กฎหมายแพทย์และสาธารณสุข

Section 22. In providing primary health care under section 20 paragraph one (1),
the primary care unit or the network of primary care units shall have appropriate number of family
physicians and primary health care provider teams to take care of the service receivers enlisted
in the responsible area of such service unit in an appropriate proportion.
In case of necessity to change the family physician under paragraph one, the primary care
unit or the network of primary care units shall inform the service receiver and the Office promptly.
For the purpose of health promotion, disease control, disease prevention, examination and
diagnosis, medical treatment, and rehabilitation, the primary care unit or the network of primary
care units may prescribed the place, date and time in providing primary health care as deemed
appropriate, and notify the service receiver to receive the primary health care at such place,
date and time.
The execution of paragraph one, two and three shall be in accordance with criteria,
procedures and conditions as prescribed in the Notifications by the Committee.
Section 23. In case of necessity to transfer the service receiver to receive medical
treatment at other primary care unit or network of primary care units or service unit, the family
physician or the primary health care provider teams that is taking care of the service receiver
perform such transfer.
The primary care unit, the network of primary care units or the service unit, which receives
the transfer under paragraph one shall act as appropriate and necessary.
For the purpose of service receiver transfer, the Office shall, in cooperation with the primary
care unit or the network of primary care units, build a health data system of the service receivers
and connectivity to use such data, in accordance with section 20 paragraph one (4).
The transfer of service receiver under paragraph one, the execution under paragraph
two and the system provision and connectivity under paragraph three, shall be in accordance
with criteria, procedures and conditions as prescribed in the Notifications by the Committee.

กระทรวงสาธารณสขุ 199

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสขุ
คำ�อธบิ ายกฎหมายวา่ ด้วยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

CHAPTER 3
QUALITY AND STANDARD CONTROL OF PRIMARY

CARE UNIT
OR NETWORK OF PRIMARY CARE UNITES



Section 24. The Committee shall prescribe quality and standard control measures in
providing primary health care and have conduction of examination to control quality and standard
of primary care units and networks of primary care units regularly, by supporting public participation
in such examination, in accordance with criteria, procedures and conditions as prescribed in the
Notifications by the Committee.
Section 25. In the case where the competent official considers that a primary care unit
or a network of primary care units does not comply with the quality and standard control measures
in providing primary health care as prescribed by the Committee, shall report to the Permanent
Secretary of Ministry of Public Health for considering whether to appoint an Inquiry Commission.
The Inquiry Commission under paragraph shall consist of: representatives of State agency,
one who perform work relating to medical services or public health, one who perform work relating
to laws or justice administration process, one who perform work relating to finance or treasury,
a representative of a private organisation having the objectives not to seek profit and operating
activities relating to public health, and a qualified person, as commissioners, having duties to inquire
and submit its opinion to the Permanent Secretary of Ministry of Public Health. Notwithstanding
and shall not have a conflict of interests in the considered matters. The Permanent Secretary of
Ministry of Public Health shall appoint one inquiry commissioner as a Chairperson and appoint no
more than two officials of the Office as secretary and assistant secretary.
The inquiry shall be completed within sixty days from the date of appointment.
Should it be not completed, the time extension shall not be no more than sixty days. In the case
where the Inquiry Commission have reasons and necessity and unable to complete the inquiry
within such the prescribed period, the Chairperson of the Inquiry Commission shall report to the
Permanent Secretary of Ministry of Public Health to extent the period as necessary. In this case,
the Permanent Secretary of Ministry of Public Health may order to proceed and extent the period
as deemed appropriate; reasons thereof shall be given.
In performing duties under this Act, the Inquiry Commission shall be an official under
the Penal Code and have power to issue a written summon to a primary care unit, a network of

200 กระทรวงสาธารณสขุ

primary care units, the complainant or any relevant person to give statements, or to submit an
explanation, documents or necessary evidence for the consideration.
Upon the completion of the investigation, the Inquiry Commission shall submit its opinion
to the Permanent Secretary of Ministry of Public Health for consideration for further actions.
The Permanent Secretary of Ministry of Public Health shall consider and issue an order
under section 26 within thirty days from the date of reception of the matter from the Inquiry
Commission.
Section 26. In the case where the investigation under section 25 results that the primary
care unit or the network of primary care units fails to comply with quality and standard control
measures in providing primary health care as prescribed by the committee in the Notification, the
Permanent Secretary of Ministry of Public Health shall proceed as follows:
(1) in case of an unintentional act, issue an order to perform in accordance with this Act;
(2) in case of an intentional act, issue an order to perform in accordance with this Act
and order the primary care unit or the network of primary care units to pay an administrative fine
amounting to the actual damages. The provisions relating to the enforcement of an administrative
procedure act under the laws on administrative act shall be applied mutatis mutandis;
(3) notify relevant agencies to investigate and decide on the complaint or the
accusation of a medical and health practitioner who may take part of the responsibility of the
act under (2) of the primary care unit or the network of primary care units, and to take disciplinary
action in the case where the offender is a government officer.
Section 27. In the case where a service receiver does not receive primary health care
under this Act from a primary care unit or a network of primary care units, or a primary care unit
or a network of primary care units charges fees without the right to do so; the service receiver or
a person who is stipulated in the Notification of the Committee shall have the right to complain
to the executive of such primary care unit or network of primary care units, to treat the service
receiver properly and in compliance with this Act.
In the case where a service receiver does not receive a treatment proper and in
compliance with this Act under paragraph one, such a person or a person who is stipulated in
the Notification of the Committee shall have the right to complain to the competent official
to carry out investigation, the provisions of section 25 shall be applied mutatis mutandis.
In the case where the investigation result appears that the primary care unit or the
network of primary care units has not done as complained, the Permanent Secretary of Ministry
of Public Health shall notify the service receiver or a person who is stipulated in the Notification
of the Committee within seven days after the date of such result is rendered.

กระทรวงสาธารณสุข 201

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ค�ำ อธิบายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสุขภาพปฐมภมู ิ

In the case where the investigation result appears that the primary care unit or the
network of primary care units has acted as complained, the Permanent Secretary of Ministry
of Public Health shall notify the primary care unit or the network of primary care units in written
form within seven days after the date of such result is rendered, and issue an order to treat service
receiver properly and in accordance with this Act, or order the primary care unit or the network
of primary care units to return the unjustified collected fees to the service receiver together
with interest at fifteen per cent per year payable as from the date on which the fees was collected
to the return date. In the case where the order is not complied with, the provisions of section 26
shall be applied mutatis mutandis.
Section 28. In the case where the act of the primary care unit or the network of primary
care units under section 26 or section 27 is a serious or repeated behavior, the Permanent Secretary
of Ministry of Public Health shall consider taking following actions:
(1) revoke of the registration of the primary care unit or the network of primary care units;
(2) inform the Minister who is in charge of the law on medical establishment to consider
taking action under such law in the case where the primary care unit or the network of primary
care units is a medical establishment under such law;
(3) notify the responsible Minister to take disciplinary action to the executive, providing that
the primary care unit or the network of primary care units is a government medical establishment;
(4) notify relevant agencies to investigate and decide on the complaint or the accusation
on a medical and health practitioner who takes part of the responsibility of the act of the primary
care unit or the network of primary care units, and to take disciplinary action in the case where
the offender is an government officer.
Section 29. The primary care unit, the network of primary care units, the complainer
or the person stipulated in the Notification of the Committee, who receive the order from the
Permanent Secretary of Ministry of Public Health under this chapter shall be entitled to appeal
to the Committee within thirty days from the date of reception of the notification of the order,
as the case may be.
The decision on the appeal shall be final.
The appeal and the consideration of and decision on appeals under paragraph one shall
be in accordance with criteria, procedures and conditions as prescribed in the Notifications by
the Committee.

202 กระทรวงสาธารณสขุ

CHAPTER 4
PROMOTION AND DEVELOPMENT OF

THE PRIMARY HEALTH SYSTEM

Section 30. To provide the primary health care according to the need of the people
in the area, the Committee shall prescribe in the Notification the mechanisms and criteria to
promote and develop the ability of Subdistrict Health Promoting Hospitals to be the primary
care unit or the network of primary care units under this Act, and to promote and develop the
participation between governmental sector, local administration agencies, private sector and people
in the area sector, to carry out the policies, strategies and plans under section 10 paragraph one (1)
by integrating resources for primary health system setting and monitor and control the performance
of the primary care unit or the network of primary care units in the area, as well as coordinate
to establish a network of transfer between primary care units and the network of primary care units
in and across the areas, shall be in accordance with this Act or Notification issued under this Act.
Section 31. The primary care unit or the network of primary care units may request
a financial support for the expenses from the Office to promote the people to be capable and
knowledgeable in health management for self and family.
The list of expenses under paragraph one, the receiving of money, the payment,
the retention of money, and the call to return money under paragraph one shall be in accordance
with criteria, procedures and conditions as prescribed in the Notifications by the Committee
with the approval of the Ministry of Finance.
Section 32. The Committee shall organize a public hearing from the service receivers,
primary care units, networks of primary care units and relevant person to promote, revise and
develop the management of primary public health and primary health system to be of higher
quality and standard continuously.
The public hearing under paragraph one shall be in accordance with criteria, procedures
and conditions as prescribed in the Notifications by the Committee.

กระทรวงสาธารณสขุ 203

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายว่าด้วยระบบสุขภาพปฐมภูมิ

CHAPTER 5
COMPETENT OFFICIAL


Section 33. In the execution of this Act, the competent official shall have following
power and duties:
(1) to enter a place of a primary care units or a networks of primary care units,
from sunrise to sunset or during office hours of such place, in the case where there is a reasonable
cause to suspect that there occurs the noncompliance of this Act, to inspect, inquire facts, inspect
property or documents or evidence, take photos, make photocopy or take documents pertinent
to such act for the inspection, or to carry out other act as deem appropriate to find out the fact
for the execution in accordance with this Act;
(2) in performing under (1), if appears any act pertinent to the noncompliance of this Act,
the competent official has power to seize or attach documents or evidence, property or materials
as evidences for the purpose of further inspection;
(3) to order in written form any person to give statements or to submit an explanation,
documents, information or necessary evidence to accompany the consideration of the competent
official.
In performing the duties under paragraph one, shall be in accordance with criteria,
procedures and conditions as prescribed in the Notifications by the Minister with the advice
of the Committee.
Section 34. Persons concerned shall render reasonable assistance to the competent
official in the performance of duties under section 33 as appropriate.
Section 35. In the performance of duties under this Act, the competent official must show
an identification card to the persons concerned.
The identification card of the competent official shall in the form as prescribed in the
Notifications by the Minister.
Section 36. In the performance of duties under this Act, the competent official shall be
an official under the Penal Code.

204 กระทรวงสาธารณสขุ

CHAPTER 6
PENALTIES


Section 37. Any person who fails to comply with an order of the Committee or the
sub-committee under section 13, an order of the Inquiry Committee under section 25 paragraph
four, or an order of the competent official under section 33 paragraph one (3), shall be liable
to imprisonment for a term not exceeding one month or to a fine not exceeding ten thousands
Baht or to both.
Section 38. Any person who obstructs the performance of duties the competent official
under section 33 paragraph one (1) or (2), or not render reasonable assistance to the competent
official under section 34, shall be liable to imprisonment for a term not exceeding one month or
to a fine not exceeding ten thousands Baht or to both.
Section 39. In the case where the offender is a juristic person, if the commission of
the offence by such juristic person has resulted from the instruction or an action of a director or
a manager or any person responsible for the operation of such juristic person or in the case
where such person has the duty to give instructions or take action and refrains from giving
instructions or taking action, thereby leading to the commission of the offence by such
juristic person, such person shall also be liable to the penalty as provided for such offence.
Section 40. The offence under section 37 or section 38, the Permanent Secretary of
Ministry of Public Health or a person entrusted by the Permanent Secretary of Ministry of Public
Health shall have power to settle in accordance with criteria, procedures and conditions as
prescribed in the Notifications by the Committee.
Once an offender pays a fine of the settled amount within a specified period, the case
shall be deemed as settled pursuant to the provisions of the Criminal Procedure.

กระทรวงสาธารณสุข 205

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
คำ�อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

TRANSITORY PROVISIONS

Section 41. In the initial period, the Committee shall consist of members under section
5 paragraph (1) and (2). The Deputy Permanent Secretary of the Ministry of Public Health who is
entrusted by the Permanent Secretary for the Ministry of Public Health shall be a member and
secretary, performing duties pro tempore before the appointment of members under section
5 paragraph (3) (4) (5) (6) and (7), which must be within one hundred and twenty days as from the
date on which this Act comes into force. The Permanent Secretary for the Ministry of Public
Health shall appoint two officials of the Office who are responsible for the work on primary public
health system as assistant secretaries.
Section 42. Notifications under this Act shall be issued within one hundred and eighty
days as from the date on which this Act comes into force, except the case of issuance of the
Notification to prescribe primary health care under section 15 paragraph one, which shall be
completed within one hundred and fifty days as from the date on which this Act comes into force.
Notwithstanding, in case of inability to perform, the Minister shall report the reasons thereof to
the Council of Ministers.
When the Notification prescribing primary health care under section 15 paragraph one
is issued, in the case of necessity to extend welfare or right of a person who is entitled to medical
treatment or health service according to welfare or right under laws, the Committee shall perform
according to section 16 to complete the extension such welfare or right of the person within
one year as from the date on which this Act comes into force.
Section 43. Within ten years as from the date on which this Act comes into force,
the Office shall provide the primary care units or the network of primary care units in an appropriate
proportion with the number of service receivers and areas. In the case where there is no service
unit to register as a primary care unit or a network of primary care units, or the family physicians
are insufficient with the number of the service receivers, such service unit shall provide
other physicians who is trained in family medicine in accordance with criteria, procedures and
conditions as prescribed in the Notifications by the Committee to perform duty to take care of
the enlisted service receivers in the area of such primary health care unit under section 22, including
the access to information under section 21.

206 กระทรวงสาธารณสุข

Within the period stipulated in paragraph one, the Ministry of Public Health jointly with
the Ministry of Education and Higher Education Institutions shall undertake to provide appropriate
proportion of family physicians and medical and health practitioners to take care of the public.
In the case of necessary cause, the Committee shall propose to the Council of Ministers
to extent the period of enforcement under paragraph one as per stipulated in the Emergency Decree.

Countersigned by:
General Prayut Chan-o-cha

Prime Minister

Remarks : - The reasons for the promulgation of this Act are as follows. Whereas section

47 paragraph one of the Constitution stipulates that a person shall have the right to receive public
health services and section 55 stipulates that the State shall ensure that the people receive efficient
public health services universally, strengthen the public to have the basic knowledge in relation
to health promotion and disease prevention. The beforementioned public health services shall
cover health promotion, control and prevention of diseases, medical treatment and rehabilitation,
the State shall also continuously improve the standard and quality of public health services,
in conjunction with section 258 g. Other Areas (5) stipulates that National Reform shall be carry
out by establishing a primary health care system in which there are family physicians to care for
the people in an appropriate proportion, hence it is expedient to have the law to comply with
such provisions by managing the primary health care which the Committee on Primary Health
System as regulation, which operates with participation of governmental sector, local administration
agencies, private sector and people sector. For the purpose of efficient management of primary
health system nationwide, and the Thai citizens are entitled to primary health care which is fair,
of quality and standard it is therefore necessary to issue this Act.

กระทรวงสาธารณสุข 207

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

208 กระทรวงสาธารณสขุ

ภาคผนวก ๓

^^^^

การตายดี : สิทธซิ ึ่งทุกคนพงึ ได้รับกับปัญหาในทางปฏบิ ัติ

กระทรวงสาธารณสขุ 209

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

210 กระทรวงสาธารณสขุ

การตายดี : สทิ ธิซง่ึ ทกุ คนพงึ ไดร้ ับกับปัญหาในทางปฏิบตั *ิ

นายยงยุทธ ภปู่ ระดับกฤต
นักกฎหมายกฤษฎกี า

๑. ความเบ้ืองต้น

“สงิ่ ใดในโลกลว้ นอนิจจงั ยกเว้นความตายและภาษี” (nothing can be said to be certain, except
death and taxes) โดยปจั จุบันนีห้ ลายประเทศ เช่น อังกฤษ สหรัฐอเมรกิ า แคนาดา หรือแม้กระทง่ั ประเทศไทย
ได้ตระหนักถึงความส�ำคัญและยอมรับให้มีการดูแลรักษาผู้ป่วยแบบประคับประคอง (palliative care) เมื่อวาระ
สุดท้ายของชีวิตใกล้จะมาถึงหรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย อันจะน�ำไปสู่ความปรารถนาสุดท้ายของชีวิต
นนั่ กค็ อื “การตายด”ี (good death) ส�ำหรบั ในประเทศไทย นน้ั ไดย้ อมรบั สทิ ธกิ ารตายดี (the right to a good death)
ผา่ นระบบกฎหมาย โดยผลของมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบญั ญัตสิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ซง่ึ บัญญตั ิว่า
“มาตรา ๑๒ บุคคลมีสิทธิท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียง
เพ่อื ยดื การตายในวาระสุดทา้ ยของชีวติ ตน หรอื เพอื่ ยุติการทรมานจากการเจ็บป่วยได้
การด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการท่ีก�ำหนดใน
กฎกระทรวง
เมื่อผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขได้ปฏิบัติตามเจตนาของบุคคลตามวรรคหนึ่งแล้วมิให้ถือว่า
การกระทำ� นั้นเปน็ ความผดิ และให้พน้ จากความรับผดิ ท้งั ปวง”
จากน้ัน ได้มีการออกกฎกระทรวงก�ำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนา
ไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติการทรมาน
จากการเจบ็ ปว่ ย พ.ศ. ๒๕๕๓ เพอื่ ก�ำหนดรายละเอยี ดเกยี่ วกบั การจดั ท�ำหนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ าร
สาธารณสุขหรือ living will ๑ ตามมาตรา ๑๒ ดังกลา่ ว อยา่ งไรกด็ ี แมพ้ ระราชบญั ญัตสิ ุขภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
ซ่ึงเป็นกฎหมายแม่บทได้ใช้บังคับมาสิบกว่าปี และมีกฎกระทรวงท่ีใช้บังคับมาครบสิบปีแล้วก็ตาม แต่ยังปรากฏว่า
มีผู้โต้แย้งจนเกิดเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับความชอบด้วยกฎหมายของกฎกระทรวงดังกล่าวในศาลปกครองสูงสุด
และมีปัญหาในทางปฏิบัติเกิดข้ึนอีกหลายประการ ทั้งน้ี อาจเนื่องมาจากการไม่แพร่หลายของตัวบทกฎหมาย
หรอื ขาดการประชาสมั พนั ธท์ �ำความเขา้ ใจในวงกวา้ งกบั ทงั้ ผปู้ ระกอบวชิ าชพี ดา้ นสาธารณสขุ ประชาชน หรอื แมก้ ระทงั่

* บทความนเ้ี คยเผยแพรใ่ นวารสาร กฤษฎกี า เลม่ ๑ ตอน ๓ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ผา่ นทาง www.krisdika.go.th ส�ำหรบั การ
เผยแพรใ่ นภาคผนวกของหนงั สอื เล่มน้ี ผู้เขียนได้แก้ไขเน้อื หาเลก็ น้อยให้สมบรู ณ์ยง่ิ ขึน้ ในการน้ี ผเู้ ขียนขอขอบพระคณุ ศาสตราจารย์
แสวง บุญเฉลิมวิภาส (กรรมการกฤษฎกี า) ซง่ึ ผลกั ดันใหเ้ ขยี นบทความนี้จนแล้วเสร็จ.
๑ ปัจจุบันมผี แู้ ปลค�ำวา่ living will เปน็ “พนิ ยั กรรมชีวติ ” ซ่งึ ผเู้ ขียนเหน็ ว่า การแปลเชน่ นีไ้ มส่ อดคล้องกับหลกั กฎหมาย
ท่ีเก่ียวข้อง เนื่องจากพินัยกรรมจะมีผลเม่ือบุคคลผู้ท�ำพินัยกรรมตาย แต่หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข
หรอื living will ตามมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสขุ ภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ จะมีผลก่อนตาย.

กระทรวงสาธารณสุข 211

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ค�ำ อธิบายกฎหมายวา่ ด้วยระบบสขุ ภาพปฐมภูมิ

กับนักกฎหมายเอง จนท�ำให้มีผู้เข้าใจถึงขนาดว่ามาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
เป็นกรณีที่กฎหมายอนุญาตให้ท�ำ “การุณยฆาต” (mercy killing) ได้ รวมทั้งปัญหาท่ีเกิดขึ้นจากการปฏิบัติจริง
เช่น การท่ีแพทย์ถอดเคร่ืองช่วยหายใจผู้ป่วย สามารถกระท�ำได้หรือไม่ และถือว่าเป็นการทอดท้ิงผู้ป่วยให้ถึงแก่
ความตายหรือไม่
ในการนี้ เพอื่ ให้การใชบ้ ังคับกฎหมายกระจา่ งชัดเจนย่งิ ขนึ้ บทความนี้จะน�ำเสนอหลกั การของมาตรา ๑๒
ดังกลา่ ว และการดแู ลรักษาแบบประคบั ประคอง ที่ท�ำให้การด�ำเนนิ การตาม living will ไม่ใชก่ ารณุ ยฆาต พร้อมกับ
พิเคราะห์ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างมุมมองของข้อกฎหมายกับมุมมองทางด้านการแพทย์ รวมทั้งจะได้มีข้อ
เสนอแนะ เพ่ือให้การเขา้ ถงึ สทิ ธิการตายดตี ามกฎหมายเกิดผลสัมฤทธต์ิ อ่ ไป

๒. หลกั การ Living Will ตามมาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐

เบอื้ งตน้ เหน็ ควรน�ำเสนอแนวความคดิ ของตา่ งประเทศในเรอื่ งการจดั การใหผ้ ปู้ ว่ ยตายดี รวมทง้ั ววิ ฒั นาการ
เร่ืองน้ีของต่างประเทศและประเทศไทย ก่อนจะน�ำเสนอสาระส�ำคัญของมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพ
แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ต่อไป

๒.๑ การจดั การใหผ้ ู้ป่วยตายดี (Euthanasia)

แมว้ า่ มาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ เปน็ เรอ่ื งเกย่ี วกบั การแสดงเจตนาไมร่ บั
การรกั ษาพยาบาลในวาระสดุ ท้ายของชวี ติ แตย่ ังคงปรากฏว่ามคี วามเขา้ ใจวา่ เปน็ เรื่องการุณยฆาตหรอื สิทธทิ ี่จะตาย
เมือ่ ไรกไ็ ด้ ดงั นน้ั ในการพิจารณาหลกั การของมาตรา ๑๒ นี้ จึงต้องศึกษาแนวความคดิ เร่ือง “การจัดการให้ผู้ป่วย
ตายด”ี หรอื euthanasia ใหช้ ดั เจน ทงั้ นี้ เพอ่ื ปอ้ งกนั ความเขา้ ใจทคี่ ลาดเคลอื่ นจากหลกั การของบทบญั ญตั มิ าตรานี้
โดยการจดั การใหผ้ ูป้ ว่ ยตายดี อาจจ�ำแนกได้ ดังน้ี
๒.๑.๑ ลักษณะของการกระท�ำ ซ่งึ แบ่งเปน็ ๒ ประเภท ๒ คอื
(๑) active euthanasia หมายถงึ การท�ำใหผ้ ูป้ ว่ ยตายโดยตรงเพ่อื ให้พ้นจากการทนทกุ ขท์ รมานจาก
โรคหรอื ภาวะทเ่ี ปน็ อยู่ เชน่ การใหย้ านอนหลบั หรอื ยาระงบั ประสาทเพอ่ื ใหผ้ ปู้ ว่ ยหลบั แลว้ ตายไป หรอื การหยดุ เครอ่ื ง
ชว่ ยหายใจเพือ่ ใหผ้ ูป้ ่วยตายอย่างสงบ การกระท�ำในลกั ษณะนนี้ า่ จะตรงกบั ค�ำว่า “การุณยฆาต” ๓ หรือการฆ่าดว้ ย
ความประสงค์ที่จะให้ผู้น้ันพ้นจากความทุกข์ทรมาน ๔ ซ่ึงกรณีน้ีผู้เขียนเห็นว่า ท้ังหลักกฎหมายและหลักจริยธรรม
ทางการแพทย์ยังไม่ยอมรับเป็นการทั่วไปให้กระท�ำได้ เว้นแต่บางประเทศท่ีมีกฎหมายรองรับไว้เป็นการเฉพาะ เช่น
เนเธอร์แลนด์ เบลเย่ยี ม หรือรฐั ออรกิ อน (Oregon) ของสหรฐั อเมริกา

๒ Kimberly Holland and Timothy J. Legg, “Euthanasia: Understanding the Facts”, <https://www.healthline.
com/health/what-is-euthanasia>, สืบคน้ เม่ือวันท่ี ๕ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๓ วิฑูรย์ อ้ึงประพันธ์, “สิทธิที่จะตาย (The Right to Die)”, กฎหมายการแพทย์สมัยใหม่, กรุงเทพมหานคร:
วญิ ญชู น, ๒๕๖๑, น. ๖๑.
๔ นันทน อนิ ทนนท,์ “ปญั หากฎหมายเก่ยี วกับการตายโดยสงบ”, บทบณั ฑติ ย,์ เล่มที่ ๕๗ ตอน ๔ ธันวาคม ๒๕๔๔ ;
น. ๑๒๙-๑๕๗.

212 กระทรวงสาธารณสุข

(๒) passive euthanasia หมายถึง การงดหรือระงับการรักษาท่ีเป็นการยืดชีวิตของผู้ป่วยออกไป
โดยไมน่ �ำเครอ่ื งมอื วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยที างการแพทยท์ ที่ นั สมยั เขา้ ไปชว่ ยชวี ติ ผปู้ ว่ ย เชน่ การใชเ้ ครอื่ งชว่ ยหายใจ
แตย่ งั คงใหก้ ารดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง เพอื่ ใหผ้ ปู้ ว่ ยพน้ จากความทกุ ขท์ รมานในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ และจากไป
อย่างสงบ อันเป็นการสนบั สนนุ คุณค่าของชีวิตผู้ป่วยในวาระสดุ ทา้ ย
๒.๑.๒ ความสมคั รใจของผปู้ ่วย ซ่งึ แบ่งเปน็ ๒ ประเภท ๕ คือ
(๑) voluntary euthanasia หมายถึง การจัดการใหผ้ ูป้ ว่ ยตายดโี ดยสมัครใจ ซึ่งเปน็ การท�ำใหผ้ ปู้ ่วย
ตายโดยสงบตามความประสงค์ของผปู้ ่วยทม่ี ีสติสมั ปชญั ญะสมบูรณ์
(๒) non-voluntary euthanasia หมายถึง การจัดการให้ผู้ป่วยตายดีโดยปราศจากความสมัครใจ
ซง่ึ เป็นการท�ำให้ผปู้ ่วยทีไ่ มม่ ีสติสมั ปชัญญะสมบูรณไ์ ดต้ ายโดยสงบตามความประสงค์ของผู้ซึ่งมอี �ำนาจตามกฎหมาย
ในการแสดงเจตนาแทนผู้ป่วย

๒.๒ ววิ ัฒนาการในตา่ งประเทศ

สบื เนอ่ื งจากพฒั นาการและความกา้ วหนา้ ทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยที างการแพทย์ สง่ ผลใหก้ ารรกั ษา
พยาบาลในปัจจุบันมีเคร่ืองมือช่วยยืดชีวิตของผู้ป่วยท่ีทันสมัยและมีประสิทธิภาพ เช่น เคร่ืองช่วยหายใจ หรือการ
ใหอ้ าหารผา่ นเคร่อื งมอื ตา่ ง ๆ แต่ในบางกรณกี ลับท�ำให้ผู้ป่วยซึง่ ไมม่ ีทางรักษาพยาบาลใหห้ ายเป็นปกตไิ ด้นั้น ตกอยู่
ในภาวะทกุ ข์ทรมานหรอื ทีเ่ รียกว่า “ฟื้นกไ็ มไ่ ด้ ตายกไ็ มล่ ง” ๖ ซึง่ การชว่ ยยืดชวี ิตในลกั ษณะนยี้ อ่ มเป็นการลดศักดิ์ศรี
และคุณค่าความเป็นมนุษย์ ดังนั้น ผู้ป่วยเหล่านี้จึงควรมีสิทธิท่ีจะตาย (the right to die) โดยปฏิเสธการรักษา
พยาบาลดังกล่าวได้ เพ่ือให้การตายมีสภาพความเป็นมนุษย์อย่างแท้จริง สิทธิท่ีจะตายนี้จึงเป็นสิทธิตามธรรมชาติ
โดยมนุษย์สามารถก�ำหนดว่าตนเองจะใช้สิทธิที่จะมีชีวิตอยู่หรือสิทธิที่จะตายได้ตามความมุ่งหมายของแต่ละคน
อันเป็นการยอมรับสิทธิในการเป็นเจ้าของร่างกายตนเองและความมีอิสระในการตัดสินโชคชะตาของตนเอง
(the right to self-determination) สิทธิที่จะตายจึงแฝงเป็นส่วนหน่ึงของความเป็นอิสระของมนุษย์นั่นเอง ๗
ซง่ึ ในหลายประเทศไดพ้ ฒั นาการรบั รองสิทธิท่จี ะตาย จากสทิ ธิตามธรรมชาตใิ ห้เป็นสิทธติ ามกฎหมายหรอื รองรับไว้
โดยค�ำพิพากษา ซึง่ บทความนี้จะน�ำเสนอกรณตี ัวอยา่ งของประเทศเนเธอรแ์ ลนดแ์ ละประเทศสหรัฐอเมริกา ดงั น้ี

๕ The National Health Service of the United Kingdom, “euthanasia and assisted suicide”, <https://
www.nhs.uk/conditions/euthanasia-and-assisted-suicide/>, สืบคน้ เม่ือวันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๖ ภาวะท่ีผู้ป่วยต้องอาศัยเคร่ืองช่วยหายใจเพื่อให้ได้รับออกซิเจนอยู่ตลอดเวลา ขณะท่ีผู้ป่วยอาจไม่รู้สึกตัวหรือรู้สึกตัว
เพยี งเลก็ นอ้ ย และไมม่ โี อกาสทผ่ี ปู้ ว่ ยจะฟน้ื กลบั เปน็ คนปกตไิ ด,้ รายละเอยี ดโปรดดู วฑิ รู ย์ อง้ึ ประพนั ธ,์ อา้ งแลว้ เชงิ อรรถที่ ๓, น. ๕๓.
๗ มีผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมายการแพทย์บางท่านเห็นว่า สิทธิท่ีจะตายเป็นสิทธิมนุษยชนประเภทหน่ึง สิทธิเช่นน้ี
เป็นท้ังสิทธิตามธรรมชาติและสิทธิตามกฎหมาย อันเป็นส่วนหน่ึงของความมีอิสระในการตัดสินโชคชะตาของตนเองและเป็นสิทธิ
ทกี่ ฎหมายตา่ งประเทศใหก้ ารยอมรบั , รายละเอยี ดโปรดดู วฑิ รู ย์ อง้ึ ประพนั ธ,์ เพงิ่ อา้ ง, น. ๕๔-๕๕, แตก่ ม็ นี กั กฎหมายบางทา่ นเหน็ วา่
สทิ ธทิ จี่ ะตายไมค่ วรเปน็ สทิ ธมิ นษุ ยชน เพราะภายใตบ้ รบิ ทของสทิ ธมิ นษุ ยชน สทิ ธปิ ระเภทหนง่ึ ยอ่ มเชอื่ มโยงกบั สทิ ธปิ ระเภทอน่ื ดว้ ย
เมื่อพิจารณาสิทธิท่ีจะตายซ่ึงไม่อาจเอ้ือประโยชน์ต่อการใช้สิทธิของบุคคลประเภทอ่ืนแม้แต่น้อย สิทธิท่ีจะตายจึงควรถูกจ�ำกัด
อยู่เพยี งสทิ ธทิ ่ีจะปฏเิ สธการรกั ษาพยาบาลเท่าน้ัน, รายละเอยี ดโปรดดู นันทน อนิ ทนนท์, อา้ งแล้ว เชิงอรรถท่ี ๔, น. ๑๒๙-๑๕๗.

กระทรวงสาธารณสขุ 213

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ด้วยระบบสขุ ภาพปฐมภูมิ

๒.๒.๑ ประเทศเนเธอรแ์ ลนด์ นบั เปน็ ประเทศแรกทอี่ อกกฎหมายรบั รองความชอบดว้ ยกฎหมายของการ
กระท�ำการุณยฆาต โดยในประเทศเนเธอร์แลนด์ได้พยายามท�ำให้ผู้ป่วยตายโดยสงบเป็นส่ิงท่ีชอบด้วยกฎหมาย
มาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง จนกระทงั่ เมอื่ วนั ท่ี ๒๘ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๓ สภาผแู้ ทนราษฎรของเนเธอรแ์ ลนดไ์ ดผ้ า่ นรา่ งกฎหมาย
อนุญาตให้แพทยท์ �ำให้ผูป้ ่วยตายโดยสงบไดภ้ ายใต้หลกั เกณฑ์ทกี่ �ำหนดไว้ ดว้ ยคะแนนเสียง ๑๐๔ ตอ่ ๔๐ และต่อมา
เมื่อวนั ที่ ๑๐ เมษายน ๒๕๔๔ วุฒิสภาของเนเธอรแ์ ลนด์ได้ผ่านร่างกฎหมายฉบบั น้ีด้วยคะแนนเสยี ง ๔๐ ตอ่ ๒๘
ท่ามกลางการคัดค้านจากทั้งองค์กรเอกชนและองค์กรด้านศาสนา ๘ ต่อมา ร่างกฎหมายดังกล่าวน้ีได้ใช้บังคับเป็น
กฎหมาย The Termination of Life on Request and Assisted Suicide (Review Procedures) Act เมื่อวันที่
๑ เมษายน ๒๕๔๕ โดยก�ำหนดเงอื่ นไขการกระท�ำการุณยฆาตไว้ ดังน้ี ๙
(๑) ค�ำขอของผู้ป่วยต้องเปน็ ไปโดยสมคั รใจและใหค้ วามเช่ือมน่ั วา่ ได้รับการพิจารณาเปน็ อยา่ งดี
(๒) ผปู้ ่วยไดร้ ับความทกุ ขท์ รมานสาหัสและหมดหนทางรกั ษา
(๓) แพทย์ผู้รักษาได้แจ้งให้ผู้ป่วยทราบเกี่ยวกับอาการที่เป็นอยู่และโอกาสรอดชีวิตตามผลของ
การวนิ จิ ฉยั
(๔) ได้ขอ้ สรปุ ว่าไมม่ ีวิธีการอน่ื ท่เี หมาะสมแลว้
(๕) แพทย์ผู้รักษาได้ปรึกษากับแพทย์อิสระอย่างน้อยหน่ึงคนซึ่งได้พิจารณาอาการผู้ป่วยและ
แพทย์นนั้ ได้ให้ความเห็นเปน็ ลายลักษณ์อกั ษรเกี่ยวกับกรณีตาม (๑) - (๔) และ
(๖) การยุตชิ วี ติ หรือการชว่ ยท�ำให้ผปู้ ่วยตายตอ้ งด�ำเนินการดว้ ยความระมัดระวัง
๒.๒.๒ ประเทศสหรัฐอเมริกา รัฐธรรมนูญแห่งสหรัฐอเมริกาไม่ได้บัญญัติรับรองสิทธิที่จะตายไว้โดยตรง
แตศ่ าลสงู สหรฐั อเมรกิ าไดม้ คี �ำพพิ ากษารบั รองไวว้ า่ สทิ ธทิ จี่ ะตายเปน็ สทิ ธติ ามรฐั ธรรมนญู ในคดขี อง Nancy Beth Cruzan
ซ่ึงประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์และสลบอยู่นานกว่าห้าปีใน “สภาพผักถาวร” (persistent vegetative state) ๑๐
บดิ ามารดาของผปู้ ว่ ยจงึ ยนื่ ค�ำรอ้ งตอ่ ศาลขอใหป้ ลอ่ ยผปู้ ว่ ยตาย โดยงดการใหอ้ าหารและนำ�้ แกผ่ ปู้ ว่ ย ซง่ึ ศาลสงู มสิ ซรู ี
ตดั สนิ วา่ ศาลอาจอนญุ าตใหย้ ตุ กิ ารรกั ษาพยาบาลไดก้ ต็ อ่ เมอ่ื มพี ยานหลกั ฐานชดั แจง้ แสดงใหเ้ หน็ วา่ ผปู้ ว่ ยไมต่ อ้ งการ
รบั การรกั ษาพยาบาล เมอ่ื ไม่ปรากฏพยานหลกั ฐานเชน่ นต้ี ่อศาล รฐั จึงมหี นา้ ที่รักษาชวี ิตคนในรฐั ตอ่ ไป คดนี ไี้ ด้ข้นึ สู่
การพจิ ารณาของศาลสูงสหรฐั อเมริกา และดว้ ยมติ ๕ ต่อ ๔ ศาลสงู สหรฐั อเมรกิ าพิพากษายนื ตามค�ำพพิ ากษาศาล

๘ “Legalizing Euthanasia in Holland and “the Slippery Slope””, <http://www. euthanasia.com/
nethlegal.html>, สบื คน้ เม่อื วนั ท่ี ๕ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๙ Article 2 of The Termination of Life on Request and Assisted Suicide (Review Procedures) Act.
๑๐ “สภาพผักถาวร” (persistent vegetative state) เป็นศัพท์ท่ีแพทย์ใช้กันในความหมายเกี่ยวกับภาวะของผู้ป่วยท่ี
ได้รับการวินิจฉัยตามมาตรฐานทางวิชาการแพทย์ว่ามีการสูญเสียหน้าท่ีอย่างถาวรของเปลือกสมองใหญ่ท่ีท�ำให้ขาดความสามารถ
ในการรบั รแู้ ละตดิ ตอ่ สอื่ สารอยา่ งถาวร โดยปราศจากพฤตกิ รรมการตอบสนองใด ๆ ทแี่ สดงถงึ การรบั รไู้ ด้ จะมเี พยี งปฏกิ ริ ยิ าสนองตอบ
อตั โนมตั เิ ทา่ นนั้ , รายละเอยี ดโปรดดคู วามหมายของนยิ ามค�ำวา่ “วาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ” ในกฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี าร
ด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์ จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือ
เพอื่ ยุตกิ ารทรมานจากการเจ็บป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓.

214 กระทรวงสาธารณสขุ

สูงมิสซูรี รวมท้ังวินิจฉัยด้วยว่าสิทธิที่จะตายมีอยู่จริงและเป็นสิทธิท่ีมาจากรัฐธรรมนูญซึ่งประกันสิทธิของปัจเจกชน
รวมท้งั เป็นสิทธิของแตล่ ะมลรฐั ในการออกกฎหมายเกี่ยวกบั กรณีดังกล่าว ต่อมา บิดามารดาของผู้ป่วยยนื่ ค�ำรอ้ งขอ
น�ำเพ่ือนผู้ป่วยมาแสดงให้เห็นว่า ก่อนท่ีผู้ป่วยจะประสบอุบัติเหตุเคยแจ้งว่าผู้ป่วยไม่ต้องการการรักษาพยาบาล
หากอยใู่ นสภาพท่ีไม่สามารถรักษาไดอ้ ีกต่อไป ศาลจึงสง่ั หยุดให้อาหารและน้�ำแกผ่ ูป้ ่วย ท�ำใหผ้ ปู้ ว่ ยถึงแกค่ วามตาย
ภายหลังจากอยู่ในสภาพผักถาวรมานานกว่าเก้าปี ๑๑ จากนั้นในปี พ.ศ. ๒๕๔๐ มลรัฐออริกอนได้ผ่านกฎหมาย
The Death with Dignity Act ซึ่งมีสาระส�ำคัญเป็นการอนุญาตให้แพทย์สามารถให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ป่วย
ซึ่งสมัครใจจะสน้ิ สดุ ชวี ิตของตนเองได้

๒.๓ วิวฒั นาการในประเทศไทย

ดงั ทไ่ี ดก้ ลา่ วแลว้ วา่ ดว้ ยความเจรญิ กา้ วหนา้ ของวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยที างการแพทยใ์ นปจั จบุ นั ท�ำให้
สามารถยื้อความตายของมนุษย์ออกไปได้ อันเป็นเร่ืองท่ีดีในการท�ำให้ผู้ป่วยซึ่งยังไม่ถึงวาระสุดท้ายของชีวิตได้
กลบั มามชี วี ติ จากเครอ่ื งมอื ชว่ ยชวี ติ ทท่ี นั สมยั แตโ่ รคบางโรคหรอื อาการเจบ็ ปว่ ยบางอาการอาจรกั ษาไมห่ ายและท�ำให้
ผู้ป่วยเข้าสู่วาระสุดท้ายของชีวิต ซ่ึงกรณีน้ีเครื่องมือช่วยชีวิตเหล่านั้นดูจะไม่จ�ำเป็นในการยื้อชีวิตของผู้ป่วยและ
ยงั น�ำมาซงึ่ ความทกุ ขท์ รมานกอ่ นตายเสยี ดว้ ยซำ้� ไป จากสภาพการณเ์ ชน่ วา่ นนั้ ท�ำใหเ้ กดิ ขอ้ ถกเถยี งเกย่ี วกบั การจดั การ
ใหผ้ ปู้ ว่ ยตายดหี รอื การท�ำใหผ้ ปู้ ว่ ยตายโดยสงบทง้ั จากวงการกฎหมายและวงการแพทยข์ องประเทศตะวนั ตก รวมทง้ั
ในประเทศไทยเองได้มีการถกเถียงในเรื่องนี้มานับย่ีสิบปี อย่างไรก็ดี ประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศท่ีมีพัฒนาการ
เกยี่ วกบั สทิ ธมิ นษุ ยชนในระยะทผี่ า่ นมาแบบกา้ วกระโดดเมอ่ื เทยี บกบั ประเทศในภมู ภิ าคเดยี วกนั กไ็ ดร้ บั เอาแนวความคดิ
ในเร่ืองการจัดการให้ผู้ป่วยตายดีหรือการท�ำให้ผู้ป่วยตายโดยสงบมาปรับใช้เช่นเดียวกับกรณีของประเทศตะวันตก
เช่นกัน เพียงแต่บริบทของสังคมไทยมีการประนีประนอมข้อโต้แย้งระหว่างความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยีทางการแพทย์ กฎหมาย จริยศาสตร์ และความเช่ือทางศาสนา ส่งผลให้ประเทศไทยมีบทกฎหมาย
ตามมาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบญั ญตั ิสุขภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ โดยเปิดโอกาสใหม้ ีการแสดงเจตนาไม่ประสงค์
จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตน หรือเพื่อยุติการทรมานจากการ
เจ็บปว่ ยได้ หรอื ท่ีเรียกกันวา่ “living will” ซง่ึ บทกฎหมายดังกล่าวมคี วามเปน็ มา ดงั นี้
สืบเนื่องจากคณะรัฐมนตรีได้มีมติอนุมติหลักการร่างพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. .... เมื่อวันท่ี
๑๐ สิงหาคม ๒๕๔๗ ตามทีส่ �ำนักงานปฏิรูประบบสขุ ภาพแห่งชาติเสนอ และใหส้ ง่ ส�ำนักงานคณะกรรมการกฤษฎกี า
ตรวจพจิ ารณา ๑๒โดยส�ำนกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี าไดเ้ สนอใหค้ ณะกรรมการกฤษฎกี า (คณะพเิ ศษ) ตรวจพจิ ารณา
และมีผู้แทนส�ำนักงานปฏิรูประบบสุขภาพแห่งชาติ ผู้แทนส�ำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข ผู้แทนส�ำนักงาน
หลกั ประกนั สขุ ภาพแหง่ ชาติ ผแู้ ทนแพทยสภา ผแู้ ทนทนั ตแพทยสภา ผแู้ ทนสภาการพยาบาล และผแู้ ทนสภาเภสชั กรรม
เปน็ ผชู้ แี้ จงรายละเอยี ด ซงึ่ รา่ งพระราชบญั ญตั ทิ ส่ี �ำนกั งานปฏริ ปู ระบบสขุ ภาพแหง่ ชาตเิ สนอนนั้ มบี ทบญั ญตั เิ กยี่ วกบั
living will ปรากฏอยใู่ นรา่ งมาตรา ๒๔ ความวา่

๑๑ Cruzan v. Director, Missouri Department of Health, 497 U.S. 261 (1990).
๑๒ หนงั สือส�ำนกั เลขาธิการคณะรฐั มนตรี ดว่ นท่ีสุด ท่ี นร ๐๕๐๓/๑๑๘๘๘ ลงวันท่ี ๒๐ สิงหาคม ๒๕๔๗ ถงึ ส�ำนักงาน
คณะกรรมการกฤษฎกี า.

กระทรวงสาธารณสขุ 215

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสขุ
คำ�อธิบายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภูมิ

“มาตรา ๒๔ บุคคลมีสิทธิในการแสดงความจ�ำนงท่ีจะปฏิเสธการรักษาพยาบาลที่เป็นไปเพียงเพ่ือ
การยืดการตายในวาระสดุ ท้ายของชีวิตตนเอง เพ่ือการตายอย่างสงบและมีศักด์ศิ รีของความเป็นมนุษย์
การแสดงความจำ� นงตามวรรคหนงึ่ ใหเ้ ปน็ ไปตามหลกั เกณฑ์ วธิ กี ารและเงอื่ นไขทกี่ ำ� หนดในกฎกระทรวง”
คณะกรรมการกฤษฎกี า (คณะพเิ ศษ) ไดแ้ กไ้ ขการก�ำหนดใหบ้ คุ คลมสี ทิ ธใิ นการแสดงความจ�ำนงทจี่ ะปฏเิ สธ
การรักษาพยาบาลที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตนเองจากร่างมาตรา ๒๔ ข้างต้น โดยวาง
หลักการให้ชัดเจนว่าการแสดงความจ�ำนงดังกล่าวต้องท�ำเป็นหนังสือเพื่อแสดงเจตนาว่าตนไม่ประสงค์จะรับบริการ
สาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตน และเพิ่มเติมให้บุคคลมีสิทธิปฏิเสธการรักษา
พยาบาลเพ่ือยตุ ิการทรมานจากการเจ็บป่วยได้ อันเป็นการแสดงเจตนาท่ีจะยตุ กิ ารรกั ษาท่ีเปน็ การทรมาน โดยการ
ด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการท่ีก�ำหนดในกฎกระทรวง ซึ่งกฎกระทรวง
ดังกล่าวจะก�ำหนดหลักเกณฑ์ว่าผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขจะต้องมีแนวทางปฏิบัติอย่างไรในการด�ำเนินการ
ตามความจ�ำนงของผ้ปู ว่ ย และก�ำหนดให้ผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสขุ มหี นา้ ที่ตอ้ งปฏบิ ัตติ ามเจตนาของบคุ คล
ดงั กลา่ ว และเมอ่ื ไดด้ �ำเนนิ การตามเจตนานน้ั แลว้ มใิ หถ้ อื วา่ การกระท�ำดงั กลา่ วเปน็ ความผดิ และใหพ้ น้ จากความรบั ผดิ
ทั้งปวง เพื่อให้ความคุ้มครองผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขท่ีได้ปฏิบัติตามหนังสือแสดงเจตนาของผู้ป่วยไม่ต้อง
รบั ผดิ ในทางอาญา ๑๓จากหลกั การดงั กลา่ ว คณะกรรมการกฤษฎกี า (คณะพเิ ศษ) ไดแ้ กไ้ ขเพมิ่ เตมิ รา่ งพระราชบญั ญตั ิ
ท่สี �ำนักงานปฏิรูปสุขภาพแห่งชาตเิ สนอ และเรียงล�ำดับเลขมาตราใหมเ่ ป็นรา่ งมาตรา ๑๐ ความว่า
“มาตรา ๑๐ บุคคลมสี ทิ ธทิ ำ� หนงั สอื แสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบรกิ ารสาธารณสุขท่เี ปน็ ไปเพยี งเพือ่ ยดื
การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชีวติ ตน หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจบ็ ปว่ ยได้
การด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการท่ีก�ำหนดใน
กฎกระทรวง
ผปู้ ระกอบวชิ าชพี ดา้ นสาธารณสขุ มหี นา้ ทตี่ อ้ งปฏบิ ตั ติ ามเจตนาของบคุ คลตามวรรคหนงึ่ และเมอื่ ไดป้ ฏบิ ตั ิ
ตามเจตนาดงั กลา่ วแลว้ มิให้ถือว่าการกระทำ� นนั้ เปน็ ความผดิ และให้พน้ จากความรับผิดท้งั ปวง”
ต่อมา คณะรัฐมนตรีได้เสนอร่างพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. .... ที่คณะกรรมการกฤษฎีกา
(คณะพิเศษ) ตรวจพิจารณาแล้ว ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติพิจารณาตามข้ันตอน ซ่ึงสภานิติบัญญัติแห่งชาติได้
แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ ใหก้ ารกระท�ำตามเจตนาของผปู้ ว่ ยทกี่ �ำหนดไวต้ ามรา่ งมาตรา ๑๐ ไมถ่ อื วา่ เปน็ หนา้ ทท่ี แี่ พทยต์ อ้ งกระท�ำ
และได้ลงมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติดังกล่าว เมื่อวันท่ี ๔ มกราคม ๒๕๕๐ เพื่อประกาศใช้เป็นกฎหมาย
ต่อไป ๑๔ และประกาศในราชกิจจานเุ บกษาเมอ่ื วันที่ ๑๙ มนี าคม ๒๕๕๐ โดยให้ใช้บงั คับตง้ั แต่วนั ถดั จากวันประกาศ
ในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป ซ่ึงผลจากการแก้ไขเพ่ิมเติมของสภานิติบัญญัติแห่งชาติท�ำให้ต้องเรียงล�ำดับเลข
มาตราใหม่ โดยบทบัญญัติเกี่ยวกับ living will ปรากฏตามมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ
พ.ศ. ๒๕๕๐ ทใ่ี ช้บงั คบั อยู่ในปัจจุบัน ดังนี้

๑๓ บนั ทกึ ส�ำนกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี าประกอบรา่ งพระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. .... (เรอื่ งเสรจ็ ท่ี ๔๔๒/๒๕๔๘).
๑๔ บนั ทกึ การประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ครงั้ ท่ี ๑/๒๕๕๐.

216 กระทรวงสาธารณสุข

“มาตรา ๑๒ บคุ คลมีสทิ ธิทำ� หนังสือแสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรับบรกิ ารสาธารณสขุ ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอื่ ยืด
การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ตน หรอื เพือ่ ยตุ ิการทรมานจากการเจบ็ ป่วยได้
การด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาตามวรรคหนึ่ง ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการท่ีก�ำหนดใน
กฎกระทรวง
เมื่อผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขได้ปฏิบัติตามเจตนาของบุคคลตามวรรคหน่ึงแล้วมิให้ถือว่าการกระ
ท�ำนนั้ เป็นความผิดและใหพ้ น้ จากความรบั ผิดทัง้ ปวง”

๒.๔ สาระสำ� คัญของมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบญั ญตั ิสขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐

เมื่อพิจารณามาตรา ๑๒ แห่งพระราชบญั ญัตสิ ขุ ภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ แล้วผูเ้ ขียนเห็นวา่ บทบัญญัติ
ดังกล่าวมีสาระส�ำคัญเป็นการเปิดโอกาสและรับรองสิทธิให้บุคคลสามารถแสดงเจตนาไว้ล่วงหน้าว่า เมื่ออยู่ในวาระ
สุดท้ายของชีวิตหรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย จะขอจากไปตามวิถีธรรมชาติโดยไม่ประสงค์จะรับบริการ
สาธารณสขุ หรือคือไม่ประสงค์จะให้ใช้เครื่องมอื ต่าง ๆ มาพนั ธนาการหรอื เหนี่ยวรง้ั ร่างกายของตนเพื่อยดื การตาย
ออกไป หรือเปน็ การขอใช้สิทธทิ ่ีจะตายตามธรรมชาตหิ รอื สิทธิการตายดี น่นั เอง ดงั นน้ั เม่อื จะกล่าวถึงมาตรา ๑๒
ควรตอ้ งระบใุ ห้ครบถ้วนวา่ มาตรา ๑๒ นี้ คือ บทกฎหมายที่รบั รองสทิ ธิทีจ่ ะขอตายตามธรรมชาติหรอื สทิ ธกิ ารตายดี
หากพจิ ารณาบทบญั ญตั มิ าตรา ๑๒ เปรยี บเทยี บกบั แนวความคดิ การจดั การใหผ้ ปู้ ว่ ยตายดหี รอื euthanasia
แลว้ จะเหน็ ไดว้ า่ การบญั ญตั มิ าตรา ๑๒ นม้ี ที มี่ าเพอ่ื รองรบั การกระท�ำในลกั ษณะ passive euthanasia โดยใหบ้ คุ คล
สามารถแสดงความต้องการไว้ลว่ งหนา้ ซง่ึ ก็คือ การเขียน living will หรอื advance directives ๑๕ แต่ไมใ่ ชก่ าร
อนญุ าตให้เร่งการตายใหเ้ รว็ ขน้ึ หรือการท�ำการณุ ยฆาตตามการกระท�ำในลกั ษณะ active euthanasia ดงั เชน่ กรณี
กฎหมายของประเทศเนเธอร์แลนดห์ รอื รฐั ออรกิ อนของสหรฐั อเมริกา ทั้งน้ี ดว้ ยเหตุผลเนือ่ งจากเมือ่ มหี นังสอื แสดง
เจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตน หรือเพ่ือยุติ
การทรมานจากการเจบ็ ปว่ ยแลว้ หากเปน็ การกระท�ำในลกั ษณะ passive euthanasia จะงดการรกั ษาหรอื การระงบั
การรักษาโดยไม่น�ำเคร่ืองมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัยเข้าไปช่วยชีวิตผู้ป่วย กล่าวคือ

๑๕ advance directives คอื เอกสารหรอื ค�ำสง่ั ทเี่ ปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษรของบคุ คลเกยี่ วกบั การดแู ลรกั ษาพยาบาลในอนาคต
ซึ่งจะมีผลต่อเม่ือบุคคลน้ันอยู่ในวาระสุดท้ายของชีวิตและไม่สามารถตัดสินใจหรือส่ือสารความต้องการของตนได้ โดย advance
directives แบ่งเปน็ ๒ ชนิด ไดแ้ ก่
๑. living will เป็นเอกสารทางกฎหมายเพ่ือแสดงเจตนาของบุคคลว่าไม่ประสงคจ์ ะรบั การรกั ษาอย่างไรบา้ ง เมือ่ อยู่
ในช่วงวาระสุดทา้ ยของชีวิต
๒. durable medical (health care) power of attorney การทีผ่ ทู้ �ำเอกสารระบุให้บคุ คลใกลช้ ดิ มีอ�ำนาจตัดสินใจ
เกี่ยวกบั การรักษาพยาบาลในวาระสุดทา้ ยของชีวติ ตน ในกรณีที่ living will น้นั ระบคุ วามต้องการของผู้ปว่ ยไว้ไม่ชดั เจน ดังนน้ั ผปู้ ่วย
ควรได้พูดคุยและอธิบายความต้องการของตนให้บุคคลใกล้ชิดเข้าใจและรู้เจตนาของผู้ท�ำเอกสารเป็นอย่างดี เน่ืองจากการตัดสินใจ
ดังกลา่ วถอื เปน็ การตัดสินใจในนามของผู้ป่วย มิใชก่ ารตัดสินใจของบุคคลใกล้ชดิ น้นั , รายละเอยี ดโปรดดู รุ่งนริ นั ดร์ ประดิษฐสวุ รรณ,
“การท�ำหนังสือแสดงเจตนาเกี่ยวกบั การดแู ลรกั ษาผ้ปู ่วยในระยะสดุ ท้ายของชีวติ (advance directives) และการดูแลรกั ษาผปู้ ่วย
แบบประคบั ประคอง (palliative care)”, นติ เิ วชศาสตรแ์ ละกฎหมายการแพทย,์ พมิ พค์ รง้ั ท่ี ๒, กรงุ เทพมหานคร: วญิ ญชู น, ๒๕๕๖,
น. ๑๘๗-๑๘๘.

กระทรวงสาธารณสขุ 217

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสุข
ค�ำ อธิบายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภูมิ

งดการรกั ษาโดยไมใ่ ชเ้ ครอ่ื งมอื หรอื กรรมวธิ รี กั ษาเพอื่ พยงุ ชพี ผปู้ ว่ ยตงั้ แตต่ น้ หรอื ระงบั การรกั ษาโดยการระงบั การใช้
เครอ่ื งมอื หรอื กรรมวธิ รี กั ษาเพอ่ื พยงุ ชพี ผปู้ ว่ ยทไ่ี ดใ้ หไ้ ปแลว้ กระบวนการงดหรอื ระงบั การรกั ษานเี้ ปน็ ขน้ั ตอนปกตขิ อง
การรักษาพยาบาลโดยข้ึนอยู่กับความเห็นของแพทย์ที่จะให้แก่ผู้ป่วยและญาติ ซ่ึงแพทย์ต้องประเมินความประสงค์
ของผู้ป่วยตลอดจนสภาพและอาการของโรคน้ัน ๆ เป็นส�ำคัญ ดังน้ัน การปล่อยให้ผู้ป่วยเสียชีวิตตามธรรมชาติ
โดยงดการรกั ษาหรอื ระงบั การรกั ษาตามเจตนาของผปู้ ว่ ยจงึ เปน็ การปลอ่ ยใหโ้ รคด�ำเนนิ ไปตามธรรมชาติ ไมใ่ ชก่ ารท�ำ
การณุ ยฆาตหรอื การเรง่ ให้ตายเร็วขึน้ แตอ่ ยา่ งใด
ประเด็นพิจารณาต่อเนื่องมีว่า การท่ีแพทย์งดการรักษาหรือระงับการรักษา จะถือว่าเป็นกรณีงดเว้น
การทจี่ กั ตอ้ งกระท�ำตามมาตรา ๕๙ ๑๖วรรคหา้ แหง่ ประมวลกฎหมายอาญา หรอื ไม่ นนั้ เหน็ วา่ การงดเวน้ ตามประมวล
กฎหมายอาญาต้องปรากฏว่าผู้กระท�ำมีหน้าที่และเป็นหน้าที่ท่ีจักต้องกระท�ำเพื่อป้องกันผล คือ ถ้าไม่กระท�ำ
ตามหน้าท่ีแล้ว ผลร้ายนั้นจะเกิด จึงจะถือว่าผลร้ายเกิดจากการงดเว้นปฏิบัติหน้าท่ีนั้น แต่กรณีของแพทย์ซึ่งงด
หรอื ระงบั การรกั ษาตามลกั ษณะ passive euthanasia น้ี แมแ้ พทยม์ หี นา้ ทใ่ี นการรกั ษาผปู้ ว่ ย แตเ่ มอื่ ถงึ วาระสดุ ทา้ ย
ของชีวติ ท่ผี ้ปู ่วยต้องจากไปอยา่ งแน่นอน ย่อมไมม่ ีแพทย์คนใดท�ำให้ผูป้ ว่ ยที่ตอ้ งตายตามธรรมชาตไิ มต่ ายได้ การงด
หรอื ระงบั การรักษาดงั กลา่ วจึงไมใ่ ช่การงดเว้นในความหมายมาตรา ๕๙ วรรคห้า แหง่ ประมวลกฎหมายอาญา
เหตผุ ลประการตอ่ มา คอื มาตรา ๑๒ วรรคหนง่ึ ไดบ้ ญั ญตั ริ บั รองสทิ ธปิ ฏเิ สธการรกั ษาพยาบาล (the right
to refuse medical treatment) ซ่ึงเป็นสิทธิข้ันพ้ืนฐานของผู้ป่วยไว้โดยเด็ดขาด กล่าวคือ รับรองสิทธิปฏิเสธ
การรกั ษาพยาบาลทเี่ ปน็ ไปเพอื่ ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยหรอื ทเ่ี ปน็ ไปเพอ่ื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ยไวล้ ว่ งหนา้
โดยท�ำเป็นหนังสือแสดงเจตนาไว้ก่อนในขณะท่ีผู้ป่วยมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ซึ่งแพทย์ผู้ให้การรักษาจะให้การ
รักษาที่ผู้ป่วยปฏิเสธไว้ไม่ได้ โดยการท�ำหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าวต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการท่ีก�ำหนด
ในกฎกระทรวงซง่ึ ออกโดยอาศยั อ�ำนาจตามความในมาตรา ๑๒ วรรคสอง หรอื กลา่ วอกี นยั หนงึ่ คอื การรกั ษาพยาบาล
ผู้ป่วยต้องเป็นไปด้วยความยินยอมของผู้ป่วยตามหลักที่ถือว่ามนุษย์ทุกคนมีอัตภาพ (autonomy) ท่ีจะก�ำหนดว่า
บุคคลอน่ื สามารถปฏิบัตติ อ่ รา่ งกายของเขาอยา่ งไร กรณีน้ีศาลอุทธรณน์ วิ ยอร์กของสหรฐั อเมรกิ าได้เคยวินจิ ฉยั ไวใ้ น
ค�ำพพิ ากษาคดี Schloendorff v. Society of New York Hospital ว่ามนุษย์ทุกคนซง่ึ เปน็ ผู้ใหญแ่ ละสติสัมปชญั ญะ

๑๖ ประมวลกฎหมายอาญา
มาตรา ๕๙ บุคคลจะต้องรับผิดในทางอาญากต็ ่อเม่ือไดก้ ระท�ำโดยเจตนา เวน้ แตจ่ ะได้กระท�ำโดยประมาท ในกรณีท่ี
กฎหมายบญั ญตั ิใหต้ ้องรบั ผดิ เมื่อไดก้ ระท�ำโดยประมาท หรือเวน้ แต่ในกรณที ี่กฎหมายบญั ญตั ไิ ว้โดยแจง้ ชดั ให้ตอ้ งรับผดิ แม้ได้กระท�ำ
โดยไมม่ เี จตนา
กระท�ำโดยเจตนา ไดแ้ กก่ ระท�ำโดยรสู้ �ำนกึ ในการทก่ี ระท�ำและในขณะเดยี วกนั ผกู้ ระท�ำประสงคต์ อ่ ผล หรอื ยอ่ มเลง็ เหน็
ผลของการกระท�ำนน้ั
ถ้าผู้กระท�ำมิได้รู้ข้อเท็จจริงอันเป็นองค์ประกอบของความผิด จะถือว่าผู้กระท�ำประสงค์ต่อผล หรือย่อมเล็งเห็น
ผลของการกระท�ำนั้นมิได้
กระท�ำโดยประมาท ได้แก่กระท�ำความผิดมิใช่โดยเจตนา แต่กระท�ำโดยปราศจากความระมัดระวังซ่ึงบุคคลในภาวะ
เชน่ นั้น จกั ต้องมีตามวสิ ยั และพฤติการณ์ และผู้กระท�ำอาจใชค้ วามระมัดระวังเชน่ ว่าน้นั ได้ แต่หาได้ใชใ้ ห้เพียงพอไม่
การกระท�ำ ให้หมายความรวมถงึ การใหเ้ กิดผลอนั หนึง่ อนั ใดขึ้นโดยงดเว้นการท่จี กั ต้องกระท�ำเพ่อื ปอ้ งกันผลน้นั ดว้ ย.

218 กระทรวงสาธารณสขุ

สมบรู ณม์ สี ทิ ธติ ดั สนิ ใจวา่ การกระท�ำใดจะกระท�ำกบั รา่ งกายของเขาได้ และศลั ยแพทยผ์ ทู้ �ำการผา่ ตดั โดยไมไ่ ดร้ บั ความ
ยนิ ยอมจากผปู้ ว่ ยตอ้ งรบั ผดิ ชอบตอ่ ความเสยี หาย เวน้ แตก่ รณฉี กุ เฉนิ ทผ่ี ปู้ ว่ ยหมดสตแิ ละจ�ำเปน็ ตอ้ งกระท�ำกอ่ นทจ่ี ะ
ไดร้ บั ความยนิ ยอม ๑๗ ซงึ่ เปน็ การยอมรบั วา่ ผปู้ ว่ ยเปน็ สว่ นหนง่ึ ของการรกั ษาพยาบาลทมี่ อี สิ ระในการตดั สนิ ใจเลอื กวธิ ี
การรกั ษาดว้ ยตนเองได้ (patient autonomy) ดงั นี้ จึงเหน็ ได้วา่ มาตรา ๑๒ วรรคหนึ่ง ม่งุ รับรองและคมุ้ ครองสิทธิ
ของผปู้ ว่ ยท่ีจะตดั สินใจในการรักษาพยาบาลตนเองในช่วงวาระสดุ ท้ายของชีวติ โดยผู้ป่วยขอใช้สทิ ธิทจ่ี ะตายดี ไม่มี
เครือ่ งมอื ใดมาเหนี่ยวรั้งไว้ การแสดงเจตนาเช่นนจ้ี งึ ไมใ่ ช่เรือ่ งการุณยฆาตหรือการเร่งใหต้ ายเรว็ ขึน้ p
นอกจากนัน้ สิทธกิ ารตายดีซึง่ กฎหมายรบั รองผา่ นบทบัญญัตมิ าตรา ๑๒ นี้ ยังเรียกรอ้ งใหแ้ พทยแ์ ละญาติ
ผู้ป่วยละเว้นการใช้เครื่องมือแพทย์หรือกรรมวิธีการรักษาพยาบาลท่ีผู้ป่วยเห็นว่าเป็นการย้ือชีวิตของตนออกไปโดย
ไมท่ �ำใหก้ ลบั เปน็ ปกต ิ เนอ่ื งจากขณะปว่ ยหนกั และอยใู่ นวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ผปู้ ว่ ยยอ่ มไมม่ สี ตสิ มั ปชญั ญะพอทจ่ี ะ
แสดงเจตนารับหรือปฏิเสธการรักษาได้ด้วยตนเอง ท�ำให้ผู้ป่วยอาจถูกให้การรักษาตามที่แพทย์หรือญาติตัดสินใจ
ท้ังท่ีการรักษาเหล่าน้ันเป็นไปเพียงเพ่ือยืดเวลาตายและเพิ่มความทุกข์ทรมานให้แก่ตัวผู้ป่วยเอง ซึ่งท้ายที่สุดแล้ว
ผู้ป่วยก็ต้องจากไปอยู่ดี ดังนั้น มาตรา ๑๒ จึงเปิดโอกาสให้มีการแสดงเจตนาไม่รับบริการสาธารณสุขได้ตามสิทธิ
ปฏิเสธการรกั ษาพยาบาลท่ีผปู้ ่วยมอี ยู่
ประเด็นพิจารณาต่อไปมีว่า กรณีที่บุคคลใดแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไป
เพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตน หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วยไว้แล้ว โดยแสดงเจตนาใน
living will วา่ ไมป่ ระสงค์จะให้ใส่เคร่ืองช่วยหายใจ แตห่ ากไม่ใช่วาระสดุ ทา้ ยของชีวติ เชน่ ประสบอุบัตเิ หตุและอยู่
ในภาวะไมร่ สู้ กึ ตวั จากนน้ั มผี นู้ �ำสง่ หอ้ งฉกุ เฉนิ ของโรงพยาบาล แพทยแ์ ละพยาบาลตอ้ งชว่ ยชวี ติ บคุ คลนนั้ ตามความรู้
และจริยธรรมวิชาชีพ เนื่องจากหลักการของ living will ตามมาตรา ๑๒ ใช้เฉพาะเม่ือเข้าสู่วาระสุดท้ายของชีวิต
เท่านัน้ ๑๘
ส�ำหรับการท่ีมาตรา ๑๒ วรรคสาม แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ บัญญัติให้เมื่อ
ผปู้ ระกอบวชิ าชพี ดา้ นสาธารณสขุ ไดป้ ฏบิ ตั ติ ามเจตนาของบคุ คลตามวรรคหนง่ึ แลว้ มใิ หถ้ อื วา่ การกระท�ำนนั้ เปน็ ความผดิ
และใหพ้ ้นจากความรบั ผิดทัง้ ปวง นน้ั เม่ือมีการท�ำ living will โดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว การทผ่ี ูป้ ระกอบวชิ าชพี
ด้านสาธารณสุข เช่น แพทย์ พยาบาล ไม่ใช้เครื่องมือย้ือชีวิตในวาระสุดท้ายของผู้ป่วยตามเจตนาที่ได้แสดงไว้แล้ว
ผปู้ ระกอบวชิ าชพี ดา้ นสาธารณสขุ นน้ั ยอ่ มไมม่ คี วามรบั ผดิ ทง้ั ทางแพง่ และทางอาญาดว้ ยผลของมาตรา ๑๒ วรรคสาม
อาจกล่าวได้ว่าบทบัญญัตินี้เป็นอ�ำนาจกระท�ำได้ (justification) ในมุมมองกฎหมายอาญา ท้ังน้ี หากไม่มีการท�ำ
living will เมอื่ บคุ คลนนั้ เขา้ สวู่ าระสดุ ทา้ ยของชวี ติ และมสี ตสิ มั ปชญั ญะสมบรู ณก์ ส็ ามารถแสดงเจตนาแบบ living will
ได้ทันทีเช่นกัน แต่หากบุคคลน้ันไม่มีสติสัมปชัญญะ การรักษาแบบยื้อชีวิตกับการดูแลรักษาแบบประคับประคอง
คงเปน็ เรอ่ื งการยนิ ยอมของญาตใิ กลช้ ดิ ซง่ึ หากญาตใิ กลช้ ดิ เลอื กการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง ผปู้ ระกอบวชิ าชพี
สาธารณสขุ กไ็ มม่ ีความรับผดิ ใด ๆ เชน่ กัน ๑๙

๑๗ Schloendorff v. Society of New York Hospital, 105 N.E. 92 (N.Y. 1914).
๑๘ แสวง บญุ เฉลมิ วภิ าส, “หลกั การมาตรา ๑๒ ของ พ.ร.บ.สขุ ภาพแหง่ ชาติ คอื สทิ ธทิ จี่ ะขอตายตามธรรมชาต”ิ , รใู้ หร้ อบ
ตอบเรอ่ื งมาตรา ๑๒ พ.ร.บ.สขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐, กรงุ เทพมหานคร: ส�ำนกั งานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาต,ิ ๒๕๕๙, น. ๔๘.
๑๙ ปกปอ้ ง ศรสี นทิ , “Living will. Palliative care. Hospice และศนู ย์ธรรมศาสตร์ ธรรมรกั ษ์”, ร่วมสานแนวคิดสกู่ าร
พัฒนา HOSPICE CARE, กรุงเทพมหานคร: มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์, ๒๕๖๑, น. ๙๘.

กระทรวงสาธารณสขุ 219

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายว่าดว้ ยระบบสุขภาพปฐมภมู ิ

กล่าวโดยสรุป การแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระ
สุดท้ายของชวี ิตตน หรอื เพ่อื ยุตกิ ารทรมานจากการเจ็บป่วย หรอื living will ตามมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบญั ญตั ิ
สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ น้ัน เป็นการแสดงเจตนาของบุคคลเพื่อที่จะไม่ถูกเคร่ืองมือทางการแพทย์ยื้อชีวิต
แบบไม่จ�ำเป็นในวาระสุดท้ายของชีวิต อันเป็นการใช้สิทธิที่จะตายตามธรรมชาติหรือสิทธิการตายดี หลักการของ
มาตรา ๑๒ จึงไม่ใช่การเร่งให้ตายเร็วข้ึน แต่ก็ไม่ได้ยื้อความตายออกไปเร่ือย ๆ และไม่ได้เป็นการทอดท้ิงผู้ป่วย
ดว้ ยเหตุท่ีว่าการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองยงั คงกระท�ำอยู่ ๒๐

๓. การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง (Palliative Care)

โดยทก่ี ฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ าร
สาธารณสขุ ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอ่ื ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ หรอื เพอื่ ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย พ.ศ. ๒๕๕๓
ซึ่งออกโดยอาศัยอ�ำนาจตามความในมาตรา ๑๒ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
เพ่อื ก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ ีการในการด�ำเนินการตาม living will ได้ก�ำหนดไวใ้ นข้อ ๒ ว่า ““บริการสาธารณสุข
ทเี่ ปน็ ไปเพยี งเพอ่ื ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ หรอื เพอ่ื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย” หมายความวา่ วธิ กี าร
ที่ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมน�ำมาใช้กับผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาเพ่ือประสงค์จะยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต
ออกไป โดยไมท่ ำ� ใหผ้ ทู้ ำ� หนงั สอื แสดงเจตนาพน้ จากความตายหรอื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย ทง้ั นี้ ผทู้ ำ� หนงั สอื
แสดงเจตนายังคงได้รับการดูแลรักษาแบบประคับประคอง” ดังน้ัน เมื่อมีการท�ำ living will หรือไม่มีการท�ำ
living will กต็ าม แตก่ ารทผี่ ปู้ ว่ ยเลอื กแนวทางการรกั ษาแบบไมย่ อ้ื ชวี ติ การดแู ลรกั ษาผปู้ ว่ ยในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ
โดยจริยธรรมแห่งวิชาชพี จะใช้วิธีการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองจนกระท่งั ผู้ปว่ ยเสยี ชวี ติ ดังน้นั จึงไมม่ กี รณีวา่
ผปู้ ว่ ยจะถกู ทอดทงิ้ ดว้ ยเหตนุ ี้ การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองจงึ เปน็ พน้ื ฐานส�ำคญั ทห่ี ลกี เลยี่ งไมไ่ ด้ หากตอ้ งการ
มุง่ สจู่ ุดหมาย “การตายดี” ตามมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญตั สิ ขุ ภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
ส�ำหรับการดูแลรักษาแบบประคับประคอง นั้น คือ การดูแลครอบคลุมทุกด้าน นอกจากการดูแล
ทางการแพทย์ยังรวมถึงการดูแลด้านจิตใจของผู้ป่วยและการพูดคุยกับญาติเพ่ือให้เกิดความเข้าใจร่วมกัน ซ่ึงเป็นวิธี
การรกั ษาพยาบาลทีย่ อมรบั ในระดบั สากล โดยองค์การอนามยั โลก (World Health Organization) ใหค้ วามหมาย
การดูแลรักษาแบบประคับประคองว่า เป็นการดูแลสุขภาพที่ช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัวของ
ผู้ป่วยซึ่งก�ำลังเผชิญกับปัญหาท่ีเกี่ยวข้องกับความเจ็บป่วยท่ีคุกคามถึงชีวิต โดยให้การป้องกัน บรรเทาความทุกข์
ทรมานและปญั หาอน่ื ๆ แบบองคร์ วมไมว่ า่ จะเปน็ ทางรา่ งกาย (physical) จติ สงั คม (psychosocial) และจติ วญิ ญาณ
(spiritual) ๒๑ จากความหมายนจ้ี ะเห็นไดว้ า่ หลักการส�ำคญั ของการดูแลรักษาแบบประคับประคอง คอื การบรรเทา
ความทุกข์ทรมาน (relief suffering) และการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย (improve quality of life) อย่างมี
มนุษยธรรม ๒๒ โดยมีวัตถุประสงค์ท่ีส�ำคัญเพ่ือท�ำให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัวดีท่ีสุดเท่าท่ีจะเป็นไปได้

๒๐ แสวง บญุ เฉลมิ วิภาส, อ้างแล้ว เชิงอรรถท่ี ๑๘, น. ๕๙.
๒๑ World Health Organization (WHO), <https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/palliative-care>,
สืบค้นเม่อื วนั ท่ี ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๒๒ หลกั การนเ้ี ปน็ ค�ำกลา่ วของศาสตราจารยเ์ กยี รตคิ ณุ แพทยห์ ญงิ สมุ าลี นมิ มานนติ ย์ ครแู พทยผ์ บู้ กุ เบกิ งานดา้ น palliative
care และ end-of-life care ของคณะแพทยศาสตร์ ศริ ริ าชพยาบาล, อา้ งถงึ ใน แสวง บญุ เฉลมิ วภิ าส, อา้ งแลว้ เชงิ อรรถท่ี ๑๘, น. ๕๘.

220 กระทรวงสาธารณสขุ

บรรเทาและป้องกันความทุกข์ทรมานทั้งทางกายและจิตใจของผู้ป่วยและครอบครัว และช่วยให้ผู้ป่วยได้มีชีวิต
อยา่ งมศี กั ดศิ์ รี โดยไมป่ ระสงคท์ จ่ี ะเรง่ ใหผ้ ปู้ ว่ ยตายเรว็ ขนึ้ และไมย่ ดื ชวี ติ ของผปู้ ว่ ยอยา่ งฝนื ธรรมชาติ ๒๓ ทง้ั นี้ การดแู ล
รักษาแบบประคับประคองควรเร่ิมท�ำต้ังแต่ระยะเริ่มแรกที่แพทย์วินิจฉัยโรคไปจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิตผู้ป่วย
และควรครอบคลมุ ถงึ การดูแลสภาพจติ ใจท่โี ศกเศรา้ ของญาติหลงั จากทผี่ ปู้ ่วยเสยี ชวี ติ ด้วย
ในปัจจุบัน แพทยสมาคมโลก (World Medical Association) ได้ออกประกาศเก่ียวกับการดูแลผู้ป่วย
ระยะสดุ ทา้ ย ทก่ี รงุ มอนเตวเิ ดโอ ประเทศอรุ กุ วยั เมอ่ื เดือนตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๕๔ โดยให้ค�ำแนะน�ำแกอ่ งค์กรวชิ าชพี
เวชกรรมในทุกประเทศให้น�ำการดูแลรักษาแบบประคับประคองมาใช้ดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย และพัฒนานโยบาย
ระดับชาติเพ่ือส่งเสริมการดูแลรักษาแบบประคับประคองด้วย ๒๔ ส�ำหรับกรณีประเทศไทย ได้ถือว่าการดูแลรักษา
แบบประคบั ประคองเปน็ เวชปฏบิ ตั มิ าตรฐานของโรงพยาบาลทว่ั ไปในการดแู ลผปู้ ว่ ยระยะสดุ ทา้ ยทจ่ี ะตอ้ งดแู ลรกั ษา
ดว้ ยการบรรเทาอาการ ตอบสนองความต้องการด้านจติ ใจ สงั คม และจิตวิญญาณ ของผูป้ ่วยและครอบครวั ภายใต้
การรว่ มกนั ตดั สนิ ใจ ตามทกี่ �ำหนดไวใ้ นมาตรฐานโรงพยาบาลและบรกิ ารสขุ ภาพ ฉบบั ที่ ๔ ของสถาบนั รบั รองคณุ ภาพ
สถานพยาบาล (องค์การมหาชน) ๒๕
จากความหมายและหลกั การของการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองดงั กลา่ ว อาจสรปุ ลกั ษณะของการดแู ล
รกั ษาแบบประคบั ประคองได้ ดงั นี้
๑. เปน็ การดูแลรกั ษาดว้ ยการปอ้ งกนั และบรรเทาความทกุ ข์ทรมานต่าง ๆ ท่เี กิดกับผู้ปว่ ยและครอบครวั
โดยมกี ารจัดท�ำแผนการดูแลรักษาล่วงหนา้ (advance care plan)
๒. ม่งุ เนน้ การยกระดับคณุ ภาพชวี ติ ของผปู้ ว่ ยให้มชี ีวติ ทีส่ ะดวกสบายตามสมควรและมีความสุขมากท่ีสดุ
เท่าทจ่ี ะเป็นไปได้
๓. ไม่เรง่ การตายและไม่ยืดความตายของผู้ป่วย
๔. ชว่ ยเหลือครอบครวั ของผ้ปู ่วยให้สามารถรับมือกับความเจ็บปว่ ยและการสูญเสียผู้ป่วย
๕. ดูแลรักษาในรูปแบบของทมี ซึง่ ประกอบดว้ ยหลายภาคส่วน เชน่ แพทย์ พยาบาล นักสังคมสงเคราะห์
พระหรอื นกั บวช
๖. ดูแลรักษาแบบมนุษยธรรมและเห็นอกเห็นใจกันในช่วงสุดท้ายของชีวิต รวมท้ังการดูแลทางจิตใจ
ของผปู้ ่วยดว้ ย (spiritual healing)
๗. ควบคมุ อาการ (symptom control) และความเจ็บปวดของผู้ป่วย (pain management) เพื่อผู้ป่วย
จะไดใ้ ช้เวลาในวาระสุดท้ายอย่างมศี ักดศิ์ รีท่ามกลางครอบครัวอนั เปน็ ที่รัก
นอกจากน้ัน การดูแลรักษาแบบประคับประคองไม่ใช่เพียงแค่ด�ำเนินการได้ภายในสถานพยาบาลเท่านั้น
แต่การดูแลรักษาแบบน้ียังสามารถท�ำได้ท่ีบ้านของผู้ป่วยซึ่งมีความพร้อมภายใต้ค�ำแนะน�ำของแพทย์ และการดูแล
รกั ษาแบบประคบั ประคองอาจท�ำไดใ้ น hospice center อนั เปน็ สถานทแ่ี ยกออกจากสถานพยาบาลและมบี รรยากาศ

๒๓ รุ่งนิรนั ดร์ ประดิษฐสวุ รรณ, อา้ งแล้ว เชงิ อรรถที่ ๑๕, น. ๑๘๗-๑๘๘.
๒๔ World Medical Association, <https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-on-end-of-life-
medical-care/>, สบื คน้ เมอื่ วันท่ี ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๒๕ สถาบนั รบั รองคณุ ภาพสถานพยาบาล (องคก์ ารมหาชน), มาตรฐานโรงพยาบาลและบรกิ ารสขุ ภาพ ฉบบั ท่ี ๔, นนทบรุ :ี
สถาบนั รับรองคณุ ภาพสถานพยาบาล (องคก์ ารมหาชน), ๒๕๖๑, น. ๒๘, ๑๔๘.

กระทรวงสาธารณสุข 221

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

ก่ึงบ้านกึ่งสถานพยาบาล โดยมีผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขและสหวิชาชีพ เช่น นักสังคมสงเคราะห์ พระ
หรือนักบวช ให้การดูแลผู้ป่วย เพื่อให้ผู้ป่วยได้ใช้ชีวิตในวาระสุดท้ายที่มีคุณภาพตามสมควรกับครอบครัว ดังเช่น
ศูนย์ธรรมศาสตร์ ธรรมรักษ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่ีเป็นสถานท่ีเพื่อการดูแลรักษาแบบประคับประคอง
ในรปู แบบ hospice center
กล่าวโดยสรุป การดูแลรักษาแบบประคับประคองเปรียบเสมือน software ที่ผู้ป่วยหรือญาติใกล้ชิด
เลอื กใชใ้ นวาระสุดท้ายของชวี ิต และมีสถานพยาบาล บ้าน หรอื hospice center เป็น hardware ๒๖ โดยการดูแล
รกั ษาแบบประคบั ประคองเปน็ การเปลย่ี นมมุ มองในการรกั ษาพยาบาลใหห้ ายขาดเปน็ การอยรู่ ว่ มกนั กบั โรคทไ่ี มอ่ าจ
รักษาให้หายได้โดยมีสภาพชีวิตที่ดีตามสมควร และไม่ใช้เครื่องมือท่ีทันสมัยทางการแพทย์เพ่ือย้ือชีวิตของผู้ป่วย
เพอื่ ให้ความตายอันหลกี เลยี่ งไมไ่ ด้น้ีเปน็ ไปอยา่ งสงบและน�ำไปสกู่ ารตายดี

๔. สภาพปญั หาของการใชบ้ ังคับมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญตั ิสขุ ภาพ
แห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐

แม้ว่าพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และกฎกระทรวงก�ำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการ
ด�ำเนินการตามหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้าย
ของชีวิต หรือเพ่ือยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓ ได้ใช้บังคับมาหลายปีแล้วก็ตาม แต่ปรากฏว่ายังมี
ความเข้าใจท่คี ลาดเคล่อื นในหลกั การของการท�ำ living will ตามมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบญั ญัตดิ งั กลา่ วอย่มู าก
รวมทั้งการรักษาพยาบาลด้วยการดูแลรักษาแบบประคับประคองตามกฎกระทรวงดังกล่าวก็ไม่ได้มีการด�ำเนินการ
อย่างท่ัวถึงเพียงพอท่ีประชาชนจะเข้าถึง “การตายดี” ได้ ทั้งน้ี ปัญหาเหล่านี้อาจเกิดขึ้นจากความไม่แพร่หลาย
หรือขาดการท�ำความเข้าใจตัวบทกฎหมายในวงกว้าง หรืออาจเกิดขึ้นจากมุมมองของนักกฎหมายและแพทย์ท่ี
ไมส่ อดคลอ้ งตอ้ งกนั นกั ในหวั ขอ้ นี้ ผเู้ ขยี นจงึ ไดป้ ระมวลปญั หาจากการใชบ้ งั คบั กฎหมายและปญั หาขอ้ เทจ็ จรงิ ในทาง
ปฏิบัติ และน�ำเสนอเป็นประเด็นส�ำคัญ ๆ รวมท้ังพิเคราะห์ปัญหาต่าง ๆ อันจะน�ำไปสู่หนทางแก้ไขปัญหาใน
ปลายทางได้ ดังน้ี

๔.๑ ปัญหาความเข้าใจเกี่ยวกับการท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการ
สาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพ่ือยุติการทรมานจาก
การเจ็บปว่ ย

ปัญหานี้ สืบเนื่องจากการออกกฎกระทรวงก�ำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการด�ำเนินการตามหนังสือแสดง
เจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติ
การทรมานจากการเจ็บป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓ ซึ่งมีสาระส�ำคัญเป็นการก�ำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการท�ำหนังสือแสดง
เจตนาไว้ล่วงหน้าว่าไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิตตน
หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย โดยในหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าว (living will) ต้องลงลายมือช่ือหรือ
ลายพิมพ์นิ้วมือของผู้ท�ำหนังสือ พยาน และผู้เขียนหรือผู้พิมพ์ไว้ด้วย รวมทั้งระบุประเภทของบริการสาธารณสุข

๒๖ ปกปอ้ ง ศรีสนิท, อา้ งแลว้ เชิงอรรถที่ ๑๙, น. ๙๙-๑๐๐.

222 กระทรวงสาธารณสุข

ทไ่ี ม่ต้องการจะรบั ทัง้ นี้ อาจระบรุ ายละเอียดอืน่ ๆ เช่น ความประสงค์จะเสยี ชวี ติ ณ สถานท่ีใด ความประสงค์จะได้
รับการเยียวยาทางจิตใจ และการปฏิบัติตามประเพณีและความเชื่อทางศาสนา และให้สถานบริการสาธารณสุข
ให้ความร่วมมือตามสมควร โดยหนังสือแสดงเจตนาน้ีสามารถท�ำ ณ สถานที่ใดก็ได้ และสามารถท�ำได้หลายฉบับ
โดยใหย้ ดึ ฉบบั ทท่ี �ำหลงั สดุ เปน็ ฉบบั ทมี่ ผี ลบงั คบั นอกจากนน้ั ไดก้ �ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื
แสดงเจตนาเมือ่ วาระสดุ ทา้ ยของชีวิตใกลจ้ ะมาถึงหรือเพอื่ ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ป่วย เชน่ ใหผ้ ้ปู ระกอบวิชาชพี
เวชกรรมผู้รับผิดชอบการรักษาอธิบายให้ผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาทราบถึงภาวะและความเป็นไปของโรคในขณะนั้น
เพอ่ื ขอค�ำยนื ยนั หรอื ปฏิเสธก่อนท่จี ะปฏิบตั ิตามหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าว
อย่างไรกต็ าม มปี ระเด็นข้อกฎหมายวา่ การออกกฎกระทรวงดังกลา่ วไมช่ อบดว้ ยรฐั ธรรมนูญและกฎหมาย
และได้มีการน�ำคดีไปสูศ่ าลปกครองสูงสุด รายละเอียดปรากฏตามค�ำพพิ ากษาศาลปกครองสงู สุด คดีหมายเลขแดง
ที่ ฟ.๑๑/๒๕๕๘ สรปุ ได้ดงั นี้
คดีนี้ผู้ฟ้องคดีทั้งสามฟ้องว่า ผู้ถูกฟ้องคดีที่ ๑ (นายกรัฐมนตรี) และผู้ถูกฟ้องคดีท่ี ๒ (รัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงสาธารณสขุ ) ออกกฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงค์
จะรบั บรกิ ารสาธารณสขุ ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอื่ ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ หรอื เพอื่ ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย
พ.ศ. ๒๕๕๓ ก่อใหเ้ กดิ ปญั หาและอปุ สรรคในการจัดท�ำบริการสาธารณะด้านสาธารณสุข และไมช่ อบด้วยกฎหมาย
และรฐั ธรรมนญู กลา่ วคอื ผฟู้ อ้ งคดซี งึ่ ไดร้ บั การศกึ ษาและรบั การฝกึ ฝนในโรงเรยี นแพทยซ์ งึ่ ไมเ่ คยมกี ารเรยี นการสอน
ถึงนิยามและความหมายของค�ำว่า “บริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือ
เพอ่ื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย” “วาระสุดทา้ ยของชีวติ ” และ “การทรมานจากการเจ็บปว่ ย” ตามกฎกระทรวง
ดงั กล่าว เพยี งไดร้ บั การศกึ ษาอบรมให้ชว่ ยชวี ิตผูป้ ว่ ยให้ดีทสี่ ุดตามภาวะวสิ ยั และพฤตกิ ารณ์ในขณะนั้น และจะตอ้ ง
ไม่ทอดทิ้งผู้ป่วยเสียชีวิต ส�ำหรับหลักการตามกฎกระทรวงดังกล่าวเรียกว่า การุณยฆาต (mercy killing หรือ
euthanasia) เป็นการปล่อยให้ผู้ป่วยเสียชีวิตลงโดยงดเว้นไม่ให้การรักษาหรือการใช้เคร่ืองมือทางการแพทย์
บางอยา่ งเพอื่ ยตุ ชิ วี ติ อนั เปน็ การขดั ตอ่ ความสงบเรยี บรอ้ ยและศลี ธรรมอนั ดขี องประชาชนซง่ึ เปน็ หลกั กฎหมายทวั่ ไป
นอกจากนี้ ยังขัดต่อมโนส�ำนึกในความเป็นแพทย์ที่ผู้ฟ้องคดีและผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมทั้งปวงได้ถูกปลูกฝัง
ฝกึ อบรมและปฏบิ ตั ติ อ่ ผปู้ ว่ ยสบื ตอ่ กนั มา และไมต่ อ้ งดว้ ยมาตรา ๔ แหง่ พระราชบญั ญตั วิ ชิ าชพี เวชกรรม พ.ศ. ๒๕๒๕
ทงั้ การใชอ้ �ำนาจของผถู้ กู ฟอ้ งคดที งั้ สองในการออกกฎกระทรวงเกนิ ขอบเขตอ�ำนาจ เพราะไมป่ รากฏวา่ ไดผ้ า่ นขนั้ ตอน
การพิจารณาและองค์กรที่รับผิดชอบตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขของพระราชบัญญัติวิชาชีพเวชกรรม พ.ศ. ๒๕๒๕
ผฟู้ อ้ งคดที ้ังสามจึงขอให้ศาลปกครองสูงสุดยกเลิกเพกิ ถอนกฎกระทรวงดงั กล่าวท้ังฉบบั
คดนี ้ี ศาลปกครองสงู สดุ วนิ จิ ฉยั ความชอบของกฎกระทรวงพพิ าททงั้ ในดา้ นกระบวนการออกกฎกระทรวง
และเน้ือหาสาระของกฎกระทรวงดังกลา่ ว สรุปได้ดงั นี้
เมื่อพิจารณาหลักการและเหตุผลของกฎกระทรวงพิพาทอันเป็นเรื่องสิทธิในการท�ำหนังสือแสดงเจตนา
ไมป่ ระสงคจ์ ะรับบริการสาธารณสุขที่เปน็ ไปเพยี งเพอ่ื ยืดการตายในวาระสดุ ท้ายของชวี ิตตน หรอื เพือ่ ยตุ กิ ารทรมาน
จากการเจบ็ ปว่ ยได้ ตามมาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ซง่ึ เปน็ สารตั ถะเกยี่ วกบั สทิ ธแิ ละ
เสรภี าพในชวี ติ และรา่ งกายทบี่ คุ คลพงึ มตี ามรฐั ธรรมนญู จงึ เปน็ การออกกฎทอี่ าจมผี ลกระทบตอ่ สว่ นไดเ้ สยี ส�ำคญั ของ

กระทรวงสาธารณสุข 223

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
คำ�อธบิ ายกฎหมายว่าด้วยระบบสุขภาพปฐมภูมิ

ประชาชน ซงึ่ รฐั มีหนา้ ที่จดั ให้มกี ารรับฟงั ความคิดเห็นตามรฐั ธรรมนูญ เมอื่ ส�ำนักงานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาติ
ไดจ้ ดั สมั มนาหลายครงั้ และไดเ้ สนอใหค้ ณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาตพิ จิ ารณากอ่ นเสนอรา่ งกฎกระทรวงดงั กลา่ วตอ่
คณะรฐั มนตรี ซง่ึ คณะรฐั มนตรไี ดอ้ นมุ ตั ริ า่ งกฎกระทรวงนแ้ี ละสง่ ใหส้ �ำนกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี าตรวจพจิ ารณา
หลงั จากนนั้ จงึ ไดน้ �ำเสนอผถู้ กู ฟอ้ งคดที ง้ั สองลงนามในรา่ งกฎกระทรวงดงั กลา่ ว และไดป้ ระกาศในราชกจิ จานเุ บกษา
ดังนัน้ การออกกฎกระทรวงพิพาทจงึ เป็นไปตามวิธกี ารท่รี ฐั ธรรมนูญและกฎหมายบญั ญตั ิ
ส�ำหรับเน้ือหาสาระของกฎกระทรวงพิพาท น้ัน ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยสรุปได้ว่า การท่ีบุคคลแสดง
เจตนาในการไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ ารสาธารณสขุ ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอ่ื ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ตน หรอื เพอื่ ยตุ ิ
การทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย ซง่ึ มผี ลท�ำใหผ้ ปู้ ระกอบวชิ าชพี เวชกรรมตอ้ งเคารพการตดั สนิ ใจดงั กลา่ วนน้ั การดงั กลา่ ว
ยอ่ มเรยี กวา่ สทิ ธขิ องบคุ คลในการทจ่ี ะเลอื กปฏเิ สธการรกั ษาพยาบาลเพอ่ื ทจ่ี ะไดต้ ายโดยธรรมชาติ และเมอื่ พจิ ารณา
บทนิยามของกฎกระทรวงพิพาทแล้วย่อมเห็นได้ว่า การท�ำหนังสือดังกล่าวเป็นการแสดงสิทธิในชีวิตและร่างกาย
ตามรัฐธรรมนูญ การย่ืนความประสงค์ไว้ล่วงหน้าเพ่ือประกาศให้สาธารณชนทราบความประสงค์ของตนว่าจะใช้
สทิ ธเิ ชน่ ใด จงึ หาเปน็ การขดั ตอ่ ความสงบเรยี บรอ้ ยและศลี ธรรมอนั ดขี องประชาชนไม่ และเมอื่ พจิ ารณากฎกระทรวง
พิพาทแล้ว กฎกระทรวงดังกล่าวได้ก�ำหนดองค์ประกอบของการแสดงสิทธิไว้ ผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุข
หามอี �ำนาจหนา้ ทใ่ี นการท�ำใหผ้ ทู้ �ำหนงั สอื แสดงเจตนาถงึ แกค่ วามตายโดยวธิ กี ารใด ๆ ไม่ และผทู้ �ำหนงั สอื แสดงเจตนา
ยงั คงไดร้ บั การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง รวมทง้ั ผทู้ �ำหนงั สอื แสดงเจตนาดงั กลา่ วจะตอ้ งมภี าวะตามทก่ี ฎกระทรวง
พพิ าทก�ำหนด ตลอดจนผูป้ ระกอบวิชาชพี เวชกรรมทรี่ บั ผดิ ชอบการรกั ษามอี �ำนาจหนา้ ทใ่ี นการวนิ ิจฉัยพยากรณโ์ รค
ตามมาตรฐานทางการแพทย์ ทั้งน้ี หากผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าวต้องการตายอย่างธรรมชาติ ดังน้ัน
ตามองค์ประกอบของกฎกระทรวงพิพาทจึงหาใช่การปล่อยให้ผู้ป่วยเสียชีวิตลงโดยงดเว้นไม่ให้การรักษาหรือการใช้
ยาและเคร่ืองมือทางการแพทย์บางอย่างเพ่ือยุติชีวิต นอกจากนั้น กฎกระทรวงพิพาทก็มิได้มีเน้ือหาสาระเกินกว่า
พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ เป็นแต่เพียงการอธิบาย และก�ำหนดข้ันตอนรวมทั้งวิธีการในการ
จัดท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต
หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย เท่าน้ัน ดังน้ัน กฎกระทรวงพิพาทมิได้เป็นการก�ำหนดหลักเกณฑ์และ
องคป์ ระกอบอนั มคี วามหมายในการปลอ่ ยใหผ้ ทู้ �ำหนงั สอื แสดงเจตนาเสยี ชวี ติ ลงโดยงดเวน้ ไมใ่ หก้ ารรกั ษา หรอื การใชย้ า
และเครื่องมือทางการแพทย์บางอย่างเพ่ือยุติชีวิต แต่เป็นการรักษาอย่างประคับประคองเพ่ือให้ผู้ท�ำหนังสือ
แสดงเจตนาดังกล่าวตายอย่างเป็นธรรมชาติ เพ่ือมิให้ยื้อความตายอย่างส้ินหวังหรือท�ำให้ผู้นั้นต้องทรมานจากการ
เจ็บปว่ ยอยู่ตลอดเวลา ด้วยเหตนุ ้ี กฎกระทรวงพิพาทจงึ ไม่ปรากฏว่าไมช่ อบด้วยรฐั ธรรมนูญและกฎหมาย
เมื่อพิจารณาข้อกฎหมายและข้อเท็จจริงอันเป็นประเด็นแห่งคดีซึ่งขึ้นสู่การพิจารณาของศาลปกครอง
สงู สุดแลว้ อาจเกดิ ข้นึ เน่อื งจากการไมแ่ พร่หลายของตัวบทกฎหมายหรืออาจเพราะการท�ำความเข้าใจในสาระส�ำคญั
เกี่ยวกบั มาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสขุ ภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และกฎกระทรวงดงั กลา่ วยังไม่มีความทั่วถงึ
หรอื มนี อ้ ยเกนิ ไป ท�ำใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจทค่ี ลาดเคลอื่ นจากเจตนารมณข์ องกฎหมาย และแมศ้ าลปกครองสงู สดุ ไดว้ นิ จิ ฉยั
อยา่ งชดั เจนแลว้ วา่ เนอื้ หาสาระทงั้ ของมาตรา ๑๒ และของกฎกระทรวงนม้ี ไิ ดเ้ ปน็ การปลอ่ ยใหผ้ ทู้ �ำหนงั สอื แสดงเจตนา
เสยี ชวี ติ ลงโดยงดเวน้ ไมใ่ หก้ ารรกั ษา หรอื การใชย้ าและเครอื่ งมอื ทางการแพทยบ์ างอยา่ งเพอื่ ยตุ ชิ วี ติ แตเ่ ปน็ การดแู ล

224 กระทรวงสาธารณสุข

รักษาแบบประคับประคองเพ่ือให้ผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าวได้ตายอย่างเป็นธรรมชาติ ก็ตาม แต่ในช่วงเวลา
ปี พ.ศ. ๒๕๖๒ ทผี่ า่ นมาไมน่ านนี้ กลบั ปรากฏขอ้ ถกเถยี งในวงการกฎหมายและวงการแพทยเ์ กย่ี วกบั การท�ำการณุ ยฆาต
วา่ สามารถท�ำไดใ้ นประเทศไทยหรอื ไม่ ทง้ั จากกรณผี ปู้ ว่ ยชาวไทยเดนิ ทางไปท�ำการณุ ยฆาตทป่ี ระเทศสวติ เซอรแ์ ลนด์
ซึ่งในบันทึกของผู้ป่วยคนนี้ระบุว่าแพทย์ให้ผ่าตัดสู้จนถึงที่สุด โดยมีผู้ตั้งข้อสังเกตว่ากรณีน้ีหากได้รับการรักษาจาก

แพทย์ทร่ี เู้ รอื่ งการดแู ลรกั ษาแบบประคับประคอง ผปู้ ว่ ยท่านนีอ้ าจไม่ตดั สนิ ใจเลือกวาระสุดทา้ ยของชีวติ เช่นน้ี ๒๗

๔.๒ ปญั หาในทางปฏบิ ตั เิ ก่ยี วกับการปฏิเสธการด�ำเนนิ การตาม living will

ด้วยผลของบทมาตรา ๑๒ วรรคสาม แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ เมื่อแพทย์ได้
ปฏิบัติตาม living will แล้ว การกระท�ำของแพทย์นั้นไม่มีความผิดใด ๆ แต่หากมีการปฏิเสธการด�ำเนินการตาม
living will อาจด้วยสาเหตุจากการท่ีญาตผิ ู้ป่วยซึง่ ผกู พนั กนั มาก ขอให้แพทย์ใสเ่ ครอ่ื งช่วยหายใจเพ่อื ยืดเวลาออกไป
สักระยะเพ่ือให้ญาติผู้ป่วยได้พบหน้าและดูแลกันเป็นครั้งสุดท้าย เหตุผลเช่นนี้ แพทย์สามารถใส่เครื่องช่วยหายใจ
เพอ่ื การดังกลา่ วได้ แต่บางกรณีอาจเกดิ ความขัดแยง้ ระหว่างญาตผิ ูป้ ่วยกบั แพทยห์ รอื ระหวา่ งญาตผิ ู้ปว่ ยด้วยกนั เอง
และค�ำขอของญาติผู้ป่วยที่ให้ยืดการตายออกไปนั้นอาจเป็นไปด้วยความไม่รู้ แพทย์ก็ควรปฏิบัติตามข้อ ๖ (๒)
แหง่ กฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ ารสาธารณสขุ
ที่เป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพ่ือยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓
โดยอธิบายถึงภาวะและความเป็นไปของโรคให้ญาติผู้ป่วยทราบ และแจ้งรายละเอียดเกี่ยวกับการด�ำเนินการ
ตาม living will ก่อนท่ีจะปฏิบัตติ าม living will ให้สมดงั เจตนาของผปู้ ว่ ย แต่ในทางกลับกนั กรณีผ้ปู ่วยอย่ใู นวาระ
สุดท้ายของชีวิต ซ่ึงไม่รู้สึกตัว และอาจท�ำหรือไม่ได้ท�ำ living will ไว้ กรณีน้ีเม่ือญาติเห็นแล้วเกิดความประสงค์
ให้ผ้ปู ว่ ยจากไปอยา่ งสงบโดยไมต่ ้องมีเครื่องมอื ทางการแพทยใ์ ด ๆ มาพนั ธนาการไว้ แต่เมอื่ ญาตแิ สดงความประสงค์
ดังกล่าว แพทย์กลับไม่ยอมถอดเคร่ืองมือออกหรือถอดเครื่องมือออกแต่ให้ญาติรับผู้ป่วยกลับไปดูแล ปัญหาเช่นน้ี
ย่อมท�ำให้เกิดความคลางแคลงใจระหว่างญาติกับแพทย์ ซึ่งน�ำมาสู่ปัญหาของการฟ้องร้องเป็นคดีกันอยู่เสมอ
ในกรณีน้ีการส่ือสารพูดคุยท�ำความเข้าใจกับญาติผู้ป่วยอย่างกัลยาณมิตรจึงเป็นเร่ืองที่ส�ำคัญมากในเวชปฏิบัติ ๒๘
เพราะหากไดป้ รกึ ษาหารอื กนั ดว้ ยเหตแุ ละผลโดยมงุ่ เปา้ ไปยงั สง่ิ ดที ส่ี ดุ ส�ำหรบั ผปู้ ว่ ยแลว้ ผลทไี่ ดจ้ ากการปรกึ ษาหารอื
ดังกล่าวย่อมเปน็ ประโยชน์แกผ่ ู้ปว่ ยแนน่ อน

๔.๓ ปญั หาในการเข้าถึงการดูแลรกั ษาแบบประคบั ประคอง

แม้ว่าการดูแลรักษาแบบประคับประคองถือได้ว่าเป็นหนึ่งในหลักการพ้ืนฐานที่ส�ำคัญซ่ึงจะน�ำไปสู่
“การตายด”ี แตจ่ ากรายงานขององคก์ ารอนามัยโลกเกย่ี วกับสถานการณ์การดูแลรกั ษาแบบประคบั ประคองทว่ั โลก
พบวา่ แตล่ ะปที ว่ั โลกจะมผี ปู้ ว่ ยในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ราว ๔๐ ลา้ นคน ทต่ี อ้ งการการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง
ในจ�ำนวนนม้ี ถี งึ ร้อยละ ๗๘ ที่อยู่ในกลมุ่ ประเทศที่มีรายไดต้ ่�ำและรายได้ปานกลาง อยา่ งไรก็ตาม จะมผี ปู้ ว่ ยในวาระ

๒๗ <https://news.thaipbs.or.th/content/278179>, สืบค้นเม่ือวนั ที่ ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๔.
๒๘ แสวง บุญเฉลมิ วภิ าส, อ้างแล้ว เชงิ อรรถที่ ๑๘, น. ๕๔.

กระทรวงสาธารณสุข 225

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสุข
คำ�อธิบายกฎหมายว่าดว้ ยระบบสุขภาพปฐมภูมิ

สดุ ทา้ ยของชวี ติ เพยี งรอ้ ยละ ๑๔ เทา่ นน้ั ทไี่ ดร้ บั การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง ๒๙ ทงั้ นี้ อาจดว้ ยขอ้ จ�ำกดั ทเี่ ขม้ งวด
ในการใช้มอรฟ์ นี หรือกลุ่มยาบรรเทาปวดอน่ื ส�ำหรับบรรเทาอาการทรมานกอ่ นเสยี ชวี ิต หรอื อาจเกดิ จากความเขา้ ใจ
และการฝกึ อบรมผเู้ ชย่ี วชาญดา้ นสาธารณสขุ ซงึ่ ไมใ่ ชเ่ พยี งแคแ่ พทย์ แตร่ วมถงึ พยาบาลและอาสาสมคั รทางการแพทย์
ในชมุ ชนทีย่ งั มนี ้อยเกินไป หรอื อาจเกดิ จากความเขา้ ใจผิดเรือ่ งการดแู ลผู้ป่วยในวาระสุดทา้ ยของชวี ิต เชน่ เข้าใจว่า
คือการดแู ลผู้ป่วยเฉพาะกลมุ่ มะเร็ง หรือเข้าใจค�ำว่า “วาระสดุ ทา้ ยของชีวติ ” คือการมชี ีวิตเหลืออยู่เพยี งแค่ไม่นาน
เช่น ผู้ป่วยเหลือเวลาอีกแค่หน่ึงสัปดาห์ ๓๐ ท้ังน้ี โดยเมื่อพิจารณาจากตัวเลขขององค์การอนามัยโลกดังกล่าวแล้ว
แสดงใหเ้ หน็ วา่ ประเทศไทยกจ็ ดั อยใู่ นกลมุ่ ประเทศทมี่ กี ารเขา้ ถงึ การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองในระดบั ทน่ี อ้ ยมาก
นอกจากสาเหตุซึ่งน�ำไปสู่ปัญหาการเข้าถึงการดูแลรักษาแบบประคับประคองดังท่ีกล่าวมาข้างต้นแล้ว
หากพิจารณาประเด็นทางกฎหมายอาจเป็นเพราะว่า การที่กฎกระทรวงก�ำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการด�ำเนินการ
ตามหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต
หรอื เพ่ือยตุ กิ ารทรมานจากการเจ็บป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓ ก�ำหนดนิยามค�ำวา่ “บริการสาธารณสุขทเ่ี ปน็ ไปเพียงเพอ่ื ยืด
การตายในวาระสุดท้ายของชวี ติ หรอื เพ่อื ยุติการทรมานจากการเจบ็ ป่วย” หมายความวา่ วธิ กี ารท่ีผปู้ ระกอบวิชาชีพ
เวชกรรมนำ� มาใชก้ บั ผู้ท�ำหนงั สือแสดงเจตนาเพอื่ ประสงค์จะยืดการตายในวาระสุดทา้ ยของชีวติ ออกไป โดยไมท่ �ำให้
ผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาพ้นจากความตายหรือยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย ท้ังนี้ ผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนายังคง
ไดร้ บั การดแู ลรกั ษาแบบประคับประคอง” โดยไมไ่ ด้ให้ความหมายของค�ำว่า “การดูแลรักษาแบบประคบั ประคอง”
ไว้ใหช้ ัดเจน รวมทง้ั ไมม่ จี ุดเชือ่ มโยงกบั พระราชบญั ญัติสขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ในการทีจ่ ะไปก�ำหนดลกั ษณะ
หรอื รายละเอยี ดเกยี่ วกับการดูแลรกั ษาแบบประคับประคองในกฎกระทรวงได้ จึงสง่ ผลใหป้ ระสบกบั ปญั หาในการท่ี
จะก�ำหนดใหก้ ารดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองเปน็ ภารกจิ ของสถานพยาบาลของรฐั และสง่ ผลกระทบตอ่ การจดั สรร
งบประมาณและการตรวจสอบ ตลอดจนปญั หาทก่ี ารดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองมกี ารเรยี นการสอนกนั นอ้ ยมาก
ในประเทศไทย รวมทั้งไม่เป็นที่แพร่หลายหรือรับรู้กันอยู่แต่เฉพาะผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขเพียงบางกลุ่ม
เทา่ นนั้ ทั้งทใี่ นความเปน็ จริงแล้ว การดูแลรักษาแบบประคับประคองควรมอี ยู่ในทกุ สถานพยาบาล

๕. ข้อสรปุ และข้อเสนอแนะ

กลา่ วโดยสรปุ มาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ เปน็ บทบญั ญตั ทิ มี่ สี าระส�ำคญั
ในการเปดิ โอกาสและรบั รองสทิ ธใิ หบ้ คุ คลสามารถแสดงเจตนาเปน็ หนงั สอื ไวล้ ว่ งหนา้ วา่ เมอ่ื ตนอยใู่ นวาระสดุ ทา้ ยของ
ชีวิตหรือเพ่ือยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย จะขอจากไปตามวิถีธรรมชาติโดยไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข
ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอื่ ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ ตน หรอื เพอื่ ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย อนั เปน็ การขอใชส้ ทิ ธิ
ที่จะตายตามธรรมชาตหิ รอื สิทธิการตายดี โดยเมอ่ื ผปู้ ระกอบวชิ าชีพดา้ นสาธารณสขุ ได้ปฏิบัตติ ามเจตนาของบุคคล
ดังกล่าวแล้ว มิให้ถือว่าการกระท�ำน้ันเป็นความผิดและให้พ้นจากความรับผิดทั้งปวง ซึ่งการบัญญัติมาตรา ๑๒

๒๙ World Health Organization (WHO), supra note 21.
๓๐ ส�ำนกั งานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาต,ิ “ผปู้ ว่ ยระยะสดุ ทา้ ย ๔๐ ล้านคนทั่วโลก มีเพยี ง ๑๔ % เท่านนั้ ท่ีได้รบั การ
ดแู ลแบบ palliative care”, <https://www.hfocus.org/content/ 2019/05/17152>, สบื ค้นเมอื่ วันท่ี ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๔.

226 กระทรวงสาธารณสุข

ในลักษณะน้ี เป็นไปเพ่ือรองรับแนวคิด passive euthanasia โดยให้บุคคลสามารถแสดงความต้องการของตน
ไวล้ ว่ งหนา้ ดว้ ยการเขยี น living will แตม่ าตรานไ้ี มใ่ ชบ่ ทกฎหมายทอ่ี นญุ าตใหเ้ รง่ การตายใหเ้ รว็ ขนึ้ หรอื การท�ำการณุ ยฆาต
ตามการกระท�ำในลกั ษณะ active euthanasia และไมใ่ ชก่ ารยอื้ ความตายออกไปเรอ่ื ย ๆ รวมทง้ั ไมไ่ ดเ้ ปน็ การทอดทงิ้
ผ้ปู ่วย เพราะยังคงมีการดแู ลรักษาผู้ปว่ ยอยู่ด้วยวธิ กี ารดูแลรกั ษาแบบประคับประคอง
ส�ำหรับประเด็นปัญหาเรื่องการใช้บังคับมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
ซ่ึงผู้เขียนได้หยิบยกขึ้นมาแลกเปลี่ยนในบทความน้ี ทั้งประเด็นความเข้าใจเกี่ยวกับการท�ำหนังสือแสดงเจตนา
ไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพ่ือยุติการทรมาน
จากการเจบ็ ป่วย ประเดน็ ทางปฏิบัติเกย่ี วกับการปฏิเสธการด�ำเนนิ การตาม living will ตลอดจนประเด็นการเข้าถึง
การดูแลรักษาแบบประคับประคอง นั้น ล้วนเป็นปัญหาท่ีก�ำลังคุกคามต่อการพัฒนาระบบสุขภาพของประเทศไทย
ในขณะน้ี จงึ สมควรทน่ี กั กฎหมาย แพทย์ และผเู้ กย่ี วขอ้ ง จะรว่ มกนั สรา้ งสมดลุ เพอ่ื หาทางออกใหก้ บั ปญั หา และน�ำไป
สู่การสร้างเสริมระบบสุขภาพของประเทศไทยให้มีประสิทธิภาพและท่ัวถึง สมดังเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติ
สขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ โดยผูเ้ ขยี นเหน็ ควรเสนอแนวทางแกไ้ ขประเดน็ ปญั หาเหล่านนั้ ดงั นี้
กรณีประเด็นปัญหาความเข้าใจเกี่ยวกับการท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข
ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอื่ ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ หรอื เพอ่ื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย นนั้ อาจสบื เนอ่ื งมาจาก
ความไม่แพรห่ ลายของกฎหมาย ซ่ึงผเู้ ขียนเห็นว่า เม่อื มาตรา ๗๗ วรรคหน่งึ ของรัฐธรรมนญู แห่งราชอาณาจกั รไทย
ก�ำหนดใหร้ ฐั พึงด�ำเนินการให้ประชาชนเข้าถึงตวั บทกฎหมายต่าง ๆ ไดโ้ ดยสะดวกและสามารถเข้าใจกฎหมายไดง้ ่าย
เพอ่ื ปฏบิ ตั ติ ามกฎหมายไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง และมาตรา ๕ วรรคสอง แหง่ พระราชบญั ญตั หิ ลกั เกณฑก์ ารจดั ท�ำรา่ งกฎหมาย
และการประเมินผลสมั ฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. ๒๕๖๒ ก�ำหนดใหห้ นว่ ยงานของรัฐด�ำเนินการใหป้ ระชาชนเขา้ ถงึ ตัว
บทกฎหมายต่าง ๆ ได้โดยสะดวกและสามารถเข้าใจกฎหมายได้งา่ ยเพ่ือปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง ดังน้ัน
จึงสมควรท่ีส�ำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติจะด�ำเนินการอย่างจริงจังเพ่ือเผยแพร่พระราชบัญญัติสุขภาพ
แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และกฎหมายล�ำดบั รองทค่ี รบถว้ นและเปน็ ปจั จบุ นั พรอ้ มทง้ั จดั ท�ำค�ำอธบิ ายโดยสรปุ ซงึ่ ประชาชน
สามารถเขา้ ถงึ ไดโ้ ดยสะดวกและเขา้ ใจไดง้ า่ ย ประกอบกบั มาตรา ๗๗ วรรคสอง ของรฐั ธรรมนญู แหง่ ราชอาณาจกั รไทย
ก�ำหนดให้รัฐพึงจัดให้มีการประเมินผลสัมฤทธ์ิของกฎหมายทุกรอบระยะเวลาที่ก�ำหนดโดยรับฟังความคิดเห็นของ
ผูเ้ กีย่ วขอ้ งประกอบด้วย เพ่ือพฒั นากฎหมายทุกฉบบั ให้สอดคลอ้ งและเหมาะสมกบั บรบิ ทตา่ ง ๆ ทเี่ ปล่ยี นแปลงไป
และมาตรา ๓๐ วรรคหน่ึง แห่งพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดท�ำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธ์ิของ
กฎหมาย พ.ศ. ๒๕๖๒ ก�ำหนดใหก้ ารประเมนิ ผลสมั ฤทธใ์ิ หด้ �ำเนนิ การประเมนิ ผลทเ่ี กดิ จากการบงั คบั ใชก้ ฎหมายและ
กฎที่ออกตามกฎหมายนั้นในคราวเดียวกัน กรณีจึงเป็นการสมควรที่คณะกรรมการสุขภาพแหง่ ชาติ สมชั ชาสขุ ภาพ
และส�ำนกั งานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาติ จะไดส้ งั คายนาพระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และกฎหมาย
ล�ำดับรองที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะเร่ืองการจัดท�ำ living will และการดูแลรักษาแบบประคับประคอง เสียในคราว
เดยี วกนั ทัง้ นี้ เพอื่ ใหส้ าระส�ำคญั ของเรื่องดงั กล่าวมคี วามชัดเจนและเหมาะสมกบั บรบิ ทของสงั คมไทย
กรณีประเด็นปัญหาทางปฏิบัติเกี่ยวกับการปฏิเสธการด�ำเนินการตาม living will กรณีน้ีมักจะเกิดข้ึน
เม่ือมีความขัดแย้งระหว่างแพทย์ผู้รับผิดชอบการรักษากับญาติผู้ป่วย จึงควรมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนเพ่ือบริหาร
จัดการปัญหาน้ี โดยอาจใช้รูปแบบของคณะกรรมการจริยธรรมในสถานพยาบาล (ethic committee) ท�ำหน้าท่ี

กระทรวงสาธารณสขุ 227

กฎหมายการแพทย์และสาธารณสุข
คำ�อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภูมิ

พิจารณาปัญหาท่ีมีความซับซ้อนทางจริยธรรมดังเช่นกรณีความขัดแย้งที่เกิดจากการท�ำและการด�ำเนินการตาม
living will กล่าวคือ เมื่อแพทย์ผู้รับผิดชอบการรักษาน้ันไม่สามารถตัดสินใจกับปัญหาดังกล่าวได้ ก็ส่งเรื่องให้
คณะกรรมการจรยิ ธรรมเปน็ ผพู้ ิจารณา ซึง่ องค์ประกอบของคณะกรรมการจรยิ ธรรมควรประกอบด้วยสามฝา่ ย คอื
ญาติผ้ปู ว่ ยฝา่ ยหนึ่ง แพทย์ผรู้ บั ผิดชอบการรกั ษาฝา่ ยหนงึ่ และแพทยผ์ เู้ ช่ยี วชาญ นกั กฎหมาย นักสงั คมสงเคราะห์
หรอื ผนู้ �ำชมุ ชน ท�ำหนา้ ทเ่ี ปน็ คนกลางอกี ฝา่ ยหนง่ึ และหากเปน็ ไปไดส้ มควรมแี พทยห์ รอื บคุ ลากรซงึ่ รบั ผดิ ชอบการดแู ล
รกั ษาแบบประคบั ประคองเขา้ รว่ มดว้ ย เพอ่ื พจิ ารณาและยดึ ประโยชนส์ งู สดุ ของผปู้ ว่ ยเปน็ หลกั นนั่ เอง อนั จะท�ำใหเ้ กดิ
ความเขา้ ใจทดี่ รี ะหวา่ งแพทยผ์ รู้ บั ผดิ ชอบการรกั ษากบั ญาตผิ ปู้ ว่ ยไดร้ ะดบั หนง่ึ ทง้ั นี้ ในสถานพยาบาลทกุ แหง่ สมควร
จะมี counseling room เพื่อให้ญาติผู้ป่วยสามารถขอค�ำปรึกษาหรือพูดคุยเร่ืองการรักษาพยาบาลได้ อย่างไรก็ดี
เพอื่ ความชดั เจน ควรมกี ารแกไ้ ขเพมิ่ เตมิ กฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนา
ไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติการทรมาน
จากการเจบ็ ป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓ เพอื่ ก�ำหนดขน้ั ตอนและวิธีการด�ำเนินการของคณะกรรมการจรยิ ธรรมดังกลา่ วด้วย
ส�ำหรบั กรณปี ระเด็นปัญหาการเขา้ ถงึ การดูแลรักษาแบบประคบั ประคอง นน้ั แม้วา่ ปจั จบุ นั การดแู ลรักษา
แบบประคับประคองเป็นเวชปฏิบัติมาตรฐานดังท่ีกล่าวมาแล้ว แต่เนื่องด้วยข้อจ�ำกัดด้านงบประมาณและบุคลากร
ท�ำใหก้ ารดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคองไมเ่ ปน็ ทแี่ พรห่ ลายและท�ำใหป้ ระชาชนไมอ่ าจเขา้ ถงึ บรกิ ารสาธารณสขุ เชน่ นไี้ ด้
ในเบอ้ื งตน้ ผเู้ ขยี นเหน็ ควรเสนอการแกไ้ ขปญั หาระยะสนั้ โดยใหม้ กี ารก�ำหนดนยิ ามค�ำวา่ “การดแู ลรกั ษาแบบประคบั
ประคอง” ไวใ้ นพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ เสยี ก่อน
ทั้งนี้ เพื่อใช้เป็นกรอบและแนวทางในการก�ำหนดนโยบาย ยุทธศาสตร์ และการด�ำเนินการด้านการดูแลรักษา
แบบประคบั ประคองตอ่ ไป ส�ำหรบั การแกไ้ ขปญั หาในระยะตอ่ ไป นน้ั เนอื่ งจากพระราชบญั ญตั ริ ะบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ
พ.ศ. ๒๕๖๒ ไดก้ �ำหนดกลไกการใหบ้ รกิ ารสขุ ภาพปฐมภมู ใิ นเชงิ รกุ ซงึ่ แตกตา่ งจากการใหบ้ รกิ ารสาธารณสขุ ในปจั จบุ นั
ที่ต้ังรับรอผู้ป่วยอยู่ในสถานพยาบาล โดยบริการสุขภาพปฐมภูมิดังกล่าวจะมีแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวและ
คณะผู้ให้บริการสุขภาพปฐมภมู ิ เช่น ทันตแพทย์ พยาบาล เภสัชกร นกั วชิ าการสาธารณสุข นักก�ำหนดอาหาร หรอื
อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจ�ำหมบู่ า้ น รว่ มกนั ใหบ้ รกิ ารสขุ ภาพปฐมภมู ใิ นหนว่ ยบรกิ ารปฐมภมู ซิ ง่ึ รวมถงึ โรงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพต�ำบลหรือสถานีอนามัยที่มีความพร้อมอยู่ท่ัวประเทศ และการให้บริการสุขภาพปฐมภูมิ
นอกหน่วยบริการปฐมภูมิ เช่น ที่บ้านของผู้ป่วย ดังน้ัน จึงมีความจ�ำเป็นท่ีกระทรวงสาธารณสุขและหน่วยงาน
ท่ีเก่ียวข้องจะได้จัดการเรียนการสอนเกี่ยวกับการดูแลรักษาแบบประคับประคองเพ่ิมข้ึน ในการน้ี ส�ำนักงาน
คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติและส�ำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข สมควรที่จะประสานความร่วมมือกัน
เพื่อท�ำให้การดูแลรักษาแบบประคับประคองเป็นหน่ึงในขอบเขตของบริการสุขภาพปฐมภูมิซ่ึงบุคคลมีสิทธิได้รับ
ตามพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ พ.ศ. ๒๕๖๒ และสามารถเข้าถึงได้อย่างมีมาตรฐาน เพราะแม้ปัจจุบัน
การดูแลรักษาแบบประคับประคองได้ถูกก�ำหนดเป็นบริการสุขภาพปฐมภูมิท่ีบุคคลมีสิทธิได้รับตามประกาศ
คณะกรรมการระบบสุขภาพปฐมภูมิ เรื่อง บริการสุขภาพปฐมภูมิท่ีบุคคลมีสิทธิได้รับ พ.ศ. ๒๕๖๓ แล้วก็ตาม
แต่การเข้าถึงการดูแลรักษาแบบประคับประคองซ่ึงถือว่าเป็นเร่ืองใหม่ของสวัสดิการหรือสิทธิในการรักษาพยาบาล
ยังมีข้อจ�ำกัด โดยเฉพาะอย่างย่ิงค่าใช้จ่ายของผู้ป่วยในการรับบริการดูแลรักษาแบบประคับประคอง จึงจ�ำเป็นต้อง
มีการขยายสวัสดิการหรือสิทธิของบุคคลซึ่งมีสิทธิได้รับการรักษาพยาบาลหรือรับบริการสาธารณสุขตามสวัสดิการ

228 กระทรวงสาธารณสขุ

หรอื ตามสทิ ธทิ บ่ี คุ คลนนั้ ไดร้ บั อยตู่ ามกฎหมาย ดงั นนั้ สมควรทค่ี ณะกรรมการระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ กระทรวงการคลงั
คณะกรรมการประกนั สังคม คณะกรรมการหลกั ประกันสขุ ภาพแห่งชาติ และหน่วยงานของรฐั ทีร่ บั ผดิ ชอบเกย่ี วกบั
สวสั ดกิ ารการรกั ษาพยาบาล จะตอ้ งไปท�ำความตกลงกนั ในเรอ่ื งคา่ ใชจ้ า่ ยส�ำหรบั การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง
ต่อไป ตามมาตรา ๑๖ วรรคสอง ประกอบกับมาตรา ๔๒ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ
พ.ศ. ๒๕๖๒
อย่างไรก็ดี เม่ือพิเคราะห์สภาพปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดข้ึนจากการใช้บังคับมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติ
สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ในมุมมองทางกฎหมายแล้ว ประเด็นปัญหาเหล่าน้ันอาจเกิดขึ้นจากความไม่ชัดเจน
ของตัวบทกฎหมายนั้นเอง ในช้ันน้ี ผู้เขียนจึงเห็นสมควรเสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติดังกล่าว
โดยควรเพมิ่ เตมิ นยิ ามค�ำวา่ “การดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง” ในบทนยิ ามมาตรา ๓ แหง่ พระราชบญั ญตั สิ ขุ ภาพ
แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ให้ชัดเจน และปรับปรงุ มาตรา ๑๒ ให้ครบถ้วนตรงตามเจตนารมณข์ องการท�ำหนงั สอื แสดง
เจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ ารสาธารณสขุ ทเ่ี ปน็ ไปเพยี งเพอื่ ยดื การตายในวาระสดุ ทา้ ยของชวี ติ หรอื เพอ่ื ยตุ กิ ารทรมาน
จากการเจบ็ ปว่ ย โดยเพ่มิ เตมิ เรอื่ งการดูแลรักษาแบบประคบั ประคองเข้าไปด้วย ท้ังนี้ เพื่อใช้เปน็ ฐานอ�ำนาจส�ำหรบั
การปรบั ปรงุ รายละเอยี ดทเ่ี กย่ี วขอ้ งในกฎกระทรวงก�ำหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนา
ไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพ่ือยุติการทรมาน
จากการเจบ็ ป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓ ดังนี้

มาตรา .. ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และให้ใช้
ความต่อไปน้แี ทน
“มาตรา ๑๒ บุคคลมีสิทธิท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพ่ือ
ยืดการตายในวาระสุดทา้ ยของชวี ติ ตน หรือเพอื่ ยตุ กิ ารทรมานจากการเจ็บป่วยได้
ใหบ้ ุคคลซ่ึงท�ำหนงั สอื แสดงเจตนาตามวรรคหนึง่ ยังคงได้รบั การดแู ลรกั ษาแบบประคับประคอง
การจดั ท�ำและการด�ำเนนิ การตามหนงั สอื แสดงเจตนาตามวรรคหนง่ึ และการดแู ลรกั ษาแบบประคบั ประคอง
ตามวรรคสอง ใหเ้ ปน็ ไปตามหลกั เกณฑ์ วิธีการ และเงอื่ นไขท่กี �ำหนดในกฎกระทรวง
เมื่อผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขได้ปฏิบัติตามเจตนาของบุคคลตามวรรคหนึ่งแล้วมิให้ถือว่า
การกระท�ำนน้ั เปน็ ความผิดและใหพ้ น้ จากความรับผิดทง้ั ปวง”

นอกจากนนั้ ในการแกไ้ ขเพมิ่ เตมิ นี้ ควรมบี ทเฉพาะกาลรองรบั หนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรบั บรกิ าร
สาธารณสุขที่ได้ด�ำเนินการตามกฎกระทรวงดังกล่าวแล้ว อย่างไรก็ตาม การแก้ไขเพ่ิมเติมพระราชบัญญัติสุขภาพ
แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ นั้น เป็นเรอื่ งทลี่ ะเอียดอ่อนมาก จึงสมควรมีการศกึ ษาวิจยั เพื่อวเิ คราะหผ์ ลกระทบ รวมทงั้
รับฟังความคิดเห็นในเรื่องน้ีให้รอบคอบตามพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดท�ำร่างกฎหมายและการประเมินผล
สัมฤทธขิ์ องกฎหมาย พ.ศ. ๒๕๖๒

กระทรวงสาธารณสุข 229

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสุขภาพปฐมภูมิ

ท้ายที่สดุ ผู้เขียนเห็นวา่ เม่ือหลกั การของมาตรา ๑๒ แหง่ พระราชบัญญตั ิสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐
เป็นเรื่องสิทธิในการท�ำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขท่ีเป็นไปเพียงเพ่ือยืดการตายในวาระ
สุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย โดยผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนาดังกล่าวยังคงได้รับการดูแล
รักษาแบบประคับประคอง เพ่ือให้ผู้นั้นได้ตายอย่างเป็นธรรมชาติหรือน�ำไปสู่การตายดี ซ่ึงผู้ท�ำหนังสือแสดงเจตนา
พงึ ไดร้ บั สทิ ธนิ เี้ ชน่ เดยี วกบั มนษุ ยป์ ถุ ชุ นทกุ คน จงึ สมควรทที่ ง้ั วงการกฎหมาย วงการแพทย์ และหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ ง
จะร่วมกันสนับสนุนและพัฒนาการดูแลรักษาแบบประคับประคองในประเทศไทยให้เข้มแข็ง มีคุณภาพและมี
ประสิทธิภาพ ท้ังน้ี เพื่อให้ประชาชนชาวไทยสามารถเข้าถึงการดูแลรักษาแบบประคับประคองได้อย่างทั่วถึง
อันเป็นประโยชน์แก่คุณภาพชีวิตของประชาชนมากกว่าการถกเถียงกันว่า ประเทศไทยควรให้มีการท�ำการุณยฆาต
ไดห้ รอื ไม่

230 กระทรวงสาธารณสุข

ดชั นีค�ำคน้

ก

กลุ่มบรหิ ารจัดการทางการแพทย์, ๑๘, ๒๑

ข

ขอ้ มูลดา้ นสุขภาพ, ๒๒, ๙๓, ๙๕, ๑๐๑-๑๐๓, ๑๐๙, ๑๑๑-๑๑๔
ขอบเขตของบรกิ ารสุขภาพปฐมภูม,ิ ๔๒, ๔๖, ๖๓, ๙๔

ค

คณะกรรมการพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ ระดับเขต, ๔๑, ๑๑๐, ๑๒๘-๑๒๙
คณะกรรมการพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ระดบั อ�ำเภอ, ๔๑, ๕๐, ๑๑๐, ๑๒๘-๑๒๙
คณะกรรมการระบบสุขภาพปฐมภมู ,ิ ๖๙-๘๘
คณะกรรมการสุขภาพระดบั พืน้ ที่, ๑๒๙
คณะผ้ใู หบ้ รกิ ารสุขภาพปฐมภูมิ, ๖๔-๖๖
คลนิ ิกหมอครอบครัว, ๑๑, ๓๒-๓๔, ๓๘, ๔๕, ๑๔๔
ควบคมุ คณุ ภาพและมาตรฐาน, ๑๑๕-๑๒๖
ความยินยอมเม่อื ไดร้ บั การบอกกล่าวแลว้ , ๑๐๒
คา่ ใชจ้ ่ายเกย่ี วกบั การใหบ้ รกิ ารสขุ ภาพปฐมภมู ,ิ ๑๐๗-๑๐๙
โครงการพัฒนาเวชปฏบิ ตั คิ รอบครัวจังหวัดพระนครศรีอยธุ ยา, ๓๒

ท

ทศวรรษแห่งการพัฒนาสถานอี นามัย, ๓๒
ทมี หมอครอบครัว, ๓๓

บ

บทเฉพาะกาล, ๑๔๒-๑๔๕
บริการสขุ ภาพปฐมภูมิ, ๑๐-๑๕

ผ

ผปู้ ระกอบวิชาชีพทางการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ , ๖๕-๖๖
ผู้รกั ษาการตามกฎหมาย, ๖๖-๖๙
แผนปฏิบตั กิ ารดา้ นระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ, ๘๑-๘๓
แผนปฏบิ ตั ิการวาระดา้ นการพฒั นาทีย่ ่ังยนื , ๑๖

ป

ประโยชนข์ องบรกิ ารสุขภาพปฐมภมู ิ, ๑๒-๑๓

กระทรวงสาธารณสขุ 231

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธิบายกฎหมายว่าด้วยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

พ

พนักงานเจา้ หน้าท่ี
แพทยเ์ วชปฏบิ ตั ิทว่ั ไป
แพทย์เวชศาสตรค์ รอบครวั

ร

ระบบบริการสุขภาพแหง่ ชาติ
ระบบสง่ ตอ่ ผ้ปู ว่ ย
ระบบสุขภาพปฐมภูมิ
โรงพยาบาลชุมชน
โรงพยาบาลศนู ย์
โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพต�ำบล

ว

เวชปฏบิ ัติครอบครวั

ส

สง่ เสริมและพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิ
ส�ำนักสนบั สนนุ ระบบสุขภาพปฐมภูมิ
สิทธิในการก�ำหนดตนเอง
สขุ ศาลา

ห

หน่วยบรกิ ารปฐมภูมิ (เครอื ข่ายหนว่ ยบรกิ ารปฐมภูมิ),

อ

อาสาสมัครสาธารณสขุ
อุทธรณ์
โอสถศาลา

232 กระทรวงสาธารณสขุ

ประวัติผู้เขยี น

นายยงยุทธ ภูป่ ระดับกฤต

การศึกษาและฝึกอบรม

นติ ศิ าสตรบัณฑิต (เกียรตินิยม อนั ดับ ๑)
นติ ิศาสตรมหาบณั ฑิต (กฎหมายมหาชน)
เนตบิ ณั ฑิตไทย
ประกาศนยี บตั รวิชาวา่ ความ, ประกาศนียบตั รนักกฎหมายกฤษฎกี า, ประกาศนียบตั รโครงการอบรมทบทวน
ความรู้คณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน, ประกาศนียบัตรแนวทางการเขียนเอกสารข้อมูลและ
ขอความยนิ ยอม ส�ำหรบั โครงการวจิ ยั ในมนษุ ย,์ ประกาศนยี บตั รความรคู้ วามเขา้ ใจดา้ นจรยิ ธรรมการวจิ ยั ในคน
Certificate of Capacity Building on Regulatory Reform, Korea Institute of Public Administration,
Republic of Korea
Certificate of Completion has Research Ethics & GCP Course Human Research Ethics in
a New and Challenging Era, National Research Council of Thailand, and Forum for Ethical
Review Committee in Thailand
Certificate of Training Sample Size Calculation and Randomization, Faculty of Medicine
Siriraj Hospital
Certificate of Training SOP version 8.0 for Siriraj Institutional Review Board, Faculty of Medicine
Siriraj Hospital
Certificate of IRB Social, Behavioral & Humanity Panel, Collaborative Institutional Training
Initiative Program

ตำ� แหน่งหนา้ ทป่ี ัจจบุ นั

นกั กฎหมายกฤษฎกี าช�ำนาญการพเิ ศษ ส�ำนกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี า ปฏบิ ตั หิ นา้ ทเ่ี ลขานกุ ารคณะกรรมการ
กฤษฎีกา (คณะที่ ๑ และคณะท่ี ๒)
กรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน คณะแพทยศาสตร์ศริ ริ าชพยาบาล
กรรมการก�ำหนดและปรบั ปรุงพื้นท่เี ขตการปกครองของจังหวดั ทางทะเล กระทรวงมหาดไทย

กระทรวงสาธารณสุข 233

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
คำ�อธิบายกฎหมายวา่ ด้วยระบบสุขภาพปฐมภูมิ

อนุกรรมการกฎหมาย คณะกรรมการระบบสุขภาพปฐมภูมิ
อนกุ รรมการกฎหมาย คณะกรรมการควบคุมผลติ ภัณฑย์ าสบู แห่งชาติ
อนุกรรมการที่ปรึกษา คณะกรรมการสถาบันวจิ ยั ระบบสาธารณสขุ
อนกุ รรมการบรหิ ารภารกจิ ถา่ ยโอนดา้ นการศกึ ษาใหแ้ กอ่ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ คณะกรรมการการกระจาย
อ�ำนาจให้แกอ่ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ
คณะท�ำงานจดั ท�ำรา่ งกฎหมายล�ำดบั รองในการจดั ตง้ั ธนาคารทดี่ นิ สถาบนั บรหิ ารจดั การทด่ี นิ (องคก์ ารมหาชน)
คณะท�ำงานเพอื่ พฒั นานโยบายและแนวปฏบิ ตั ิดา้ นจริยธรรม กฎหมาย และการจัดการผลกระทบทางสังคม
อนั เกดิ จากการพฒั นาดา้ นการแพทย์จโี นมกิ ส์ สถาบันวจิ ัยระบบสาธารณสุข

234 กระทรวงสาธารณสขุ

ประวัติผเู้ ขียน

นายแพทยส์ ฤษด์เิ ดช เจรญิ ไชย

การศกึ ษาและฝึกอบรม

แพทยศาสตรบณั ฑติ (เกียรตนิ ิยมอันดบั ๒)
สาธารณสุขศาสตรมหาบณั ฑิต
อนมุ ัตบิ ัตรเวชศาสตร์ป้องกัน (แขนงสาธารณสุขศาสตร์) แพทยสภา
วุฒบิ ตั รการบรหิ ารงานสาธารณสขุ ระดับสงู (Mini Master of Management in Health) รนุ่ ที่ ๑๓
รางวลั ผมู้ คี ะแนนรวมสูงสุด สถาบันสขุ ภาพอาเซียน มหาวิทยาลัยมหดิ ล และสมาคมเวชศาสตร์ปอ้ งกนั
แหง่ ประเทศไทย
หลักสูตรระบาดวิทยาและการจดั การทีมเฝา้ ระวงั สอบสวนเคลอื่ นท่เี ร็ว (SRRT) ส�ำหรับแพทย์หัวหนา้ ทีม
และผสู้ อบสวนหลกั รุน่ ที่ ๘ ส�ำนักระบาดวิทยา (FEMT8)
หลกั สตู รนกั บรหิ ารการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ระดบั สงู (น.บ.ส.) รนุ่ ที่ ๓๖ วทิ ยาลยั นกั บรหิ ารสาธารณสขุ
ส�ำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ
Community & Family Health Leadership Programme 2018, Northumbria University,
NEWCASTLE, ENGLAND

ต�ำแหนง่ หนา้ ท่ีปจั จบุ นั

รองผูอ้ �ำนวยการส�ำนกั สนบั สนุนระบบสุขภาพปฐมภูมิ ส�ำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ
รองนายแพทยส์ าธารณสขุ จงั หวดั นนทบุรี (นายแพทยเ์ ชีย่ วชาญดา้ นเวชกรรมป้องกัน)
ผอู้ �ำนวยการศูนย์บรกิ ารการแพทย์นนทบุรี ส�ำนกั งานสาธารณสุขจังหวดั นนทบุรี
ผู้ชว่ ยเลขานุการ คณะกรรมการระบบสุขภาพปฐมภูมิ
อนกุ รรมาธกิ ารและเลขานกุ าร คณะอนกุ รรมาธกิ ารศกึ ษาและตดิ ตามระบบบรกิ ารสขุ ภาพปฐมภมู ทิ มี่ ตี อ่
ประชาชน วฒุ สิ ภา
อนุกรรมการและเลขานุการ คณะอนกุ รรมการกฎหมาย คณะกรรมการระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ
อนกุ รรมการและเลขานกุ าร คณะอนกุ รรมการพฒั นาการจดั บรกิ าร คณะกรรมการระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ
อนุกรรมการและเลขานุการ คณะอนุกรรมการจัดท�ำข้อเสนอการขอรับค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล
หรือค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุขของหน่วยบริการปฐมภูมิและเครือข่ายหน่วยบริการปฐมภูมิ
คณะกรรมการระบบสุขภาพปฐมภมู ิ

กระทรวงสาธารณสุข 235

กฎหมายการแพทยแ์ ละสาธารณสุข
ค�ำ อธบิ ายกฎหมายวา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพปฐมภมู ิ

236 กระทรวงสาธารณสขุ

กระทรวงสาธารณสุข 237