SKEMA BUKU PRAKTIS A KSSM T4

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

PENTAKSIRAN KSSM TINGKATAN 4

Pentaksiran bagi mata pelajaran sains dilaksanakan bersandarkan tiga domain utama iaitu pengetahuan,
kemahiran dan nilai.

TAHAP Jadual 9: Tafsiran Tahap Penguasaan Pengetahuan dan Kemahiran
PENGUASAAN
TAFSIRAN
1
Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas sains.
2
Memahami pengetahuan dan kemahiran sains serta dapat menjelaskan kefahaman
tersebut.

Mengaplikasikan pengetahuan dan kemahiran sains untuk melaksanakan tugasan
3 mudah.

Menganalisis pengetahuan dan kemahiran sains dalam konteks penyelesaian masalah.
4

Menilai pengetahuan dan kemahiran sains dalam konteks penyelesaian masalah dan
5 membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.

Mereka cipta menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains dalam konteks

6 penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu
tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif.

*Sumber DSKP SAINS TINGKATAN 4

Semua penyiasatan saintifik / eksperimen yang dinyatakan dalam Standard Pembelajaran WAJIB
dilaksanakan menggunakan pendekatan inkuiri. Senarai penyiasatan saintifik / eksperimen bagi KSSM Sains
Tingkatan 4 adalah seperti di Jadual 10a

Jadual 10a: Senarai Penyiasatan Saintifik/Eksperimen bagi KSSM Sains Tingkatan 4

TEMA EKSPERIMEN

KESELAMATAN DAN 3.2.2 Menjalankan eksperimen bagi menentukan kadar denyutan nadi manusia.
KESIHATAN
Menjalankan eksperimen untuk
PENYENGGARAAN 6.1.6 membandingkan kekuatan tulang yang padat dan tulang yang
DAN 6.3.4 berongga.

KESINAMBUNGAN Menjalankan eksperimen untuk mendapatkan pola pertumbuhan
HIDUP tumbuhan.

PENEROKAAN 9.1.2 Menjalankan eksperimen untuk
UNSUR DALAM membanding ciri-ciri aloi dan logam tulennya.

ALAM Menjalankan eksperimen untuk menentukan nilai pecutan graviti
bumi, g.
TENAGA DAN 11.3.1 Menjalankan eksperimen untuk mengkaji keadaan jatuh bebas dan
KELESTARIAN 11.3.3 bukan jatuh bebas.
Menjalankan eksperimen untuk mengkaji hubungan antara jisim dan
HIDUP inersia.

11.4.3
*Sumber DSKP SAINS TINGKATAN 4

1

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

RINGKASAN RUBRIK PENYIASATAN SAINTIFIK / EKSPERIMEN
Senarai Semak Pelaksanaan Eksperimen untuk menentukan Tahap Penguasaan

PERKARA TP 1 TP 2 TP 3 TP 4 TP 5 TP 6
Tujuan penyiasatan ✓ ✓ ✓ ✓✓✓

Merancang Hipotesis ✓ ✓ ✓ ✓✓✓
eksperimen Semua pembolehubah terlibat ✓ ✓ ✓✓✓

Bahan dan radas ✓ ✓ ✓✓✓

Kaedah atau teknik ✓ ✓ ✓✓✓

Menjalankan Menggunakan radas mengikut perancangan ✓ ✓ ✓✓✓
eksperimen yang telah dibuat ✓ ✓ ✓✓✓

Membersihkan dan menyimpan radas

Mengumpul Membina jadual dengan pembolehubah yang ✓ ✓✓✓
dan merekod dimanipulasi dan pemboleh ubah yang
data/ bergerak balas ✓ ✓✓✓
pemerhatian ✓ ✓✓✓
Melengkapkan jadual dengan data yang ✓ ✓✓✓
betul atau pemerhatian pembolehubah yang ✓ ✓✓✓
bergerak balas.
✓✓✓
Menulis perbincangan atau melukis graf
yang menyokong data terkumpul

Menyatakan sama ada hipotesis diterima atau
ditolak

Mentafsir data Membuat rumusan daripada eksperimen
Membuat dengan betul
kesimpulan
Menjustifikasikan dapatan penyiasatan
dengan mengaitkan teori, prinsip dan hukum
sains dalam membuat pelaporan.

Menilai dan mencadangkan penambahbaikan ✓✓
kepada kaedah penyiasatan dan kaedah ✓
inkuiri lanjutan apabila perlu

Membincangkan kesahan data dan
mencadangkan penambahbaikan kaedah
pengumpulan data.

2

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Jadual 11: Tafsiran Tahap Penguasaan Penyiasatan Saintifik / Eksperimen

TAHAP TAFSIRAN
PENGUASAAN

• Merancang strategi dan prosedur yang kurang tepat dalam penyiasatan saintifik.
• Menggunakan bahan dan peralatan sains yang kurang sesuai untuk menjalankan
1 penyiasatan saintifik.
• Tiada data dikumpul dan direkodkan.
• Tiada penerangan atau penerangan sukar difahami.

• Merancang strategi dan prosedur yang betul dalam penyiasatan saintifik dengan

bimbingan.

2 • Menggunakan bahan dan peralatan sains yang sesuai.
• Mengumpul dan merekod data yang tidak lengkap atau tidak relevan.

• Membuat interpretasi dan kesimpulan yang tidak bersandar kepada data yang

dikumpul.

• Merancang dan melaksanakan strategi dan prosedur yang betul dalam
penyiasatan saintifik dengan bimbingan.

• Menggunakan bahan dan peralatan sains yang sesuai dan betul.
• Mengumpul dan merekodkan data yang relevan.
3 • Mengorganisasikan data dalam bentuk numerikal atau visual dengan sedikit

ralat.
• Membuat interpretasi dan kesimpulan yang bersandar kepada data yang

dikumpul.
• Menulis laporan penyiasatan saintifik yang kurang lengkap.

• Merancang dan melaksanakan strategi dan prosedur yang betul dalam
penyiasatan saintifik.

• Mengendali dan menggunakan bahan dan peralatan sains yang sesuai dan betul
untuk mendapatkan keputusan yang jitu.

4 • Mengumpul data yang relevan dan merekodkan dalam format yang sesuai.
• Mengorganisasikan data dalam bentuk numerikal atau visual dengan tiada ralat.
• Membuat interpretasi data dan kesimpulan yang tepat dengan tujuan
penyiasatan.
• Menulis laporan penyiasatan saintifik yang lengkap.

• Menjalankan penyiasatan saintifik dan menulis laporan yang lengkap.
• Mengumpul, mengorganisasikan dan mempersembahkan data dalam bentuk
5 numerikal atau visual dengan baik.
• Menginterpretasi data dan kesimpulan yang tepat dengan penaakulan saintifik.
• Mengenal pasti trend, pola dan hubungan data.

• Menjustifikasikan dapatan penyiasatan dengan mengaitkan teori, prinsip dan

hukum sains dalam membuat pelaporan.

6 • Menilai dan mencadangkan penambahbaikan kepada kaedah penyiasatan dan
kaedah inkuiri lanjutan apabila perlu.

• Membincangkan kesahan data dan mencadangkan penambahbaikan kaedah

pengumpulan data.

*Sumber DSKP SAINS TINGKATAN 4

3

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Jadual 12: Tafsiran Tahap Penguasaan Sikap Saintifik dan Nilai Murni

TAHAP TAFSIRAN
PENGUASAAN

Murid belum berkebolehan untuk:

• Menyatakan cara bagaimana sains digunakan untuk menyelesaikan masalah.

• Menyatakan implikasi menggunakan sains untuk menyelesaikan sesuatu
1 masalah atau isu tertentu.

• Menggunakan bahasa saintifik untuk berkomunikasi.

• Mendokumentasikan sumber maklumat yang digunakan.

Murid kurang berkebolehan untuk:
• Menyatakan cara bagaimana sains digunakan untuk menyelesaikan masalah.
• Menyatakan implikasi menggunakan sains untuk menyelesaikan sesuatu
2 masalah atau isu tertentu.
• Menggunakan bahasa saintifik untuk berkomunikasi.
• Mendokumentasikan sumber maklumat yang digunakan.

Murid berkebolehan:
• Menyatakan cara bagaimana sains digunakan untuk menyelesaikan masalah.
• Menyatakan implikasi menggunakan sains untuk menyelesaikan sesuatu
3 masalah atau isu tertentu.
• Menggunakan bahasa saintifik yang terhad untuk berkomunikasi.
• Mendokumentasikan sedikit sumber maklumat yang digunakan.

Murid berkebolehan:
• Menentukan bagaimana sains digunakan untuk menangani masalah atau isu

tertentu.
• Menentukan implikasi menggunakan sains untuk menyelesaikan sesuatu
4 masalah atau isu tertentu.
• Selalu menggunakan bahasa saintifik yang mencukupi untuk berkomunikasi.
• Mendokumentasikan sebahagian daripada sumber maklumat yang

digunakan.

Murid berkebolehan:
• Merumuskan bagaimana sains digunakan untuk menangani masalah atau isu

tertentu.
5 • Merumus implikasi sesuatu masalah atau isu tertentu.

• Sentiasa menggunakan bahasa saintifik untuk berkomunikasi dengan baik.
• Mendokumentasikan hampir kesemua sumber maklumat yang digunakan.

Murid berkebolehan:
• Merumuskan bagaimana sains digunakan untuk menangani masalah atau isu

tertentu.
• Membincang dan menganalisis implikasi sains untuk menyelesaikan sesuatu
6 masalah atau isu tertentu.
• Sentiasa menggunakan bahasa saintifik secara konsisten untuk berkomunikasi

dengan jelas dan tepat.
• Mendokumentasikan sumber maklumat dengan lengkap.
• Menjadi ‘role model’ kepada murid lain.

*Sumber DSKP SAINS TINGKATAN 4

4

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

PEMBELAJARAN BERASASKAN PROJEK (PROJECT-BASED LEARNING, PBL)

1. Aktiviti yang dijalankan oleh individu atau sekumpulan murid untuk mencapai sesuatu tujuan
tertentu.

2. Projek mengambil masa yang panjang serta menjangkau waktu pembelajaran yang formal untuk
dilengkapkan.

3. PBL bersifat pembelajaran aktif dan pembelajaran berasaskan inkuiri. Murid boleh
mengeksploitasi lebih daripada apa yang ditulis dalam standard pembelajaran.

4. Jumlah markah peperiksaan akhir tahun.mengambil kira daripada 20% markah akhir tahun bagi
SATU kerja projek yang terbaik.

5. Kerja projek mesti menyelesaikan suatu masalah yang autentik, Hasil projek boleh dalam bentuk
laporan, artifak atau lain-lain perlu dibentangkan kepada guru dan murid lain.

SENARAI PROJECT BASE LEARNING/ PROBLEM BASE LEARNING (PBL)
SAINS TINGKATAN 4

BIL PROJECT BASE LEARNING/ PROBLEM BASE LEARNING (PBL)

1.3.4 Mencipta alat pemadam kebakaran ringkas.

Pembelajaran berasaskan projek STEM.

Dapur mempunyai pelbagai bahan mudah terbakar seperti tepung, gula, minyak dan sebagainya.
1 Kewujudan bahan api juga boleh menjadi punca kebakaran di rumah.

Cipta satu alat pemadam kebakaran ringkas yang berfungsi dengan menggunakan bahan yang boleh
didapati di rumah.

Nota :
Penerapan elemen keusahawanan digalakkan.

4.6.1 Mewajarkan peranan setiap individu dalam menangani fenomena pemanasan global dan
perubahan iklim dalam mengurangkan jejak kaki karbon.

Pembelajaran berasaskan projek STEM.

Fenomena pemanasan global dan perubahan iklim sedang melanda dunia kita sekarang dan perlu

diberikan perhatian yang serius. Fenomena tersebut telah mengakibatkan banyak kesan melampau kepada

2 bumi. Maka adalah penting bagi kita mengurangkan masalah ini dengan mengaplikasikan pengetahuan
tentang Teknologi Hijau demi memastikan kelestarian alam kepada generasi akan datang.

Reka cipta satu kempen kesedaran atas talian bagi menangani fenomena pemanasan global dan
perubahan iklim demi kelestarian hidup di Bumi.

5

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

8.2.5 Mewajarkan pendermaan dan penerimaan elektron untuk mencapai susunan elektron stabil.
Pembelajaran berasaskan masalah:
3 Salah satu masalah utama dihadapi oleh pengguna jambatan dan kenderaan adalah pengaratan. Oleh itu,
penyelenggaraan jambatan dan kenderaan adalah satu cabaran kepada ekonomi negara. Permukaan bahan
atom (contohnya besi) perlu dikekalkan dalam keadaan baik.
Bincangkan bagaimana kerja penyelenggaraan dilakukan pada jambatan dan kenderaan ini.

10.4.2 Mewajarkan penggunaan produk kesihatan yang terdapat dalam pasaran.
Pembelajaran berasaskan kajian.
Terdapat lambakan produk kesihatan dalam pasaran tempatan sekarang ini. Murid digalakkan mengumpul
maklumat daripada produk kesihatan tersebut. Dengan merujuk kepada portal rasmi Kementerian
4 Kesihatan Malaysia, kenal pasti bahan aktif yang terdapat dalam produk yang dikaji dan kesannya kepada
kesihatan.
Menghasilkan satu persembahan multimedia untuk dikongsikan di papan kenyataan sekolah.
Nota :
Penekanan kemahiran menganalisis, menilai dan berfikir kreatif dan kritis.

11.3.3 Menjalankan eksperimen mengkaji keadaan jatuh bebas dan bukan jatuh bebas
Pembelajaran Berasaskan Projek STEM
Dalam keadaan banjir besar, bekalan makanan dan ubat-ubatan kadang kala perlu dijatuhkan dari udara.
Sering kali bekalan tersebut akan mengalami kerosakan disebabkan halaju yang tinggi semasa mencecah
permukaan bumi. Payung terjun digunakan untuk mengurangkan halaju tersebut.
Membina dan merekabentuk payung terjun daripada dapatan kajian bagi menyelesaikan masalah di atas.
5 Antara ciri payung terjun yang boleh dikaji adalah:

• saiz kanopi
• bahan kanopi
• panjang tali
• bilangan tali
Nota :
1. Jatuh bebas ialah gerakan suatu jasad yang hanya dipengaruhi oleh daya tarikan graviti.
2. Bukan jatuh bebas ialah gerakan suatu jasad yang dipengaruhi oleh daya graviti dan daya lain

seperti daya geseran udara.

6

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

KEMAHIRAN PROSES SAINS

MENGENAL PASTI PEMBOLEH UBAH

Dimalarkan Dimanipulasi Bergerak balas
(sama/tetap) ( berbeza) (keputusan eksperimen)

Pembolehubah bergerak balas ada dua jenis iaitu
• pemboleh ubah bergerak balas tersurat (boleh dilihat)
• pemboleh ubah bergerak balas tersirat (tidak boleh

dilihat)

Contoh Pemboleh Ubah Tersurat Contoh Pemboleh ubah Tersirat
Kekeruhan bubur nutrien Pertumbuhan bakteria
Bilangan daun anak benih
Pertumbuhan anak benih

Langkah menulis pemboleh ubah:

Parameter + bahan
bubur nutrien
……………………….

………………………. yis

……………………… logam

❖ Mesti tulis parameter untuk setiap pemboleh ubah KECUALI inersia dan tekanan
❖ Jenis radas tidak dikira sebagai pemboleh ubah

Contoh Pemboleh ubah :

PEPEJAL CECAIR GAS
Jisim logam Isipadu larutan kultur Isipadu hidrogen
Ketebalan wayar Isipadu asid hidroklorik Isipadu oksigen
Panjang rod Kepekatan asid hidroklorik Isipadu karbon dioksida
Jenis paku Isipadu bubur nutrien Bilangan gelembung gas
Kehadiran garam Kepekatan larutan garam
Kehadiran yis
Berat bahan
Jisim tin
Kedalaman lekukan

7

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Pemboleh ubah boleh dikenal pasti
melalui 4 kaedah iaitu:
(a) Jadual
(b) Rajah
(c) Pernyataan soalan
(d) Graf

MAKLUMAT PEMBOLEH UBAH

(a) Jadual PB Di manipulasi : Jenis logam

PM Jenis logam Masa diambil untuk tindak Bergerak balas : Masa yang diambil untuk
balas yang lengkap (minit) tindak balas lengkap
Kuprum
Magnesium 40 Di malarkan : Jisim logam
Aluminium 10
20

(b) Jadual

PM Daya yang bertindak 2.0 4.0 6.0 8.0 10.0 Di manipulasi : Daya yang bertindak pada
PB pada omboh besar (N) omboh besar

Daya yang bertindak 0.8 1.6 2.4 …… 4.0 Bergerak balas : Daya yang bertindak pada
pada omboh kecil (N) omboh kecil

(c) Rajah

Di manipulasi : Jenis paku

Bergerak balas : Warna paku selepas dua hari /
Keadaan paku selepas dua hari

Di malarkan : Masa / saiz paku / bilangan paku

(d) Pernyataan soalan

Seorang murid menjalankan satu eksperimen untuk Di manipulasi : Kehadiran nutrien

mengkaji kesan kehadiran nutrien ke atas

pertumbuhan anak benih jagung. Bergerak balas : Pertumbuhan anak benih

Rajah menunjukkan keputusan yang diperolehi jagung

selepas lima hari.

Di malarkan : Masa

8

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

(e) Graf Di manipulasi : Umur
Bergerak balas : Kadar pertumbuhan
PB
PM
(f) Graf
Di manipulasi : Jenis logam
PB Bergerak balas : Isipadu gas
Di malarkan : Masa
PM

PMR

MEMBINA HIPOTESIS

TIPS:
 Hipotesis menghubungkan pemboleh ubah dimanipulasikan dengan pembolehubah bergerak
balas
 Tidak boleh ada perkataan seperti untuk mengkaji / menentukan / mempengaruhi /
dipengaruhi / bergantung
 Hipotesis mesti boleh diuji

Contoh Penulisan:

Hipotesis Pola

1. Jika manipulasi pola, maka gerakbalas pola//

Jika X pola, maka Y pola

2. Semakin pola manipulasi, semakin pola gerakbalas
Semakin pola X , semakin pola Y

*Jika diberi data pola (bertambah/berkurang)

CONTOH JAWAPAN :

Daya yang bertindak pada omboh besar (N) 2.0 4.0 6.0
Daya yang bertindak pada omboh kecil (N) 0.8 1.6 2.4

9

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

• Semakin bertambah daya yang bertindak pada omboh besar, semakin bertambah daya
yang bertindak pada omboh kecil

• Jika daya yang bertindak pada omboh besar bertambah, maka daya yang bertindak pada
omboh kecil bertambah

Hipotesis Perbandingan

1. (Manipulasi 1) X1 ……Y (b/balas) ………………….(manipulasi 2) X2

Paku besi berkarat berbanding paku keluli tidak berkarat

*Jika data pola tidak diberikan

CONTOH JAWAPAN :

Berat objek di udara (N) Berat objek di dalam air (N)
3.0 2.5

• Berat objek di udara lebih tinggi berbanding di dalam air
• Objek di udara lebih berat berbanding di dalam air

PEMERHATIAN

Luas kawasan jernih pada cakera antibiotik berkepekatan tinggi lebih besar berbanding
cakera antibiotik berkepekatan rendah

TIPS
• Perhatikan rajah/jadual yang diberi
• Cari keputusan eksperimen di dalam rajah / jadual.
• Tulis satu pemerhatian sahaja jika soalan meminta satu pemerhatian
• Buat perbandingan jika dua rajah diberikan.
• Hanya tulis apa yang anda lihat .
• Tidak boleh menulis nombor/data daripada keputusan eksperimen.
• Bentuk soalan pemerhatian tersirat : Nyatakan perbezaan di antara Rajah 1 dan Rajah 2

10

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

MEMBUAT INFERENS

TIPS Inferens adalah sebab kepada pemerhatian yang dibuat.
•
• Inferens menghubungkan pemerhatian eksperimen dengan teori atau konsep sains.
•
• Pemerhatian eksperimen kerana teori / konsep sains

Contoh : Larutan bubur nutrien menjadi keruh kerana ada pertumbuhan bakteria.

(pemerhatian) (teori/konsep sains)

• Kadang-kadang, teori/ konsep sains yang menjadi jawapan inferens terdapat dalam
pernyataan soalan. Gariskan teori/konsep yang terdapat dalam pernyataan soalan.

Pemerhatian kerana Teori / Hukum / Prinsip/Konsep
Bubur nutrien keruh Sains
Luas kawasan jernih terbentuk
Anjakan bongkah jauh kehadiran ion positif pada asid
Lateks menggumpal momentum yang tinggi dihasilkan
Lekukan plastisin lebih dalam ada kekonduksian elektrik
Mentol menyala tekanan yang tinggi dihasilkan
Air kapur keruh kehadiran gas karbon dioksida
tiada pertumbuhan bakteria
ada pertumbuhan bakteria

MENDEFINISI SECARA OPERASI

TIPS:
Teknik menjawab:

 Mesti dijawab berdasarkan pemerhatian/keputusan / PB eksperimen
 Gariskan / highlightkan perkataan selepas “bagi”

➢ Contoh : Nyatakan definisi operasi bagi bakteria
Ayat Umum

bahan / proses / prinsip

........................... ialah kata hubung yang menghasilkan (pemerhatian / keputusan eksperimen)
apabila (bagaimana eksperimen dilakukan)

Bahan : Objek (dalam bentuk pepejal, cecair atau gas)
Proses : Kata terbitan (contoh : pertumbuhan, penapaian dan kekonduksian)
Prinsip : Prinsip Pascal dan Prinsip Bernoulli

• Keputusan boleh diperoleh daripada rajah atau jadual.

11

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

KOMUNIKASI DAN PERHUBUNGAN RUANG DAN MASA

- Anda diminta untuk melukis graf

- Berdasarkan graf, anda diminta untuk menyatakan hubungan di antara pemboleh ubah

dimanipulasi dengan pemboleh ubah bergerak balas

- Jenis-jenis graf
o Histogram (variasi selanjar dan pita detik)
o Graf bar (variasi tak selanjar)
o Graf garis lurus (Titik-titik MESTI disambungkan menggunakan PEMBARIS)
o Graf takat beku / takat lebur / takat didih (Titik-titik MESTI disambungkan menggunakan

PEMBARIS)
o Graf lengkung (Titik-titik disambungkan TANPA menggunakan PEMBARIS dan MESTI

licin)
o Graf optimum(Titik-titik disambungkan TANPA menggunakan PEMBARIS dan MESTI

licin) – Graf pertumbuhan bakteria

HISTOGRAM GRAF BAR

GRAF GARIS LURUS GRAF TAKAT (BEKU/LEBUR/DIDIH)

GRAF LENGKUNG GRAF OPTIMUM

12

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

MENGUKUR MENGGUNAKAN NOMBOR

TIPS:

▪ Pelajar sepatutnya mempunyai kemahiran membaca data daripada RAJAH YANG DIBERI.
 Bacaan untuk permukaan cecair :

Melengkung ke atas Melengkung ke bawah

Bacaan di ambil di Bacaan di ambil di
permukaan permukaan
melengkung ke atas melengkung ke
bawah

 Bacaan dibaca daripada turutan nombor kecil ke nombor besar
 Berlatih menulis unit bagi setiap ukuran

▪ Untuk soalan MENGUKUR, pelajar MESTI menggunakan pembaris dan bacaan dibuat bermula
dengan angka sifar.

Keratan pita detik 12 3 4
4.0 5.0
Panjang /cm 2.0 ……………….

Jadual menunjukkan maklumat tentang keratan pita detik di atas.
Ukur panjang keratan 2 pita detik itu dan catat dalam Jadual di atas

13

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

BENTUK JAWAB FAKTA SAHAJA (1 MARKAH)
SOALAN
• Contoh soalan: Cadangkan 3 kaedah
• Senaraikan memproses ikan yang berlebihan supaya
• Nyatakan tahan lebih lama (3 markah)
• Namakan 3 kaedah – 3 markah
• Cadangkan 1 kaedah = 1 markah
• Berikan
• Apakah

CONTOH JAWAPAN:

3 kaedah memproses ikan yang berlebihan supaya tahan lebih lama
1. Pendehidratan
2. Pengetinan
3. Penyejukbekuan

BENTUK FAKTA dan HURAIAN (2 MARKAH)
SOALAN FAKTA = 1 MARKAH

• Terangkan HURAIAN = 1 MARKAH
• Huraikan
• Jelaskan • Contoh soalan: Terangkan kaedah
• Mengapa memproses ikan supaya tahan lebih lama
• Bagaimana (6 markah)
•

CONTOH JAWAPAN:

3 kaedah memproses ikan yang berlebihan supaya tahan lebih lama
1. Pendehidratan

• Ikan dijemur/dikeringkan di bawah cahaya matahari
2. Pengetinan

• Ikan dimasak pada suhu 121°C dan ditinkan
3. Penyejukbekuan

• Ikan disimpan pada suhu 0°C hingga -18°C

14

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

a Pernyataan masalah Bagaimanakah pemboleh ubah dimanipulasi mempengaruhi
b Hipotesis pemboleh ubah bergerak balas?

Hubung kaitkan pemboleh ubah dimanipulasi dan pemboleh
ubah bergerak balas dan bina ayat secara spesifik.

c (i) Tujuan eksperimen Untuk mengkaji hubungan di antara (pemboleh ubah
dimanipulasi) dan (pemboleh ubah bergerak balas)

Dimalarkan: Perkara yang SAMA sepanjang eksperimen

(ii) Pemboleh ubah Dimanipulasi: Perkara yang BERBEZA/DIUBAH sepanjang
eksperimen

(iii) Senarai radas dan Bergerak balas: Perkara yang BERBEZA hasil/keputusan
bahan eksperimen

SALIN SEMUA radas dan bahan yang diberikan.
TAMBAH radas / bahan yang WAJIB ada untuk melengkapkan
eksperimen.

- LUKISAN BERLABEL –
(sekurang-kurangnya 2 markah diberikan)
Penerangan (pemboleh ubah dimalarkan dan pemboleh
ubah dimanipulasi)

(iv) Kaedah / Prosedur - PENULISAN

1. Penceritaan pemboleh ubah di malarkan
(1 – 2 markah)

2. Penceritaan pemboleh ubah dimanipulasi

(1 markah)
3. Penceritaan proses/cara melengkapkan eksperimen

(1 markah)
4. Rekodkan pemboleh ubah bergerak balas (1 markah)

(v) Penjadualan data Pemboleh ubah di manipulasi Pemboleh ubah bergerak balas
:

Data - Kosongkan -

15

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

ESEI - PENYELESAIAN MASALAH (KAEDAH SAINTIFIK)

Tips menjawab:

Anda boleh menggunakan lukisan berlabel untuk membantu penerangan kaedah yang sesuai
digunakan.
Penerangan dalam bentuk “point” amat digalakkan supaya jawapan anda nampak lebih kemas dan
mudah diperiksa.
Elakkan daripada menjawab dalam bentuk perenggan.
Berikan kesemua fakta yang anda tahu (dalam bentuk point). Markah akan diberikan kepada fakta
yang betul sahaja.

ESEI - PENYELESAIAN MASALAH (KAEDAH UMUM)

Tips Menjawab

Contoh masalah umum : Pencemaran, hakisan tanah, banjir kilat, pemanasan global, obesiti, demam
denggi, wabak taun dan sebagainya.
Penerangan dalam bentuk “point” amat digalakkan supaya jawapan anda nampak lebih kemas dan
mudah diperiksa.
Elakkan daripada menjawab dalam bentuk perenggan.
Berikan kesemua fakta yang anda tahu (dalam bentuk point). Markah akan diberikan kepada fakta
yang betul sahaja.
Tiga kaedah berikut sesuai digunakan untuk kebanyakan kaedah penyelesaian masalah umum:

Kuatkuasa undang-undang (denda)
Kempen kesedaran (alam sekitar / kesihatan)
Pendidikan (Mendidik orang ramai dan remaja)

Nota : Penerangan tiga kaedah di atas mestilah tentang masalah yang diberikan.
Contoh: Masalah pencemaran udara. Kaedah :

Kuatkuasa undang-undang. Denda individu yang melakukan pembakaran
secara terbuka.
Kempen kesedaran alam sekitar. Masyarakat dapat mengawal aktiviti yang
menyebabkan pencemaran udara.
Pendidikan. Mendidik orang ramai dan remaja tentang bahaya pencemaran
udara kepada kesihatan dan alam sekitar.

16

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Perkara Jawapan
Maklumat Awal Tukar grafik kepada bentuk teks

2 ciri sepunya 1. Ciri 1
2. Ciri 2
Konsep Awal KATA HUBUNG Ciri 1 dan Ciri 2 ialah …………
Contoh Contoh selain daripada yang diberi

Bukan Contoh Contoh yang berlawanan
Konsep Sebenar
………………..ialah KATA HUBUNG ciri 1 dan ciri 2

✓ Anda diberikan dua atau tiga bahan untuk dipilih.
✓ Berdasarkan bahan yang diberikan, anda diminta untuk memilih bahan yang terbaik berdasarkan

tujuan yang dinyatakan di dalam soalan.
Penerangan dalam bentuk “point” amat digalakkan supaya jawapan anda nampak lebih kemas dan
mudah diperiksa.
Elakkan daripada menjawab dalam bentuk perenggan.

✓ Anda diminta untuk memberikan pendapat sama ada bersetuju atau tidak bersetuju berdasarkan
pernyataan / maklumat yang diberikan.

✓ Anda perlu memberikan alasan yang munasabah terhadap pendapat yang anda berikan.
Penerangan dalam bentuk “point” amat digalakkan supaya jawapan anda nampak lebih kemas dan
mudah diperiksa.
Elakkan daripada menjawab dalam bentuk perenggan.

17

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

FORMAT INSTRUMEN PEPERIKSAAN SPM MULAI TAHUN 2021
MATA PELAJARAN SAINS (1511)

Bil Perkara Kertas 1 Kertas 2
1 Jenis Instrumen (1511/1) (1511/2)

Ujian Bertulis

2 Jenis Item Objektif Aneka Pilihan • Subjektif Berstruktur
• Subjektif Respon Terhad
• Subjektif Respon Terbuka

3 Bilangan Soalan 40 soalan (40 markah) Bahagian A : (20 markah)
(Jawab semua soalan) • 4 item
(Jawab semua soalan)

Bahagian B : (38 markah)
• 6 item
(Jawab semua soalan)

Bahagian C : (22 markah)
• 1 item (10 markah) dan
• 2 item (12 markah)
(Jawab satu soalan)

4 Jumlah Markah 40 markah 80 markah
5 Konstruk
6 Tempoh Ujian • Mengingat • Mengingat
7 Cakupan Konstruk • Memahami • Memahami
• Mengaplikasi • Mengaplikasi
• Menganalisis • Menganalisis
• Menilai
1 jam 15 minit • Mencipta

2 jam 30 minit

Standard kandungan dan standard pembelajaran dalam Dokumen
Standard Kurikulum dan Pentaksiran (DSKP) KSSM
(Tingkatan 4 dan Tingkatan 5)

8 Aras Kesukaran Rendah : Sederhana : Tinggi
5:3:2

9 Kaedah Penskoran Dikotomus Analitik

10 Alatan Tambahan Kalkulator saintifik

*Sumber FORMAT PENTAKSIRAN SAINS 1511 KSSM

18

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

BIDANG PEMBELAJARAN

BAB 1 : LANGKAH KESELAMATAN DI DALAM MAKMAL
BAB 2 : BANTUAN KECEMASAN
BAB 3 : TEKNIK MENGUKUR PARAMETER KESIHATAN BADAN

TAHAP TAFSIRAN
PENGUASAAN
Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran sains mengenai langkah keselamatan
1 dalam makmal, bantuan kecemasan, teknik dan prosedur.
Memahami langkah keselamatan dalam makmal, bantuan kecemasan, teknik dan
2 prosedur dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut.

Mengaplikasikan pengetahuan mengenai langkah keselamatan dalam makmal, bantuan
3 kecemasan, teknik dan prosedur dan dapat melaksanakan tugasan mudah.

Menganalisis pengetahuan mengenai langkah keselamatan dalam makmal, bantuan
4 kecemasan teknik dan prosedur dalam konteks penyelesaian masalah mengenai

kejadian atau fenomena alam.
Menilai pengetahuan mengenai langkah keselamatan dalam makmal, bantuan
5 kecemasan, teknik dan prosedur dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat
keputusan untuk melaksanakan satu tugasan.
Mencipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai langkah
keselamatan dalam makmal, bantuan kecemasan, teknik dan prosedur, dalam konteks
6 penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu
tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai
sosial/ekonomi/budaya masyarakat.

*Sumber DSKP SAINS TINGKATAN 4

19

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

BAB 1 : LANGKAH KESELAMATAN DI DALAM MAKMAL

1.1 Peralatan Perlindungan Diri

Topeng muka Gogal

Melindungi hidung dan Melindungi mata daripada
mulut daripada terhidu terkena bahan kimia
bahan kimia yang sengit dan
mudah meruap serta debu berbahaya seperti asid,
bromin, ammonia dan

logam

Sarung tangan

Melindungi tangan daripada
bahan kimia berbahaya

Baju makmal Kasut bertutup

Melindungi pakaian Melindungi kaki daripada
daripada rosak dan terkena tumpahan bahan
melindungi badan daripada kimia dan serpihan kaca
terpercik bahan kimia

Peralatan perlindungan diri pada murid

20

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Kebuk wasap

Digunakan untuk menjalankan
eksperimen yang menggunakan
bahan mudah meruap, mudah
terbakar, beracun, mengakis dan

berbau tengik.

Kebuk aliran laminar

Digunakan untuk menjalankan
eksperimen mikrobiologi dan kultur
tisu bagi mengelakkan kontaminasi

terhadap sampel ujikaji.

Penyiram kecemasan

Digunakan untuk membersihkan dan
membilas bahagian badan atau

pakaian yang terkena bahan kimia
dengan segera.

Pembilas mata

Digunakan untuk membilas dan
mencuci mata yang terkena bahan

kimia dengan segera.

Peralatan perlindungan diri di dalam makmal

21

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

1.2 Pembuangan Bahan Sisa

Bahan sisa

Tidak boleh dibuang ke dalam singki Boleh dibuang ke dalam singki

Contoh bahan : Contoh bahan :

Sisa pepejal / bahan toksik / logam berat / Bahan neutral seperti air suling / asid
asid kuat / alkali kuat / bahan buangan lemah, alkali lemah
radioaktif, bahan mudah meruap

MENGURUS SISA Bahan sisa biologi diuruskan dengan menggunakan :
BIOLOGI Prosedur Operasi Standard (POS)

Kategori bahan Kategori A Kategori B Kategori C Kategori D
sisa Peralatan tajam Sisa cecair
Bahan tidak tajam Bangkai, organ
Jenis bahan sisa
biologi

➢ Picagari ➢ Sarung tangan
➢ Pisau
Contoh ➢ Jarum ➢ Tisu ➢ Haiwan makmal ➢ Darah
➢ Serpihan kaca ➢ Serum
Pengurusan sisa ➢ Medium ➢ Haiwan ujikaji
biologi ➢Autoklafkan sisa
kultur ➢Lupuskan secara

➢ Masukkan ke ➢ Bungkus dan ➢ Balut dengan terus ke dalam
dalam bekas masukkan ke sistem
dalam beg kertas / tisu kumbahan
➢ Bungkus di melalui singki
makmal atau
sisa tajam plastik dalam beg tandas
➢ Bekas disimpan
biobahaya plastik
di tempat yang ➢ Autoklaf dan
biobahaya
selamat masukkan ke ➢ Simpan di

sebelum dalam tong dalam peti

dilupuskan biobahaya sejuk beku

[Prosedur Operasi St➢andard pelupusan ba➢han sisa biologi]

22

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
LANGKAH MENGURUS KEMALANGAN DI DALAM MAKMAL

Tumpahan bahan kimia Tumpahan merkuri

Memberitahu guru atau pembantu Memberitahu guru atau pembantu
makmal dengan segera makmal dengan segera

Jadikan kawasan tumpahan sebagai Jadikan kawasan tumpahan sebagai
kawasan larangan kawasan larangan

Sekat tumpahan daripada merebak Tabur sebuk sulfur untuk menutupi
menggunakan pasir untuk membentuk tumpahan

sempadan

Kaut tumpahan bahan kimia Hubungi Jabatan Bomba

Buang dengan selamat

23

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

1.3 Pemadam Kebakaran

5 maklumat yang perlu dilabelkan pada
alat pemadam kebakaran adalah :
1. Jenis kebakaran
2. Kelas kebakaran
3. Tarikh luput
4. Maklumat pengilang
5. Cara penggunaan

Jenis alat pemadam kebakaran

Buih Air Serbuk kering Karbon dioksida

Warnal label: Warnal label: Warnal label: Warnal label:
Krim Merah Biru Hitam

Fungsi : Fungsi : Fungsi : Fungsi :

Memadamkan Memadamkan Memadamkan Memadamkan
kebakaran yang kebakaran yang semua jenis kebakaran yang
melibatkan bahan melibatkan bahan kebakaran
pepejal, cecair dan pepejal seperti melibatkan
kain, kertas dan peralatan elektrik,
gas
kayu gas dan wap

24

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Kelas Jenis kebakaran Jenis alat pemadam
Kebakaran kebakaran
Kebakaran melibatkan bahan api mudah terbakar
Kelas A jenis pepejal (kecuali logam) ➢ Air
➢ Buih
Kelas B Kebakaran melibatkan jenis cecair seperti petrol, ➢ Serbuk kering
kerosin, diesel, cat dan varnish. ➢ Buih
➢ Serbuk kering
Kelas C Kebakaran melibatkan gas seperti gas LPG, LNG ➢ Karbon dioksida
dan oksigen
➢ Serbuk kering
Kelas D Kebakaran melibatkan logam seperti magnesium, ➢ Karbon dioksida
aluminium, natrium dan kalium
➢ Serbuk kering
Kelas E Kebakaran melibatkan peralatan elektrik
➢ Serbuk kering
Kelas F Kebakaran melibatkan lemak dan minyak masak ➢ Karbon dioksida

➢ Serbuk kering
➢ Karbon dioksida

KAEDAH PENGGUNAAN PEMADAM KEBAKARAN

Alat pemadam kebakaran Gelung hos dan pili bomba

Tanggalkan pin keselamatan daripada Tarik keluar hos
pemadam kebakaran

Halakan muncung alat pemadam Buka muncung hos untuk
kebakaran ke pangkal api mengalirkan air

Tekan pemicit atas alat pemadam Acukan air pada dasar api

Ratakan semburan ke seluruh sumber Selimut kebakaran
api dengan menggerakkan
muncungnya dari sisi ke sisi Tarik dua pita untuk melepaskan
selimut kebakaran
Pasir
Lindungi tangan di bawah selimut
Tabur pasir di atas punca kebakaran
Letakkan bahagian tengah selimut
di atas punca kebakaran

25

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
AUDIT ALAT PEMADAM KEBAKARAN

Antara perkara-perkara yang penting dalam audit pemadam
kebakaran di sekolah adalah :

1. Jenis kebakaran
2. Tarikh luput
3. Lokasi
4. Tolok tekanan
5. Jadual penyelenggaraan

MENCIPTA ALAT PEMADAM KEBAKARAN RINGKAS (PROJEK STEM)
https://www.youtube.com/watch?v=hJFyI2iGWxs
https://www.youtube.com/watch?v=NX7HTEVeM9E
https://www.youtube.com/watch?v=z6Er2om0WgM
1. Berdasarkan video-video yang anda tonton di atas,
senaraikan bahan-bahan yang diperlukan untuk membuat alat pemadam kebakaran ringkas?
Air, cuka, serbuk soda bikarbonat, tisu, botol penyembur
2. Terangkan langkah-langkah dalam pembuatan alat pemadam kebakaran ringkas dengan
menggunakan bahan-bahan yang anda nyatakan di (1).
1. Masukkan air dan cuka ke dalam botol dalam nisbah 1:1
2. Balut soda bikarbonat dengan tisu.
3. Tebuk lubang pada penutup botol
4. Masukkan soda bikarbonat yang dibalut tadi melalui lubang botol dan pastikan tidak

menyentuh larutan di dalam botol
5. Ketatkan penutup botol.
6. Goncangkan botol dan arahkan lubang botol ke arah api.

26

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN OBJEKTIF 4. Semasa menjalankan eksperimen di dalam
makmal, guru telah menegur anda kerana
1. Apakah tujuan utama memakai topeng muka membuang sisa asid hidroklorik pekat ke dalam
semasa menjalankan eksperimen di dalam singki. Bolehkah anda berikan contoh lain bagi
makmal? bahan sisa yang tidak boleh dibuang ke dalam
A Mengelakkan penyebaran penyakit singki ?
berjangkit kepada rakan A Cuka
B Mengelakkan gas toksik dan bahan kimia B Air sabun
berbahaya memasuki hidung dan mulut C Air suling
C Mengelakkan percikan bahan kimia ke kulit D Serbuk plumbum
muka.
D Melindungi mata daripada percikan bahan 5. Maklumat berikut menunjukkan langkah-
kimia yang dipanaskan. langkah yang perlu dilakukan sekiranya berlaku
tumpahan merkuri di dalam makmal?
2. Rajah di bawah menunjukkan seorang ahli sains
yang menjalankan kajian kultur tisu tumbuhan di P Jadikan kawasan tumpahan sebagai
dalam kabinet aliran laminar. kawasan larangan

Bolehkah anda jelaskan mengapa ahli sains Q Laporkan kepada guru dengan segera
tersebut tidak melakukan kajiannya di atas meja
makmal? R Hubungi Jabatan Bomba
A Mengelakkan bahan kajiannya tercemar
S Tabur serbuk sulfur untuk menutupi
dengan mikroorganisma tumpahan
B Mendapatkan pencahayaan yang lebih
Susun langkah-langkah di atas mengikut turutan
terang di dalam kabinet aliran laminar
C Mengelakkan bahan kajiannya bercampur keutamaan.

dengan spesimen makmal yang lain A P, Q, R, S
D Mengelakkan gangguan daripada rakan-
B Q, P, R, S
rakannya yang lain
C Q, R, P, S
3. Kenyataan yang manakah menyokong tindakan
menyejukbeku bangkai tikus selepas dibalut D Q, P, S, R
dengan tisu dan dimasukkan ke dalam plastik
biobahaya? 6. Rajah menunjukkan kebakaran yang berlaku di
A Mengelakkan pencemaran bau dapur.
B Mengelakkan bangkai dihurungi lalat
C Mengelakkan jangkitan penyakit Apakah cadangan anda untuk memadamkan
berbahaya kebakaran tersebut?
D Mengelakkan haiwan pemangsa seperti ular A Menyimbah dengan air
memasuki makmal B Menggunakan pemadam api jenis serbuk

kering
C Menghalakan kipas ke arah tempat

kebakaran
D Memasukkan minyak ke dalam kuali yang

terbakar

27

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
SOALAN STRUKTUR (BAHAGIAN B)
1. Rajah menunjukkan tumpahan bahan kimia di dalam makmal.

(a) Namakan satu contoh bahan kimia cecair di dalam makmal. [1 markah]
Asid / gris / minyak / cat minyak / hidrogen peroksida

(b) (i) Berdasarkan Rajah di atas, apakah tindakan pertama yang harus anda lakukan?

Segera memberitahu guru atau pembantu makmal [1 markah]

(ii) Nyatakan dalam ayat anda tentang kepentingan melakukan tindakan di (1)(b)(i)

Supaya guru dapat mengambil langkah yang sewajarnya untuk mengelakkan kecederaan /

mengelakkan bahaya kepada rakan-rakan yang lain. [1 markah]

(c) Maklumat berikut menunjukkan langkah kedua hingga langkah kelima yang perlu dilakukan apabila
berlaku tumpahan bahan kimia di dalam makmal?

P Sekat tumpahan daripada merebak menggunakan pasir
Q Buang dengan selamat
R Jadikan kawasan tumpahan sebagai kawasan larangan
S Kaut tumpahan bahan kimia

Susun langkah-langkah di atas mengikut turutan keutamaan.

R, P, S, Q [1 markah]

(d) Bolehkan anda jelaskan kesan sekiranya bahan kimia yang tertumpah tidak diuruskan dengan betul?
• Sekiranya terpijak bahan kimia tersebut dan terjatuh, boleh menyebabkan kecederaan.
• Sekiranya berlaku peresapan ke dalam kulit, bahan kimia tersebut boleh menyerang sistem

saraf, saluran pencernaan, sistem pembiakan dan ginjal dan boleh membawa maut.
[2 markah]

28

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
2. Sekumpulan murid menjalankan eksperimen pembedahan katak di makmal Biologi.

(a) Namakan satu kategori bahan sisa biologi dalam eksperimen ini dan nyatakan jenis bahan sisa
tersebut.

Kategori : C. [2 markah]
Jenis bahan sisa biologi : Bangkai /organ

(b) (i) Berdasarkan Rajah di atas, namakan peralatan perlindungan diri yang digunakan oleh kumpulan
murid tersebut?

Sarung tangan. [1 markah]

(ii) Terangkan fungsi peralatan perlindungan diri yang anda nyatakan di (2)(b)(i)

Melindungi tangan daripada bahan kimia berbahaya [1 markah]

(c) Maklumat berikut menunjukkan langkah-langkah untuk melupuskan sisa biologi di makmal.

X Simpan di dalam tempat sejuk beku.
Y Balut sisa biologi dengan kertas tisu.
Z Bungkus dalam beg plastik biobahaya
(i) Susun langkah-langkah di atas mengikut Prosedur Operasi Standard (POS)

Y, Z, X [1 markah]

(ii) Berdasarkan langkah di 2(d)(i), bolehkan anda jelaskan mengapa sisa biologi tersebut perlu
disejuk beku?

Mengelakkan jangkitan penyakit berbahaya kerana mikroorganisma tidak aktif pada suhu
rendah

[1 markah]

29

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

3. Baca petikan berita di bawah dengan teliti.

BERITA»Nasional | Isnin, 24 September 2018 | 9:53pm
Pembinaan insinerator di setiap negeri
Oleh Faliq Lajim

SHAH ALAM: Kerajaan menyasarkan setiap negeri mempunyai sekurang-kurang loji Waste to Energy (WTE)
dengan pembinaan insinerator, dalam tempoh dua tahun.

Menteri Perumahan dan Kerajaan Tempatan, Zuraida Kamaruddin, berkata loji itu adalah usaha kerajaan untuk
menghapuskan tapak pelupusan sampah dan ditukarkan kepada tapak perumahan.
Beliau berkata, kaedah ini juga membolehkan sampah-sarap yang diproses melalui teknologi insinerator
menghasilkan tenaga sama ada dalam bentuk elektrik dan gas.

Katanya, kos bagi pembinaan insinerator akan ditanggung sepenuhnya oleh kontraktor yang dilantik oleh
kementerian nanti.
“Kontraktor akan mendapat pendapatan mereka semula hasil penjualan bahan tenaga seperti elektrik dan gas.
“Cuma kerajaan akan melakukan bayaran untuk membuang sampah pada anggaran purata RM42 hingga RM200
bagi satu tan kepada kontraktor.
“Saya akan buka tender nanti. Mana-mana yang beri harga terbaik dan penjimatan terbaik serta boleh
menawarkan harga yang lebih rendah, itu akan menjadi pilihan,” katanya.

Beliau berkata demikian ketika ditemui dalam Program Bicara Minda ‘Rumah: Apa Jaminan Untuk Rakyat?’ di
Dewan Karangkraf Seksyen 15, di sini.
“Setiap negeri kita sasarkan sekurang-kurangnya bakal mempunyai sebuah insinerator dalam tempoh dua tahun.
Namun jumlah insinerator itu bergantung kepada jumlah sisa pepejal di sesebuah negeri.
“Contohnya, Melaka yang hanya menghasilkan 3,000 tan sehari memerlukan satu insinerator sahaja yang mampu
memproses jumlah sampah itu. Mungkin di negeri lain, lebih banyak sampah dan memerlukan lebih daripada satu
loji WTE,” katanya.

(a) Namakan gas yang dihasilkan daripada pemprosesan sisa pepejal menggunakan teknologi

insinerator?

Karbon dioksida [1 markah]

(b) Bolehkan anda jelaskan dua kesan ke atas alam sekitar sekiranya tapak pelupusan sampah terus
digunakan sebagai tempat untuk melupuskan sisa pepejal sehingga tahun 2025?
• Pembebasan gas toksik daripada sampah sarap akan menyebabkan udara tercemar dan
berlaku hujan asid
• Air limpahan sampah sarap yang mengalir ke dalam sungai akan menyebabkan
pencemaran air dan mengancam hidupan akuatik
[2 markah]

(c) Pada pandangan anda, bagaimanakah teknologi insinerator dapat membantu mengatasi masalah
pemanasan global?
Pembakaran sampah sarap di dalam insinerator menyebabkan gas karbon dioksida tidak
terbebas ke atmosfera
Pengurangan gas karbon dioksida di atmosfera akan dapat membantu mengatasi masalah
pemanasan global
[2 markah]

(d) Cadangkan satu kaedah lain yang boleh digunakan untuk mengatasi masalah timbunan sisa pepejal.
Kitar semula / Kurangkan penggunaan / Guna semula sisa pepejal / Kempen kesedaran
menjaga kesihatan dan alam sekitar
[1 markah]

30

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN ESEI

1. Peralatan perlindungan diri perlu digunakan dengan cara yang betul demi menjaga keselamatan diri

semasa berada di dalam makmal.

(a) Berikan satu contoh peralatan perlindungan diri pada murid di dalam makmal dan terangkan

fungsinya.

[2 markah]

- Gogal : melindungi mata daripada terkena bahan kimia berbahaya

- Topeng muka : Melindungi hidung dan mulut daripada terhidu bahan kimia

- Sarung tangan : Melindungi tangan daripada bahan kimia berbahaya

- Baju makmal : Melindungi kerosakan pada pakaian

- Kasut bertutup : Melindungi kaki daripada tumpahan bahan kimia dan serpihan kaca

(Terima mana-mana 1 jawapan berserta fungsinya)

(b) Seorang suri rumah sedang memasak di dapur. Tanpa disedarinya, api telah menyambar minyak di
dalam kuali dan menyebabkan berlakunya kebakaran.
Terangkan kaedah yang boleh dilakukan oleh suri rumah tersebut untuk memadamkan kebakaran
tersebut.
[4 markah]
- Tanggalkan pin keselamatan daripada pemadam kebakaran.

- Halakan muncung alat pemadam kebakaran kira-kira 2.0 hingga 2.5 meter ke pangkal api.

- Tekan pemicit atas alat pemadam.

- Ratakan semburan ke seluruh sumber api dengan menggerakkan muncungnya dari sisi ke
sisi.

(c) Selepas menjalankan eksperimen, bahan-bahan sisa perlu dibuang dengan kaedah yang betul.
Pada pendapat anda, bagaimanakah cara membuang sisa eksperimen dengan kaedah yang betul.
Wajarkan jawapan anda.
[6 markah]

Bahan-bahan sisa eksperimen boleh dibuang dengan dua kaedah iaitu:

- Dibuang ke dalam singki seperti cecair atau larutan berkepekatan rendah dan tidak
berbahaya seperti bahan neutral, asid lemah dan alkali lemah.

- Tidak dibuang ke dalam singki iaitu bahan-bahan yang boleh menyebabkan pencemaran
alam dan berbahaya kepada hidupan seperti bahan buangan radioaktif dan logam berat.

31

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

BAB 2 : BANTUAN KECEMASAN

2.1 Resusitasi Kardiopulmonari (Cardiopulmonary Resuscitation, CPR)
DEFINISI CPR → Bantuan …………ke…cem…a…sa…n ……….yang melibatkan gabungan teknik tekanan di
bahagian ……d…ad…a ….dan hembusan ke dalam ……m…u…lut…….. mangsa untuk mengembalikan degupan
jantung dan pernafasannya.

SITUASI YANG MEMERLUKAN CPR

Jika seseorang individu tidak
boleh bernafas

Keadaan individu
yang memerlukan

CPR

Jika seseorang individu Jika seseorang individu tiada
tidak memberikan respons degupan jantung atau nadi

terhadap rangsangan

KAEDAH CPR
Periksa respons mangsa. Tepuk bahu dan lihat/dengar respons mangsa

Buka saluran pernafasan. Dongakkan kepala mangsa ke belakang dan angkat dagunya

Tekan dada pada kadar 100 – 120 tekanan per minit

Picit hidung mangsa dan hembuskan udara ke dalam mulutnya selama 1 saat setiap hembusan

Tekan dada sebanyak 30 kali diikuti dengan 2 kali hembusan mulut ke mulut secara berulangan
sehingga mangsa sedar atau ambulans tiba
32

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

Kepentingan CPR

Kaedah tekanan dada menghasilkan Hembusan mulut ke mulut
peredaran darah secara buatan membolehkan mangsa menerima udara

beroksigen ke dalam peparunya

2.2 Heimlich Manoeuvre
DEFINISI Heimlich Manoeuvre → Bantuan ………k…ec…em…a…sa…n ……….yang dilakukan untuk

menyelamatkan seseorang individu yang ………ter…ce…ki…k ……..

Memegang leher dengan kedua- Tidak boleh bercakap atau
dua tangan batuk

Situasi mangsa yang
memerlukan kaedah

Heimlich
Manoeuvre

Kulit, bibir dan kuku Sukar bernafas
kelihatan kebiruan dan

kehitaman

KAEDAH HEIMLICH MANOEUVRE
Berdiri di belakang mangsa dan bongkokkan badan mangsa sedikit ke hadapan

Kelilingkan tangan dari belakang mangsa dan genggamkan tangan kanan

Letakkan genggaman tangan kanan di antara pusat dengan bawah rusuk mangsa.
Letakkan tangan kiri di atas tangan kanan yang digenggam

Tekan dan sentak ke atas dengan kuat dan cepat sehingga bendasing tertolak keluar

Kepentingan Heimlich
Manoeuvre

Membuang halangan seperti Mengelakkan seseorang mengalami
makanan yang menyekat saluran kerosakan otak atau kematian akibat
kekurangan oksigan yang sampai ke otak
pernafasan

33

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN OBJEKTIF 4. Maklumat berikut menunjukkan langkah-
langkah CPR untuk menyelamatkan mangsa
1. Apakah tujuan bantuan kecemasan yang terkena renjatan elektrik.
diberikan?
P Dongakkan kepala mangsa ke belakang
A Mempraktikkan teori yang dipelajari di dan angkat dagunya
dalam bilik darjah
Q Tekan dada pada kadar 100 – 120
B Menyelamatkan nyawa mangsa sebelum tekanan per minit
bantuan paramedik tiba
R Periksa respon mangsa
C Membuat latihan awal sebelum menjadi
paramedik Tekan dada sebanyak 30 kali diikuti

D Mengelakkan diri daripada disalahkan S dengan 2 kali hembusan mulut ke mulut
sekiranya mangsa tidak dapat diselamatkan
secara berulangan
2. Apakah yang anda perlu lakukan sekiranya
terjumpa dengan seseorang yang tercekik di Picit hidung mangsa dan hembuskan
tempat awam sebelum mangsa dibawa ke
hospital? T udara ke dalam mulutnya selama 1 saat

A Menyelamatkan mangsa dengan setiap hembusan
menggunakan kaedah Heimlich
Manoeuvre Susun langkah-langkah di atas mengikut turutan
keutamaan.
B Menyelamatkan mangsa dengan A R, P, Q, S, T
menggunakan kaedah CPR B Q, P, R, S, T
C S, R, P, T, Q
C Menenangkan mangsa dan memintanya agar D R, P, Q, T, S
bersabar sehingga bantuan tiba
5. Rajah menunjukkan seorang lelaki yang tercekik
D Memberikan minuman kepada mangsa makanan.
supaya makanan tercekik masuk ke dalam
perut.

3. Rajah di bawah menunjukkan seorang lelaki
yang pengsan akibat lemas di laut.

Bolehkah anda berikan kaedah yang sesuai Jika anda bersendirian di rumah dan tercekik
dilakukan ke atas mangsa sebelum bantuan tiba? tulang ayam sehingga sukar bernafas, apakah
A Menyelamatkan mangsa dengan langkah segera yang perlu dilakukan utnuk
membantu diri sendiri?
menggunakan kaedah Heimlich Manoeuvre A Keluar dari rumah dan meminta pertolongan
B Menyelamatkan mangsa dengan
jiran
menggunakan kaedah CPR B Menghantar pesanan ringkas melalui telefon
C Memanggil orang ramai di kawasan
bimbit kepada ahli keluarga untuk meminta
berdekatan untuk membantu mangsa pertolongan
D Membawa mangsa ke hospital dengan C Membongkokkan badan ke arah kerusi
dan menolak abdomen ke dalam dan ke
segera menggunakan kenderaan anda atas
D Menggulingkan badan supaya daya yang
dikenakan dapat mengeluarkan makanan

34

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
SOALAN STRUKTUR (BAHAGIAN B)
1. Rajah menunjukkan satu kaedah bantuan kecemasan.

(a) (i) Namakan kaedah bantuan kecemasan di atas?

Heimlich Manoeuvre [1 markah]

(ii) Secara ringkas, terangkan cara kaedah di (1)(a)(i) dapat membantu mangsa.

Tekanan dan sentakan yang dikenakan ke atas abdomen akan menambahkan tekanan di
dalam peparu dan menyebabkan bendasing tertolak keluar

[2 markah]

(b) Sekiranya mangsa pengsan semasa kaedah di 1(a)(i) dilakukan, apakah tindakan yang perlu
dilakukan untuk menyelamatkan mangsa?

Melakukan CPR [1 markah]

(c) Jika bantuan kecemasan lambat diberikan, mangsa yang tercekik boleh mengalami kerosakan otak
atau boleh mengakibatkan kematian. Jelaskan mengapa?

• Jika seseorang tercekik, saluran pernafasannya tersumbat dan oksigen tidak dapat
memasuki peparu.

• Keadaan ini menyebabkan otak tidak dapat menerima oksigen secukupnya.
[2 markah]

35

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN ESEI

1. Bantuan kecemasan diberikan kepada seseorang individu bagi menyelamatkan nyawanya sebelum

bantuan paramedik tiba.

(a) Terangkan situasi di mana seseorang individu memerlukan bantuan kecemasan Heimlich

Manoeuvre.

[2 markah]

Situasi individu yang memerlukan Heimlich Manoeuvre

• Sukar bernafas

• Tidak boleh bercakap atau batuk

• Memegang leher dengan kedua-dua tangan

• Kulit, bibir dan kuku kelihatan kebiruan dan kehitaman

(Terima mana-mana 2 jawapan yang betul)

(b) Seorang budak lelaki telah lemas semasa mandi di sungai bersama rakan-rakannya.
Setelah diselamatkan, beliau tidak sedarkan diri.
Terangkan kaedah yang boleh dilakukan untuk menyelamatkan budak lelaki tersebut sebelum bantuan
paramedik tiba.
[4 markah]

• Periksa respon mangsa

• Dongakkan kepala mangsa ke belakang dan angkat dagunya
• Tekan dada pada kadar 100 – 120 tekanan per minit

• Picit hidung mangsa dan hembuskan udara ke dalam mulutnya selama 1 saat setiap hembusan

• Tekan dada sebanyak 30 kali diikuti dengan 2 kali hembusan mulut ke mulut secara

berulangan

Pada pendapat anda, mengapakah kaedah yang anda terangkan di 1(b) perlu diberikan kepada mangsa.
Wajarkan jawapan anda.

[6 markah]

• Kaedah CPR diberikan untuk memulihkan sistem peredaran darah mangsa dan
membekalkan oksigen ke dalam badan.

• Kaedah tekanan dada dilakukan untuk menghasilkan peredaran darah secara buatan dengan
mengepam darah melalui jantung.

• Kaedah hembusan mulut ke mulut membolehkan mangsa menerima udara beroksigen ke
dalam peparunya.

36

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

BAB 3 : TEKNIK MENGUKUR PARAMETER KESIHATAN BADAN

3.1 Suhu Badan

Jenis-jenis termometer

Termometer Termometer Termometer Termometer
inframerah makmal klinik rektal

Menyukat suhu Menyukat suhu Menyukat suhu Menyukat suhu
badan tanpa cecair dalam julat badan dalam julat badan bayi melalui
bersentuhan -10°C hingga 110°C 35℃ hingga 42℃
dengan badan dubur

MENGINTERPRETASI SUHU BADAN

Faktor -faktor yang Jangkitan bakteria / virus
menyebabkan suhu Terdedah kepada keadaan panas melampau

badan melebihi Senaman berat
normal

3.2 Kadar Denyutan Nadi
TITIK NADI PADA BADAN
Apikal Dorsal pedal Brakial Temporal Femoral Karotid Posterior tibial Popliteal Radial

Temporal Apikal
Karotid Femoral

Brakial
Radial

Popliteal

Dorsal pedal Posterior tibial
37

3.3 Tekanan Darah PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
Alat mengukur tekanan darah

Sfigmomanometer Sfigmomanometer digital

MENGUKUR DAN MEREKOD TEKANAN DARAH Normal / Berehat
Mengecut

Keadaan otot jantung

Jenis tekanan Sistolik Diastolik

BACAAN TEKANAN DARAH

Tekanan sistolik (mmHg) Tekanan diastolic(mmHg) Kategori tekanan darah
Tekanan darah rendah
Kurang daripada 80 Kurang daripada 60
Lebih daripada 80 dan kurang Lebih daripada 60 dan kurang Optimum

daripada 120 daripada 80 Normal
120 – 129 80 – 84 Berisiko
85 – 89 Tekanan darah tinggi peringkat 1
130 -139 90 – 99 Tekanan darah tinggi peringkat 2
140 – 159 100 – 109 Tekanan darah tinggi peringkat 3
160 – 179
Sama atau lebih daripada 110
Sama atau lebih daripada 180

Tekanan darah yang terlalu Serangan jantung / strok
tinggi boleh menyebabkan

Tekanan darah yang Pening / pitam / pengsan
terlalu rendah boleh 38

menyebabkan

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

3.4 Indeks Jisim Badan (Body Mass Index, BMI)

Apakah kepentingan mengetahui BMI?

BMI = Jism badan
(Ketinggian)2 (m)2
Mengamalkan cara
Menentukan sama ada pemakanan yang sihat
kita mengalami masalah untuk memperoleh jisim
jisim badan atau tidak
badan unggul

CARTA INDEKS JISIM BADAN

BMI (kg/m2) Kategori
< 18.5 Kurang jisim badan
Jisim badan unggul
18.5 – 24.9 Berlebihan jisim badan
25.0 – 29.9
Obes
>29.9

MENGINTERPRETASI INDEKS JISIM BADAN

Mengamalkan pemakanan yang sihat mengikut piramid makanan

Cara menambah Makan mengikut waktu yang tetap
jisim badan Ambil snek yang padat nutrien bagi menambah kalori

Makan makanan berkhasiat lebih daripada biasa

Cara menurunkan Mengamalkan pemakanan yang sihat mengikut piramid makanan
jisim badan
Kurangkan makanan yang tinggi kandungan gula dan lemak
Lakukan senaman sederhana sekurang-kurangnya 30 minit, tiga hari

seminggu
Pantau dan rekod jisim badan seminggu sekali

39

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN OBJEKTIF

1. Antara berikut, yang manakah benar tentang Apakah cara yang boleh dilakukan oleh lelaki
termometer makmal? tersebut untuk menambahkan jsim badannya?
A Digunakan untuk menyukat suhu badan A Minum air yang banyak
B Boleh menyukat suhu dalam julat - B Kurangkan tempoh waktu tidur
10°C hingga 110°C C Melakukan senaman sekurang-
C Bacaan suhu menggunakan termometer
ini adalah sangat cepat kurangnya 3 kali seminggu
D Jeli petroleum perlu disapukan pada D Makan makanan yang berkhasiat
muncung termometer sebelum
digunakan lebih daripada biasa

2. Antara berikut, yang manakah punca yang 6. Nyatakan kesan kepada seseorang jika
menyebabkan suhu badan seseorang melebihi mengambil makanan yang tinggi kolesterol
normal? secara berlebihan untuk jangka masa yang
A Jangkitan kulat panjang.
B Jangkitan bakteria A Strok
C Melakukan kerja berat B Bulimia
D Tidak memasang kipas atau penghawa C Diabetes mellitus
dingin D Aneroksia nervosa

3. Rajah di bawah menunjukkan penggunaan
termometer untuk menyukat suhu badan bayi.

Bolehkah anda berikan kelebihan 7. Seorang murid mempunyai berat badan 70 kg
menggunakan termometer ini. dan ketinggian 155 cm. Berdasarkan nilai
A Boleh digunakan tanpa menyentuh bayi. BMI, apakah kategori murid tersebut?
B Boleh menyukat suhu sehingga 110°C A Obes
C Bacaan suhu badan bayi dapat disukat B Kurang jisim badan
C Jisim badan unggul
dengan lebih tepat D Berlebihan jisim badan
D Sesuai digunakan untuk semua peringkat
8. Maklumat berikut menunjukkan masalah
umur kesihatan seorang remaja perempuan.

4. Antara berikut, yang manakah boleh • Trombosis
mempengaruhi kadar denyutan nadi seseorang? • Arteriosklerosis
A Jantina • Tekanan darah tinggi
B Keturunan
C Saiz badan Apakah yang perlu dilakukan untuk
D Pekerjaan mengatasi masalahnya?
A Menambah pengambilan garam
5. Rajah di bawah menunjukkan seorang lelaki B Menambah pengambilan gula
yang mempunyai kurang jisim badan.
C Mengurangkan pengambilan
lemak dan kolesterol

D Mengurangkan pengambilan buah-
buahan dan sayur-sayuran

40

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN STRUKTUR (BAHAGIAN A)

1. Sekumpulan murid telah menjalankan suatu eksperimen untuk mengkaji kadar denyutan nadi bagi
jantina yang berbeza, Jadual di bawah menunjukkan purata bacaan nadi yang diperoleh.

Jantina Purata kadar denyutan nadi (bpm)
Lelaki 75
Perempuan 80

(a) (i) Apakah perbezaan kadar denyutan nadi bagi lelaki dan perempuan.

Kadar denyutan nadi bagi lelaki lebih rendah berbanding perempuan / Sebaliknya [1 markah]

(ii) Berikan inferens bagi jawapan anda di 1 (a)(i)

Kadar degupan jantung lelaki lebih rendah berbanding perempuan. [1 markah]

(b) Apakah faktor yang ditetapkan sama dalam eksperimen ini.

Umur / Jenis aktiviti fizikal [1 markah]

(c) Apakah faktor yang diubah dalam eksperimen ini.

Jantina [1 markah]

(d) Nyatakan satu pemboleh ubah bergerak balas untuk eskperimen ini.

Purata kadar denyutan nadi [1 markah]

(e) Nyatakan satu hipotesis bagi eksperimen ini.

Lelaki mempunyai kadar denyutan nadi yang lebih rendah berbanding perempuan [1 markah]

(f) Ramalkan kadar denyutan nadi bagi seorang atlet lelaki.

50 hingga 60 bpm [1 markah]

(g) Tandakan (√) pada petak yang disediakan faktor-faktor lain yang mempengaruhi kadar denyutan
nadi seseorang.

Aktiviti fizikal √
Saiz badan √
Umur

[1 markah]

41

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
SOALAN STRUKTUR (BAHAGIAN B)

1. Rajah menunjukkan bacaan tekanan darah seorang lelaki dewasa.

(a) Berdasarkan klasifikasi bacaan tekanan darah orang dewasa, apakah kategori tekanan darah
lelaki tersebut?

Tekanan darah tinggi peringkat 1 [1 markah]

(b) Nyatakan risiko penyakit yang boleh dihidapi oleh lelaki tersebut sekiranya bacaan tekanan
darahnya tidak dikawal.

Strok. [1 markah]

(c) Pada pendapat anda, apakah punca yang menyebabkan keadaan di atas?

Kurang bersenam / Pengambilan makanan yang mengandungi lemak / kolesterol secara

berlebihan [1 markah]

(d) Cadangkan satu kaedah yang boleh dilakukan untuk mengatasi masalah di 2 (b).

Bersenam / Kurangkan pengambilan makanan yang mengandungi lemak / kolesterol
[1 markah]

(e) Padankan masalah kesihatan berikut dengan punca yang betul.

Obesiti Pengambilan makanan
Diabetes mellitus yang mengandugi gula

secara berlebihan [2 markah]

Pengambilan makanan
yang mengandungi

garam secara berlebihan

Pengambilan makanan
berkalori tinggi secara

berlebihan

Masalah psikologi
untuk menjaga bentuk

dan berat badan

42

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN ESEI
(MERANCANG EKSPERIMEN)

1. Kaji situasi berikut.

Seorang budak lelaki tercungap-cungap selepas dikejar anjing. Kadar denyutan nadinya menjadi lebih
tinggi daripada biasa selepas berlari.

(a) Berdasarkan situasi di atas, cadangkan satu hipotesis. [ 1 markah ]

(b) Dengan menggunakan radas yang bersesuaian, huraikan satu eksperimen untuk menguji hipotesis di
(a).

Huraian anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut:

(i) Tujuan eksperimen [ 1 markah ]

(ii) Mengenal pasti pembolehubah [ 2 markah ]

(iii) Radas yang diperlukan [ 1 markah ]

(iv) Prosedur atau kaedah [ 4 markah ]

(v) Penjadualan data [ 1 markah ]

43

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

(Ruang jawapan)

a Hipotesis Kadar denyutan nadi seorang budak lelaki menjadi lebih tinggi
daripada biasa selepas berlari.

Untuk mengkaji hubungan di antara jenis aktiviti fizikal
b (i) Tujuan eksperimen dengan kadar denyutan nadi manusia.

(ii) Pembolehubah Dimalarkan: Tempoh masa / umur / jantina
Dimanipulasi: Jenis aktiviti fizikal
(iii) Radas yang Bergerak balas: Kadar denyutan nadi
diperlukan
Jam randik

(iv) Kaedah • Rekodkan bilangan denyutan nadi murid selama
seminit semasa berehat menggunakan jam randik.

• Lakukan aktiviti berjalan sejauh 100 meter dan
rekodkan bilangan denyutan nadi murid selama seminit
selepas 5 minit berjalan.

• Lakukan aktiviti berlari sejauh 100 meter dan rekodkan
bilangan denyutan nadi murid selama seminit selepas 5
minit berlari.

• Rekodkan kadar denyutan nadi murid ke dalam jadual.

Jenis aktiviti fizikal Kadar denyutan nadi (bpm)

(v) Penjadualan data Berehat
Berjalan
Berlari

44

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

2. Kaji situasi berikut.
Sepasang suami isteri yang berusia 35 tahun telah menjalankan pemeriksaan kesihatan di sebuah klinik.
Didapati kadar denyutan nadi suami adalah lebih rendah berbanding isterinya.

(a) Nyatakan satu pernyataan masalah berdasarkan situasi di atas. [ 1 markah ]

(b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat situasi di atas [ 1 markah ]

(c) Berdasarkan situasi yang diberikan, reka bentuk satu eksperimen makmal untuk menguji hipotesis
anda dengan menggunakan jam randik

Huraian anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut:

(i) Tujuan eksperimen [ 1 markah ]

(ii) Mengenal pasti pembolehubah [ 2 markah ]

(iii) Prosedur atau kaedah [ 4 markah ]

(iv) Penjadualan data [ 1 markah ]

45

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

(Ruang jawapan)

a Pernyataan masalah Adakah kadar denyutan nadi manusia berbeza mengikut
jantina?

b Hipotesis Kadar denyutan nadi lelaki adalah lebih rendah berbanding
perempuan

Untuk mengkaji hubungan di antara jantina dengan kadar
c (i) Tujuan eksperimen denyutan nadi manusia.

(ii) Pembolehubah Dimalarkan: Tempoh masa / Umur / Jenis aktiviti fizikal
Dimanipulasi: Jantina
Bergerak balas: Kadar denyutan nadi

(iii) Kaedah • Rekodkan bilangan denyutan nadi seorang murid lelaki
selama seminit menggunakan jam randik.

• Rekodkan bilangan denyutan nadi seorang murid
perempuan selama seminit menggunakan jam randik.

• Rekodkan kadar denyutan nadi kedua-dua murid ke
dalam jadual.

Jantina Kadar denyutan nadi (bpm)

(iv) Penjadualan data Lelaki
Perempuan

46

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

3. Kaji situasi di bawah.

Bayi mempunyai kadar denyutan nadi yang tinggi berbanding kanak-kanak

(a) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat situasi di atas [ 1 markah ]

(b) Dengan menggunakan radas yang bersesuaian, huraikan satu eksperimen untuk untuk mengkaji
faktor umur terhadap kadar denyutan nadi seseorang.

Huraian anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut:

(i) Tujuan eksperimen [ 1 markah ]

(ii) Mengenal pasti pembolehubah [ 2 markah ]

(iii) Radas yang diperlukan [ 1 markah ]

(iv) Prosedur atau kaedah [ 4 markah ]

(v) Penjadualan data [ 1 markah ]

47

(Ruang jawapan) PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4
a Hipotesis
Semakin meningkat umur seseorang, semakin rendah kadar
denyutan nadinya.

Untuk mengkaji hubungan di antara umur dengan kadar
b (i) Tujuan eksperimen denyutan nadi manusia.

(ii) Pembolehubah Dimalarkan: Tempoh masa / Jantina / Jenis aktiviti fizikal
(iii) Radas yang Dimanipulasi: Umur
Bergerak balas: Kadar denyutan nadi
diperlukan
Jam randik
(iv) Kaedah
• Rekodkan bilangan denyutan nadi seorang murid lelaki
tingkatan 1 selama seminit menggunakan jam randik.

• Rekodkan bilangan denyutan nadi seorang murid lelaki
tingkatan 3 selama seminit menggunakan jam randik.

• Rekodkan bilangan denyutan nadi seorang murid lelaki
tingkatan 5 selama seminit menggunakan jam randik.

• Rekodkan kadar denyutan nadi ketiga-tiga orang murid
ke dalam jadual.

Umur Kadar denyutan nadi (bpm)
13 tahun
(v) Penjadualan data 15 tahun
17 tahun

48

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

SOALAN ESEI
(PENYELESAIAN MASALAH)

1. Indeks Jisim Badan adalah salah satu cara untuk menentukan sama ada kita mengalami masalah jisim

badan atau tidak.

(a) Terangkan cara untuk menentukan Indeks Jisim Badan seseorang. [2 markah]

Indeks Jisim Badan (BMI) ialah ukuran jisim badan berbanding dengan ketinggian. BMI
ditentukan menggunakan rumus:

BMI = Jisim badan (kg)
(Ketinggian)2 (m2)

(b) Mengapakah masalah kurang jisim badan boleh membawa risiko kepada kematian? Berikan alasan
untuk menyokong pendapat anda.
[4 markah]

• Meningkatkan risiko mendapat penyakit jantung.
• Penurunan daya tahan badan melawan penyakit
• Keletihan
• Anemia
• Kemurungan

(Terima mana-mana 4 jawapan)

(c) Jisim badan berlebihan dan obesiti merupakan faktor risiko utama yang sering dikaitkan dengan
penyakit kronik seperti diabetes dan penyakit kardiovaskular.
Statistik yang diperoleh melalui Kajian Kesihatan dan Morbiditi Kebangsaan (NHMS) pada 2015
menunjukkan bahawa Malaysia telah menjadi sebuah negara obes, di mana seorang dalam dua orang
dewasa mempunyai berat badan berlebihan atau obes.
Terangkan kaedah untuk mengatasi masalah obesiti.
[6 markah]

• Melakukan senaman 3 kali seminggu untuk membakar kalori

• Mengurangkan pengambilan makanan berkalori tinggi untuk mengawal pengambilan kalori

• Makan makanan yang sihat berdasarkan piramid makanan Malaysia / Pinggan Sihat
Malaysia untuk mengawal pengambilan kalori

49

PRAKTIS A+ SAINS KSSM TINGKATAN 4

2. Tekanan darah seseorang diukur menggunakan sfigmomanometer [2 markah]
(a) Apakah yang anda faham tentang tekanan sistolik dan tekanan diastolik.

• Tekanan diastolik ialah tekanan yang dikenakan pada dinding salur darah apabila otot
jantung berehat.

• Tekanan sistolik ialah tekanan yang dikenakan pada dinding salur darah semasa otot
jantung mengecut.

(b) Tekanan darah tinggi yang tidak dikawal boleh meningkatkan risiko seseorang mendapat penyakit
kronik yang lain. Nyatakan empat penyakit yang berpunca daripada tekanan darah yang terlalu
tinggi.
[4 markah]

• Strok
• Penyakit jantung / kardiovaskular
• Komplikasi pada mata
• Komplikasi pada buah pinggang

(c) Maklumat berikut menunjukkan masalah kesihatan bagi seorang lelaki

• Lemah jantung
• Tekanan Darah Tinggi

Pada pendapat anda bagaimanakah lelaki itu dapat mengatasi masalah kesihatannya. Jelaskan jawapan
anda.

[6 markah]

• Kurangkan makanan yang mengandungi lemak / kolesterol yang tinggi supaya
pengumpulan lemak dapat dikurangkan.

• Banyakkan bersenam supaya kalori dapat dibakar
• Makan makanan seimbang/mengikut piramid makanan supaya pengambilan kalori dapat

dikawal

50