bud-canaq

konsilium

oByundağ-ıççıaxınğıaq

Anadangəlmə bud-çanaq oynağı
çıxığının profilaktikası orqanizma
anomaliyalarının yaranmasının
qarşısının alınmasında əsas
konsepsiyalardan biri kimi qəbul
edilir. Bud-çanaq oynağı çıxığı
erkən aşkar edildikdə müalicəsi
daha sadə olur. Dünyada aparılan
araşdırmaların nəticəsinə görə
xəstəliyin əsas səbəbləri arasında
irsiyyət və ya körpələrin bələnməsi
göstərilmişdir. İrsi amilləri dəyişmək
imkanımız olmasa da körpələri
bələməkdən imtina edilməsi,
diaqnozun erkən qoyulması bu
xəstəliyin qarşısını ala bilər.

28 KONSİLİUM 01/2010

konsilium

Bud-çanaq oynağı displaziyası- beləliklə xəstəliyin başvermə tezliyini
nın profilaktikası 2-3 dəfə azaldırlar.
Anadangəlmə bud-çanaq oynağı Diaqnozun erkən qoyulması və
çıxığı doğuşdan sonra bud sümüyünün düzgün müalicə ilə patalogiyanın
çanaq oynağı xaricində olması kimi tərif qarşısı alınır, normal bud-çanaq oynağı
edilirdi. Lakin bu termin qazanılmış inkişaf edir. Barlov və Ortoloni testləri
bud-çanaq oynağı çıxığı və ya çanağın doğuşdan sonrakı 3 həftə ərzində
displaziyası terminlərilə əvəz olundu. müayinənin əsasını təşkil edir. Bu
Qazanılmış bud-çanaq oynağı testlərin dəqiqliyi 4 həftədən sonra
çıxığı hər 1000 diri doğulan uşaqdan 1-4 azalır. Daha sonrakı mərhələdə abduktor
arasında təsadüf edir. Qazanılmış bud- (uzaqlaşdırıcı) əzələlərin gərginliyi
çanaq oynağı çıxığı çoxamilli etiologiyası qazanılmış bud-çanaq oynağı çıxığından
olan patologiyadır. Onun ilkin şüphələndirməlidir. Bud-çanaq
profilaktikasında əsas məqsəd doğuşdan oynağı displaziyası doğuşdan sonra ilk
əvvəlki və sonrakı mexaniki səbəblərin həftələrdə aşkar edildikdə körpələrdə
aradan qaldırılmasıdır. Doğuşdan sonra ilkin profilaktikada qalın ara bezlərinin tətbiqi istifadəsi
Sağrı gəlişli hamiləliklər doğuşdan məqsəd oynaq inkişafının qarşısını alan müalicəyə kifayət edir. Bu patologiya
əvvəlki risklərin arasında əsas yer tutur. xarici müdaxilələrdən qorunmaqdır. və oynaqda hərəkət məhdudiyyəti 4-cü
İlk hamiləlik, əkiz və ya üçüz hamiləliklər Bud-çanaq oynağının inkişafı doğuşdan aydan sonra aşkar edildikdə həkim-
də risk hesab olunur. Bu hallarda doğuş sonra 3-cü aydan etibarən zəifləyir. ortopedin müayinəsinə və əməliyyata
mütləq stasionar şəraitində həyata Körpələrin diz və bud-çanaq oynaqları ehtiyac yaranır. Patologiya 18 aydan
keçirilməlidir. Displaziya qızlarda daha doğuşdan sonra bükük və gərgin sonra aşkar edildikdə isə “açıq reduksiya”
tez-tez təsadüf edilir (5 dəfə çox); sol vəziyyətdə olur. Ona görə də oynağın kimi olduqca çətin cərrahi əməliyyat
tərəfdə daha çox rast gəlinir. Ailəsində inkişafi üçün bu vəziyyətdə qalmasına tətbiq olunur.
bud-çanaq oynağı çıxığı qeyd olunmuş və sərbəst hərəkətinə imkan vermək
körpələr də risk qrupuna daxildir. Bu lazımdır. Körpələrin bələnməsi Xəstəliyin erkən diaqnostikası
risklər nəzərə alınmalı, eyni zamanda patologiyanın inkişafında əsas amildir. üçün nə etməli?
doğuşdan sonra bütün yenidoğulmuşlar Körpələrin diz və ya bud-çanaq İnkişaf etmiş ölkələrdə klinik
bud-çanaq oynağı displaziyasının aşkar oynaqlarının fizioloji vəziyyətini pozan müayinə ilə yanaşı erkən diaqnozun
edilməsi üçün mütləq müayinədən sıx geyimlər də bud-çanaq oynağı qoyulması üçün rentgen və ultrasəs
keçməlidir. çıxığının tezliyini artırır. Yaponiyada müayinəsi kütləvi şəkildə aparılır.
son 30 ildə bələkdən imtina İlk 5 ayda körpələrin mütləq ultrasəs
Bud-çanaq Oynağı Displaziyası edilib. Yaponlar xüsusi müayinəsi tövsiyə olunur. Displazik
Riski Olan Uşaqlar ara bezindən istifadə edir, bud-çanaq oynağını aşkar etmək
yəni körpələrin bud-çanaq üçün ən effektiv üsul düzgün həyata
oynaqlarını sərbəst qoyur və keçirilmiş oynaq ultrasəs müayinəsidir.
- A na bətnində tərs duran körpələr
- A iləsində bud sümüyü çıxığı qeyd
olunanlr
- B oynunda və ya ayaqlarında
əyriliyi olanlar
- İlk qız uşağında çıxığın olma riski
sonrakı uşaqlara nisbətən daha
çoxdur.
- N ormada yeni doğulan körpələrin
ayaqları bud-çanaq və diz
oynaqlarında bükük vəziyyətdə
olur.
- Y eni doğulan körpənin bud-çanaq
oynağında bükülmə yoxdursa
bud-çanaq sümüyünün çıxığından
şübhələnmək lazımdır.
- B ud-çanaq oynağının hərəkətsizliyi Ultrasəs müayinəsi, körpələrdə bud-çanaq oynağı problemlərinin diaq-
nostikasında mühüm rol oynayır. Belə ki, USM vasitəsilə erkən diaqnoz
ciddi qarşılanmalı qoymaqla yanaşı, müayinə zamanı körpə şüalanmir və narahat olmur, yəni
müayinə ağrısız keçir. Bundan başqa analar uşaqların yanında ola bilir.

01/2010 KONSİLİUM 29

konsilium

Körpələrin Qulluğunda Nələrə Diqqət Etməli
1. A yaqların düz olması iddiası ilə istifadə olunan bələk

doğumdan sonra diz və bud-çanaq oynaqlarının təbii
büküklüyünü mane olur, bud sümüyünü çıxmağa təhrik
edir.
2. K örpənizin gücsüzlüyü və çarəsizliyindən, bələyə qarşı
çıxa bilməməsindən yalnış istifadə etməyin.
3. Hər bələnən körpənin bud-çanaq oynağı çıxmaz.
Bələyin zərərli cəhətləri bud sümüyünün çıxığı riski olan
uşaqlarda daha aydın nəzərə çarpır.
4. Körpənizin ayaqlarını uzadaraq və dizlərini tutaraq
idman etdirməyin.
5. Hər iki ayağını sıx birləşdirib, ayaqlarını uzatmaya
məcbur etməyin.

bezindən, ya da lazım olarsa müayinəsinin düzgün aparılması üçün
xüsusi bandajdan (Pavlik hamının, xüsusilə anaların öyrədilməsi
Bandajı) istifadə edilir. vacibdir. Anaların 85%-ində bud-çanaq
Bu müalicə ilə bud-çanaq oynağı displaziyasının irsi səciyyə
oynağını adətən 3 ay ərzində daşıdığı, müalicənin isə ancaq uşaq
normal vəziyyətə qaytarmaq yeridikdən sonra mümkün olduğu kimi
6 aya qədər uşaqlaın mualicəsində istifadə mümkündür. Lakin 6 aydan yanlış fikir mövcuddur.
olunan Pavlik bandajı sonra diaqnoz qoyulmuş
Profilaktikada əsas məqsəd, körpələrə
Bunun sayəsində erkən diaqnoz uşaqlarda ümumi anesteziya qulluğun düzgün aparılmasıdır.
altında “qapalı reduksiya” (oynağın Körpələri sıx geyindirməkdən, bələk və
qoyulur və konservativ müəlicə ilə yerinə yerləşdirilməsi) əməliyyatı tətbiq beşik istifadəsindən qaçınmaq lazımdır.
gecikmiş bud-çanaq oynağı çıxığı və olunur. Diaqnoz 18 aydan sonra qoyulan Onlar üçün müvafiq ara bezi və rahat
bununla bağlı fəsadların qarşısı alınır. uşaqlarda isə “açıq reduksiya” kimi geyimlər seçilməlidir. Körpələrdə uyğun
Bir çox Avropa ölkələrində bütün olduqca çətin açıq cərrahi əməliyyat daşınma və qidalanma rejimi olmalıdır.
yeni doğulan körpələr kütləvi ultrasəs tətbiq olunur.
muayinəsidən keçirilir. Bud-çanaq oynağı displaziyasının
Müalicə: Erkən diaqnoz profilaktikası və erkən diaqnostikası
qoyulduqda bud-çanaq oynağı ciddi problemlərin qarşısını alır və yaxşı
displaziyalı körpələrdə qalın ara nəticələr verir. Bu baxımdan körpələrin

Analar Üçün Tövsiyələr 4. Yeni doğulan körpənizin altını
1. Körpəniz üçün qətiyyən dəyişdirən zaman ayaqlarını
bələkdən istifadə etməyin. uzatmadan, dizləri və qalçaları
2. Körpəniz üçün istifadə etdiyiniz bükük olaraq tutun.
bezin yumşaq olmasına diqqət 5. Körpəniz çanaq sümüyü
edin. Körpənin gövdəsinin alt çıxığı təhlükəsi altındadırsa
hissəsinə rahat geyimlər geydirin. vaxt itirmədən bir ortopedistə
3. Körpənizi qucağınızda baş çəkin. Müayinə və
daşıyarkən bir əlinizi ayaqları ultrasonoqrafiya ilə erkən diaqnoz
arasından keçirərək və ya arxası qoyula bilər və adi məsləhətlərlə
sizə tərəf sinənizə söykəyərək ömür boyu sürəcək bir əlilliyin
tutun. qarşısı alına bilər.

30 KONSİLİUM 01/2010