่ไดรับการเคลือบหลุมรองฟนดานบดเคี้ยว เปนระยะเวลา 1 ป
จำนวนท้ังหมด 8,894 ซี่ วัสดุเคลือบหลุมรองฟนดานบดเค้ียวมีการยึดติดที่สมบูรณรอยละ 27.5 วัสดุเคลือบ
หลุมรองฟนดานบดเค้ียวยึดติดบางสวน รอยละ 42.6 และวัสดุเคลือบหลุมรองฟนดานบดเค้ียวหลุดท้ังหมด
รอยละ 29.9 โดยฟนกรามถาวรซี่ 6 พบการยึดติดสมบูรณในชวงอายุ 6 - 9 ป รอยละ 28.2 ซึ่งมีการยึดติด
สมบูรณมากกวาเม่ือเคลือบหลุมรองฟนในชวงอายุ 10-12 ป ฟนกรามถาวรซ่ี 7 พบการยดึ ติดสมบูรณในชวง
อายุ 12 ป รอยละ 35 ซ่ึงมีการยึดติดสมบูรณมากกวา เมื่อเคลือบหลุมรองฟนในชวงอายุ 10 - 11 ป และพบ
การเกิดฟนผุเปนรู รอ ยละ 3.1 และฟน ผุทไี่ มเปน รู รอยละ 16 โดยในฟนทวี่ ัสดเุ คลอื บหลุมรองฟนดานบดเคีย้ ว

20

หลุดทั้งหมด พบการเกิดฟนผุมากกวาฟนที่วัสดุเคลือบหลุมรองฟน ยึดติดบางสวนอยางมีนัยสำคัญทางสถิติ
(p < 0.001) การใหบริการเคลือบหลุมรอ งฟนที่โรงพยาบาล จะมีการยึดติดของวสั ดุเคลือบหลุมรองฟนดีกวา
การใหบริการท่ีโรงเรียน 1.5 เทา การใหบรกิ ารโดยมผี ชู ว ยขา งเกา อี้ จะมีการยึดติดของวสั ดุเคลอื บหลุมรอ งฟน
ดีกวา ไมมีผูชวย 3.9 เทา จำนวนฟนที่เคลือบหลุมรองฟน เฉล่ีย 1 – 2 ซ่ีตอครั้ง จะมีการยึดติดของวัสดุ
เคลือบหลุมรองฟนดีกวา เคลือบหลุมรองฟนเฉล่ีย 3 – 8 ซี่ตอครั้ง 1.2 เทา นักเรียนที่มีอนามัยชองปากท่ีดี
จะมกี ารยดึ ติดของวสั ดุเคลือบหลุมรอ งฟน ดกี วา นกั เรยี นท่ีมอี นามยั ชองปากทีไ่ มด ี 1.4 เทา

จากการวิเคราะหสวนขาด (Gap) ของการดำเนินงานสรางเสริมสุขภาพชองปากเด็กวัยเรียนวัยรุน
พบวา จากรายงานเฝาระวังทันตสุขภาพและปจจัยเสี่ยงกลุมเด็กวัยเรียน พบวาเด็กวัยเรียนยังมีพฤติกรรม
สุขภาพชองปากท่ีพึงประสงคนอ ย โดยเด็กวัยเรียนแปรงฟนคุณภาพ 222 (แปรงฟน 2 ครั้ง เชาและกอ นนอน
แปรงนานครั้งละ 2 นาที และไมทานอะไรหลงั แปรงฟน 2 ชว่ั โมง) รอ ยละ 34.3 และมพี ฤติกรรมกนิ อาหารวา ง
ระหวางมือ้ ท่ีเสี่ยงตอ การเกิดโรคฟน ผุ มากกวา 2 คร้ัง/วนั รอยละ 25.7 จากรายงานผลการศกึ ษาจากโครงการ
ประเมินผลโปรแกรมสงเสริมสุขภาพชองปากและปองกันโรคในโรงเรียน ในเด็กวัยเรียน ช้ัน ป.5 และ ป.6
ยังพบวา เด็กวัยเรียน มีความรอบรูดานสุขภาพชองปากระดับพื้นฐาน (Basic or Functional Health
Literacy) ท่ีเพียงพอแตยังไมเพียงพอในการทำใหเกิดพฤติกรรมสุขภาพชองปากท่ีพึงประสงค และเม่ือดู
ความรอบรูรายดานพบวาเด็กวัยเรียนมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรูสุขภาพชองปากในดานการบริโภคอาหาร
ที่เส่ียงตอการเกิดโรคฟนผุนอยท่ีสุด โดยมีคาเฉลี่ย 3.9 คะแนน จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน การมีพฤติกรรม
สุขภาพชองปากที่พึงประสงคและการสื่อสารความรอบรูถึงตัวกลุมเปาหมาย เด็ก ครู และผูปกครอง
การพัฒนาทักษะการดูแลสุขภาพชองปาก และการเลือกบริโภคอาหารเด็กยังคงเปนส่ิงสำคัญท่ีตองดำเนิน
กิจกรรม และภายใตสถานการณปจจุบันท่ีมีการระบาดของโรคโควิด- 19 การจัดบริการสุขภาพชองปาก
ในกลุมเด็ก จึงเปนสิ่งที่ทาทายในการปรับเปล่ียนการดำเนินกิจกรรมภายใตสถานการณน้ี การสงเสริม
สนับสนุนใหโ รงเรียนและชุมชนจัดการส่ิงแวดลอมไมใ หมีอาหารที่เส่ียงตอการเกิดโรคฟนผุ และการเชอ่ื มโยง
ไปถึงการจดั ส่งิ แวดลอมที่บานใหเออ้ื ตอการมีสุขภาพชอ งปากท่ีดีของเด็ก รวมถึงการปรบั เปลย่ี นระบบบริการ
การสงเสริมปองกันสุขภาพชองปาก เพื่อใหกลุมเปาหมายยังคงไดรับบริการ สงเสริมปองกันดานสุขภาพ
ชอ งปากตามสิทธปิ ระโยชนข น้ั พ้นื ฐานและความจำเปน ยังเปน ความทา ทายทส่ี ำคญั

การพัฒนาการสรางเสริมสุขภาพชองปากเด็กวัยเรียนวัยรุน ตองอาศัยการบูรณาการการทำงาน
ในทุกภาคสวน และขยายผลกิจกรรมท่ีมีประสิทธิผล โครงการน้ีมุงหวังในการสรางเสริมความรอบรู
ดานสุขภาพชองปากเด็กวัยเรียนวัยรุน ใหเด็กวัยเรียนวัยรุนมีพฤติกรรมสุขภาพชองปากที่พึงประสงค
พัฒนาระบบอนามัยโรงเรียน และสิ่งแวดลอมที่เอ้ือตอการมีสุขภาพชองปากที่ดี ผานการทำงานเครือขาย
โรงเรียน สงเสริมการมีสวนรวมของผูมีสวนเก่ียวของทุกภาคสวน และสรางความเขมแข็งของระบบกำกับ

21

ติดตาม และประเมินผลการดำเนินงานสงเสริมสุขภาพชองปาก และเพิ่มการเขาถึงบริการสุขภาพชองปาก
ตามชุดสิทธิประโยชนและความจำเปนของกลุมเปาหมาย อันจะสงผลใหเด็กวัยเรียนวัยรุน มีความรอบรู
ดานสุขภาพชองปากที่ดี มีพฤติกรรมสุขภาพชองปากที่พึงประสงค เขาถึงบริการสุขภาพชองปาก สงผลใหมี
สภาวะสุขภาพชอ งปากท่ีดี และสุขภาพองครวมท่ีดีตอ ไป

กรอบการดำเนนิ งานปงบประมาณ 2565

ตัวช้วี ัด ปง บประมาณ พ.ศ.2565

ลำดับ ตวั ช้วี ัด เปาหมาย

1 เด็กอายุ 12 ป ไดรับการตรวจสขุ ภาพชอ งปากและ รอ ยละ 50
วางแผนการรกั ษา

2 เดก็ อายุ 12 ป ปราศจากโรคฟนผุ (Caries free) รอยละ 71

(หรอื เพ่ิมขึน้ รอ ยละ 1 จากปที่ผานมา)

3 เด็กอายุ 12 ป ฟน ดีไมมีผุ ( Cavity free) รอ ยละ 82

(หรือเพ่ิมขึน้ รอยละ 2 จากปท ี่ผานมา)

4 เดก็ อายุ 4-12 ป ไดรับการเคลอื บ/ ทาฟลอู อไรดเ ฉพาะท่ี รอ ยละ 50

5 เด็กอายุ 6-12 ป ไดร ับการเคลอื บหลมุ รองฟน กรามถาวร รอ ยละ 30

22

มาตรการการดำเนนิ งาน
1. เพม่ิ การเขาถึงบรกิ ารสรางเสริมสุขภาพและปองกนั โรคในชองปากเดก็ วัยเรียน

• สนับสนุนใหหนวยบริการจัดบริการทันตกรรมปองกันตามชุดสิทธิประโยชน ไดแก การใชฟลูออไรด
เฉพาะที่ในเด็ก และการเคลือบหลุมรองฟน (sealant) ในฟนกรามถาวรซี่แรกและซ่ีที่ 2 อยางมี
ประสทิ ธภิ าพ

• จดั ใหมรี ะบบเฝาระวังสภาวะสุขภาพชองปากของนักเรียนและการสง ตอเพื่อรับบรกิ ารตั้งแตเริ่มแรก
(early detection and early treatment) โดยมีการตรวจฟนอยางนอย ภาคเรียนละ 1 คร้ัง และ
ประเมนิ ความเสยี่ งของโรคในชองปาก จัดบรกิ ารทันตกรรมปองกนั ในเด็กตามระดบั ความเส่ยี ง และสง
ตอ บรกิ ารและรกั ษาตามความเสี่ยงและความจำเปน

2. สรางความรอบรแู ละทักษะในการดแู ลสขุ ภาพชองปากนกั เรียน
• พฒั นากจิ กรรมการเรียนรแู ละกระบวนการท่ีมีประสิทธิภาพในการดำเนินงานเครือขา ยสง เสริมสขุ ภาพ
ชองปากผา นกระบวนการเรียนรูท้ังในโรงเรียนและในครอบครัว เชน การจัดกจิ กรรมเรียนรูเรื่องทันต
สุขภาพ ท่ีสอดคลองกับหลักสูตรการศึกษา ในการจัดการเรียนรูที่มุงพั ฒ น าทั กษะการ
แปรงฟนคุณภาพ ทักษะในการเลือกรับประทานอาหาร ขนม และเครื่องดมื่ ทไ่ี มเสย่ี งตอการเกิดโรค
ในชอ งปาก เพ่อื ใหเ ด็กมีพฤตกิ รรมสขุ ภาพชองปากทีพ่ ึงประสงค และสามารถเฝาระวงั โรคในชองปาก
ไดด วยตนเอง (self-surveillance)

• สนับสนุนใหหนวยบริการทำงานรวมกับกระทรวงศึกษาธิการในการสงเสริมการเรียนการสอน
ทนั ตสขุ ภาพที่สงผลตอ การมพี ฤติกรรมสุขภาพชอ งปากท่ดี ี

3. สงเสริมการจัดการส่ิงแวดลอ มใหเ หมาะสมตอ การมีสุขภาพชองปากทีด่ ี

• สนับสนุน ติดตาม และ ประเมินผล การจัดการสิ่งแวดลอมใหเหมาะสมตอการมีสุขภาพชองปากที่ดี
ของนักเรียน ตามประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง มาตรการและแนวทางการสรางเสริมความ
รอบรูและทักษะในการดูแลสุขภาพชองปากและการเลือกรับบริการทางทันตกรรม และประกาศ
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน วาดวยการจำหนายอาหารและเครื่องดื่มท่ีสงเสริม
สขุ ภาพของสถานศึกษา พ.ศ.2564

• สนบั สนุนใหหนวยบริการทำงานรว มกับครอบครวั และชมุ ชนในการจัดการสง่ิ แวดลอมใหเหมาะสมตอ
การมสี ขุ ภาพชอ งปากท่ดี ีของเด็กวยั เรยี นวัยรุน

23

4. สงเสริมการมสี วนรวมจากทุกภาคสวนทเ่ี กย่ี วของ

• สงเสริมการมีสวนรวมจากทุกภาคสวนที่เกย่ี วของ เชน โรงเรียน ครอบครัว ชมุ ชน และ ภาคสวนตาง ๆ

มีสวนรวมในการสรางเสริมสุขภาพชองปากในเด็กวัยเรียน สรางส่ิงแวดลอม รวมถึงนโยบายท่ี

สนับสนุนการมีสุขภาพชองปากท่ีดีในเด็กวัยเรียน ผานเครือขายท่ีเกี่ยวของ เชน เครือขายโรงเรยี น

เด็กไทยฟนดี เครือขา ยสงั คมไทยไรฟ นผุ โรงเรียนนักเรยี นไทยสุขภาพดี

กิจกรรมการดำเนนิ งาน

กจิ กรรมการดำเนินงาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศูนยอ นามัย บทบาทจังหวดั
โครงการสรา งเสริมสุขภาพชอ งปากเดก็ วัยเรียนวยั รนุ ป 2565
1. พฒั นาชุดกิจกรรมการเรียนรูเพ่อื สรางความรอบรูแ ละพฤติกรรมสุขภาพชองปากทีพ่ งึ ประสงค

ในเดก็ วยั เรยี นวยั รุน

1.1 ประชมุ พฒั นาและ 1. พัฒนาชดุ กิจกรรมการ 1. ประชาสัมพนั ธ 1.พัฒนาพนื้ ทีต่ นแบบ
ผลิตชดุ กิจกรรมการ
เรยี นร(ู Active เรียนรู (Active โรงเรยี นเขารวม ในการจดั กจิ กรรม
Learning)
เพ่ือสรางเสรมิ ความ learning) เพ่อื สรา ง พัฒนาพน้ื ทต่ี น แบบ การเรยี นรู (Active
รอบรูดานสขุ ภาพ
ชอ งปากในเดก็ วยั ความรอบรูและ ในการจัดกิจกรรมการ learning) 2. จดั ใหม ี
เรยี น
พฤตกิ รรมสขุ ภาพชอ ง เรยี นรู การเรียนการสอน

ปากที่พึงประสงคใน (Active learning) ดานสขุ ภาพ

เด็กวัยเรียน ในเร่อื ง (ศอ.ละ 1 แหง) ชอ งปากในโรงเรยี น

การแปรงฟนทมี่ ี 2. พัฒนาศักยภาพ การสื่อสาร key

ประสิทธภิ าพและการ บคุ ลากรและ message

ลดบริโภคอาหารทเ่ี สยี่ ง สนบั สนนุ สือ่ การจัด ลดบรโิ ภคน้ำตาล

ตอ โรคฟนผุ และการ กระบวนการเรยี นรู และการแปรงฟน

เฝา ระวังสุขภาพ ชอ ง แบบ Active คณุ ภาพ การตรวจ

ปากดว ยตนเอง learning สุขภาพ ชอ งปาก

(Self-surveillance) ดว ยตนเอง

กลมุ เปาหมาย

ผูเช่ยี วชาญจาก

กระทรวงศึกษาธิการ

กระทรวงสาธารณสขุ และ

ผเู ก่ียวของ

ระยะเวลาดำเนนิ การ

ต.ค.64 - ส.ค.65

24

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวดั

2. รณรงคส่ือสารความรอบรูแ ละการดแู ลสุขภาพชองปากในเดก็ วยั เรียนวยั รนุ

2.1 ผลิตส่อื สง เสรมิ ความ 1.พฒั นาสอ่ื สง เสริมความ 1. สื่อสาร key message 1. สือ่ สาร key message

รอบรูด านสขุ ภาพชอง รอบรดู า นสขุ ภาพชอง ดานสขุ ภาพชอ งปาก ดานสุขภาพชองปาก

ปากและสทิ ธิประโยชน ปากและสิทธิประโยชน และประเมินความ ไดแ กการลดบรโิ ภค

ทางทันตกรรมสำหรับ ทางทนั ตกรรมสำหรบั รอบรูดานสขุ ภาพ นำ้ ตาล และการแปรง

เดก็ วยั เรียนวยั รนุ เดก็ วัยเรียนวัยรุน ชอ งปาก ฟนคณุ ภาพ การตรวจ

2. สอื่ สารการรับรูสิทธิ 2. เผยแพร สนับสนนุ สขุ ภาพชองปากดวย

ประโยชน ผา นชองทาง และติดตามการใช ตนเอง สิทธิประโยชน

ออนไลน เชน สือ่ ในพนื้ ท่ี ทางทันตกรรม

social media , DLTV 2. สนบั สนุนการใชส่อื

กระทรวงศึกษาธกิ าร ในพ้นื ที่

กลมุ เปา หมาย

เดก็ วัยเรียนวยั รุน

ระยะเวลาดำเนินการ

ธ.ค.64

2.2 การสรางกระแสการแปรงฟน และพัฒนาทักษะการแปรงฟนของเด็กวยั เรียน

การประกวดคลปิ วิดีโอ 1. สรา งกระแสการแปรง คัดเลอื กโรงเรียนที่ ประชาสัมพนั ธ โรงเรยี น

สงเสรมิ การดแู ลสขุ ภาพ ฟน และพฒั นาทักษะ เขารว มกิจกรรมประกวด เขารว มกิจกรรมประกวด

ชองปากในโรงเรียน การ แปรงฟนของเด็ก คลิปวดิ โี อสงเสรมิ การ คลิปวิดีโอสงเสรมิ

ประถมศกึ ษา วัยเรียนผานกจิ กรรม ดแู ลสุขภาพชองปาก การดแู ลสุขภาพ

มธั ยมศึกษาและโรงเรยี น แปรงฟนหลงั อาหาร ดวยตนเองในโรงเรยี น ชอ งปากดวยตนเองใน

ตำรวจตระเวนชายแดน กลางวันในโรงเรียน ประถมศกึ ษา โรงเรยี น โรงเรยี นประถมศกึ ษา

- ประชาสัมพนั ธก ิจกรรม 2. จัดทำหลักเกณฑแ ละ มัธยมศึกษา โรงเรยี น โรงเรยี นมธั ยมศกึ ษา

ประกวดคลิปวดิ ีโอ ประชาสัมพันธโ รงเรยี น ตำรวจตระเวนชายแดน โรงเรียนตำรวจตระเวน

สง เสริมการดูแล เขารว มกิจกรรม (ศอ.ละ 1 แหง) ชายแดน

สขุ ภาพชองปาก ประกวดฯในโรงเรยี น

- จดั งานประกวดและ ประถมศกึ ษาโรงเรียน

มอบรางวลั แก มธั ยมศึกษา โรงเรียน

โรงเรียนที่เขารว มการ ตำรวจตระเวนชายแดน

ประกวดคลิปวดิ ีโอ ผานศนู ยอนามัยและ

สง เสรมิ การดูแล จังหวัด

สขุ ภาพชองปาก

25

กจิ กรรมการดำเนินงาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวดั

กลุมเปา หมาย

โรงเรียนประถมศกึ ษา

มธั ยมศกึ ษาและโรงเรียน

ตำรวจตระเวนชายแดน

ระยะเวลาดำเนินการ

ธ.ค.64 - ก.ค.65

2.3 จดั กจิ กรรมรณรงค 1. ขับเคลอื่ นการสรางเสริม 1. ขบั เคลอื่ นการสราง จดั กิจกรรมรณรงค

สงเสรมิ สุขภาพชอ ง ความรอบรดู า นสุขภาพ เสริมความรอบรู สงเสรมิ สขุ ภาพ

ปาก และความรอบรู ชองปากเด็กวยั เรยี น ดา นสุขภาพชองปาก ชอ งปาก และความรอบ

ดานสุขภาพชอ งปากใน 2. รณรงคส อ่ื สารความ เด็กวัยเรียน รดู า นสุขภาพชองปากใน

เด็กวัยเรยี นวยั รุน รอบรดู านสุขภาพ 2. รณรงคส ื่อสารความ เดก็ วยั เรียนวยั รนุ รว มกบั

รว มกับหนวยงานท่ี ชอ งปาก รอบรดู านสุขภาพชอ ง หนวยงานทีเ่ กีย่ วขอ งเชน

เกี่ยวขอ งเชน วันเด็ก กลมุ เปาหมาย ปาก วันเดก็ แหงชาติ กจิ กรรม

แหงชาติ กิจกรรมฟน เดก็ วัยเรียน/ โรงเรียน/ ฟนสะอาดเหงือก

สะอาดเหงอื กแข็งแรง เจาหนาที่สาธารณสุข แข็งแรง สงั คมไทยไร

สังคมไทยไรฟ นผุ ภาคเี ครอื ขายทีเ่ ก่ยี วขอ ง ฟน ผุ เปน ตน

เปน ตน ระยะเวลาดำเนินการ

ม.ค. – พ.ค. 65

3. พฒั นาเครือขา ยโรงเรยี นในการดำเนนิ งานสง เสรมิ สุขภาพชอ งปาก

3.1 ประชุมเชิงปฏบิ ัตกิ าร พัฒนาศกั ยภาพบุคลากร เขารวมประชุมพฒั นา เขารวมประชุมพฒั นา

พฒั นาศักยภาพ ในการสง เสรมิ สขุ ภาพ ศักยภาพบุคลากรในการ ศกั ยภาพบุคลากรใน

บคุ ลากรในการ ชองปากเพือ่ การจัดบริการ สง เสริมสขุ ภาพ ชองปาก การสง เสรมิ สุขภาพ

ดำเนนิ งานสงเสริม สุขภาพชองปากที่มี เพ่ือการจัดบรกิ าร ชอ งปากเพือ่ การ

สุขภาพและปองกนั คณุ ภาพ สุขภาพชองปากทม่ี ี จดั บริการสขุ ภาพชอง

โรคในชอ งปากเดก็ วยั กลมุ เปาหมาย คุณภาพ ปากท่ีมคี ุณภาพ

เรียน ทันตบคุ ลากรและเจาหนา ที่

สาธารณสขุ และผูเกี่ยวขอ ง

จากศอ.1 –12 สสจ.รพ.

สวนกลาง

ระยะเวลาดำเนินการ

13-14 ธ.ค.64

26

กจิ กรรมการดำเนินงาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามยั บทบาทจังหวัด

3.2 ประชุมเชิงปฏบิ ตั กิ าร 1. พัฒนาการดำเนินงาน 1. ขบั เคลือ่ นการจดั 1.จัดกจิ กรรมกิจกรรม

พัฒนาศักยภาพ สง เสริมสขุ ภาพชอ ง กิจกรรมสง เสริม สงเสริมสุขภาพ

ผรู ับผิดชอบงาน ปากเด็กและเยาวชน สุขภาพชอ งปากเด็ก ชอ งปากเด็กวยั เรยี น

สง เสริมสุขภาพชอ ง ในถืน่ ทรุ กันดาร วัยเรียนในโรงเรยี น ในโรงเรยี นตำรวจ

ปากในโรงเรียนตำรวจ 2. พฒั นาศักยภาพ ตำรวจตระเวน ตระเวนชายแดน

ตระเวนชายแดน ผูรับผิดชอบงานสง เสริม ชายแดน 2. เขารว มประชมุ

สุขภาพชองปากใน 2. เขารวมประชุมพัฒนา พฒั นาศักยภาพ

โรงเรียนตำรวจตระเวน ศกั ยภาพผูรบั ผิดชอบ ผรู ับผิดชอบงานสงเสริม

ชายแดน งานสง เสริมสุขภาพชอง สุขภาพชองปากใน

กลุม เปาหมาย ปากในโรงเรียนตำรวจ โรงเรียนตำรวจตระเวน

ทันตบุคลากรและเจาหนา ท่ี ตระเวนชายแดน ชายแดน

สาธารณสุข และผูเก่ยี วขอ ง 3. สนบั สนุนใหห นว ย

จากศอ. 1 – 12 สสจ. บรกิ ารจัดบริการ

รพ. และ สวนกลาง สงเสรมิ ปอ งกนั ตาม

ระยะเวลาดำเนนิ การ ชดุ สิทธิประโยชนใ น

17 มี.ค.65 พื้นที่ กพด. ไดแก

• จดั บรกิ ารเคลอื บ/ทา

ฟลูออไรด และ

เคลอื บหลมุ รองฟน

(Sealant) ในฟน

กรามถาวร ซแ่ี รกและ

ซ่ีท่ี 2

• ตรวจฟน อยางนอย

ภาคเรียนละ 1 ครั้ง

• สง ตอ บริการและ

รักษาตามความเส่ียง

และความจำเปน

27

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอ นามัย บทบาทจงั หวดั
3.3 ประชมุ เชงิ ปฏบิ ัติการ พฒั นาเครอื ขายโรงเรียน
1. คดั เลอื กและประเมิน 1. ประชาสัมพันธ
แลกเปลยี่ นเรียนรกู าร เดก็ ไทยฟนดี สขุ ภาพดี
ดำเนนิ การเครือขาย กลมุ เปา หมาย เครอื ขา ยโรงเรยี น โรงเรียนเขารว ม
โรงเรียนเด็กไทยฟน ดี ทันตบุคลากรเครือขาย
เดก็ ไทยฟนดี ประเมนิ เครือขาย
โรงเรียนเดก็ ไทยฟน ดี
(ศอ.ละ 2 เครอื ขาย) โรงเรียนเดก็ ไทย
และผเู ก่ยี วของ
2. ดำเนินกจิ กรรม ฟน ดี ผา น
ระยะเวลาดำเนินการ
สง เสริมสุขภาพ Digital Platform
18 พ.ย.64
ชอ งปากในโรงเรยี น และประเมนิ รบั รอง

และตอ ยอดความ 2. ดำเนนิ กจิ กรรม

รอบรดู านสุขภาพ สงเสรมิ สุขภาพ

ชองปากผา น ชอ งปากในโรงเรยี น

เครอื ขายโรงเรียน และตอ ยอดความ

เด็กไทยฟนดี / รอบรูด านสุขภาพ

โรงเรยี นรอบรูดาน ชองปากผา น

สุขภาพ/เครือขาย เครือขายโรงเรียน

โรงเรยี น ตชด. เด็กไทยฟน ดี /

เครอื ขา ยสังคมไทยไร โรงเรียนรอบรดู า น

ฟนผุ สขุ ภาพ/เครอื ขาย

โรงเรยี นตชด.

เครอื ขา ยสงั คมไทย

ไรฟ นผุ

3.4 พฒั นาแนวทางเฝา พฒั นาระบบเฝาระวัง 1. ประชาสัมพนั ธให พฒั นาพ้ืนท่ตี นแบบใน

ระวังสุขภาพชองปาก สุขภาพชองปากเด็กวยั โรงเรยี นเขารวม การเฝาระวังสขุ ภาพ

เดก็ วัยเรียนโดย เรยี นโดยผปู กครอง และ พฒั นาพืน้ ที่ตนแบบ ชองปากในเด็กวยั เรียน

ผปู กครองและครู ครู ผาน Digital Platform ในการ เฝาระวัง วยั รุน โดย ผปู กครอง

ผา น digital ในพนื้ ทีน่ ำรอ ง สขุ ภาพชองปากใน และ ครู ผาน

platform กลุม เปา หมาย เด็กวยั เรยี นวยั รุน Digital Platform

- ประชุมเชิงปฏิบัติการ โรงเรียนที่เขารวมโครงการ โดย ผูป กครอง และ
ชแ้ี จงแนวทางการ ระยะเวลาดำเนนิ การ
เฝาระวงั สขุ ภาพชองปาก ธ.ค.64 – พ.ค.65 ครู ผา น Digital
เด็กวยั เรียน โดยครู
Platform

(ศอ.ละ 1 แหง )

ในพ้ืนที่นำรอ ง

(15 – 16 ม.ิ ย.65)

28

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามยั บทบาทจงั หวดั
2. ขบั เคล่อื นระบบ
อนามยั โรงเรียน รว มสนับสนุน
โดยสง เสริมให การดำเนินงาน
จังหวัดมมี ีขอ มลู ใน
การเฝา ระวงั สนับสนุนใหโ รงเรยี น
ครอบคลมุ ปจ จัย สรา งนโยบายที่ดีตอ
ปอ งกันและปจ จัย สขุ ภาพชอ งปาก
เส่ียงสำคญั ในกลมุ เดก็ ยเรยี น
เด็กวยั เรยี น

3.5 พฒั นารปู แบบการ พัฒนาระบบการตดิ ตาม รว มสนบั สนนุ
เรยี นรูด วยตนเองผา น การดำเนนิ งานสงเสริม การดำเนนิ งาน
ชดุ กิจกรรมการเรียนรู สขุ ภาพชองปากใน
(Active Learning) โรงเรียน ผา นศูนยอ นามยั
และชองทางการ และเครือขา ยที่เก่ียวของ
ประเมนิ เครอื ขา ย โดยผาน Digital Platform
โรงเรียนเดก็ ไทยฟนดี เปา หมาย
รปู แบบออนไลน เพื่อใหนักเรียนใชเปน
ชอ งทางการเรยี นรูเรือ่ ง
การดแู ลสุขภาพชองปาก
ดว ยตนเอง และเครือขาย
สามารถแลกเปล่ียนขอมูล
การดำเนนิ งานสง เสรมิ
สุขภาพชอ งปากเด็กวยั เรยี น
ระยะเวลาดำเนนิ การ
ต.ค.64 - เม.ย.65

3.6 ประชมุ คณะทำงาน ขบั เคล่ือน /ผลกั ดนั / สรางนโยบายทดี่ ตี อ
ดำเนินงานและ ตดิ ตาม มาตรการภาษี สุขภาพชองปาก
ติดตามมาตรการที่ และทมี่ ใิ ชภาษีเพอ่ื การ เด็กวัยเรยี นวัยรนุ
มิใชภ าษีเพอื่ การ บริโภคน้ำตาลทเ่ี หมาะสม
บรโิ ภคน้ำตาลที่ สำหรบั คนไทย และ
เหมาะสมสำหรบั มาตรการแลแนวทางการ
คนไทย สรางเสรมิ ความรอบรู

29

กจิ กรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจังหวดั
สูการปฏบิ ตั ิในพืน้ ที่
กลุมเปา หมาย 1. สงเสริม สนบั สนนุ
คณะทำงานและ กำกบั ตดิ ตาม
ผูเกย่ี วขอ ง ประเมนิ ผลการ
ระยะเวลาดำเนินการ ดำเนนิ งานสงเสรมิ
ก.พ. ส.ค.65 สุขภาพชอ งปากใน
เด็กวัยเรยี นวัยรนุ
3.7 ตดิ ตามการดำเนนิ งาน 1. เสริมสรางความเขมแข็ง 1. สงเสริมการมีสว น
สงเสรมิ ทนั ต-สขุ ภาพ 2. ขับเคล่ือนการ
เด็กวยั เรยี นรว มกับ กลไก กำกบั ติดตาม รวมจากทกุ ภาคสวน ดำเนนิ งานตาม
หนว ยงานท่ีเกี่ยวขอ ง ประกาศ
เชน โรงเรียนในถิน่ และประเมินผล 2. สง เสริม สนบั สนุน กระทรวงศึกษาธิการ
ทรุ กนั ดาร สังคมไทย เรื่อง มาตรการ
ไรฟน ผุ การดำเนนิ งานสงเสริม กำกับ ตดิ ตาม และแนวทางการ
สรางเสรมิ
สขุ ภาพในโรงเรียน การดำเนินงาน ความรอบรแู ละ
ทักษะในการดูแล
2. ติดตามการดำเนินงาน เครือขา ยโรงเรยี น สขุ ภาพชองปาก
และการเลอื กรับ
ตามประกาศ บริการทาง
ทันตกรรม และ
กระทรวงศกึ ษาธกิ ารเรื่อง ประกาศสำนกั งาน
คณะกรรมการ
มาตรการและแนว การศกึ ษาขนั้
พน้ื ฐานวาดวย
ทางการสรางเสริมความ การจำหนาย
อาหารและ
รอบรูและทักษะในการ เคร่ืองด่ืมท่สี ง เสริม

ดูแลสุขภาพ ชอ งปาก

และการเลือกรับบริการ

ทางทนั ตกรรม และ

ประกาศสำนักงาน

คณะกรรมการ

การศึกษาขน้ั พ้นื ฐาน

วา ดวย การจำหนา ย

อาหารและเครอื่ งดื่มที่

สงเสรมิ สุขภาพของ

สถานศึกษา พ.ศ.

2564

กลุม เปาหมาย

เครอื ขา ยสังคมไทยไรฟ น
ผุโรงเรียนในถนิ่ ทรุ กนั ดาร

30

กจิ กรรมการดำเนินงาน บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวดั

ระยะเวลาดำเนนิ การ สขุ ภาพของ

ต.ค.64 - ส.ค.65 สถานศกึ ษา

พ.ศ.2564

4. เพม่ิ การเขาถึงบรกิ ารสรา งเสรมิ สขุ ภาพและปอ งกนั โรคในชองปากเด็กวัยเรียนวยั รุน

4.1 ประชมุ พฒั นาการ พัฒนานโยบายและ 1. กำกับตดิ ตามและ 1. มีแผนการจัดบริการ

ดำเนนิ งานการเขา ถึง ประเมนิ ผลการเขาถึง ประเมนิ ผลคณุ ภาพ ระดับจงั หวดั

บรกิ ารสงเสริม บรกิ ารสงเสรมิ สุขภาพ บรกิ ารสขุ ภาพชอง 2. มกี ารประชมุ ชแี้ จง

สุขภาพชองปากเด็ก และปอ งกนั โรคในชอ ง ปาก เด็กวัยเรียน ทำความเขา ใจแนว

วัยเรยี น 4 - 12 ป ปากเดก็ วยั เรียนวัยรนุ วยั รนุ ตามชุดสทิ ธิ ทางการดำเนิน

ผาน video ตามชุดสทิ ธปิ ระโยชน ประโยชนร ว มกบั ภาคี กจิ กรรมรวมกับ

conference กลุมวยั เรียน เครอื ขาย หนว ยงานในพน้ื ท่ี

กลุมเปาหมาย 2. รวบรวมขอ มูลเพื่อ 3. มีขอมลู ในการนเิ ทศ

ทันตบุคลากร จาก ศอ. 1-12, กำกับ ติดตามและ ตดิ ตามและ

สสจ. ,สว นกลาง และ ประเมนิ ผลตาม ประเมนิ ผลการ

ผูเกี่ยวของ ตวั ชวี้ ดั เปาหมายใน ดำเนินกจิ กรรม

ระยะเวลาดำเนนิ การ จังหวัดที่รบั ผดิ ชอบ 4. ตรวจประเมินการยดึ

19 ม.ค.65 3. ประเมนิ ผลกิจกรรม ตดิ ของสารเคลอื บ

ดำเนินงานในพ้นื ที่ หลมุ รอ งฟน

รายไตรมาส และ 5. รวบรวมขอมลู เพื่อ

เสนอแนะการ กำกบั ตดิ ตามและ

พัฒนาการดำเนินงาน ประเมินผล

ตอ พ้นื ท่ี 6. สนับสนุนใหห นว ย

4.สรุปภาพรวมการ บริการจัดบริการ

ดำเนินงาน ปญ หา สง เสริมปองกันตาม

อปุ สรรคและ ชดุ สิทธิประโยชน

ขอ เสนอแนะตอการ • จัดบรกิ ารเคลอื บ/ทา

พฒั นาการดำเนินงาน ฟลอู อไรด และ

ใหกบั พ้ืนที่และ เคลอื บหลมุ รองฟน

สว นกลาง (Sealant) ในฟน

5. พัฒนาศกั ยภาพ กรามถาวรซแี่ รกและ

บุคลากรในการ ซท่ี ี่ 2

ดำเนินงานสงเสรมิ

31

กิจกรรมการดำเนนิ งาน บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอ นามยั บทบาทจงั หวัด
สุขภาพชอ งปากเด็ก • ตรวจฟน อยางนอย
วัยเรยี นวัยรุน
ภาคเรยี นละ 1 ครั้ง
• สง ตอ บรกิ ารและ

รักษาตามความเส่ียง
และความจำเปน

ผปู ระสานงาน

ชอ่ื -นามสกุล ตำแหนง E-mail
ทพญ.กรกมล นิยมศิลป
ทันตแพทยเ ชีย่ วชาญ [email protected]
ทพญ.จิราพร ขีดดี
ทพญ.ภัทราภรณ หสั ดิเสวี (หัวหนากลมุ พัฒนาทันตสุขภาพเด็กปฐมวัยและวยั เรยี น)
น.ส.ชนกิ า โรจนส กลุ พานชิ
น.ส.วีรยา กญั หารตั น ทันตแพทยเชย่ี วชาญ [email protected]

ทันตแพทยชำนาญการพิเศษ [email protected]

นักวชิ าการสาธารณสุขปฏบิ ตั กิ าร [email protected]

นกั วิชาการสาธารณสุขปฏบิ ัติการ [email protected]

กลุมพัฒนาทันตสขุ ภาพเดก็ ปฐมวยั และวัยเรยี น โทร 0 2590 4204, 0 2590 4208, 0 2590 4209

32

แนวทางการดําเนินงาน
พัฒนาทันตสุขภาพวัยทาํ งาน

33

โครงการสรางเสรมิ ทันตสุขภาพวยั ทำงาน

ตวั ช้ีวดั
1. รอยละวยั ทำงานกลุมเปา หมายอายุ 35-44 ป ปราศจากโรคปรทิ ันตอ ักเสบ
2. รอ ยละวยั ทำงานอายุ 15-59 ป ทม่ี พี ฤติกรรมการดแู ลชองปากทพี่ งึ ประสงค

เปาหมายผลผลิต
1. ขอมลู สถานการณพฤตกิ รรมการดูแลชอ งปาก ไดแก การแปรงฟน กอนนอน และการเขารับบรกิ าร
ทางทันตกรรมในปทผ่ี า นมา ป 2565
2. นวตั กรรม application FunD เพือ่ สรา งความรอบรูดานสขุ ภาพชองปาก และสนับสนุนใหวัย
ทำงานสามารถประเมนิ สภาวะชองปากตนเองได
3. วัยทำงานในสถานประกอบการอยางนอ ย 1,000 คน ไดรับการสรางเสริมสุขภาพชอ งปาก
4. มกี ารขบั เคลอ่ื นกลไกสรางเสริมสุขภาพชอ งปากผปู วยเบาหวานในพื้นท่นี ำรองอยางนอย 3 แหง

เปา หมายผลลพั ธ
ประชากรวยั ทำงานมสี ุขภาพชอ งปากดี มีความรอบรู และมีพฤติกรรมการดแู ลชองปากท่พี งึ ประสงค

สถานการณ
สถานการณการเจ็บปวยของคนไทยในปจจุบัน เปลีย่ นจากปญหาในอดีตทกี่ ารเจ็บปวยจากโรคตดิ ตอ

กลายมาเปนการเจ็บปวยดวยโรคเรื้อรังตาง ๆ ดังนั้นการดำเนินงานสงเสริมทันตสุขภาพและปองกันโรคใน
ชองปากกลมุ วัยทำงานควรเปน การบูรณาการรวมกบั งานอ่ืน โดยมีปจ จัยเสี่ยงรวมตา ง ๆ เปน ตวั เชอื่ มโยงเขา สู
การดูแลสขุ ภาพชอ งปาก พฤตกิ รรมการดูแลชองปากท่ีสำคัญทก่ี ลมุ วัยน้ีพึงปฏิบตั ิ คอื การดูแลอนามัยชองปาก
อยางมีประสิทธิภาพ และเขารับบริการตรวจสุขภาพชองปากอยางนอยปละ 1 คร้ัง เพ่ือใหกลุมวัยทำงาน
รับทราบขอมลู สขุ ภาพชองปากของตนเอง เขา ใจขอมลู นัน้ สามารถซกั ถาม และนำไปสกู ารตัดสนิ ใจในการดูแล
สุขภาพชองปากได ซ่ึงเปนไปตามการดำเนินงานเรื่องความรอบรูดานสุขภาพ (Health Literacy) จากการ
สำรวจพฤติกรรมสุขภาพวัยทำงาน ป 2564 ผา นแบบสอบถามในระบบ application H4U พบวา ประชากร
วัยทำงานมีพฤติกรรมแปรงฟนกอนนอนทุกวัน นานอยางนอย 2 นาที รอยละ 70.78 และไปรับบริการทาง
ทันตกรรมในปที่ผานมา รอยละ 33.66 ซึ่งลดลงจากป 2563 มาก เนื่องจากสถานการณการแพรระบาดของ
โรคโควิด-19 ทำใหการเขารับบริการทันตกรรมถูกจำกัดดวยมาตรการ หยุดเช้ือ เพ่ือชาติ และการรักษา
ระยะหางทางสังคม (social distancing) อีกทั้งหัตถการทางทันตกรรม เชน อุดฟน ขูดหินปูน มีการฟุง
กระจายของละอองฝอย (aerosol) สงผลใหตองระงับการใหบริการ เพ่ือลดความเสี่ยงการแพรกระจายเช้ือ
จากการสำรวจสภาวะสุขภาพซอ งปากคร้ังที่ 8 พ.ศ. 2560 พบปญหาในชองปากท่ีสำคญั ในกลุมวัยทำงาน คือ

34

การสญู เสยี ฟน โดยพบกลุมวัยทำงานรอยละ 85.3 มีการสญู เสียฟน โดยเฉล่ีย 3.6 ซี่/คน พบผูท่มี ฟี น ผทุ ย่ี งั ไมไ ด
รบั การรักษารอยละ 43.3 มีปญหาเหงือกอักเสบรอยละ 62.4 และมีรองลึกปรทิ ันตรอยละ 25.9 โดยปญหา
ดังกลาวจะแสดงอาการที่รนุ แรง จนเกิดความเจ็บปวด อาจมีการสูญเสียฟนตอไปถาไมไดรับการดูแล ปองกัน
รักษาท่ีเหมาะสม ทันเวลา และอาจสงผลกระทบตอ การดำเนินชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ ยังพบสภาวะใน
ชองปากท่ีสัมพันธกับความรุนแรง และภาวะแทรกซอนของโรคไมติดตอเร้ือรัง (NCDs) โดยเฉพาะ
โรคเบาหวาน รวมทง้ั รอยโรคในซองปากท่อี าจกลายเปนมะเรง็ ชองปาก และเปนสาเหตุการเสียชีวติ ได

กรอบการดำเนนิ งาน ประจำปงบประมาณ 2565

กิจกรรมการดำเนนิ งาน

กิจกรรม บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจังหวัด
การดำเนินงาน
- สงตอ key message/
โครงการสรา งเสรมิ ทนั ตสุขภาพวัยทำงาน Infographic การแปรง
ฟน กอนนอนทกุ วนั ดวย
1. พัฒนาระบบฐาน สำรวจพฤตกิ รรมการดูแล - สงตอ key message/ ยาสฟี น ผสมฟลูออไรด
และเขา รบั บริการตรวจ
ขอ มูลสารสนเทศที่ ชองปาก ไดแ ก การแปรงฟนกอ น Infographic การแปรง

เกีย่ วขอ งกบั การ นอน และการเขารับบริการทาง ฟนกอนนอนทกุ วันดวย

ดำเนนิ งานสง เสริม ทนั ตกรรม ในปท่ผี านมา รวมกบั ยาสฟี นผสมฟลอู อไรด

สุขภาพชอ งปาก การสำรวจพฤติกรรมสขุ ภาพอนื่ ๆ และเขารบั บริการตรวจ

35

กจิ กรรม บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอ นามัย บทบาทจงั หวัด
การดำเนนิ งาน
คลสั เตอรวัยทำงาน ผาน สขุ ภาพชองปากปละ 1 ครงั้ สุขภาพชอ งปากปละ1คร้ัง
2. พัฒนาเทคโนโลยี
นวตั กรรมสนบั สนุนการ application H4U - นำขอมูลสถานการณ - นำขอมูลสถานการณ
สรา งความรอบรแู ละ
ประเมินสภาวะชอ งปาก ระยะเวลาดำเนนิ การ : ปญ หาสุขภาพชองปาก ปญหาสุขภาพชอ งปาก

3. ขับเคลื่อนงานสรา ง พ.ย. 64 - พ.ค. 65 และพฤติกรรมการดแู ล และพฤติกรรมการดแู ล
เสริมสุขภาพชองปากวัย
ทำงานในสถาน ชองปากไปใชในการ ชอ งปากไปใชใ นการ
ประกอบการ
วางแผนงาน/โครงการ วางแผนงาน/โครงการ

สรางเสรมิ สขุ ภาพชอ ง สรางเสริมสขุ ภาพชอง

ปากวยั ทำงานในพน้ื ที่ ปากวยั ทำงานในพน้ื ท่ี

พัฒนา application FunD เพื่อ - สอื่ สารประชาสมั พันธ - สอ่ื สารประชาสมั พันธ

สรา งความรอบรแู ละประเมิน การใชง าน application การใชง าน application

สภาวะชองปากตนเอง แกก ลมุ วัยทำงาน แกก ลุมวยั ทำงาน

ระยะเวลาดำเนนิ การ :

ต.ค.-ธ.ค. 64

พัฒนาศกั ยภาพทันตบุคลากรในการ - สนบั สนุนการใชง าน - สนบั สนุนการใชง าน

ใชapplication FunD เพอ่ื สรา ง application แกท นั ต application แกทันต

ความรอบรแู ละประเมนิ สภาวะชอ ง แพทยในพื้นท่ี แพทยในพ้ืนท่ี

ปากตนเอง - สนับสนุนใหท ันตแพทย

กลมุ เปา หมาย : ทันตบคุ ลากรใน ลงทะเบยี นผูเช่ยี วชาญ

ศูนยอนามยั และโรงพยาบาล ใหคำปรกึ ษาดา น ทนั ต

ระยะเวลาดำเนนิ การ : ก.พ. 65 สขุ ภาพ

พัฒนาคูมอื สรา งเสริมสุขภาพ - เผยแพร/ นำคูม ือสรา ง - เผยแพร/นำไปใช คมู อื

ชองปากวยั ทำงานในสถาน เสริมสขุ ภาพชองปาก สรา งเสรมิ สุขภาพ

ประกอบการ ในรูปแบบ e-book วัยทำงานในสถาน ชองปากวัยทำงานใน

ระยะเวลาดำเนินการ : ประกอบการไปใช สถานประกอบการ

ต.ค.-ธ.ค. 64

พัฒนาศกั ยภาพ HR/จป. เพ่อื - คน หา ประสานงาน - คนหา ประสานงาน

ขับเคลื่อนงานสง เสริมสุขภาพ สถานประกอบการที่ สถานประกอบการท่ี

ชอ งปากในสถานประกอบการ สนใจดำเนนิ งานสรา ง สนใจดำเนนิ งานสรา ง

กลมุ เปา หมาย : HR/จป. ใน เสริมสขุ ภาพชอ งปาก เสรมิ สุขภาพชองปาก

สถานประกอบการ - เสริมสรางความรวมมอื - เสรมิ สรางความรว มมือ

ระยะเวลาดำเนินการ : ม.ค. 65 ทุกภาคสว นในการจดั ทกุ ภาคสว นในการจัด

36

กจิ กรรม บทบาทสวนกลาง บทบาทศูนยอ นามยั บทบาทจังหวัด
การดำเนินงาน

กิจกรรมสรางเสริม กิจกรรมสรา งเสรมิ
สุขภาพชอ งปากวยั สุขภาพชองปากวยั
ทำงานในสถาน ทำงานในสถาน
ประกอบการ ประกอบการ
- สนับสนุนการจัด - สนับสนนุ และเปน ที่
กิจกรรมสรา งเสริม ปรกึ ษาแก HR/จป. ใน
สุขภาพชองปากใน การจดั กิจกรรมาสราง
สถานประกอบการ เสรมิ สุขภาพชองปากใน
สถานประกอบการ
รณรงค สรางกระแสและจดั - รณรงค สรางกระแส - ใหบรกิ ารตรวจสุขภาพ
ชอ งปากบุคลากรในสถาน
กจิ กรรมสรา งเสรมิ สุขภาพชอ ง สนบั สนุนการจัด ประกอบการ และนัด
หมายรกั ษาตามความ
ปากวยั ทำงานเนือ่ งในวันแรงงาน กจิ กรรมสงเสรมิ เหมาะสม
- การประสานคลินกิ
แหง ชาติ ทนั ตสุขภาพใน เอกชนในการรับบรกิ าร
รักษาในกลุม ผใู ชสิทธิ
กลุมเปา หมาย : ทันตบคุ ลากร วันแรงงานแหง ชาติ ประกนั สังคม
- รณรงค สรา งกระแส
ระยะเวลาดำเนินการ : พ.ค. 65 - รณรงค ประชาสมั พนั ธ สนบั สนุนการจัดกจิ กรรม
สงเสรมิ ทันตสุขภาพใน
ใหประชาชนรบั รสู ิทธิ วนั แรงงานแหง ชาติ
- รณรงค ประชาสมั พนั ธ
และเขารบั บรกิ าร ใหป ระชาชนรบั รสู ิทธิ
และเขา รับบริการ
ทนั ตกรรมท่เี หมาะสม ทนั ตกรรมท่ีเหมาะสม

นเิ ทศตดิ ตามการดำเนนิ งานสราง - ติดตาม/กำกบั การ - ตดิ ตาม/กำกบั การ
ดำเนนิ งานในพ้ืนท่ี
เสริมสุขภาพชองปากวัยทำงานใน ดำเนนิ งานในพนื้ ท่ี

สถานประกอบการ

ระยะเวลาดำเนินการ : ม.ิ ย. 65

37

กจิ กรรม บทบาทสวนกลาง บทบาทศูนยอ นามัย บทบาทจังหวดั
การดำเนนิ งาน
4. พฒั นากลไกการสรา ง พฒั นาแนวทางการสรางเสรมิ - เผยแพร/ นำแนวทาง - เผยแพร/นำแนวทางการ
สขุ ภาพชองปากผปู วยเบาหวาน
เสริมสุขภาพชอ งปาก ระยะเวลาดำเนนิ การ : การสรา งเสรมิ สุขภาพ สรางเสริมสุขภาพชอง
ผูปว ยเบาหวานรว มกบั ต.ค. 64 - มี.ค. 65
หนว ยบรกิ ารและ พฒั นาศกั ยภาพทันตบุคลากร ชองปากผปู ว ยเบาหวาน ปากผูปว ยเบาหวานไปใช
งานปฐมภมู ิ สรา งเสริมสขุ ภาพชองปากผปู ว ย
เบาหวานระดบั ปฐมภูมิ ไปใช
กลมุ เปา หมาย :
ทันตาภิบาล/นวก.สาธารณสขุ - ขบั เคลอ่ื นกลไกสราง - ประสานงานพ้นื ท่นี ำรอ ง
(ดานทนั ตสาธารณสุข)
ในโรงพยาบาลและรพ.สต. เสริมสุขภาพชองปาก (CUP) ดำเนนิ งานสรา ง
ระยะเวลาดำเนินการ : เม.ย. 65
ผูปวยเบาหวานในพ้ืนท่ี เสรมิ สขุ ภาพชองปาก

- ประสานงานพ้ืนทน่ี ำ ผปู วยเบาหวาน

รอง (CUP) ดำเนนิ งาน - ขับเคลอ่ื นกลไกสรา ง

สรา งเสรมิ สุขภาพชอ ง เสริมสุขภาพชองปาก

ปากผูปว ยเบาหวาน ผูป ว ยเบาหวานในพ้ืนที่

- ติดตาม/กำกบั การ - บูรณางานการดแู ล

ดำเนนิ งานตามตัวช้วี ัด สขุ ภาพชองปากกับ

ใน HDC กจิ กรรมอืน่ ท่เี กย่ี วของ

เชน การตรวจสุขภาพ,

การดำเนินงานในคลนิ ิก

DPAC หรือคลินกิ NCDs

ผปู ระสานงาน ตำแหนง E-mail
ชือ่ -นามสกุล ทนั ตแพทยเ ช่ยี วชาญ [email protected]

ทพญ.นนทนิ ี ต้งั เจรญิ ดี (หัวหนากลุมพฒั นาทนั ตสุขภาพวัยรนุ และปจจยั เสยี่ ง) [email protected]
[email protected]
ทพญ.นนั ทม นสั แยมบุตร ทนั ตแพทยชำนาญการพเิ ศษ [email protected]
นางสาวอริศรา พตั ตาสงิ ห นกั วชิ าการสาธารณสุขปฏบิ ตั กิ าร [email protected]
นางสาวกนั ยา ฤทธอิ์ ม่ิ นักวิชาการสาธารณสุขปฏิบัตกิ าร
นางสาวเบญญาภา ธปู พุดซา
นักวชิ าการสาธารณสุข

กลุม พัฒนาทนั ตสขุ ภาพวยั รนุ และปจ จัยเสย่ี ง โทร 0 -2590- 4215 0- 2590- 4489

38

แนวทางการดําเนินงาน
พัฒนาทันตสุขภาพผู้สูงอายุ

39

โครงการพัฒนาระบบการสรา งเสรมิ สุขภาพชองปากผสู งู อายุ แบบไรรอยตอ ป 2565

ตัวชี้วัด
รอ ยละ 73 ของผูสูงอายทุ ่มี ฟี นใชงานไดอยา งนอ ย 20 ซ่ี หรอื 4 คูสบ

เปาหมายผลลพั ธ
1. ผสู งู อายุ เขา ถึงขอมูล ความรู กจิ กรรม เพื่อประเมินและดูแลชองปากดว ยตนเอง รอ ยละ 25
2. ผูสงู อายุ เขาถึงบริการดแู ลสุขภาพชองปากตามความจำเปน เพอื่ คงสภาพการใชงาน รอยละ 10
(1, 2 เปาหมายจากฐานประชากรสูงอายุ 10 ลานคน)

เปาหมายผลผลิต
1. มีระบบการดูแลสุขภาพชอ งปาก ที่เชอ่ื มโยงระดบั ครอบครัว เครือขายประชาชน กับระบบบรกิ าร
2. มขี อ มลู การเขาถึงขาวสาร ผา นชอ งทางสือ่ ออนไลนแ ละอ่ืนๆ

สถานการณ
จากสถานการณผูสูงอายุไทยที่มีแนวโนมเพิ่มขึ้นอยางตอเนื่อง ในป 2563 มีประชากรสูงอายุถึง

รอยละ 18.2 ของประชากรไทยทั้งหมด หรือประมาณ 11 ลานคน ซึ่งเพิ่มขึ้นกวารอยละ 3.6 (ประมาณ
4 แสนคน) และคาดวาประเทศไทยจะกาวเขาสูสังคมสูงอายุอยางสมบูรณ (Completely Aged Society) ใน
ป 2565 จากขอมูลสภาวะสุขภาพชองปากผูสูงอายุรอยละ 60.1 มีฟนแทใชงานไดไมนอยกวา 20 ซี่ และ
รอยละ 39.2 มีฟนหลัง (แทหรือเทียม) ใชงานไดไมนอ ยกวา 4 คูสบ ทงั้ นี้สภาวะดังกลาว เปน ผลลัพธส ุขภาพ
ชองปากท่ีปลายทาง จากสาเหตุหลักคือ (1) ปจจัยดานการเขาถึงบริการ ที่มีขอจำกัดทั้งในสภาวะปกติ อาทิ
การเดินทาง บรบิ ทเชิงสงั คม และสถานการณการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ทำให
ไมสามารถเขาถึงบริการสงเสริมปองกันเมื่อจำเปนได แตเมื่อเขารับบริการ จะเปนการรับการรักษา-ฟนฟู
ในระยะทาย ท่ีมีความยุงยาก ซับซอน และคาใชจายสูง กระทบตอสุขภาพและคุณภาพชีวิตผูสูงอายุโดยตรง
โดยขอมูลการจดั บริการสุขภาพชองปาก พบวา ผูสูงอายุไดรับการตรวจชองปาก วางแผนดูแล รอยละ 33.7
และในจำนวนน้ีไดรับหัตถการเชิงปองกันเพียงรอยละ 6.7 ประชากรกลุมติดบานติดเตียงที่ไดรับบริการทัน
ตกรรม รอยละ 27.1 (2) ปจจัยดานพฤติกรรมการดูแลตนเองท่ีไมเหมาะสม ซ่ึงสว นหนึ่งเกิดจากชองวาง
ของการรับขอมูลสิทธปิ ระโยชนในการรบั บรกิ าร องคความรูทส่ี ำคัญตอ การดูแลชองปากตนเอง และสงผลตอ
การมีพฤติกรรมดูแลตนเองที่ไมถูกตอง อาจเกิดสะสมต้ังแตในชวงวัยเด็กจนถึงวัยกอนสูงอายุ และเกิดโรคใน
ชองปากได โดยจากขอมูลการเขารับบริการของผูปวยนอก พบวาในกลุมโรค 10 อันดับแรก มีสาเหตุของ
โรคในชอ งปาก คอื ลำดับท5่ี ความผิดปกตอิ ่นื ๆ ของฟนและโครงสรา ง และ ลำดับท7่ี ฟน ผุ ตามลำดับ (HDC,
ส.ค. 64) ปญหาสุขภาพชอ งปากในผูสูงอายุ เปน ปญหาท่ีมคี วามชุกและรุนแรงสูงกวากลุมวัยอ่ืน ๆ โดยเฉพาะ

40

กลมุ ที่มโี รคเรื้อรัง ซง่ึ สัมพันธกับโรคในชอ งปากโดยตรง พบวา ผูสงู อายุที่มฟี นอยางนอย 20 ซ่ี มีอตั ราการเกิด
โรค ไมติดตอเรื้อรังต่ำกวาผูที่มีฟนเหลือในชองปากนอยกวา 20 ซี่ ทำใหการดูแลสุขภาพชองปากผูสูงอายุ
จำเปนตองบูรณาการสหสาขาวิชาชีพ รวมกับความเช่ียวชาญเฉพาะทาง ทัง้ น้ีปญหาเหลาน้ีสามารถปองกันได
หากไดรบั ขอมูล ความรูและดูแลอนามัยชองปากตนเองไดอยางเหมาะสม พรอมกับเขาถึงบริการที่มีคณุ ภาพ
ตามความจำเปน ดังนั้นการพัฒนาและการแกไขปญหา ตองบูรณาการท้ังภาคประชาชน ชุมชน บุคลากร
ท่ีเก่ียวของ รวมท้ังพัฒนาเทคโนโลยี นวัตกรรมสนับสนุน เพื่อใหเกิดการขับเคลื่อนท้ังระบบ ใหเกิดบริการ
คณุ ภาพแบบผสมผสาน และครบวงจรอยา งไรร อยตอ ได

ภายใตยุทธศาสตรชาติ 20 ป ดานสาธารณสุข เพื่อประชาชนสุขภาพดี มีอายุคาดเฉลี่ยของการ
มีสุขภาพดี (HALE) ไมนอยกวา 75 ป แผนยุทธศาสตรการพัฒนาระบบสงเสรมิ สขุ ภาพและอนามยั สิ่งแวดลอม
มุงสงเสริมผูสูงอายุไทยเปนหลักชัยของสังคม เพื่อใหผูสูงอายุมีสุขภาพดี ดูแลตนเองไดและมีคุณภาพชีวติ ที่ดี
สูแผนงานทันตสุขภาพผูสูงอายุประเทศไทย พ.ศ. 2558 – 2565 มีเปาหมายใหผูสูงอายุมีสุขภาพชองปากดี
มีฟนใชงานไดเหมาะสมตลอดชวงชีวิต ซึ่งสุขภาพชองปากเปนขอบงชี้หน่ึงท่ีสำคัญในการประเมินสุขภาพ
องคร วมของผูสงู อายุ

ดังน้ันการขับเคลื่อนงานเพื่อใหบรรลุเปาหมายการมีสุขภาพดี สอดรับภายใตแผนยุทธศาสตรและ
แผนงานสำคัญที่เก่ียวของ ในการลดชองวางของระบบ ลดความเหล่ือมล้ำของการเขาถึงขอมูลและบริการ
สุขภาพชองปาก ซึ่งในป 2564 ที่ผานมาไดดำเนินการพัฒนา และขับเคล่ือนระบบการดูแลและจัดบริการ
สุขภาพชองปากในผูสูงอายุ ผานกลไกสรางความเขมแข็งและการมีสวนรวมของภาคีเครือขาย เชื่อมตอภาค
ประชาชน ชุมชน รวมถึงพัฒนาชองทางการสื่อสารออนไลน เพอ่ื สนบั สนุนใหผสู ูงอายเุ ขาถึงขอ มูล องคความรู
ใหสามารถดูแลเพื่อคงสภาพการใชงานในชองปากไดอยางเหมาะสม ท้ังน้ีกระบวนงานจะมีประสิทธิภาพและ
บรรลุเปาหมายถึงประชาชนอยางย่ังยืนน้ัน ตองอาศัยการดำเนินงานอยางตอเนื่อง ขยายความรวมมือกับ
เครือขายเพ่ือมุงสูพ้ืนที่เปาหมายใหครอบคลุมมากขึ้น ยกระดับความรอบรูและสรางการมีสวนรวม
จากประชาชน จัดการดวยกลไกท่ีสอดรับกับสถานการณในยุคนวัตวิถีและกระแสแหงเทคโนโลยีดิจิทัล
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย จึงไดจัดทำโครงการพัฒนาระบบการสรางเสริมสุขภาพชองปากผูสูงอายุ
แบบไรรอยตอ ป 2565 ข้ึน เพ่ือขบั เคลื่อนงานไปยังระดับภูมิภาคและผานภาคีเครือขายในระดบั พ้ืนท่ี สูการ
สรา งผลลัพธส ุขภาพชองปากผูสงู อายุในชุมชนที่ยง่ั ยืนตอไป

41

กรอบการดำเนนิ งาน ประจำปงบประมาณ 2565

กิจกรรมการดำเนนิ งาน

กจิ กรรมการ บทบาทสว นกลาง บทบาทศนู ยอนามัย บทบาทจงั หวัด
ดำเนนิ งาน
เผยแพร และสนับสนนุ การใช
1. พฒั นารูปแบบ กระบวนการส่ือสารเพือ่ เพม่ิ การเขา ถึงขอ มลู การดแู ลสขุ ภาพชอ งปาก สื่อในพนื้ ที่

1.1 พัฒนาเนอ้ื หา พฒั นาขอ มูลนำเขา เผยแพร สนบั สนุน และตดิ ตาม

และรปู แบบการ จดั ทำ เผยแพร และบริหาร การใชส อ่ื ในพื้นที่

สอ่ื สาร สราง จัดการสอ่ื ออนไลน เพ่ิม

ความตระหนัก กระบวนการสื่อสารเชิง Interactive

การดแู ลสุขภาพ ระยะเวลาดำเนินการ :

ชอ งปากผสู ูงอายุ ธ.ค. 64 - ก.ค. 65

พฒั นารปู แบบส่ือ เพ่ือการดูแล รวมประชุมและใหขอคิดเหน็

ชอ งปากผสู งู อายุท่ีมีความตองการ

เฉพาะโรค (โรคสมองเสื่อม)

กลมุ เปา หมาย : ทนั ตบุคลากร

ผูเ ช่ยี วชาญจากมหาวทิ ยาลยั

และผูเกี่ยวของ

ระยะเวลาดำเนนิ การ : ธ.ค.64

42

กิจกรรมการ บทบาทสวนกลาง บทบาทศนู ยอนามัย บทบาทจังหวัด
ดำเนนิ งาน
ขบั เคลอ่ื นการรณรงคนโยบาย - สรา งความรวมมือกบั เครือขา ย - สรา งความรว มมอื กับ
1.2 สรางกระแส 80 ป ฟนดี 20 ซ่ี สื่อสาร key message และ เครอื ขายส่อื สาร key
สงั คมเชิงกระตุน กลมุ เปาหมาย : ผูสงู อายุ ประชาสัมพนั ธกจิ กรรม message และประชาสัมพนั ธ
พฤติกรรมสขุ ภาพ บุคลากรสวนกลาง ศอ. และ - สงเสริมและใหก ารสนับสนนุ กจิ กรรม
ชองปาก โดยสรา ง จงั หวดั จังหวัดในการดำเนินกจิ กรรม - ดำเนนิ กิจกรรมในพน้ื ท่ี
การมีสว นรว มและชู ระยะเวลาดำเนนิ การ : พ.ย. 64
คุณคา ในผสู ูงอายุ จดั กิจกรรมประกวด - สรา งความรว มมอื กับเครอื ขา ย - สรางความรวมมือกับ
คลิปชมรมผูสงู อายฟุ น ดี สอ่ื สาร key message และ เครือขายสอ่ื สาร key
1.3 ขบั เคล่อื นการ กลุมเปา หมาย : ชมรมผสู งู อายุ ประชาสัมพันธกจิ กรรม message และประชาสัมพนั ธ
ประเมนิ ความ บคุ ลากรสวนกลาง ศอ. และ - สง เสริมและใหการสนับสนนุ กิจกรรม
รอบรดู านทันต จงั หวดั จงั หวัดในการดำเนนิ กจิ กรรม - สง เสริมและใหการสนบั สนนุ
สุขภาพผสู งู อายุ ระยะเวลาดำเนินการ : ชมรม/กลุม สงั คมผสู งู อายุรว ม
ธ.ค. 64 - เม.ย. 65 รว มดำเนินการ และสนับสนนุ กจิ กรรม
- วางกรอบแนวทาง ดำเนนิ การ การเก็บขอ มลู ในพน้ื ที่ (เฉพาะศอ รวมดำเนินการเกบ็ ขอ มลู ใน
ทดสอบเครอ่ื งมือประเมนิ ความ ทีเ่ ขารว มกิจกรรม) พื้นท่ี (เฉพาะจงั หวดั ทไ่ี ดร ับ
รอบรดู านทนั ตสุขภาพ ในผูสูงอายุ การประสานงาน)
- สนับสนนุ งบประมาณในการ รวมประชมุ และใหข อคิดเห็น
ดำเนินงานเกบ็ ขอ มูล รว มประชุมและใหขอคดิ เหน็
กลุมเปาหมาย : พ้นื ที่ 4 จงั หวัด
ระยะเวลาดำเนนิ การ :
ธ.ค. 64 - ก.พ. 65
พฒั นาการจดั การขอมูล
เพอ่ื วางแผนและออกแบบการ
ยกระดับความรอบรู ดานสขุ ภาพ
ชองปากของผูสูงอายุ
กลุมเปาหมาย : บคุ ลากร
สวนกลาง และ ศอ.
ระยะเวลาดำเนนิ การ : ม.ิ ย. 65

43

กิจกรรมการ บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอนามัย บทบาทจังหวดั
ดำเนินงาน รวมประชุมและใหขอ มูล

2. สงเสริมและสนับสนุน การใชเครือ่ งมือในการประเมนิ เฝาระวังดวยตนเอง - รว มประชมุ และใหข อคดิ เหน็
- สือ่ สาร สนับสนนุ บคุ ลากร/
2.1 สรปุ ผลการ สรปุ และวิเคราะหประเดน็ รวมประชมุ และใหข อมลู ประชาชนกลมุ เปาหมาย ใน
การใช Bluebook
ทดสอบการใช ปรบั ปรงุ เครื่องมือเพ่ือใชในการ Application
- ติดตามการดำเนนิ งานในพื้นท่ี
Bluebook ดำเนินงานระดบั ประเทศ จ.อำนาจเจรญิ รว มดำเนนิ งาน

Application ใน กลุมเปา หมาย : บุคลากร - รวมประชมุ ใหข อคิดเหน็
- ชีแ้ จง และติดตามการ
พ้นื ทน่ี ำรอง สวนกลาง และ ศอ. ดำเนินงานระดับจงั หวัด

ระยะเวลาดำเนินการ : ต.ค. 64

2.2 พัฒนาการคัด ขับเคลอ่ื นและขยายการใช - รวมประชมุ และใหข อคิดเห็น

กรองและ เครือ่ งมือในการคัดกรองและแนว - สือ่ สาร สนบั สนนุ บุคลากร

แนวทาง การ ทางการจัดบริการสุขภาพชอง ในการใช Bluebook

จัดบรกิ ารสขุ ภาพ ปากผูส ูงอายุ ในพื้นที่ Application

ชองปากผสู ูงอายุ กลุม เปาหมาย : บคุ ลากร - ติดตามการดำเนนิ งานใน

สว นกลาง และ ศอ. ระดบั เขต

ระยะเวลาดำเนินการ : พ.ย. 64

2.3 พัฒนารูปแบบ รวมดำเนินกิจกรรม ติดตาม และ ศอ.10 ใหการสนับสนนุ

การดูแลสขุ ภาพชอง สรุปการพัฒนาเพือ่ เปนตน แบบ จ.อำนาจเจรญิ ในการดำเนินงาน

ปากผูสงู อายุเพอื่ และขยายผลการดำเนนิ งานไปยงั

สนับสนนุ การควบคมุ พ้นื ทอ่ี น่ื

โรคเร้ือรงั ในชมุ ชน กลุม เปาหมาย : บคุ ลากรสำนกั

ดวยสมดุ สขุ ภาพ ทนั ตสาธารณสขุ และ

ผูสูงอายุแบบดจิ ทิ ัล จ.อำนาจเจริญ

(Digital Blue Book) ระยะเวลาดำเนินการ : ธ.ค. 64

ในพน้ื ท่ีศึกษา

จ.อำนาจเจริญ

2.4 พัฒนาระบบ พฒั นาระบบฐานขอมูลสมดุ - รวมประชุมใหข อคิดเหน็

ฐานขอ มูล บันทึกสขุ ภาพผูสงู อายุ ดาน - ชแ้ี จง และตดิ ตามการ

สขุ ภาพชองปาก เช่อื มโยงกบั ดำเนนิ งานระดับเขต

ขอมูลHDC เพ่ือกำกับตดิ ตามการ

44

กิจกรรมการ บทบาทสว นกลาง บทบาทศูนยอนามัย บทบาทจงั หวัด
ดำเนินงาน
รวมใหขอคิดเหน็
ดำเนินงานภาพประเทศ
- รวมประชุมและใหขอ คดิ เหน็
กลมุ เปา หมาย : บคุ ลากร - สนับสนนุ การจัดบรกิ าร
ทันตกรรมผูส ูงอายใุ นพน้ื ท่ี
สวนกลาง และ ศอ.
ติดตามและเตรยี มขอมูลการ
ระยะเวลาดำเนินการ : มิ.ย. 65 ดำเนนิ งานในพน้ื ท่ี

3. พัฒนารูปแบบ กลไก เพือ่ เพิม่ การเขา ถึงบริการสง เสรมิ ปองกัน

3.1 การประเมนิ ผล วางกรอบแนวทางการประเมนิ ผล รวมประชุมใหข อคดิ เห็น

แผนงานทนั ต แผนงานทนั ตสขุ ภาพสำหรับ

สุขภาพสำหรบั ผูสูงอายุประเทศไทย พ.ศ. 2558

ผสู ูงอายุประเทศ - 2565

ไทย พ.ศ. 2558 - กลมุ เปาหมาย : บคุ ลากร

2565 สวนกลาง ศอ. และจังหวดั

ระยะเวลาดำเนินการ :

ม.ค. 65 - ก.ค. 65

3.2 การพฒั นา พัฒนาระบบบรกิ ารใหเกดิ - รว มประชุมและใหขอ คิดเห็น

คณุ ภาพบริการ มาตรฐานงานบริการทันตสขุ ภาพ - สนับสนนุ จงั หวัดในการ

ในคลนิ ิกทนั ต ผูสูงอายุ ในคลนิ กิ ทันตกรรม จัดบริการทนั ตกรรมผูสูงอายุ

กรรมสำหรับ ภายใตการรองรบั สถานการณ

ผูส ูงอายุ ภาวะฉกุ เฉิน

เพอื่ รองรบั กลมุ เปาหมาย :

สถานการณภาวะ บุคลากรสวนกลาง ศอ. จงั หวัด

ฉุกเฉนิ ผเู ช่ยี วชาญจากมหาวิทยาลยั

บุคลากรโรงพยาบาลระดับM2

ขึ้นไป

ระยะเวลาดำเนินการ : ม.ค. 65

3.3 นเิ ทศติดตามการ ตดิ ตาม สรุปผลการดำเนินงาน ตดิ ตามและจัดทำขอ มกู าร

ดำเนินงานทนั ต ทันตสุขภาพผสู ูงอายุในพนื้ ที่ ดำเนนิ งานระดบั เขต

สขุ ภาพผสู ูงอายุ กลุมเปา หมาย : ศอ. และจงั หวัด

ในพ้นื ที่ ระยะเวลาดำเนินการ : ก.ค. 65

45

ผปู ระสานงาน

ชื่อ-นามสกลุ ตำแหนง E-mail
ทพญ.สรุ ตั น มงคลชยั อรัญญา ทนั ตแพทยเ ช่ยี วชาญ [email protected]

ทพ.พลูพฤกษ โสภารตั น (หัวหนากลุมพัฒนาทันตสุขภาพวัยทำงานและผสู ูงอายุ ) [email protected]

ทนั ตแพทยช ำนาญการพิเศษ

ทพ.เพ่ิมรตั นะ สรรี ะเทวนิ ทันตแพทยชำนาญการพิเศษ [email protected]

ทพ.พงศธร จินตกานนท ทนั ตแพทยช ำนาญการ [email protected]

ทพญ.พัชรวรรณ สุขมุ าลนิ ท ทันตแพทยชำนาญการ [email protected]

น.ส.มนัญญา เรอื จิตร นกั วชิ าการสาธารณสุขปฏบิ ตั กิ าร [email protected]

น.ส.เนริศา เอกปชชา นักวชิ าการสาธารณสุขปฏบิ ัตกิ าร [email protected]

กลมุ พัฒนาทนั ตสุขภาพวัยทำงานและผสู งู อายุ โทร 0 -2590- 4117

46

แนวทางการดําเนินงาน
พัฒนาทันตสุขภาพในกลุ่มผู้ถูกคุมขัง

47

โครงการสรา งเสรมิ สุขภาพและปอ งกนั โรคในชองปากในกลุมผถู ูกคมุ ขงั ป 2565
ภายใตโครงการพระราชดำริ ราชทัณฑ ปนสุข ทำความ ดี เพอื่ ชาติ ศาสน กษตั ริย

ตวั ชวี้ ัดการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสขุ Agenda based โครงการในพระราชดำริ ป 2565
1.จำนวนผูตองขงั ไดร ับการตรวจคดั กรองสุขภาพชองปากอยางนอยรอ ยละ 60
2.จำนวนผตู องขงั ไดร ับบริการรักษาทางทันตกรรมยา งนอย 1 ครัง้ /ป ไมน อ ยกวารอยละ 30

ตวั ช้ีวัด โครงการ ปงบประมาณ 2565
1. ผูถูกคุมขงั ไดร บั บริการสขุ ภาพชอ งปากอยางนอ ย 80,000 คน
2. มีการจัดบริการสุขภาพชองปากใน สถานพนิ ิจ /ศนู ยฝ ก อบรม อยา งนอ ย 12 แหง
3. งานศกึ ษา/วิจัย/พฒั นารูปแบบการสงเสรมิ สุขภาพชอ งปากผถู กู คุมขงั จำนวน 1 ฉบับ

เปาประสงค
1. เพอ่ื สืบสานพระราชปณธิ านของพระบาทสมเด็จพระวชริ เกลาเจา อยูห วั
2. เพือ่ ใหผ ถู ูกคมุ ขังสามารถเขาถึงบริการรกั ษาทางทันตกรรมพน้ื ฐานตามความจำเปน
3. เพ่อื สงเสรมิ ใหผูถกู คมุ ขงั มพี ฤตกิ รรมการดูแลสุขภาพชองปากท่เี หมาะสม

เปาหมายผลผลิต
1. ผถู กู คมุ ขังไดรับบรกิ ารสขุ ภาพชอ งปาก สง เสรมิ รกั ษา และฟนฟู เพม่ิ มากขนึ้
2. คลนิ กิ บริการสุขภาพชอ งปากในเรอื นจำเพ่ิมมากขึน้
3. กิจกรรมรณรงคบรกิ ารดูแลสขุ ภาพชอ งปากผูถูกคุมขังทัว่ ประเทศ จำนวน 1 ครง้ั

เปา หมายผลลพั ธ
1. ผูถูกคุมขังไดรบั การดแู ลสขุ ภาพชอ งปากตามสิทธมิ นษุ ยชนพ้นื ฐานท่พี งึ ได
2. ผถู กู คมุ ขังสามารถรู ตระหนัก และเกิดทกั ษะในการดูแลสุขภาพชองปากได

สถานการณ
ผูถูกคุมขัง เปนอีกหนึ่งกลุมของผูที่ดอยโอกาสท่ีไมไดรับการดูแลและเขาถึงบริการสุขภาพตามสิทธิ

พนื้ ฐานทม่ี นษุ ยพ ึงได จากขอมูลสถิติผถู ูกคุมขังราชทัณฑทั่วประเทศของกรมราชทัณฑ ป 2564 พบวา จำนวน
ผูถูกคุมขังมีมากถึงสองแสนหาหมื่นคน และจากขอมูลกรมพินิจและคุมครองเยาวชน ป 2563 โรคฟนผุ ถือเปน
โรคอันดับที่หน่ึงจากสามอนั ดบั โรคเจ็บปวยของเด็ก ดา นสภาวะสขุ ภาพชองปากของผถู ูกคมุ ขงั น้ัน พบวาผูถกู คุมขัง
มากกวารอยละ 80 มีปญหาสุขภาพฟนและชองปาก โดยโรคฟนผุ และโรคปริทันตมีอุบัติการณระดับท่ีสูง
จากการศึกษาของจุรีรัตนและคณะ ในป 2551 ไดทำการสำรวจ สภาวะสุขภาพชองปากของผูถูกคุมขังชาย

48

ในทัณฑสถานบำบัดพิเศษ จังหวัดปทมุ ธานี พบวา มีอตั ราการเกิดโรคฟนผุ รอ ยละ 95 และมีฟนผทุ ยี่ งั ไมไดรับ
การรักษาถงึ รอยละ 81

สาเหตุของการเกิดปญ หาอาจเกดิ ไดหลายสาเหตุ ทั้งในเรอ่ื งพฤติกรรมการดูแลสขุ ภาพชองปากของตัว
ผูถูกคุมขัง สภาพแวดลอมภายในของเรือนจำ ความแออัดและทรัพยากรท่ีมีจำกัด รวมถึงการเขาถึงบริการ
สาธารณสุขไดยาก แมจะมีระบบการดูแลตนเองหรือการขอรับยาสามัญประจำบานในยามเจบ็ ปวยเล็กๆนอยๆ
ได แตหากผูถกู คมุ ขังเจบ็ ปวยและมอี าการรนุ แรงจนตองนำสงสถานพยาบาลนอกเรือนจำนัน้ กจ็ ะมขี อจำกดั อีก
หลายประการ เชน ระยะทางระหวา งเรือนจำกับสถานพยาบาลภายนอก การประสานงานกับสถานพยาบาล
และอัตรากำลังในการควบคุมผูถูกคุมขัง เนื่องจากตามระเบียบของกรมราชทัณฑกำหนดชัดเจนไววา
การนำผูถกู คุมขังออกไปสถานพยาบาลตอ งมีเจาหนา ทอ่ี ยางนอย 2 คน ติดตามตลอด 24 ช่วั โมง ดงั น้ันการสงตัว
ผูถูกคุมขังปวยไปรับการรักษานอกเรือนจำจึงตองเปนเรื่องจำเปนในกรณีวิกฤติจริงๆ เทาน้ัน จนดูเหมือนวา
การสง ตวั ออกไปรกั ษานอกเรอื นจำทัณฑสถานมักเปน ทางเลอื กสุดทา ยเสมอ โดยเฉพาะอยา งยงิ่ โรคในชอ งปาก

เมื่อวันที่ 28 สงิ หาคม พ.ศ. 2562 พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดศี รีสนิ ทรมหาวชิรลงกรณ-
พระวชิรเกลาเจาอยูหัว ไดทรงพระราชทานความชวยเหลือดานสาธารณสุขแกผูถูกคุมขัง ผานโครงการ
“ราชทัณฑ ปนสุข ทำความ ดี เพ่ือชาติ ศาสน กษัตริย” พระองคทรงหวงใยสุขอนามัยของผูถูกคุมขัง
โดยเฉพาะปญหาสุขภาพชองปาก ดังจะเห็นไดจากการท่ีพระองคมีพระราชประสงคพระราชทานยูนิต
ทันตกรรมแกส ถานพยาบาลเรอื นจำ 41 แหงทว่ั ประเทศ

ดวยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ สำนักทันตสาธารณสขุ กรมอนามัย จึงไดจัดทำโครงการสรางเสริม
สขุ ภาพและปองกันโรคในชองปากในกลุมผูถูกคุมขัง ป 2565 ภายใตโครงการพระราชดำริ ราชทัณฑ ปนสุข
ทำความ ดี เพื่อชาติ ศาสน กษัตริย ข้ึน โดยมีวัตถุประสงค เพ่ือพัฒนาระบบดูแลสุขภาพชองปากใน
สถานกักขัง โดยมุงหวังใหผูถูกคุมขังสามารถเขาถึงบริการรักษา สงเสริม ฟนฟู สุขภาพชองปากไดตามสิทธิ
ข้นั พื้นฐานและเทา เทยี มตามหลักมนษุ ยธรรม และรวมคืนคนดี สุขภาพฟน ดี สูสงั คมตอไป