วัฒนธรรมภาคเหนือ

วฒั นธรรมภาคเหนือ
northern culture

วฒั นธรรม

หมายถึง สิงทมี นุษย์เปลยี นแปลง ปรับปรุง หรือผลิตสรา้ งขนึ เพือความเจริญงอกงามในวิถแี ห่งชวี ิตของส่วนรวม ถา่ ยทอดกันได้

ความสําคญั ของวัฒนธรรม

เปนเครืองกาํ หนดพฤติกรรมของมนษุ ยใ์ นสังคม ทําใหว้ ฒั นธรรมกลายเปนสิงสําคญั และความสุข

เปนสิงบง่ บอกความความเจรญิ ก้าวหน้าและความมันคงของสังคม สามารถแสดง
ความเปนเอกลักษณข์ องสังคมนันๆได้ชดั เจน สรา้ งความผูกพันในสังคม
ให้แน่นแฟนไดเ้ ปนอยา่ งดี

เปนสิงทีชว่ ยในการดาํ เนินชวี ติ สะดวกสบายขึน ทงั นีเพราะมนุษย์ไดส้ รา้ ง
สิงตา่ งๆ ขนึ มาใชเ้ พือความเปนอยู่ของตนเองให้ดีขนึ
โดยบางอยา่ งสามารถเอาชนะธรรมชาติ เช่น การสรา้ งเขือนเพือกกั เกบ็ นาํ ไวใ้ ช้
ในการขาดแคลนและสามารถผลิตพลังงานไฟฟา เปนต้น

การดาํ รงชวี ติ

ภาคเหนือเปนดินแดนทีมอี าณาเขตกวา้ งขวาง 2 กลมุ่ ใหญ่ ๆ คอื
         

คนเมอื ง
ใช้เรียกคนทอี าศัยในบรเิ วณทีราบลุ่มแมน่ ําในเขตจงั หวดั เชียงใหม่ เชียงราย ลาํ พูน แพร่ น่าน พะเยา และแม่ฮ่องสอน
จากสภาพภูมิศาสตรอ์ ันอุดมสมบรู ณ์ คนเมอื งในภาคเหนือมอี าชีพทางการเกษตรเปนหลัก มวี ัฒนธรรมประเพณีหลายอย่าง
เกียวขอ้ งกบั การเกษตรและขนบธรรมเนยี มเก่าแก่ทีปฏบิ ตั สิ ืบต่อกนั มาแตค่ รงั ปยู ่าตายาย เช่น การนบั ถือผี

ชาวเขา
เปนชนกลุ่มน้อยเผา่ ตา่ งๆ ทีเคลือนยา้ ยเข้ามาและกระจายตัวอยู่ทวั ไปตามพืนทีสูงของภาคเหนือ ชนกลมุ่ นอ้ ยมอี ยูห่ ลายเผา่
เชน่ ม้ง ลาหู่ เปนต้น ชนเผา่ ตา่ ง ๆ มีความผกู พันกบั ปาเขา ดาํ รงชีวติ ด้วยการเพาะปลกู บนทีสูงและการเลียงสัตวม์ วี ัฒนธรรมประเพณี
เปนของตนเอง สภาพดนิ ฟาอากาศ มีส่วนกําหนดลกั ษณะทีอยูอ่ าศัยของผคู้ น ตวั เรือนมีขนาดเล็กใต้ถนุ สูง หลงั คาทรงจวั ประดับยอด
หลงั คาดว้ ยไมแ้ กะสลกั ไขวก้ นั เรียกว่า "กาแล"

การแต่งกาย

การแต่งกายของภาคเหนอื แบ่งออกเปนหลายลกั ษณะ เนืองจากการแตง่ กายมาจากคนละพืนที

หญงิ ชาวเหนอื จะนุ่งผา้ ซิน หรือผ้าถุง มคี วามยาวเกือบถงึ ตาตมุ่
ซงึ นยิ มนุ่งทงั สาวและคนแก่ ส่วนเสือจะเปนเสือคอกลม มสี ีสัน ลวดลายสวยงาม
อาจหม่ สไบทับ และเกลา้ ผม

ผชู้ ายนยิ มนุ่งนุง่ กางเกงขายาวลกั ษณะแบบกางเกงขายาวแบบ 3 ส่วน
เรียกตดิ ปากว่า "เตยี ว" "เตยี วสะดอ" หรือ "เตยี วก"ี ทําจากผ้าฝาย
ยอ้ มสีนําเงินหรือสีดํา และสวมเสือผา้ ฝายคอกลมแขนสัน แบบผา่ อก
กระดุม 5 เมด็ สีนําเงินหรอื สีดาํ ทเี รยี กวา่ เสือมอ่ ฮ่อม อาจมผี า้ คาดเอว ผา้ พาดบา่
และมผี า้ โพกศีรษะ

วฒั นธรรมการกนิ

ชาวเหนือมีวฒั นธรรมการกินคลา้ ยกับคนอสี าน คือ กนิ ข้าวเหนียวและปลาร้า ซึงภาษา
เหนือเรียกว่า "ขา้ วนงิ " และ "ฮ้า" ส่วนกรรมวิธีการปรุงอาหารของภาคเหนือจะนยิ มการต้ม
ปง แกง หมก ไมน่ ิยมใชน้ าํ มัน ส่วนอาหารขนึ ชอื เรียกว่าถ้าไดไ้ ปเทยี วต้องไปลมิ ลอง ไดแ้ ก่
นาํ พรกิ หนุ่ม, นําพริกออ่ ง, นําพรกิ นําป,ู ไส้อัว, แกงโฮะ, แกงฮังเล, แคบหมู, ผักกาดจอ
ลาบหม,ู ลาบเนอื , จินส้ม (แหนม), ข้าวซอย และขนมจนี นําเงยี ว เปนตน้

นอกจากนีชาวเหนอื ชอบกนิ หมากและอมเมยี ง
โดยนําใบเมียงทีเปนส่วนใบออ่ นมาหมักใหม้ ีรสเปรยี วอมฝาด
เมือหมกั ไดร้ ะยะเวลาทีต้องการ จะนําใบเมียงมาผสมเกลือเม็ด
หรอื นาํ ตาล แลว้ แต่ความชอบ ซึงนอกจากการอมเมียงแลว้
คนลา้ นนาโบราณมีความนิยมสูบบุหรีทีมวนดว้ ยใบตอง
มวนหนงึ ขนาดเทา่ นิวมือ และยาวเกือบคบื ชาวบา้ น
จะเรียกบหุ รีชนดิ นีว่า ขโี ย หรอื บหุ รขี ีโย ทีนยิ มสูบ
กนั มากอาจเนอื งมาจากอากาศหนาวเยน็ เพือทาํ ให้รา่ งกายอบอนุ่ ขนึ

การละเลน่

การละเล่นภาคเหนอื เปนเรืองเกียวกับ การฟอนต่างๆ ศิลปะการฟอนในภาคเหนอื จะมดี นตรพี ืนบา้ น
ประกอบ ซึงอาจมีทว่ งทํานองเปน เพลงบรรเลงล้วน หรอื เปนเพลงทมี ีการขับร้อง ประกอบรว่ มด้วย
การฟอนของภาคเหนอื แต่ก่อนมิได้มุ่งถึงการบนั เทงิ แตเ่ กดิ จากพิธกี รรมทางศาสนา และ
ความเชอื ทางประเพณี ในการบูชา ผีปยู ่าตายาย ผบี รรพบุรษุ เปนหลกั การฟอน ไดว้ ิวัฒนาการ
ไปตามยุค มาเปนการฟอนอีกหลายอยา่ ง นอกจากนนั ยังมีการเล่นกลองสะบดั ชยั การร่ายรํา ตบมะผาบ
ฟอนดาบ ฟอนเจิง หรือเชงิ ซึงมกั จะมดี นตรี และมีกลองเปนหลัก เข้าประกอบจังหวะ

ประเพณี

" ประเพณีลอยโคม "
ชาวลา้ นนาจังหวัดเชยี งใหม่ ทมี ีความเชือในการปลอ่ ย โคมลอยซงึ ทํา
ด้วยกระดาษสาติดบนโครงไม้ไผแ่ ลว้ จุดตะเกยี งไฟตรงกลางเพือให้ไอ
ความร้อนพาโคมลอยขนึ ไปในอากาศเปนการปลอ่ ยเคราะหป์ ล่อยโศก

และเรืองรา้ ย ๆ ตา่ ง ๆ ใหไ้ ปพ้นจากตวั

" ประเพณอี สู้ าว "
คาํ ว่า "อ"ู้ เปนภาษาไทยภาคเหนือแปลว่า "พุดกนั คยุ กัน สนทนากนั
สนทนากัน" ดังนนั "อู้สาว" ก็คือ พูดกบั สาว คยุ กบั สาว หรือแอ่วสาวการ

อู้สาวเปนการพดคยุ กนั เปนทํานองหรอื เปนกวีโวหาร

" ประเพณแี ลอ้ ปุ๊ ะดะก่า "
เปนการเตรยี มอาหารเพือนําไปถวาย (ทําบญุ ) ข้าวพระพุทธในวนั พระ

ของชาวไทยใหญ่

ดนตรพี ืนบา้ น

ดนตรพี ืนบา้ นมที ังการบรรเลงเพลงเดียวและรวมวง รวมถึงการขับร้องโดยไม่ใช้
ดนตรปี ระกอบ เมือฟงดนตรขี องภาคเหนอื จะรู้สึกถึงความนมุ่ นวล ออ่ นหวาน
สะท้อนใหเ้ หน็ วฒั นธรรมและชีวติ ความเปนอยขู่ องชาวเหนือทมี ีชีวิตเรยี บง่าย
อยกู่ ับธรรมชาติ เครืองดนตรที ีใช้ ไดแ้ ก่ สะล้อ ซอ ซึงและกลองแอว เปนตน้

เพลงพืนบ้านภาคเหนอื เปนเพลงทใี ห้ความรูส้ ึกนุม่ นวล ออ่ นหวาน แสดงให้เหน็
ถงึ ความเปนอยูท่ เี รยี บง่าย และมีความสนุกสนาน บางครงั อาจบรรยายถงึ
บรรยากาศธรรมชาตขิ องท้องถนิ นันดว้ ย เพลงทีนิยมร้องเล่นกนั
ได้แก่ เพลงจอ๊ ย เพลงซอ

รายชือสมาชกิ ในกล่มุ
นางสาวกณั ญาณฐั พรวิ ไธสง ม.4/18 เลขที 8
นางสาวบณั ฑิตาพร นาคดี ม.4/18 เลขที 14
นางสาวพิชชาพร แสนเทพ ม.4/18 เลขที 15
นางสาวสุนิชา แดงช่วง ม.4/18 เลขที 19
นางสาวอนันตญา รังเพีย ม.4/18 เลขที 22
นางสาวปญุ ญภัสร์ วันชยั ม.4/18 เลขที 23

Thyoaun!k