07 STRUKTUR PENGULANGAN

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 1 drpd 21

INSTITUT KEMAHIRAN BELIA NEGARA

KEMENTERIAN BELIA DAN SUKAN

KERTAS PENERANGAN

KURSUS UPC 3312 ASAS PENGATURCARAAN C
TAHAP TIGA (3)

NO DAN TAJUK 07 STRUKTUR PENGULANGAN
MODUL
07.01 PENYATAAN WHILE
NO DAN PENYATAAN 07.02 PENYATAAN DO WHILE
TUGAS 07.03 PENYATAAN FOR
07.04 PENYATAAN CONTINUE
TAJUK 07.05 PENYATAAN BREAK
07.06 PENYATAAN GOTO
07.07 PENYATAAN RETURN
STRUKTUR PENGULANGAN

TUJUAN KERTAS PENERANGAN INI AKAN MENERANGKAN
1. JENIS-JENIS OPERATOR DALAM BAHASA C
2. APLIKASI OPERATOR DALAM BAHASA C

PENERANGAN :

PENGENALAN

Kebanyakkan aturcara perlu dilaksanakan menggunakan gelung. Struktur gelung juga dipanggil

struktur pengulangan. Ia digunakan apabila aturcara yang dibuat perlu mengulang pemprosesan

yang sama beberapa kali. Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Modul 01-Kertas Penerangan

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 2 drpd 21

1.1 Gelung while
Gelung ini digunakan untuk menyelesaikan masalah berbentuk ”ulang selagi benar”. Ini
bermakna, selagi syarat yang dikenakan masih benar, pengulangan akan dilakukan. Format
penggunaan gelung while adalah seperti dibawah
While(syarat)
{
Badan gelung
}
Syarat mesti diletakkan di dalam tanda kurungan. Sekiranya badan gelung terdiri dari hanya
1 kenyataan, simbol ”{” serta ”}” tidak diperlukan dan kenyataan while boleh diringkaskan
menjadi
While (syarat)
Kenyataan;
Perjalanan sesebuah gelung while adalah seperti berikut:
1. Syarat diuji
2. Jika syarat palsu, keluar gelung dan laksanakan kenyataan selepas badan gelung
3. Jika benar, badan gelung dilaksanakan. Setelah habis, ulang langkah 1.
Secara ringkasnya, syarat diuji dahulu, kemudian bahagian badan gelung terus diulang selagi
syarat benar. Carta alir perjalanan sesebuah gelung while ditunjukkan pada rajah dibawah

syarat benar
palsu Badan gelung

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 3 drpd 21

1.1.1. Format penyataan while dalam bahasa C

Format penyataan while dalam bahasa C adalah seperti di bawah

#include<stdio.h>
main()
{

<pengisytiharan pembolehubah>
<syarat while>
{
<Penyataan while>
<Operasi Penambahan dan Penolokan >
}
return 0;
}

Format Huraian dan Contoh
#include<stdio.h> Fail pengkompil
main() Fungsi khas setiap aturcara
{ Permulaan aturcara
<pengisytiharan Mengisytiharkan pembolehubah yang terlibat. Contoh
pembolehubah> int a,b; , int nom1, nomb2;
<syarat while > Syarat bagi while, contoh while (a>3), while (b>=5),
while ( x>3) dan while (p >=1)
{ Permulaan bagi sub aturcara pernyataan while
<penyataan while> Penyataan untuk cetakan, contoh printf(“ Nilai a ialah
%d”,a); , printf(“ Nilai b ialah %d”,b);

Operasi Penambahan dan Operasi bagi tujuan ulangan syarat while contoh
Penolokan a++, ++a, a--, --a
} Penutup bagi sub aturcara penyataan while
return 0; Fungsi mengembalikan nilai
} Penutup keseluruhan aturcara

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 4 drpd 21

1.1.2. Contoh penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan while

Bina carta alir untuk penyataan while bagi syarat berikut:
i) Ulangan adalah 4 kali
ii) Mengira nilai dan mencetak operasi

Jumlah = nilai ulangan + nilai ulangan

Penyelesaian: Carta alir

Mula
a=0, jumlah=0

while palsu
a<=3

benar
jum=a+a

Cetak “ jumlah :“

a++
Tamat

a) Proses pengiraan carta alir while adalah seperti berikut

a Jumlah (a + a) Cetakan

0 0+0 =0 Jumlah : 0

1 1+1 =2 Jumlah :2

2 2+2 =4 Jumlah :4

3 3+3 =6 Jumlah :6

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 5 drpd 21

b) Aturcara

# include <stdio.h>
main()
{
int a=0,jumlah=0;
while ( a<=3)
{
jumlah = a+a;
printf(“ Jumlah :\n",jumlah);
a++
}
return 0;
}

1.2 Gelung do while

Penyataan do while adalah sama dengan konsep penyataan while iaitu merupakan proses
pengulangan. Pengulangan berdasarkan syarat-syarat yang dikehendaki bergantung kepada
tujuan pengulangan yang dilakukan. Perbezaan di antara penyataan while dan do while
adalah, penyataan do while dijalankan terlebih dahulu dan kemudian syarat diuji. Ia
mempunyai proses penambahan atau penolokan untuk mencapai tujuan pengulangan.
Struktur penyataan do while adalah seperti rajah di bawah

Mula

Nilai awal

Pernyataan

Operasi ++
atau --

Syarat benar
do while

palsu

Tamat

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 6 drpd 21

1.2.1 Format penyataan do while dalam bahasa C

Format penyataan do while dalam bahasa C adalah seperti di bawah

#include<stdio.h>
main()
{
<pengisytiharan pembolehubah>
<penyataan do >

{
<Pernyataan while>
<Operasi Pertambahan dan Penolokan >
}
<syarat while>
return 0;
}

Format Huraian dan Contoh
#include<stdio.h> Fail pengkompil
main() Fungsi khas setiap atur cara
{ Permulaan aturcara
<perngisytiharan Mengisytiharkan pembolehubah yang terlibat .Contoh
pembolehubah> int a,b; , int nom1, nomb2;
<pernyataan do > Syarat bagi penyataan do while.
{ Permulaan bagi sub aturcara penyataan while
<pernyataan while> Penyataan untuk cetakan, contoh printf(“ Nilai a ialah
%d”,a); , printf(“ Nilai b ialah %d”,b);

Operasi Penambahan dan Operasi bagi tujuan ulangan syarat while contoh
Penolokan a++, ++a, a--, --a
} Penutup bagi sub aturcara pernyataan while
<syarat do while > Syarat bagi while, contoh while (a>3), while (b>=5),
while ( x>3) dan while (p >=1)
return 0; Fungsi mengembalikan nilai
} Penutup keseluruhan aturcara

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 7 drpd 21

1.2.2 Contoh penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan do while

Bina carta alir untuk penyataan do while bagi syarat berikut:
i) Ulangan adalah 4 kali
ii) Mengira nilai dan mencetak operasi

jumlah= nilai ulangan * 6

Penyelesaian: Carta alir

Mula

x=1,jumlah
Jumlah=x * 6

Cetak “Jumlah:”
x++

do while benar
(x<=4)

palsu

Tamat

a) Proses pengiraan carta alir do while adalah seperti berikut

x Jumlah (x * 5) Cetakan

1 1*6 =6 Jumlah : 6

2 2*6 =12 Jumlah :12

3 3*6 =18 Jumlah :18

4 4*6 =24 Jumlah :24

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 8 drpd 21

b) Aturcara

#include <stdio.h>
main()
{
int x=1,jumlah=0;
do {
jumlah = x * 6;
printf(“ Jumlah :\n",jumlah);
x++;
}
while ( x<=4)
return 0;
}

1.3 Gelung for

Pernahkah anda menyaksikan pertandingan lumba lari di stadium? Katakan pertandingan
lumba lari 1000m berganti. Jarak satu pusingan stadium adalah 500m. Oleh itu, untuk
menamatkan perlumbaan 1000m memerlukan 2 pusingan. Konsep tersebut adalah sama
dengan konsep penyataan for. Penyataan for merupakan proses pengulangan. Pengulangan
berdasarkan syarat-syarat yang dikehendaki bergantung kepada tujuan pengulangan yang
dilakukan. Ia mempunyai proses penambahan atau penolokan untuk mencapai tujuan
pengulangan. Struktur penyataan for adalah seperti rajah di bawah.

Mula

Nilai awal

palsu

Syarat
for

benar

Operasi ++
atau --

Modul 01-Kertas Penerangan Tamat 2011 (Versi 1)

Cawangan Pembangunan Kurikulum

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 9 drpd 21

1.3.1 Format penyataan for dalam bahasa C
Format penyataan for dalam bahasa C adalah seperti di bawah

#include<stdio.h>
main()
{
<pengisytiharan pembolehubah>
<syarat for><Operasi Penambahan atau Penolokan >
<Penyataan for>
return 0;
}

Format Huraian dan Contoh
#include<stdio.h> Fail pengkompil
main() Fungsi khas setiap aturcara
{ Permulaan aturcara
<pengisytiharan Mengisytiharkan pembolehubah yang terlibat. Contoh
pembolehubah> int a,b; , int nom1, nomb2;
<syarat for ><operasi Syarat bagi for dan operasi penambahan dan
penambahan atau penolokan, contoh for (a=0; a<1; a++), for (x=5;
penolokan x>1; x--)
<Pernyataan for> Penyataan untuk cetakan, contoh printf(“ Nilai a ialah
%d”,a); , printf(“ Nilai b ialah %d”,b);
return 0; Fungsi mengembalikan nilai
} Penutup keseluruhan aturcara

1.3.2 Contoh penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan for

Bina carta alir untuk penyataan for bagi aturcara sifir 2 dengan syarat
berikut :
i) Ulangan adalah 12 kali
ii) Mengira nilai dan mencetak operasi

Sifir2= nilai ulangan * 2

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 10 drpd 21

Penyelesaian: Carta alir Mula

x=1, sifir2

for palsu
x<=12

benar

Sifir2=x*2

Cetak “ x * 2 =sifir2:“

x++

Tamat

b) Proses Pengiraan carta alir for adalah seperti berikut

x Sifir 2 (x * 2=sifir 2) Cetakan
1 1 x 2 =2 1 x 2 =2
2 2 x 2=4 2 x 2=4
3 3 x 2=6 3 x 2=6
4 4 x 2 =8 4 x 2 =8
5 5 x 2 =10 5 x 2 =10
6 6 x 2 =12 6 x 2 =12
7 7 x 2 =14 7 x 2 =14
8 8 x 2 =16 8 x 2 =16
9 9 x 2 =18 9 x 2 =18
10 10 x 2 =20 10 x 2 =20
11 11 x 2 =22 11 x 2 =22
12 12 x 2 =24 12 x 2 =24

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 11 drpd 21

c) Aturcara
#include <stdio.h>
main()
{
int x, sifir2=0;
for ( x=1; x<=12, x++)

sifir2= x * 2;
printf(“ x X 2 = sifir2:\n",x, sifir2);
x++
return 0;
}

1.4 Penyataan Continue

Penyataan continue merupakan satu arahan kawalan bagi mengawal aturcara berdasarkan
syarat-syarat yang ditetapkan. Penyataan continue menyambung kembali aturcara yang
dibina selepas pernyataan syarat itu benar. Dengan kata lain, penyataan continue melangkau
penyataan selanjutnya di dalam gegelung tersebut dan meneruskan penyataan berikutnya
tanpa keluar dari gegelung tersebut. Penyataan continue boleh digunakan dengan arahan
pilihan iaitu pilihan if dan if else. Penyataan continue juga boleh digunakan dengan
penyataan while, do while dan for. Rajah dibawah menunjukkan struktur asas penyataan
continue

Mula

Nilai awal

Syarat palsu
kawalan

benar

Syarat benar
continue

palsu

Modul 01-Kertas Penerangan Tamat 2011 (Versi 1)

Cawangan Pembangunan Kurikulum

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 12 drpd 21

1.4.1 Format Penyataan Continue Dalam Bahasa Pengaturcaran C

#include<stdio.h>
main()
{

<pengisytiharan pembolehubah>
<syarat kawalan>
{
<syarat continue>
<Operasi Pertambahan dan Penolokan >
}
return 0;
}

Format Huraian dan Contoh
#include<stdio.h> Fail pengkompil
main() Fungsi khas setiap atur cara
{ Permulaan aturcara
<pengisytiharan Mengisytiharkan pembolehubah yang terlibat .Contoh
pembolehubah> int a,b; , int nom1, nomb2;
<syarat kawalan > Syarat bagi while, do while dan for, contoh while
(a>3), while (b>=5), for ( a=0; a<=4; a++)
{ Permulaan bagi sub aturcara penyataan kawalan
<syarat continue> Penyataan syarat continue, contoh if (a= =3)
continue, if (x= =10) continue

Operasi Pertambahan dan Operasi bagi tujuan ulangan syarat kawalan contoh
Penolokan a++, ++a, a--, --a
} Penutup bagi sub aturcara penyataan kawalan
return 0; Fungsi mengembalikan nilai
} Penutup keseluruhan aturcara

1.4.2 Contoh 1

Penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan continue
Bina carta alir untuk penyataan continue bagi syarat berikut :-
i) Menggunakan penyataan while
ii) Ulangan adalah 5 kali
iii) Menggunakan penyataan continue bagi syarat p==2 dan buat pengiraan

berikut:-
jumlah=nilai ulangan + 6

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 13 drpd 21

Mula
p=1, jumlah=0

while palsu
p<=5

benar

If benar
(p==2)

palsu

jumlah=p + 6

Cetak “ jumlah :“

p++

Tamat

a) Proses Pengiraan carta alir penyataan continue adalah seperti berikut:

p Jumlah (p + 6) Cetakan

1 1+6 =7 Jumlah :7

3 3+6 =9 Jumlah :9

4 4+6 =9 Jumlah :10

5 5+6=10 Jumlah:11

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 14 drpd 21

b) Aturcara

#include <stdio.h>
main()
{
int p=1, jumlah=0;
while(p<=5)
{
if ( p= = 2) continue;
jumlah = p + 6;
printf(“ Jumlah :\n”,jumlah);
}
return 0;
}

Contoh 2

Penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan continue

Bina carta alir untuk penyataan continue bagi syarat berikut :-
i) Menggunakan penyataan while
ii) Ulangan adalah 7 kali
iii) Menggunakan araha continue bagi syarat q==4 dan buat pengiraan

berikut:-
jumlah=nilai ulangan * 2

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 15 drpd 21

Mula
q=1, jumlah=0

while palsu
q<=7

benar

If benar
(q==4)

palsu

jumlah=q * 2

Cetak”jumlah”

q++

Tamat

a) Proses pengiraan carta alir penyataan continue adalah seperti berikut:

q Jumlah (q * 2) Cetakan

1 1* 2 =2 Jumlah :2

2 2* 2 =4 Jumlah :4

3 3*2 =6 Jumlah :6

5 5 * 2=10 Jumlah:10

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 16 drpd 21

b) Aturcara
#include <stdio.h>
main()
{
int q=1, jumlah=0;
while(q<=7)
{
if ( q= = 4) continue;
jumlah = q * 2;
printf(“ Jumlah :\n",jumlah);
}
return 0;
}

1.5 Penyataan break

Penyataan break merupakan satu arahan kawalan bagi mengawal aturcara berdasarkan
syarat-syarat yang ditetapkan. Penyataan break memberhentikan aturcara yang dibina.
Aturcara akan tamat. Penyataan break boleh digunakan dengan arahan pilihan iaitu pilihan if
dan if else. Penyataan break juga boleh digunakan dengan penyataan while, do while dan
for. Rajah dibawah menunjukkan struktur asas penyataan break

Mula

Nilai awal

palsu

Syarat
kawalan

benar

Syarat benar

break

palsu

Modul 01-Kertas Penerangan Tamat 2011 (Versi 1)

Cawangan Pembangunan Kurikulum

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 17 drpd 21

1.5.1 Format Penyataan Break Dalam Bahasa Pengaturcaraan C

#include<stdio.h>
main()
{

<pengisytiharan pembolehubah>
<syarat kawalan>
{
<syarat break>
<Operasi Penambahan dan Penolokan >
}
return 0;
}

Format Huraian dan Contoh
#include<stdio.h> Fail pengkompil
main() Fungsi khas setiap aturcara
{ Permulaan aturcara
<pengisytiharan Mengisytiharkan pembolehubah yang terlibat. Contoh
pembolehubah> int a,b; , int nom1, nomb2;
<syarat kawalan > Syarat bagi while, do while dan for, contoh while
(a>3), while (b>=5), for ( a=0; a<=4; a++)
{ Permulaan bagi sub aturcara penyataan kawalan
<syarat break> Penyataan syarat break, contoh if (a==2) break, if
(berhenti==0) break

Operasi Penambahan dan Operasi bagi tujuan ulangan syarat kawalan contoh
Penolokan a++, ++a, a--, --a
} Penutup bagi sub aturcara penyataan kawalan
return 0; Fungsi mengembalikan nilai
} Penutup keseluruhan aturcara

Contoh 1

Penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan break
Bina carta alir untuk penyataan break bagi syarat berikut :-
iii) Menggunakan penyataan for
iv) Ulangan adalah 5 kali
v) Menggunakan penyataan break bagi syarat a==3 dan buat pengiraan

berikut:
jumlah=nilai ulangan + 5

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 18 drpd 21

Mula

a=1, jumlah=0

For palsu
a<=5 benar

benar

If
(a==3)

break

palsu
jumlah=a + 5

Cetak “ jumlah :”

a++

Tamat

a) Proses pengiraan carta alir penyataan break adalah seperti berikut:

a Jumlah (a + 5) Cetakan

1 1+5 =6 Jumlah :6

2 2+5 =7 Jumlah :7

b) Aturcara
#include <stdio.h>
main()
{
int a=1,jumlah=0;
for ( a=1; a<=5; a++)
{
if ( a= = 3) break;
jumlah = a+5;
printf(“ Jumlah :\n",jumlah);
}
return 0;

}

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 19 drpd 21

Contoh 2

Penyelesaian masalah dan contoh aturcara penyataan break

Bina carta alir untuk penyataan break bagi syarat berikut:

i) Menggunakan penyataan while
ii) Ulangan adalah 7 kali
iii) Menggunakan penyataan break bagi syarat x= =6 dan buat pengiraan

berikut:
jumlah=nilai ulangan * 6

Mula

x=1, jumlah

while palsu
x<=7

benar benar

If
(x==6)
break

palsu

jumlah=x * 6

Cetak “ jumlah :”
x++

Tamat

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 20 drpd 21

a) Proses pengiraan carta alir penyataan break adalah seperti berikut:

x Jumlah (x * 6) Cetakan

1 1 * 6 =6 Jumlah :6

2 2 * 6 =12 Jumlah :12

3 3 * 6 =18 Jumlah :18

4 4 * 6 =24 Jumlah :24

5 5 * 6 =30 Jumlah :30

b) Aturcara

#include <stdio.h>
main()
{

int x=1,jumlah=0;
while ( x <=7)
{
if ( x= = 6) break;
jum = x * 6;
printf(“ Jumlah :\n",jumlah);
x++;
}

return 0;
}

1.6 Penyataan goto

Penyataan goto merupakan satu arahan kawalan bagi mengawal aturcara berdasarkan
syarat-syarat yang ditetapkan. Penyataan goto yang menghantar aliran ke label. Label adalah
penanda yang diikuti dengan tanda titik bertindah (:). Penyataan goto boleh digunakan
dengan arahan pilihan iaitu pilihan if dan if else.

Contoh Aturcara Penyataan Goto

#include<stdio.h> Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)
main()
{
int x=1;
mula:

if (x>5)
goto akhir;
printf(“%d”,x);
x++;
goto mula;

Modul 01-Kertas Penerangan

Kod kertas E-011-3/UPC 3312/KP7 Muka surat : 21 drpd 21

akhir:
printf(“\n”);
return 0;
}

Output yang dihasilkan dalam aturcara ini ialah
12345

1.7 Penyataan return

Pernyataan return memberitahu pengkompil untuk mengembalikan nilai jika setiap aturcara
tamat secara lazim. Contoh return 0, fungsi main mengembalikan nilai sifar memberitahu
sistem pengoperasian komputer bahawa aturcara diberhentikan tanpa sebarang ralat. Berikut
ialah satu contoh aturcara yang menggunakan pernyataan return

1.7.1 Contoh Aturcara Penyataan Return

#include<stdio>
main()
{
int no1=3,no2=7,jum;
jum:= no1+no2;
printf(“ Jumlah ialah %d”,jum);
return 0;
}

RUJUKAN :

1. Mohamad Zamberi Saad, Ku Ruhana Ku Mahamud, Norita Md. Norwawi . 1999.
Pengenalan Pengaturcaraan C. Sintok: Penerbitan Universiti Utara Malaysia

2. Marini Abu Bakar, Norleyza Jailani, Sufian Idris.1999. Pengaturcaraan C Edisi Revisi
2000.Kuala Lumpur:Prentice Hall (Singapore) Pte Ltd

Modul 01-Kertas Penerangan Cawangan Pembangunan Kurikulum 2011 (Versi 1)