02 ส่วนหน้า

(1)

คำนำ

เอกสารประกอบการสอน เล่มนี้ จัดทาข้ึนเพ่ือประกอบการเรียนการสอนในรายวิชาอรรถกถา
วเิ คราะห์ (Commentary Analysis) รหัส 602-102 ซึง่ เปน็ วิชาหนึง่ ท่ีกาหนดไว้ ในหลกั สตู ร พทุ ธ
ศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา มีค่าระดับหน่วยกิต จานวน 3 หน่วยกิต ใช้เวลาศึกษา 16
สัปดาห์ สปั ดาห์ละ 3 คาบ รวมทงั้ ส้ิน 48 คาบ

คาอธบิ ายรายวิชา คือ ศึกษาวิเคราะหโ์ ครงสร้าง เน้ือหา สังเคราะห์แก่นธรรม และตีความเนื้อหา
สาระในอรรถกถา รวมถงึ การประเมินคุณคา่ ของคมั ภีร์อรรถกถา โดยการเชอ่ื มโยงกับพระไตรปิฎกเพื่อเปน็
แนวทางในการเขียนบทความทางวิชาการ และ การทาวจิ ัยซ่งึ ไดจ้ ัดแบ่งเน้ือหาวิเคราะห์อรรถกถาออกเปน็
3 หมวด คือ 1.หมวดพระวนิ ัยปิฎก 2. พระสตุ ตนั ตปฎิ ก 3’พระอภธิ รรมปฎิ ก

ดงั นน้ั ผ้ศู ึกษาควรศกึ ษาเพมิ่ เติมจากตาราเลม่ อ่นื ๆ นามาประกอบในแต่ละบท ตลอดถงึ งานวิจยั
บทความวิชาการทเี่ กี่ยวข้องเพอ่ื จะองคค์ วามรู้ที่สมบรู ณ์ลึกซ้งึ และ ถูกตอ้ งมากขนึ้

กราบขอบพระคุณ และ ราลึกถึงบุรพาจารย์ผู้ได้ประสิทธิ์ประสาทวิชาการด้านพระพุทธศาสนา
ทกุ ท่าน และขอบพระคุณท่านผทู้ รงคณุ วุฒิทุกท่านและโดยเฉพาะอยา่ งย่ิง พระครูรัตนสุตาภรณ์, ผศ.ดร.
พระครูพิพิธจารุธรรม, ผศ.ดร. พระครูสิรริ ัตนานวุ ัตร, รศ.ดร. เป็นผู้ชแ้ี นะในการจดั ทาให้สมบรู ณม์ ากทส่ี ุด
และ เป็นประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาใหย้ ัง่ ยืนมั่นคงตลอดกาล

หวังว่า เอการสารประกอบการสอนเล่มน้ี คงจะเป็นประโยชน์แก่ผู้ศึกษาด้านพระพุทธศาสนา
และผู้สนใจทว่ั ไป

ดร.เจริญ มณจี ักร์
บณั ฑติ ศึกษา สาขาพระพทุ ธศาสนา
วทิ ยาลัยสงฆ์พทุ ธชินราช มหาวิทยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลยั

(2)

สำรบญั

เรอ่ื ง หน้า
คานา (1)
สารบญั (2)
สารบญั ตาราง (5)
สารบัญภาพ (7)
คาอธิบายสัญลักษณ์และคายอ่ (8)
แผนการสอน (9)

บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานและวิเคราะหส์ มนั ตปาสาทกิ า ภาค 3 คู่กับ พระวินัยปิฎก เลม่ 4 1
1.1 ความหมายคมั ภรี ์อรรถกถา - 3
1.2 ความสาคญั ของคมั ภรี ์อรรถกถา 4
1.3 ลาดบั ชั้นความสาคัญของแตล่ ะคมั ภรี อ์ รรถกถา 4
1.4 ความเปน็ มาของคัมภรี ์อรรถกถา 5
1.5 โครงสรา้ งเน้ือหาสมันตปาสาทิกา ภาค 1-3 คกู่ ับ เล่ม 1-8 พระวนิ ัยปฎิ ก 6
1.6 วเิ คร)าะหอ์ รรถกถาสมันตปาสาทิกา ภาค 3 คกู่ ับ พระวนิ ยั ปฎิ ก เล่ม 4 8
คาถามทา้ ยบท 16
อ้างองิ ประจาบท 17

บทที่ 2 วเิ คราะหอ์ รรถกถา ขทุ ทกนกิ าย ขทุ ทกปาฐะ คู่กับ พระสุตตนั ตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ เลม่ 25 18

2.1 วเิ คราะห์โครงสรา้ งเนือ้ หาขทุ ทกนิกาย (อรรถกถา) คูก่ ับ

โครงสรา้ งเน้ือหาขทุ ทกนิกาย (พระสุตตนั ตปิฎก) เล่ม 25 20

2.2 วเิ คราะห์สรณคมน์ และ ทสสิกขาบท อรรถกถาขทุ ทกปาฐะ (บทสวดสัน้ )

คกู่ บั พระสุตตันตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ (บทสวดส้นั ) เลม่ 25 25

คาถามทา้ ยบท 34

อา้ งองิ ประจาบท 35

บทที่ 3 วเิ คราะหอ์ รรถกถา ขุททกนิกาย ขทุ ทกปาฐะ คู่กับ พระสุตตันตปฎิ ก ขุททกปาฐะ เล่ม 25 36

3.1 วิเคราะห์เนอ้ื หาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (อาการ 32)

คกู่ บั พระสตุ ตันตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ 38

(3)

3.2 วิเคราะห์เน้อื หาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (7 ขวบ-อรหันต)์ 41

ค่กู ับพระสตุ ตันตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ 43

3.3 วิเคราะห์เนอ้ื หาอรรถกถา ขุททกปาฐะ (มงคล 38) 45

คกู่ ับพระสุตตันตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ 47

3.4 วเิ คราะห์เนื้อหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (รตนสูตร) 48

คู่กับ พระสุตตนั ตปฎิ ก ขุททกปาฐะ 50
52
3.5 วิเคราะหเ์ นื้อหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (เปรต รอบญุ ) 53

คู่กบั พระสุตตนั ตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ

3.6 วิเคราะหเ์ นื้อหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (ฝัง 4 ขมุ ทรัพย)์
คกู่ ับพระสตุ ตันตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ

3.7 วิเคราะห์เนื้อหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (การแผ่เมตตา)
คกู่ ับ พระสตุ ตันตปฎิ ก ขุททกปาฐะ
คาถามท้ายบท
อา้ งองิ ประจาบท

บทท่ี 4 วเิ คราะหอ์ รรถกถา ขุททกนิกาย (ธรรมบท, อทุ าน, อิติวุตตกะ, สตุ ตนิบาต)

คกู่ ับ พระสตุ ตนั ตปฎิ ก ขุททกนกิ าย (ธรรมบท, อุทาน, อติ วิ ุตตกะ, สุตตนบิ าต) เลม่ 25 54

4.1 ความหมายและสาระสาคญั ของแตล่ ะวรรคในธรรมบท 56

4.2 โครงสรา้ งเนือ้ หา ขุททกนิกาย (อรรถกถา) คู่กบั ขุททกนกิ าย (พระสตุ ฯ) เลม่ 25) 58

4.3 วเิ คราะห์เนอ้ื หาอรรถกถา (ธรรมบท) คู่กบั พระสตุ ตนั ตปิฎก (ธรรมบท) เล่ม 25 60

4.4 วเิ คราะห์เนอ้ื หาอรรถกถา (อุทาน) ค่กู ับ พระสุตตนั ตปิฎก (อุทาน) เล่ม 25 64

4.5 วเิ คราะหเ์ นื้อหาอรรถกถา (อิติวุตตกะ) คูก่ ับพระสตุ ตันตปฎิ ก (อิติวตุ ตกะ) เล่ม 25 66

4.6 วิเคราะห์เนอ้ื หาอรรถกถา (สุตตนบิ าต) คู่กบั พระสุตตันตปิฎก สุตตนิบาต เล่ม 25 67

คาถามทา้ ยบท 70

อา้ งอิงประจาบท 71

บทท่ี 5 วเิ คราะห์อรรถกถา (สังยุตตนกิ าย) สคาถวรรค ภาค 1, นิทานวรรค ภาค 2 72
คกู่ บั พระสตุ ตันตปิฎก (สังยุตตนิกาย) สคาถวรรค เล่ม 15, นทิ านวรรค เลม่ 16 76
5.1 โครงสร้างเนือ้ หาอรรถกถา (สังยตุ ตนกิ าย) 3 ภาค (ภาค 1-ภาค 3) 77
คูก่ ับ พระสตุ ตันตปิฎก 5 เลม่ (15-19)
5.2 วเิ คราะหอ์ รรถกถาสังยตุ ตนกิ าย สคาถวรรค ภาค 1 คูก่ บั พระสตุ ตนั ตปฎิ ก
สคาถวรรค เลม่ 15

(4)

5.3 วิเคราะห์ (อรรถกถา) สงั ยุตตนกิ าย นิทานวรรค ภาค 2 ค่กู บั พระสุตตนั ตปฎิ ก 82
88
นิทานวรรค เล่ม 16 89
คาถามทา้ ยบท
อา้ งอิงประจาบท

บทที่ 6 วิเคราะห์อรรถกถาอังคุตตรนิกาย (หวั ข้อธรรม 1-11) คกู่ ับ พระสตุ ตันตปฎิ กเลม่ 20-24 90

6.1 องั คตุ ตรนิกาย ประเภทนิบาต คู่กับ จานวนหัวข้อธรรมเท่ากนั ไว้ในนบิ าตเดียวกัน 92

6.2 โครงสรา้ งเน้ือหาอรรถกถาอังคุตตรนกิ าย (หัวข้อธรรม 1-11)

คู่กบั พระสุตตนั ตปฎิ กเลม่ 20-24 93

6.3 วิเคราะหอ์ รรถกถาอังคตุ ตรนกิ าย (หัวขอ้ ธรรม 1-11)

คู่กับ พระสุตตันตปิฎกเลม่ 20-24 94

คาถามทา้ ยบท 105

อา้ งอิงประจาบท 106

บทท่ี 7 วิเคราะห์อฏั ฐสาลนิ ี (อรรถกถา) คู่กับ ธัมมสงั คณี (พระอภธิ รรมปิฎก) 107

7.1 โครงสรา้ งเน้อื หาอัฏฐสาลินี (อรรถกถา) คู่กับ

ธัมมสังคณี (พระอภิธรรมปิฎก) ตามปรมตั ถ์ 4 และ บญั ญตั ิธรรม 1 (7 คัมภีร์) 109

7.2 โครงสรา้ งเนื้อหา อัฏฐสาลนิ ี (อรรถกถา) คู่กบั

ธมั มสังคณี (พระอภิธรรมปฎิ ก) ตามมาตกิ า (หัวขอ้ ) คือ 22 ข้อ 100 ข้อ 42 ขอ้ 116

7.3 โครงสรา้ งเน้ือหาตามคมั ภรี ์อรรถกถา (3 เล่ม) คกู่ บั

อภธิ รรม 7 คัมภรี ์ (๑๒ เลม่ คือ เลม่ 34-45) 118

7.4 วิเคราะห์โครงสรา้ งเน้อื หาอัฏฐสาลนิ ี (อรรถกถา) คกู่ ับ

ธัมมสงั คณี (พระอภิธรรมปฎิ ก) ตามปรมตั ถ์ 4 และ บัญญัติธรรม 1 118

7.5 วเิ คราะห์โครงสร้างเนือ้ หาอฏั ฐสาลนิ ี (อรรถกถา) คู่กบั

ธัมมสังคณี (พระอภิธรรมปฎิ ก) ตามกัณฑ์ (ตอน) 120

คาถามท้ายบท 123

อ้างอิงประจาบท 124

8.1 ความหมาย ความสาคัญ และความเปน็ มา คมั ภีรส์ มั โมหทวิโนทนี 125
คู่กับ คัมภีรว์ ิภงั ค์ 127

8.2 คาศพั ทต์ ่าง ๆ ทเ่ี กยี่ วข้องสมั โมหทวิโนทนี คู่กับ คมั ภรี ว์ ภิ ังค์ 128
8.3 วิธกี ารจาแนกโครงสรา้ งเน้ือหาสมั โมหวโิ นทนี (อรรถกถา) คู่กับวิภังค์

(พระอภธิ รรมปฎิ ก) เล่ม 35

(5)

8.4 โครงสรา้ งเนอ้ื หาสมั โมหวิโนทนี (อรรถกถา) 129
คกู่ ับ วิภงั ค์ (พระอภิธรรมปิฎก) เลม่ 35 132

8.5 วเิ คราะห์ขันธ์ 5 สมั โมหวโิ นทนี (อรรถกถา) คูก่ บั วภิ ังค์ (อภิธรรมมปฎิ ก) 135
138
8.6 วเิ คราะห์อายตนะ 12 สมั โมหวิโนทนี (อรรถกถา) คกู่ บั วภิ งั ค์ (อภธิ รรมมปิฎก) 142
8.7 วเิ คราะห์ธาตุ 18 สัมโมหวโิ นทนี (อรรถกถา) ค่กู ับ วภิ ังค์ (อภิธรรมมปฎิ ก) 143
144
คาถามท้ายบท
อา้ งอิงประจาบท
ประวตั ผิ เู้ ขยี น

(6)

สำรบัญตำรำง

ตาราง 1.1 ตารางโครงสรา้ งเนื้อหาสมันตปาสาทิกา ภาค 1-3 6
คกู่ บั เล่ม 1-8 พระวินยั ปิฎก 8
ตาราง 1.2 ตารางวเิ คราะหอ์ รรถกถาสมนั ตปาสาทิกา ภาค 3
คกู่ บั พระวินยั ปิฎก เลม่ 4

ตาราง 2.1 ตารางวิเคราะหโ์ ครงสร้างเนือ้ หาขุททกนิกาย (อรรถกถา)

คกู่ ับโครงสรา้ งเนื้อหาขุททกนิกาย (พระสุตตนั ตปิฎก) เล่ม 25 20

ตาราง 2.2 ตารางวิเคราะห์สรณคมน์ และ ทสสิกขาบท อรรถกถาขุททกปาฐะ (บทสวดสัน้ )

คกู่ ับ พระสตุ ตันตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ (บทสวดส้นั ) เล่ม 25 25

ตาราง 3.1 ตารางวิเคราะหเ์ นื้อหาอรรถกถา ขุททกปาฐะ (อาการ 32) 38
41
คกู่ บั พระสุตตนั ตปฎิ ก ขุททกปาฐะ 43
ตาราง 3.2 ตารางวิเคราะห์เน้ือหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (7 ขวบ-อรหันต์) 45
คกู่ ับ พระสตุ ตนั ตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ 47
48
ตาราง 3.3 ตารางวิเคราะหเ์ น้ือหาอรรถกถา ขุททกปาฐะ (มงคล 38) 50
คูก่ บั พระสุตตันตปิฎก ขุททกปาฐะ

ตาราง 3.4 ตารางวเิ คราะหเ์ น้ือหาอรรถกถา ขุททกปาฐะ (รตนสตู ร)
คู่กับ พระสุตตนั ตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ

ตาราง 3.5 ตารางวิเคราะห์เนื้อหาอรรถกถา ขุททกปาฐะ (เปรต รอบญุ )
คู่กบั พระสตุ ตันตปิฎก ขุททกปาฐะ

ตาราง 3.6 ตารางวิเคราะห์เนื้อหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (ฝงั 4 ขมุ ทรพั ย์)
ค่กู ับ พระสุตตนั ตปฎิ ก ขทุ ทกปาฐะ
ตาราง 3.7 ตารางวิเคราะหเ์ น้ือหาอรรถกถา ขทุ ทกปาฐะ (การแผเ่ มตตา)
คกู่ บั พระสุตตันตปิฎก ขทุ ทกปาฐะ

ตาราง 4.1 ตารางโครงสร้างเนอ้ื หา ขทุ ทกนิกาย (อรรถกถา) 58
คู่กบั ขทุ ทกนิกาย (พระสตุ ฯ) เลม่ 25) 60
ตาราง 4.2 ตารางวิเคราะห์เนื้อหาอรรถกถา (ธรรมบท)
คกู่ บั พระสุตตนั ตปิฎก (ธรรมบท) เล่ม 25

(7)

ตาราง 4.3 ตารางวิเคราะหเ์ น้ือหาอรรถกถา (อุทาน) 64
คู่กบั พระสุตตันตปิฎก (อุทาน) เลม่ 25 66
ตาราง 4.4 ตารางวเิ คราะห์เนื้อหาอรรถกถา (อิติวุตตกะ) 67
คู่กับพระสุตตันตปฎิ ก(อิตวิ ตุ ตกะ) เลม่ 25
ตาราง 4.5 ตารางวเิ คราะหเ์ นื้อหาอรรถกถา (สุตตนบิ าต) 76
คกู่ บั พระสุตตันตปิฎก สตุ ตนิบาต เลม่ 25
77
ตาราง 5.1 ตารางโครงสรา้ งเน้ือหาอรรถกถา (สงั ยุตตนกิ าย) 3 ภาค (ภาค 1-ภาค 3) 82
คูก่ บั พระสุตตันตปฎิ ก 5 เลม่ (15-19)
92
ตาราง 5.2 ตารางวิเคราะห์อรรถกถาสงั ยุตตนิกาย สคาถวรรค ภาค 1 93
คู่กับพระสุตตันตปฎิ ก สคาถวรรค เลม่ 15 94
ตาราง 5.3 ตารางวเิ คราะห์ (อรรถกถา) สงั ยตุ ตนิกาย นิทานวรรค ภาค 2
ค่กู ับ พระสตุ ตนั ตปิฎก นทิ านวรรค เลม่ 16 118
120
ตาราง 6.1 ตารางอังคตุ ตรนิกาย ประเภทนิบาต
คู่กับ จานวนหัวข้อธรรมเท่ากัน ไวใ้ นนบิ าตเดยี วกัน 128
ตาราง 6.2 ตารางโครงสรา้ งเนื้อหาอรรถกถาองั คตุ ตรนิกาย (หัวขอ้ ธรรม 1-11) 129
คู่กบั พระสุตตนั ตปฎิ กเล่ม 20-24
ตาราง 6.3 ตารางวเิ คราะหอ์ รรถกถาองั คุตตรนกิ าย (หวั ขอ้ ธรรม 1-11)
คู่กับ พระสตุ ตนั ตปิฎกเลม่ 20-24

ตาราง 7.1 ตารางวิเคราะห์โครงสรา้ งเนอ้ื หาอฏั ฐสาลนิ ี (อรรถกถา) คกู่ ับ
ธัมมสังคณี (พระอภธิ รรมปิฎก) ตามปรมตั ถ์ 4 และ บญั ญตั ิธรรม 1
ตาราง 7.2 ตารางวิเคราะหโ์ ครงสรา้ งเนอื้ หาอัฏฐสาลนิ ี (อรรถกถา)
คู่กับ ธมั มสงั คณี (พระอภิธรรมปิฎก) ตามกณั ฑ์ (ตอน)

ตาราง 8.1 ตารางวิธีการจาแนกโครงสรา้ งเนอื้ หาสมั โมหวิโนทนี (อรรถกถา)
คกู่ บั วิภังค์ (พระอภธิ รรมปฎิ ก) เลม่ 35
ตาราง 8.2 ตารางเนอ้ื หาสัมโมหวโิ นทนี (อรรถกถา)
คู่กบั วภิ ังค์ (พระอภธิ รรมปิฎก) เล่ม 35

ตาราง 8.3 ตารางวิเคราะห์ ขันธ์ 5 สมั โมหวิโนทนี (อรรถกถา) (8)
ค่กู บั ขนั ธ์ 5 วิภังค์ (พระอภธิ รรมปฎิ ก) เล่ม 35
ตาราง 8.4 ตาราง อายตนะ 12 สัมโมหวิโนทนี (อรรถกถา) คกู่ บั 132
อายตนะ วิภงั ค์ (พระอภธิ รรมปิฎก) เลม่ 35 135
ตาราง 8.5 ตาราง วิเคราะห์ อายตนะ 12 สัมโมหวิโนทนี (อรรถกถา) 135
คกู่ ับอายตนะ วิภังค์ (พระอภิธรรมปิฎก) เล่ม 35 138
ตาราง 8.6 ตาราง ธาตุ 18 สมั โมหวโิ นทนี (อรรถกถา) คู่กับ 139
ธาตุ 18 วภิ ังค์ (พระอภธิ รรมปิฎก) เลม่ 35
ตาราง 8.7 ตารางวเิ คราะห์ ธาตุ 18 สัมโมหวิโนทนี (อรรถกถา)
คู่กับธาตุ 18 วภิ ังค์ (พระอภธิ รรมปิฎก) เล่ม 35

สำรบัญภำพ (9)

ภาพ 7.1.1 ปรมตั ถธรรม 4 110
ภาพ 7.1.2 เจตสิก 113
ภาพ 7.1.3 รูป 28 114
ภาพ 8.1 ขนั ธ์ 5 131

(10)

คำอธิบำยสัญญำลักษณ์และคำย่อ

1. คาย่อชอ่ื คมั ภีร์พระไตรปฎิ ก

เอกสารประกอบการสอนรายวิชา อรรถกถาวิเคราะหโ์ ดยใชข้ อ้ มลู ปฐมภูมใิ ช้อ้างอิงจากคัมภีร์

พระไตรปฎิ กภาษาไทย มหาวิทยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลัย 2539 ใช้ระบบยอ่ ดังนี้

ว.ิ ม. (ไทย) = วนิ ยั ปฎิ ก มหาวรรค

ท.ี สี. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทฆี นกิ าย สลี ขนั ธวรรค

ม.ม. (ไทย) = สตุ ตนั ตปิฎก มัชฌิมนกิ าย มัชฌมิ ปัณณาสก์

ข.ุ ป. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขทุ ทกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค

อภ.ิ สง. (ไทย ) = พระอภธิ รรมปฎิ ก ธรรมสังคณี

2. คาชแี้ จงการใชห้ มายเลขในคมั ภรี พ์ ระไตรปฎิ ก
เอกสารประกอบการสอนรายวิชา อรรถกถาวิเคราะห์ เล่มน้ีใช้อักษรย่ออ้างจากคัมภีร์

พระไตรปิฎกภาษาไทย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 2539 การอ้างอิงระบบระบุ เล่ม ข้อ
หน้า ตัวอย่าง เช่น ขุ.ขุ.(ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ 25/1/6 หมายถึง เล่มท่ี 25 ข้อที่
1 หนา้ 6

(11)

รำยละเอียดของรำยวชิ ำ
วิชำ อรรถกถำวเิ ครำะห์ (Commentary Analysis)

วทิ ยาลัยสงฆพ์ ทุ ธชินราช มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลัย

1.รหัส และ รายชอ่ื วิชา 602-102 ชอ่ื วิชา อรรถกถาวิเคราะห์
2.จานวนหน่วยกิต 3 หนว่ ย 3 (3-0-3)
3.หลักสตู รและประเภทของรายวชิ า พุทธศาสตรมหาบณั ฑิต (พธ.ม.) สาขา วิชาพระพุทธศาสนา
4.อาจารย์ผรู้ บั ผดิ ชอบรายวชิ า และ อาจารย์ผสู้ อน ดร. เจริญ มณจี ักร์ ผ้รู บั ผดิ ชอบรายวชิ า/บรรยาย /
อาจารย์ประจาหลกั สตู ร
5.ภาคการศกึ ษาที่ 1 ช้นั ปที ่ี 1 ปีการศกึ ษา 2565
6. รายวชิ าทีต่ อ้ งเรียนมาก่อน (Pre-requiste) (ถา้ มี) ไมม่ ี
7. รายวชิ าที่ต้องเรยี นพร้อมกัน (Co-requiste) (ถา้ ม)ี ไม่มี
8. สถานทเี่ รียน วทิ ยาลัยสงฆพ์ ุทธชินราช มหาวทิ ยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั

9.คาอธบิ ายรายวชิ า

ศึกษาวเิ คราะห์โครงสรา้ งเนื้อหา สังเคราะห์แก่นธรรม และตคี วามเนือ้ หาสาระในอรรถกถา
รวมถงึ การประเมินคณุ ค่าของคมั ภรี อ์ รรถกถา โดยการเชือ่ มโยงกบั พระไตรปิฎก เพ่ือเป็นแนวทางในการ
เขียนบทความทางวิชาการ และ การทาวจิ ัย
10.วตั ถปุ ระสงค์รายวิชา

10.1เพอื่ ใหน้ ิสติ ตนื่ ตวั และเห็นคณุ คา่ ในการวิเคราะห์อรรถวเิ คราะห์
10.2เพื่อให้นิสติ รวู้ ธิ ีการวิเคราะหอ์ รรถกถาพระพุทธศาสนา
10.3นิสติ รูจ้ กั นาผลวเิ คราะหน์ าไปเขยี นบทความและวจิ ยั และนาเสนอสงั คม

11. วิธีการสอน
11.1 แนะนาแผนการสอน และ คาอธิบายรายวิชาและมอบหมายงาน ให้นิสติ ทารายงานบคุ คล

และงานกลุ่ม ให้นาเสนอ ใหเ้ พ่อื นรว่ มวเิ คราะห์สรุปร่วมกัน
11.2 บรรยายและใหน้ ิสติ นาเสนอรายงานรายบคุ คลและรายงานกลมุ่ หน้าชั้นเรยี น
11.3 ให้นสิ ติ พร้อมแกป้ ัญหาทเ่ี กิดขน้ึ ในขณะท่ีเรยี นวิชาอรรถกถาได้อย่างเหมาะสม

(12)

13. แผนการสอน

สปั ดาห์ หวั ข้อ/รายละเอียด จานวน การเรียนการสอน ผู้สอน
ชว่ั โมง และสือ่ ท่ใี ช้ (ถ้าม)ี

แนะนาเนื้อหารายวชิ า 3 บรรยาย ดร.เจรญิ
และ วธิ กี ารศึกษา ยกตวั อยา่ ง มณีจักร์

1 บทที่ 1 ตอบขอ้ ซักถาม

ความรู้พ้นื ฐานและวิเคราะห์ Power point

สมันตปาสาทิกา ภาค 3

คู่กบั พระวินยั ปิฎก เล่ม 4

2 บทท่ี 1 3 บรรยาย ดร.เจรญิ
ความรู้พน้ื ฐานและวเิ คราะห์ ยกตวั อยา่ งตอบ
สมนั ตปาสาทกิ า ภาค 3 คูก่ ับ ข้อซักถาม มณจี ักร์

พระวนิ ัยปิฎก เลม่ 4 Power point

3 บทที่ 2 3 บรรยาย ดร.เจริญ
วเิ คราะห์อรรถกถา ขุททกนกิ าย ยกตวั อย่าง
ขุททกปาฐะ คู่กบั พระสตุ ตันตปฎิ ก ตอบขอ้ ซกั ถาม มณีจกั ร์

ขุททกปาฐะ เลม่ 25 Power point

บทท่ี 3 บรรยาย ดร.เจรญิ

4 วิเคราะหอ์ รรถกถา ขทุ ทกนกิ าย 3 ตอบขอ้ ซักถาม มณจี ักร์

ขทุ ทกปาฐะ คู่กบั พระสุตตันตปฎิ ก รายงานบคุ คล

ขุททกปาฐะ เลม่ 25 Power point

(13)

บทที่ 4 บรรยาย ดร.เจรญิ

5 วิเคราะหอ์ รรถกถา ขทุ ทกนิกาย 3 ตอบขอ้ ซักถาม มณจี ักร์
(ธรรมบท, อุทาน, อิติวตุ ตกะ, รายงานบคุ คล
สุตตนิบาต) คกู่ บั สุตตันตปฎิ ก Power point

ขุททกนิกาย (ธรรมบท, อทุ าน,

อติ วิ ุตตกะ, สตุ ตนบิ าต) เล่ม 25

บทท่ี 4 บรรยาย ดร.เจริญ

วิเคราะห์อรรถกถา ขทุ ทกนิกาย ยกตวั อย่างตอบ มณจี ักร์

6 (ธรรมบท, อทุ าน, อิตวิ ุตตกะ, 3 ข้อซักถาม

สตุ ตนิบาต) คกู่ บั พระสตุ ตนั ตปฎิ ก รายงานบุคคล

ขุททกนิกาย (ธรรมบท, อุทาน, Power point

อติ วิ ตุ ตกะ, สตุ ตนิบาต) เลม่ 25

บทท่ี 5 บรรยาย ดร.เจริญ

วเิ คราะห์อรรถกถา (สังยตุ ตนิกาย) ยกตัวอย่างตอบ มณีจกั ร์
3 ขอ้ ซักถาม
7 สคาถวรรค ภาค 1, นิทานวรรค รายบคุ คล

ภาค 2 ค่กู ับ พระสตุ ตนั ตปฎิ ก Power point

(สังยุตตนิกาย) สคาถวรรค เล่ม 15,

นิทานวรรค เล่ม 16

8 สอบกลางภาค 3 ข้อสอบอัตนยั ดร.เจรญิ
สอบสมั ภาษณ์ มณจี กั ร์

9 บทที่ 6 บรรยาย ดร.เจริญ
วิเคราะห์อรรถกถาองั คุตตรนิกาย ยกตวั อย่าง มณจี กั ร์(

(14)

(หัวข้อธรรม 1-11) คู่กับ 3 ตอบขอ้ ซักถาม
พระสตุ ตันตปฎิ กเลม่ 20-24 รายงานกลมุ่
Power point

บทท่ี 6 บรรยายก ดร.เจริญ
อรรถกถาอังคุตตรนิกาย
10 (หัวขอ้ ธรรม 1-11) คู่กบั ตวั อยา่ ง มณีจกั ร์
พระสตุ ตนั ตปิฎกเล่ม 20-24 3 ตอบขอ้ ซกั ถาม

รายงานกลุม่

Power point

11 บทที่ 7 3 บรรยาย ดร.เจรญิ
อฏั ฐสาลนิ ี (อรรถกถา) ยกตวั อยา่ ง มณจี กั ร์

คกู่ ับ ธมั มสังคณี ตอบ

(พระอภิธรรมปฎิ ก) ข้อซักถาม

รายงานกลมุ่

Power point

12 บทที่ 7 3 บรรยาย ดร.เจริญ
วิเคราะหอ์ ฏั ฐสาลนิ ี (อรรถกถา)
ยกตวั อย่าง มณจี ักร์
ค่กู ับ ธัมมสงั คณี ตอบข้อซกั ถาม

(พระอภิธรรมปฎิ ก) รายงานกลมุ่

Power point

13 บทที่ 8 3 บรรยาย ดร.เจริญ
วเิ คราะห์ ขันธ์ 5 อายตนะ 12 ธาตุ 18 ยกตวั อย่าง มณจี ักร์

สมั โมหวิโนทนี (อรรถกถา) คู่กบั ขันธ์ 5

(15)

อายตนะ 12 ธาตุ 18 วภิ งั ค์ ตอบข้อซักถาม
(พระอภิธรรมปฎิ ก) เล่ม 35 รายงานกลมุ่
Power point
บทท่ี 8
วเิ คราะห์ ขันธ์ 5 อายตนะ บรรยาย ดร.เจริญ
14 12 ธาตุ 18 สมั โมหวโิ นทนี
(อรรถกถา) ค่กู ับ ขันธ์ 5 ยกตัวอยา่ ง มณจี กั ร์
อายตนะ 12 ธาตุ 18 วภิ งั ค์ 3 ตอบขอ้ ซกั ถาม
(พระอภิธรรมปิฎก) เล่ม 35 รายงานกลุ่ม

Power point

15 ทบทวน 3 บรรยาย ดร.เจรญิ
บรรยายสรุปเนอ้ื หาก่อนสอบ
ยกตัวอย่างตอบ มณีจักร์
ขอ้ ซกั ถาม

รายงานกลุ่ม

Power point

16 สอบปลายภาค 3 ขอ้ สอบอัตนยั ดร.เจริญ
สอบสมั ภาษณ์ มณีจกั ร์

14. แผนการประเมินผลการเรียนการสอน

ที่ ผลการ วิธกี ารประเมิน สัปดาหท์ ี่ สดั สว่ นของการ
เรียนรู้ ประเมนิ ประเมนิ

(16)

1 สอบกลางภาค 8 30 %
สอบปลายภาค 16 40 %

2 วเิ คราะห์ ค้นคว้า ตลอดภาค ๒๐ %
การนาเสนอ การศกึ ษา

รายงานบคุ คลและ

การรายงานกลุ่ม และ

ผลงานส่งงานตาม

ท่มี อบหมาย

3 การเข้าชน้ั เรยี น การมสี ว่ นร่วม ตลอดภาค ๑๐ %

อภิปราย เสนอความคิดเห็นในชน้ั เรยี น การศกึ ษา
เสนอความคิดเห็นในชั้นเรียน

15. ทรพั ยากรประกอบการเรียนการสอน

1. เอกสารและตาราหลัก
พระไตรปิฎกฉบบั มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลัย เฉลิมพระเกียรตสิ มเดจ็ พระนางเจา้ สริ ิกิต์ิ
พระบรมราชินนี าถ พุทธศกั ราช 2539
อรรถกถาภาษาไทย ฉบับมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั เฉลิมพระเกยี รติสมเด็จพระนางเจ้าสริ ิกติ ์ิ
พระบรมราชนิ นี าถ พุทธศักราช 2556