ภาษาไทย ป.4

48

ใบความรู้เรอ่ื ง สำนวนไทย

สำนวน สภุ าษิต คำพังเพย

สุภาษติ ถอ้ ยคาหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกนั มาช้า
นานแล้ว มคี วามหมายเปน็ คตสิ อนใจ

ชา้ ๆ ไดพ้ ร้าสองเล่มงาม = ค่อยคดิ คอ่ ยทาแลว้ จะสาเร็จผลอยา่ งดี
นา้ ขึน้ ใหร้ บี ตกั
ววั หายล้อมคอก = เมอ่ื โอกาสมาถึง ควรรีบทา

ปลาหมอตายเพราะปาก = ของหายแล้วจึงคิดป้องกัน,
เรอื่ งเกิดขนึ้ แล้วจงึ หาทางป้องกัน
นา้ นิง่ ไหลลกึ
= คนทพี่ ูดพลอ่ ย หรือพดู ไม่ระวังปาก
ลกู ไม้หล่นไมไ่ กลต้น จนไดร้ บั อนั ตราย
ดูช้างให้ดูหางดูนางใหด้ ูแม่
= คนทห่ี งมิ ๆ ไม่คอ่ ยพูดจา มักจะมี
ตามใจปากมากหน้ี ความคดิ ลกึ ซง้ึ

= ลกู ย่อมไม่ต่างไปจากพ่อแม่

= ให้พิจารณาลักษณะบุคคลหรอื หญงิ
ทจ่ี ะเลอื กเปน็ คู่ครองโดยดูจากแม่
เพราะลกู มกั มีนสิ ยั ใจคอคลา้ ยแม่

= เห็นแก่กนิ จะทาใหส้ ้นิ เปลอื งมาก

49

ใบความร้เู รอ่ื ง สำนวนไทย

สำนวน สุภาษติ คำพังเพย

คำพังเพย กลมุ่ คาทกี่ ลา่ วขนึ้ ลอย ๆ มีลักษณะติชม
หรอื แสดงความคดิ เหน็ อย่างใดอย่างหนงึ่
เกลอื เปน็ หนอน
ย้อมแมวขาย = คนในบา้ นคนสนทิ หรือพวกเดยี วกนั คดิ ทรยศ
ปดิ ทองหลงั พระ
ออ้ ยเข้าปากชา้ ง = ตกแตง่ คน หรอื สง่ิ ของท่ีไม่ดีไปหลอกลวงใหผ้ อู้ น่ื
กิ้งก่าได้ทอง เช่อื วา่ ดี
ข้าวใหม่ปลามัน
กาปน้ั ทุบดิน = ทาความดโี ดยไม่เปดิ เผย

จับปลาสองมอื = สิง่ หรอื ประโยชน์ท่ตี กอย่ใู นมือแล้วไม่มที างคืน

ชงิ สกุ ก่อนหา่ ม = พอไดด้ ี หรือร่ารวยขนึ้ มากเ็ ย่อหยิ่งจองหอง
แกวง่ เทา้ หาเสย้ี น ลมื ตวั ลืม านะเดมิ ของตน

= เรยี กชว่ งเวลาท่ีสามีภรรยาเพิง่ แตง่ งานกันใหม่ ๆ

= การพดู แบบกวา้ ง ๆ อาจจะตรงประเดน็
หรือไมต่ รง เปน็ การตอบทไี่ ม่ใชค่ าตอบทผี่ ดิ
แต่เป็นการตอบทไี่ มไ่ ด้ประโยชนแ์ ก่ผ้ฟู งั

= มุ่งจะเอาใหไ้ ด้ท้ัง ๒ อยา่ งพร้อมกัน ในทีส่ ดุ ไมไ่ ด้
สกั อย่าง, เสยี่ งทาการ ๒ อย่างพร้อม ๆ กนั ซ่งึ อาจ
ล้มเหลวทัง้ ๒ อย่าง

= ทาสิ่งทย่ี ังไมส่ มควรแกว่ ยั หรือยงั ไมถ่ งึ เวลา,
มกั หมายถงึ การลักลอบไดเ้ สยี กนั ก่อนแต่งงาน

= หาเรอ่ื งเดอื ดรอ้ นใสต่ ัว

ใบงานเรอ่ื ง สำนวนไทย 50

รายวิชาภาษาไทย ช้ันประถมศกึ ษาปีที่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๖ บอกความหมายของสานวน

คาชแี้ จง ให้นักเรียนนาสานวนท่ีกาหนดใหเ้ ตมิ ลงในชอ่ งวา่ งให้ถกู ต้อง

กระต่ายตืน่ ตมู เกลอื จิม้ เกลอื

เก็บเล็กผสมนอ้ ย กนิ ปนู รอ้ นทอ้ ง

กระต่ายหมายจนั ทร์

๑. เก็บไวท้ ลี ะเลก็ ละนอ้ ย

๒. ไม่ยอมเสยี เปรยี บกัน
แก้เผ็ดใหส้ าสมกนั

๓. ผู้ชายหมายปองผู้หญิง
ทีม่ ี านะดกี ว่า

๔. ทาอาการมพี ิรุธขึน้ เอง
แสดงอาการเดอื ดร้อนข้นึ เอง

๕. คนทแี่ สดงอาการตน่ื ตกใจงา่ ย
โดยไม่ทนั สารวจใหถ้ ่องแท้กอ่ น

ใบงานเรื่อง สำนวนไทย 51

รายวชิ าภาษาไทย ช้นั ประถมศึกษาปีที่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๖ บอกความหมายของสานวน

คาช้แี จง ใหน้ ักเรยี นนาสานวนทีก่ าหนดให้เติมลงในชอ่ งว่างใหถ้ ูกตอ้ ง

คางคกขนึ้ วอ ขนมผสมนา้ ยา
เข็นครกข้ึนภเู ขา งมเข็มในมหาสมทุ ร
ข่ชี ้างจับตั๊กแตน

๑. ทงั้ ค่ดู เี ลวพอกนั จะบอกว่า
ใครดีกว่าใครไม่ได้

๒. ลงทนุ มาก แตก่ ลับไดผ้ ล
นดิ หน่อย

๓. ทางานทยี่ ากลาบากตอ้ งใช้
ความเพยี รพยายามและอดทนมาก

๔. คนจนพอได้ดขี ้ึนมา กล็ ืมตวั

๕. ค้นหาสิง่ ทีย่ ากจะคน้ หาได้

ใบงานเร่อื ง สำนวนไทย 52

รายวชิ าภาษาไทย ชัน้ ประถมศกึ ษาปีที่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๖ บอกความหมายของสานวน

คาช้ีแจง ให้นกั เรียนนาสานวนทีก่ าหนดใหเ้ ติมลงในชอ่ งวา่ งใหถ้ กู ตอ้ ง

นา้ ท่วมปาก พูดไปสองไพเบ้ยี น่งิ เสียตาลึงทอง
ได้ทขี แ่ี พะไล่ ยกภูเขาออกจากอก
ตกั บาตรอยา่ ถามพระ

๑. ไปซ้าเตมิ เยาะเยย้ เมอื่ คนอื่นเพลยี่ งพลา้ (………..……………………….)
๒. จะใหอ้ ะไรแก่คนอนื่ อย่าไปถามเขาว่าเอาไหม อยากไดไ้ หม
(……....……………………………….)
๓. พดู ไม่ได้ เกรงจะมีภยั แก่ตนหรอื ผูอ้ นื่ (………..…………..…………….)
๔. พูดไปไม่มีประโยชน์ นงิ่ เสยี ดกี วา่ สงบสยบความเคล่ือนไหว
(………..……………………..……….)
๕. โลง่ อก หมดวิตกกงั วล (…………………..…………………….)

ใบงานเร่ือง สำนวนไทย 53

รายวชิ าภาษาไทย ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๖ บอกความหมายของสานวน

คาช้แี จง ให้นกั เรยี นนาสานวนที่กาหนดให้เติมลงในชอ่ งวา่ งให้ถูกต้อง

สอนจระเข้ให้ว่ายน้า หนา้ เนอ้ื ใจเสือ
เสน้ ผมบังภูเขา เอาไม้ซีกไปงดั ไม้ซุง
เลือดข้นกว่านา้

๑. ญาติพีน่ ้องย่อมดีกวา่ คนอน่ื (………..………………………….)
๒. สอนสง่ิ ท่ีเขารูด้ หี รือถนดั อยูแ่ ล้ว (……....……………………………….)
๓. เร่ืองงา่ ย ๆ แตค่ ดิ ไมอ่ อก เหมอื นมีอะไรมาบังอยู่
(………………..…………………….)
๔. หน้าตาแสดงความเมตตา แต่ใจโหดเหี้ยม(………..………..…………….)
๕. คดั คา้ นผมู้ อี านาจ านะสูงกวา่ หรือผ้ใู หญ่กว่า มักจะล้มเหลว
(…………………..………………….)

ใบงานเรอ่ื ง สำนวนไทย 54

รายวิชาภาษาไทย ชัน้ ประถมศึกษาปที ี่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๖ บอกความหมายของสานวน

คาชี้แจง ใหน้ กั เรยี นนาอักษรหนา้ สานวน สภุ าษติ คาพงั เพยด้านซ้ายเตมิ ลงในช่องว่าง
ดา้ นขวาใหถ้ ูกตอ้ ง
___๑. ใช้จ่ายเงนิ สรุ ุ่ยสุรา่ ย ไมป่ ระหยดั
ก ฆอ้ งปากแตก ไม่เกบ็ หอมรอมริบ
ข เข้าเมืองตาหล่ิว
___๒. ฉวยเอาผลประโยชน์ของผอู้ ่ืน
ต้องหลิว่ ตาตาม โดยตัวเองไม่ได้ลงทนุ ลงแรง
ค ฝนท่ังให้เปน็ เข็ม
ฆ ไกลปนื เทยี่ ง ___๓. ทาตวั ใหเ้ หมาะกบั สภาพแวดลอ้ มที่
ง ไม่หลกั ปักไมเ้ ลน คนในสงั คมน้ันเขาทากัน
จ ตีงูให้หลังหัก
ฉ กระเชอกน้ รัว่ ___๔. เก็บความลบั ไม่อยู่ ชอบนาความลับ
ช โคแก่ชอบกนิ หญ้าอ่อน ของคนอ่นื ไปโพนทะนา
ซ ชบุ มือเปบิ
ฌ กล้านักมักบ่ิน ___๕. กล้าเกินไปมกั จะเกดิ อันตรายได้
___๖. ทาสิ่งใดแกศ่ ัตรูไมเ่ ดด็ ขาดจริงจงั

ย่อมได้รบั ผลรา้ ยภายหลัง
___๗. เพยี รพยายามสุดความสามารถ

จนสาเร็จ

___๘. ไมค่ ่อยรคู้ วามเปน็ ไปของโลก

เพราะอยหู่ า่ งไกลความเจรญิ

___๙. โลเล ไม่แน่นอน

___๑๐. ชายแก่ชอบหญงิ สาวอายุน้อย

เป็นภรรยา

55

ใบความรูเ้ รื่อง การเปรยี บเทยี บ
ภาษาไทยมาตรฐานกับภาษาถ่ิน

ภาษาถ่ิน คือ คาท่ใี ช้เรยี กภาษาทใ่ี ช้พูดกันในหมู่ผูค้ นที่อย่ใู นพื้นที่
ทางภมู ศิ าสตร์ ต่าง ๆ กนั โดยยังคงมีลักษณะเฉพาะท่สี าคญั
ของภาษานน้ั เชน่ ภาษาไทย มภี าษาถิ่นหลายภาษา ไดแ้ ก่

>>>ภาษาไทยถ่นิ เหนือ
>>>ภาษาไทยถ่นิ อีสาน
>>>ภาษาไทยถ่ินใต้
>>>ภาษาไทยกลาง หรอื ถ่ินกลาง

โดยทกุ ภาษาถ่ินยังคงใชค้ าศพั ท์ ไวยากรณ์ ทสี่ อดคล้องกนั
แต่มักจะแตกตา่ งกันในเรอื่ งของวรรณยกุ ต์ หากพื้นท่ขี องผใู้ ช้ภาษา
น้ันกวา้ ง ก็จะมีภาษาถ่ินท่ีหลากหลาย และมภี าษาถน่ิ ยอ่ ย ๆ

การเรยี นรู้ภาษาถิน่ ทาใหเ้ ราเข้าใจความหมาย
ของคาในแตล่ ะท้องถ่ิน เราอาศัยอยู่ในทอ้ งถิน่ ใด กค็ วรเรียนร้ภู าษา
ถ่นิ น้นั ไว้ เพ่ือใชต้ ิดตอ่ สือ่ สารกนั ในชวี ติ ประจาวนั และเป็นการ
อนุรกั ษภ์ าษาถ่ิน

56

ใบความรู้เร่ือง การเปรยี บเทยี บ
ภาษาไทยมาตรฐานกับภาษาถิ่น

ภาษาถน่ิ แบง่ กวา้ ง ๆ ได้ ๔ กลุ่ม ได้แก่
๑. ภาษาถ่นิ กลาง ใชพ้ ูดกนั แถบจงั หวัด ทางภาคกลางของ

ประเทศไทย เชน่ กรุงเทพมหานคร (ถือเป็นภาษาไทยมาตร าน)
สุพรรณบรุ ี กาญจนบุรี เพชรบรุ ี ฯลฯ

๒. ภาษาถน่ิ เหนือ ใช้พูดกันในจังหวัดทางภาคเหนือของ
ประเทศไทย เช่น เชียงใหม่ เชยี งราย ลาพูน ลาปาง ฯลฯ

๓. ภาษาถิน่ อสี าน ใช้พดู กันในจังหวดั ทางอีสานของประเทศ
ไทย เช่น นครราชสมี า รอ้ ยเอ็ด บรุ ีรัมย์ ฯลฯ

๔. ภาษาถ่นิ ใต้ ใช้พูดกันในจงั หวดั ทางภาคใตข้ องประเทศ
ไทย เช่น ภูเกต็ นครศรธี รรมราช ตรัง สงขลา ฯลฯ

ใบงานเร่อื งการเปรยี บเทียบภาษาไทย 57
มาตรฐานกบั ภาษาถนิ่

รายวิชาภาษาไทย ชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๗ เปรียบเทียบภาษาไทยมาตร านกบั ภาษาถน่ิ ใต้

คาชี้แจง ใหน้ ักเรียนโยงเส้นจบั คู่คาภาษาถน่ิ อสี านให้ถกู ต้อง ข้ตี ๋ัว

๑. ฉนั

๒. คิดถงึ คดิ ฮอด

๓. เธอ เบง่ิ

๔. รัก ย่าง

๕. เดนิ ขอ่ ย

๖. ดู เจา้

๗. โกหก ฮกั

๘. พูด บักหุ่ง

๙. มะละกอ เวา้

๑๐. อรอ่ ย แซ่บ

ใบงานเร่อื งการเปรยี บเทียบภาษาไทย 58
มาตรฐานกบั ภาษาถน่ิ

รายวชิ าภาษาไทย ช้ันประถมศึกษาปีที่ ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๗ เปรยี บเทียบภาษาไทยมาตร านกบั ภาษาถ่ินใต้

คาชีแ้ จง ใหน้ กั เรยี นเลือกคาที่กาหนดให้มาเตมิ ใหต้ รงกบั ภาษาถน่ิ

กดึ ฮอด บกั เส่ียว ลอกอ หยา่ นดั โกหก
บะกว้ ยเต้ด ละออ่ น ข้ฮี ก เฮ็ดเวยี ก เชญิ

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาไทยถนิ่ เหนือ

ภาษาไทยถ่นิ อีสาน ภาษาไทยถิน่ ใต้

ใบงานเร่อื งการเปรยี บเทียบภาษาไทย 59
มาตรฐานกับภาษาถิ่น

รายวชิ าภาษาไทย ช้ันประถมศกึ ษาปีท่ี ๔
ท ๔.๑ ป.๔/๗ เปรยี บเทยี บภาษาไทยมาตร านกบั ภาษาถ่นิ ใต้

คาช้แี จง ให้นกั เรียนเตมิ คาภาษาถิ่นลงในชอ่ งวา่ งใหถ้ กู ต้อง

นา้ เต้า อู้ ชมพู่ แหลง บักอ๊ึ

บกั สีดา เบงิ่ บะขะนัด แล เวา้

ขอ้ ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคอีสาน ภาคใต้

๑ พดู

๒ มอง ผอ่

๓ สับปะรด บักนดั หยา่ นัด

๔ ฝรง่ั บะแกว

๕ ฟักทอง บะน้าแกว้