21 เมษายน วันสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์

ห้องสมุดประชาชนอาเภอกนั ทรวชิ ัย จงั หวดั มหาสารคาม

ในปลายรัชสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้เกิดการ
จลาจลข้ึน ในกรุง ก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ผู้คน
ภิกษุสงฆ์และฆราวาส พระยาสรรค์กับพวกจึงคบคิด
กันกบฏ คุมองค์พระเจ้ากรุงธนบุรีไปขังแล้วออกว่า
ราชการเอง เม่ือเจ้าพระยามหากษัตริย์ ซึ่งระหว่างน้ัน
กาลังไปราชการทัพท่ีประเทศกัมพูชาทราบข่าวจึงรีบยก
กองทัพกลับมาท่ีกรุงธนบุรี ราษฎรจานวนมากต่างพา
กันช่ืนชมยินดี รอ้ งขอให้ชว่ ยปราบยคุ เข็ญ และในวนั ที่
6 เมษายน พุทธศักราช 2325 เม่ือมาถึง พระราชวัง
ขา้ ราชการต่างพากันอัญเชญิ ขนึ้ เปน็
พระมหากษตั รยิ ์ ทรงพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟา้ จฬุ าโลก ซงึ่ ถือเปน็ วันเร่ิมต้นแห่ง
ราชวงศจ์ กั รี ดังนนั้ ทางราชการ จงึ กาหนดใหว้ นั ที่ 6 เมษายน ของทุกปี เปน็ วันจกั รี

หลังจากสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกทรงรับเป็นพระมหากษัตริย์แล้ว ทรงมีดาริว่า
พระราชวงั เดมิ ที่กรงุ ธนบุรมี วี ัดขนาบทงั้ สองด้าน ทาให้ขยายกว้างขวางออกไปไม่ได้ ไมเ่ หมาะทจ่ี ะ
เป็นราชธานีสืบไป จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระนครแห่งใหม่ ซึ่งก็คือ กรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นที่ฝั่ง
ตะวันออกหรอื ฝง่ั ซา้ ยของแม่นา้ เจ้าพระยา โดยทาพิธยี กเสาหลกั เมืองเมอื่ วันอาทิตยท์ ี่ 21 เมษายน
พุทธศกั ราช 2325 เวลา 06.54 นาฬกิ า ซ่ึงไดจ้ ารึกติดอยู่ท่ีเสาหลักเมืองวา่ “วนั อาทิตย์ เดือนหก
ข้ึนสิบค่า ปีขาล จัตวาศก จุลศักราช 1144 เวลาย่ารุ่ง 54 นาที ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ.
2325”

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอกันทรวิชยั จงั หวดั มหาสารคาม

การสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานีนั้น นับว่าเป็นการตัดสินใจคร้ังสาคัญของชาติ
เพราะในสว่ นลกึ แหง่ ความปรารถนาของชาวไทยในสมัยนัน้ มุ่งม่นั ที่จะกลบั ไปฟ้ืนฟูกรุงศรีอยธุ ยา
ขึ้นเป็นราชธานีตามเดิม แม้แต่พระเจ้ากรุงธนบุรีก็ต้องทรงแถลงว่า การอยู่กรุงธนบุรีนั้นเป็นเร่ือง
ชัว่ คราว แต่การจะกลับไปตงั้ มั่นในกรุงศรีอยุธยาขณะน้นั เป็นเรอื่ งทท่ี าได้ยาก เพราะเมืองไทยเพ่ิง
ประกาศอิสรภาพ กาลังผู้คน สะเบียงอาหารก็ยังไม่บริบูรณ์ ข้าศึกยังติดตามย่ายีอยู่ตลอดเวลา
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกจึงทรงตัดสินพระทัยต้ังราชธานีใหม่ท่ีบางกอก โดยยึด
เหตุผลทางยุทธศาสตร์เป็นประเด็นสาคัญ เพราะมีแม่น้าเป็นคูเมืองด้านทิศตะวันตกและทิศใต้ เป็น
ชยั ภูมริ บั ศกึ ไดอ้ ย่างดี และไกลออกไปทางทศิ ตะวันออกกเ็ ปน็ ทะเลตมคือแผ่นดินลุม่ ดนิ อ่อนเป็น
โคลนเลน เป็นด่านป้องกันข้าศึกได้อย่างวิเศษ เม่ือทรงยกเสาหลักเมืองก็เท่ากับเป็นการรวมขวัญ
กาลงั ใจ และสรา้ งประชามตใิ ห้ประชาชนเห็นด้วยวา่ เราจะเรม่ิ ชีวิตใหมก่ นั ณ กรงุ รัตนโกสนิ ทรน์ ้ี

ห้องสมุดประชาชนอาเภอกันทรวชิ ัย จังหวัดมหาสารคาม

การสร้างกรุงใช้เวลาถึง 3 ปี จึงแล้วเสร็จบริบูรณ์ มีกาแพงเมืองและป้อมปราการแข็งแรง
ม่นั คง โปรดให้ขุดคเู มืองทางทศิ ตะวันออก ผงั เมืองพยายามลอกเลียนกรงุ ศรีอยธุ ยามากท่สี ุดเทา่ ที่
จะทาได้ สร้างวัดเพ่ือเป็นหลักของพระนคร คือ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง
วดั มหาธาตุ วัดราชบูรณะ และวดั พระเชตุพน พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลกพระราชทาน
ชื่อเมอื งหลวงท่สี รา้ งขน้ึ ใหมน่ ว้ี ่า “ กรงุ เทพมหานครบวรรัตนโกสนิ ทร์ มหินทรายุธยามหาดลิ ก ภพ
นพรัตน์ราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศมหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกทัตติยวิษณุกรรม
ประสิทธ์ิ ” ซึ่งต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงเปล่ียนคาว่า “ บวร
รัตนโกสินทร์ ” เป็น “ อรมรตั นโกสนิ ทร์ ” สืบตอ่ มา

ในปีพุทธศักราช 2328 หลังจากท่ีพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรง
สร้างพระนครแห่งใหม่ อังได้แก่ กรุงเทพมหานคร หรือ กรุงรัตนโกสินทร์เสร็จเรียบร้อยแล้ว
พระองคท์ รงโปรดเกล้าฯ ใหม้ พี ระราชพธิ ีเฉลมิ ฉลองกรงุ รตั นโกสนิ ทรอ์ ยา่ งมโหฬารเปน็ เวลา 3 วนั
3 คืน ต่อเน่ืองกันจากงานพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกพร้อมกับงานสมโภชวัดพระศรรี ัตนศาสดาราม
และพระบรมมหาราชวัง

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอกันทรวชิ ัย จังหวัดมหาสารคาม

งานในคร้ังน้ันได้พระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้นิมนต์พระภิกษุสงฆ์ทุก ๆ พระอารามทั้งใน
กรุงและนอกกรุงข้ึนสวดพระพุทธมนต์บนเชิงเทินทุกๆ ใบเสมา ๆ 1 รูป จนรอบกาแพง
พระบรมมหาราชวัง และโปรดเกล้าฯ พระราชทานเงิน ให้ข้าราชการทากระทงเลี้ยงพระภิกษุสงฆ์
ตั้งโรงทานรอบพระนคร พระราชทานเลีย้ งอาหารคนยากจนท่ีมาเที่ยวในงาน โดยตั้งต้นกลั ปพฤกษ์
ตามวงกาแพง ท้ิงทานต้นละช่ังเป็นเวลา 3 วัน มีมหรสพต่างๆ ตลอดจน ละครผู้หญิง โรงใหญ่
นบั เป็นงานสมโภชกรงุ รัตนโกสนิ ทร์ที่สนุกสนานและเอิกเกริกมโหฬาร

งานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี จัดขึ้นในปีพุทธศักราช 2425 ซ่ึงตรงกับรัชกาลของ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั โดยพระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าน้อง
ยาเธอและพระเจ้าน้องยาเธอร่วมกันซ่อมแซมและปฏิสังขรณ์วัดพระศรรี ัตนศาสดาราม ตลอดจน
พระทีน่ ่งั บางองค์ในพระบรมมหาราชวัง

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอกนั ทรวิชัย จงั หวดั มหาสารคาม

หลังจากที่สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชได้รับการสถาปนาข้ึนเป็นปฐมบรมจักรี
วงศ์เม่ือวันท่ี 6 เมษายน พุทธศักราช 2325 พระองคโ์ ปรดให้สรา้ งพระนครแห่งใหม่ ซึ่งก็คือ กรุง
รัตนโกสินทร์ ข้ึนที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้าเจ้าพระยาและพระราชทานเมืองท่ีสร้างข้ึนใหม่ว่า
“กรุงเทพมหานครบวรรัตนโกสนิ ทร์ มหนิ ทราอยุธยามหาดิลก ภพนพรัตน์ราชธานีบูรรี มย์ อดุ มราช
นิเวศมหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์” จวบจนปัจจุบัน
กรงุ เทพมหานครเปน็ เมืองหลวงของกรงุ รัตนโกสินทร์ยาวนานถึง 230 ปี