เบญจภาคีทั้ง 5 ชุด

เบญจภาคี นางพญาผา้ ซน่ิ ทงั้ ๕ ชุด

๑. ซิ่นไหมคำเมอื งเชียงตงุ

ซิ่นไหมคำเมืองเชียงตงุ หรือเรียกอกี อยำ่ งว่ำ ซน่ิ บวั คำ
เป็นซิ่นชนิดเดียวในผ้ำซิ่นทั้ง 5 ที่ไม่ได้มีแหล่งกำเนิดในเมืองไทย เป็น

ซิน่ ของรำชสำนักไทเขิน นอกจำกจะมีควำมสวยงำมและควำมโดดเด่นแล้วยัง
มมี ลู ค่ำหลำยแสนบำทด้วยเพรำะซิ่นชนิดนี้หำได้ยำกมำก เชื่อกันว่ำซิ่นชนิดนี้
มอี ำถรรพโ์ ดยเป็นซิ่นชนิดเดียวที่เลือกผู้เปน็ เจ้ำของ

เนื่องด้วยเมืองเชียงตุงเป็นเมืองกำรค้ำระหว่ำงล้ำนนำ จีน พม่ำ จึงรับ
เอำวฒั นธรรมของชำติตำ่ งๆ มำผสมผสำนผ่ำนผืนผ้ำได้อย่ำงลงตวั

ตัวซิ่นจะทอยกมุกด้วยไหมคำโดยนำเอำทองคำหรือเงินหรือกำไหล่ทองมำรีดเป็นเส้นแบนยำว
แล้วเอำมำตีเกลียวกับเส้นใยส่วนมำกเป็นฝ้ำยแล้วนำมำทอ ต่อกับส่วนล่ำงของซิ่นคือผ้ำไหมจีนหรือ
กำมะหยี่สีเขียว ด้ำนบนของตีนซิ่นจะปักลำยบัวคำด้วยเส้นไหมหรือโลหะมีค่ำ ส่วนล่ำงสุดของซิ่นจะติด
ด้วยแถบไหมของจนี

เบญจภาคี นางพญาผ้าซนิ่ ท้ัง ๕ ชุด

๒. ซิ่นตนี จกไหมเงินไหมคำรำชสำนักเชียงใหม่

ซิน่ ตนี จกแบบเชียงใหม่
นั้นเรียกได้วำ่ เปน็ ซิน่ ทีเ่ ป็นมำตรฐำนของซ่นิ ล้ำนนำ ลวดลำยทีแ่ นน่ อนมี

แบบแผนชัดเจน ซิ่นชนิดนี้มักมีผสู้ ่งั ทอมำกเช่นเจ้ำนำยลำพูน ลำปำง และพวก
คหบดีมีเงิน

ลักษณะของซิ่นตีนจกแบบเชียงใหม่น้ัน มีลวดลำยเหมือนซิ่นจกที่อื่นๆ
คือจกอยู่บนเชิงและปล่อยทีว่ ่ำงด้ำนล่ำงซิ่นทีเ่ ปน็ สีแดงเรียกวำ่ เลบ็ ซิน่

ลวดลำยมีหลำกหลำยแต่ที่นิยมมำกคือคือลำบโคมภำยในมีรูปนกกินน้ำร่วมต้น ขนำบด้วยห้องนกสำมเหลี่ยม
ซ้อน ๒ ชั้นด้ำนบน ด้ำนล่ำงซ้อนช้ันเดียว หำงสะเปำมีสีเดียวคือดำล้วน และสลับสี โดยปกติที่ตีนจะทอด้วยฝ้ำยแต่ถ้ำ
เปน็ ของเจ้ำนำยหรือผู้ดีมีเงนิ จะทอด้วยดิ้นเงินดิน้ ทอง ต่อกบั ตวั ซิ่นลำยขวำง ในพระตำหนักของเจ้ำดำรำรัศมี มีกำรต่อ
ตัวซิ่นด้วยผ้ำลนุ ตยำอชิคของพม่ำ

ตีนซิ่นที่ทอจกด้วยไหมคำนั้นไม่จำกัดเฉพำะในรำชสำนักเชียงใหม่อย่ำงเดียว พวกผู้ดีมีเงินก็สำมำรถที่จะใส่ได้
เช่นกนั ในปจั จุบันจะหำแบบเต็มผืนยำกส่วนมำกจะเหลือแต่ตีนซ่นิ ทีเ่ ปน็ โลหะมีคำ่

๓. ซิ่นนำถว้ ม

ซิ่นน้ำถว้ ม (เขียนตำมอักขระล้ำนนำ) หรือซิ่นน้ำท่วม (ตำมภำษำไทยกลำง)
เป็นชื่อของผ้ำซิ่นไทยวนชนิดหนึ่ง มีถ่ินกำเนิดในบริเวณพื้นที่ที่ถูกน้ำ

ท่วมในครำวสร้ำงเขื่อนภูมิพล จ.ตำก จึงเป็นที่มำของชื่อ ในอดีตเป็นชุมชน
โบรำณที่ควำมเจริญมำกแต่ประวัติศำสตร์ของเมืองต้องมลำยหำยไปเมื่อมี
กำรสร้ำงเขื่อน ทำให้ผู้คนหนีย้ำยไปยังที่ต่ำงๆ ว่ำกันว่ำมีคนหนีตำยจำนวน
มำกเพรำะดื้อดงึ ที่จะอยทู่ ี่เดิม

บำงคนหนีทันกน็ ำเอำข้ำวของเครือ่ งใช้ที่จำเปน็ ติดตวั มำเท่ำนั้น หอบเอำผ้ำซิน่ ไม่กผ่ี ืนติดตัวมำ กระจดั กระจำยกัน
ไป เมื่อมำอยู่ทีใ่ หมว่ ิถีชวี ิตก็เปลีย่ นไปและยิ่งนำนวันกไ็ มม่ ผี ู้สืบทอด

ซิ่นชนิดนี้มีลวดลำยและองค์ประกอบคล้ำยคลึงกับซิ่นที่ใช้กันในรำชสำนักเชียงใหม่ แต่ไม่ใช้ดิ้นเงินดิ้นทองแบบ
รำชสำนกั จึงมคี วำมงำมแบบพอดีๆ ซน่ิ ชนิดนี้มีควำมหลำกหลำยในตัวลำยมำก

แต่ลักษณะเด่นคือหำงสะเปำเป็นสีดำล้วนและขนำดไม่ยำว

๔ . ซิ่นวเิ ศษเมืองนำ่ น

เมืองน่ำนหรือเมืองนันทบุรีซึ่งแปลว่ำเมืองแห่งควำมสุขรื่นรมณ์ เมือง
น่ำนนั้นเป็นแหล่งกำเนิดของผ้ำซิ่นที่สวยงำมหลำกหลำยชนิด ควำมงำมของ
ผ้ำซิ่นเมืองน่ำนน้ันเป็นกำรเอำสุดยอดเทคนิคของชนชำติต่ำงๆอย่ำง ยวน ลื้อ
ลำว มำหลอมรวมจนเป็นเอกลักษณ์เฉพำะตัว

ซิน่ วเิ ศษ หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ ซน่ิ หล่ำยน่ำน
โดยปกติควำมงำมของซิ่นเมืองเหนือจะอยู่ที่ลำยจกในส่วนตีนแต่ซิ่น
ชนิดนี้มีควำมงำมอยู่ท่ัวผืนผ้ำ ทั้งตัวซิ่น ตีนซิ่น และสีของซิ่น เป็นซิ่นเย็บ ๓
ตะเข็บ (ปกติซิน่ ทีใ่ ช้ในปัจจบุ ันจะมี ๑ หรือ ๒ ตะเขบ็ )
และใช้เทคนิคหลำกหลำย ท้ังจก กำรเกำะล้วง ขิด และแซมด้วยมดั หมี่ อันเปน็ ที่มำของชือ่ ซิ่นวิเศษเมืองน่ำน
ควำมหำยำกของซิ่นชนิดนี้ที่มีกำรผสำนเทคนิคอย่ำงที่กล่ำวน้ันมีประมำณ ๒๐ ผืน ซึ่งกระจำยอยู่ตำมพิพิธภัณฑ์
และนกั สะสม ว่ำกันวำ่ ซิน่ ชนิดนไี้ ม่ปรำกฏร่องรอยกำรใช้ แต่ที่เกำ่ กเ็ พรำะกำรเกบ็ รักษำ เปน็ ซิน่ ทีต่ กทอดไว้ขนึ้ หิ้งบูชำ ใน
1ปีเมื่อมพี ิธีกรรมจงึ นำออกมำใช้ น่จี ึงเปน็ อกี สำเหตทุ ี่พบน้อยผืน เพรำะไมค่ ่อยใช้จึงไมม่ กี ำรทอเพิ่ม

๕ . ซิ่นนำปำด-ฟำกทำ่ อุตรดิตถ์

เดิมทีน้ันชำวน้ำปำดมีถ่ินฐำนอยู่แถบประเทศลำว ต่อมำจึง
มีกำรอพยพเข้ำมำต้ังถ่ินฐำนในบริเวณอ.น้ำปำด และขยำยเมืองไป
ยงั อ.ฟำกท่ำ

ซิ่นน้ำปำด ฟำกท่ำนั้นได้กลิ่นอำยจำกผ้ำลำว ลื้อ และยวน
อย่ำงครบถ้วน มีควำมประณีตในกำรออกแบบลำยและเลือกสีสัน
ลักษณะจะคล้ำยซิน่ ลำวคร่ัง ตัวซิ่นจะมัดหมี่เป็นลำยแบบลำว บำง
ผืนจะใช้เทคนิคเกำะล้วงแบบลื้อ เชิงซิ่นใช้วิธีจกแบบไทยวน
(ล้ำนนำ) ลวดลำยกำรมัดหมี่นั้นมีไม่ซ้ำแบบ บำงผืนนำเอำผ้ำ
ต่ำงชำตอิ ย่ำงจีนและอินเดียมำทำตวั ซิ่น