สมุดคำศัพท์เกี่ยวกับพหุวัฒนธรรมศึกษา

สมุดคำศัพท์
ทฤษฎีพหุวัฒนธรรมศึกษา

นางสาว ธนัชญา ประสพโชคชัย รหัส 640210388

1

พหุนิยม (Pluralism)
คือ แนวคิดที่เน้นแนวทางเรื่องความหลากหลายของกลุ่มคน สังคมและวัฒนธรรม
เช่น ความหลากหลายทางสังคมของชนชั้น อาชีพ ความคิด อุดมคติ วิถีชีวิต ให้
ความสำคัญแก่ความแตกต่างและบทบาทที่ถูกหลงลืมหรือละเลยในสังคมมาแต่
เดิม เช่น ในทางอุดมคติความคิด การเรียกร้องของกลุ่มสิทธิต่างๆ เช่น กลุ่มสตรี
กลุ่มอนุรักษ์สภาพแวดล้อม ความต่างทางอาหาร ความต่างทางอาชีพ และเรื่อง
ของพหุนิยมในระดับปัจเจก เช่น การเปิดเผยตัวของกลุ่มเกย์ เลสเบี้ยน การอยู่

ก่อนแต่ง การยอมรับความเท่าเทียมของสตรี ความเป็นตัวตนของวัยรุ่น

อ้างอิง : สุเทพ สุนทรเภสัช. มานุษยวิทยากับประวัติศาสตร์ : รวมความเรียง
ว่าด้วยการประยุกต์ใช้แนวความคิดและทฤษฎีทางมานุษยวิทยาในการศึกษา
ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ กรุงเทพฯ :สำนักพิมพ์โบราณ, 2540

ความหลากหลายทางวัฒนธรรม (Multiculturalism)
ความหลากหลายทางวัฒนธรรมในพรมแดนประเทศใดประเทศหนึ่ง ซึ่ง
ความหลากหลายที่เกิดขึ้นเป็นสิ่งที่รับรู้กันทั่วไปและเป็นเรื่องปกติ สังคมที่มี
ความหลากหลายทางวัฒนธรรมจะแตกต่างจากสังคมที่มีการหลอมรวมทาง
วัฒนธรรม สังคมที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมจึงมีวัฒนธรรมย่อยๆ
มากมาย คนแต่ละกลุ่มที่อาศัยอยู่ในประเทศเดียวกันจึงอาจมีวัฒนธรรมบาง
อย่างร่วมกัน แต่คนเหล่านั้นก็ยังมีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของตัวเอง

อ้างอิง : ดร.นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. คำศัพท์ทาง
มานุษยวิทยา.https://www.sac.or.th/databases/anthropology-
concepts/glossary/90

2

สังคมพหุวัฒนธรรม (Multicultural society)
สังคมที่มีประชากรตั้งแต่สองกลุ่มวัฒนธรรมขึ้นไป แต่ละกลุ่มจะมีลักษณะ
วัฒนธรรม เป็นของตนเอง มีอัตลักษณ์และชุมชนของตนเอง แต่ในบางครั้งอาจมี
ลักษณะที่ซ้อนทับกันระหว่างกลุ่ม ซึ่ง ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มอาจเป็นเรื่อง
ของการพึ่งพิงทางอ านาจ หรือเป็นความสัมพันธ์ที่ไม่เท่าเทียมกัน (ด้วยฐานะ
ทางเศรษฐกิจ สถานภาพทางสังคม การศึกษา และอิทธิพลทางการเมือง)

อ้างอิง : แพร ศิริศักดิ์ ดำเกิง.แนวคิดพหุวัฒนธรรม
(Multiculturalism).มหาวิทยาลัย
ศิลปกร.https://peaceresourcecollaborative.org/wp-
content/uploads/2020/02/.doc6279.pdf

ความหลากหลายทางเพศ (LGBTQI )
ย่อมาจาก Lesbian, Gay, Bisexual,Transgender, Intersex and
Queer โดยที่ เลสเบี้ยน (Lesbian) หมายถึง ผู้หญิงที่รักผู้หญิง เกย์(Gay)
หมายถึง ผู้ชายที่รักผู้ชาย คนรักสองเพศ (Bisexual) หมายถึง บุคคลที่รักได้
ทั้งผู้ชายและ ผู้หญิง คนข้ามเพศ (Transgender) หมายถึง บุคคลที่รู้สึกพึง
พอใจกับเพศภาวะหรืออัตลักษณ์ทางเพศ ที่ตรงข้ามกับเพศกำเนิดของตน
คนที่มีเพศกำกวม (Intersex) หมายถึง บุคคลที่เกิดมาพร้อมสรีระทางเพศ
หรืออวัยวะสืบพันธุ์ที่กำกวมหรืออาจมีลักษณะที่ไม่ตรงกับเพศชายหรือหญิง
หรือมีอวัยวะ สืบพันธุ์ทั้งสองเพศ และเควียร์(Queer) หมายถึง บุคคลที่มี

ความภูมิใจในอัตลักษณ์ที่แตกต่าง

อ้างอิง : นางสาวอัญมณี สัจจาสัย. ความหลากหลายทางเพศ ตอนที่ ๑
เพศสภาพ และ LGBTQI คือ
อะไร.https://www.parliament.go.th/ewtadmin/ewt/elaw_parc
y/ewt_dl_link.php?nid=2649

3

โลกาภิวัตน (Globalization)
หมายถึง กระบวนการหลายมิติที่สินคา และบริการ เงินทุน บุคคล ขอ สนเทศ
(Information) และความคิดไหลเวียนขา มพรมแดนของประเทศหนึ่งไปยังอีก
ประเทศหนึ่ งทําใหเ กิดการรวมตัวกันหรือการผสมผสานกันของระบบเศรษฐกิจ

และสังคม หรืออาจหมายถึง ความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม สังคม และ
เศรษฐกิจ อันเปน ผลมาจากการคาระหวา งประเทศ อาจโอน ยา ยเงินลงทุนอยาง

รวดเร็วและการพัฒนาการคมนาคมติดตอท ว่ั โลกใหเปน ไปอยา งรวดเร็ว

อ้างอิง : อาจารยดร.พรชัย ดานวิวัฒน์.(2549).วิชาโลกาภิวัตนและผลกระ
ทบตอประเทศไทย.https://www.led.go.th/train_law/2/171149a.pdf

คนชายขอบ (marginal people)
กลุ่มคนที่มีชีวิตอยู่กึ่งกลางหรือ ห่างไกลจากศูนย์กลางทั้งในทางภูมิศาสตร์
และ สังคมวัฒนธรรม ในทางภูมิศาสตร์ “คนชายขอบ” มักจะเป็นกลุ่มคนที่
ต้องเคลื่อนย้ายจากภูมิลำเนา ดั้งเดิมด้วยเหตุผลทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ
การเมือง และสังคมวัฒนธรรม การตั้งถิ่นฐาน การประกอบ อาชีพ หรือวิถี
ชีวิตของคนกลุ่มนี้ต้องเผชิญกับ การแก่งแย่งแข่งขันเพื่อเข้าถึงทรัพยากรที่

มีอยู่ อย่างจำกัด ถูกกีดกันและเอารัดเอาเปรียบจาก คนกลุ่มใหญ่ซึ่งอยู่
อาศัยในดินแดนหรือเขต ภูมิศาสตร์นั้นมาก่อน

อ้างอิง : พัชรี กล่อมเมือง.(2562).คนชายขอบ: ชาวไทยเชื้อสายมลายูใน
สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ Marginal People: Thai-Malayu Residents
in the Three Southernmost Provinces.วารสารวิชาการ
มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, 3

4

ชนกลุ่มน้อย (minority group)
กลุ่มคน ซึ่งกำหนดโดยขนาดหรือส่วนของประชากรว่ามี จำนวนน้อยกว่า
ประชากรส่วนใหญ่ กล่าวคือเป็น ชนกลุ่มน้อย ซึ่งมีแบบอย่างวัฒนธรรมย่อยอยู่
ภายในสังคมใหญ่ ชนกลุ่มน้อยต่างๆ มีเอกลักษณ์ หรือพันธะผูกพันด้วยเชื้อชาติ
สัญชาติ ศาสนา หรือ ลักษณะอื่นๆ ทางวัฒนธรรมที่เห็นได้ชัดเจนว่าต่างไป จาก
ชนกลุ่มใหญ่ของสังคม และได้รับการปฏิบัติ ไม่เท่าเทียมกับชนกลุ่มใหญ่

อ้างอิง : พัชรี กล่อมเมือง.(2562).คนชายขอบ: ชาวไทยเชื้อสายมลายูใน
สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ Marginal People: Thai-Malayu Residents
in the Three Southernmost Provinces.วารสารวิชาการ
มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, 5-6

การกลืนกลาย (Assimilation)
เป็นคำที่ใช้กับชนอพยพ เข้าไปตั้งถิ่นฐานในดินแดนใหม่ เช่นกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง
ๆ ที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในสหรัฐ ประเพณีใหม่และทัศนคติก็จะได้รับจากการ

ติดต่อและการสนทนาปราศรัย แต่การรับวัฒนธรรมใหม่ไม่ได้เป็นสิ่งที่เกิดขึ้น
ทางเดียว ชนอพยพแต่ละกลุ่มต่างก็มีส่วนในการนำวัฒนธรรมของตนเองเข้ามา
ผสานกับวัฒนธรรมในสังคมใหม่ด้วย การกลืนกลายมักจะเป็นกระบวนการที่ค่อย
เป็นค่อยไปและมากน้อยตามแต่สถานการณ์ การการผสานกลืนที่สมบูรณ์เกิดขึ้น

เมื่อสังคมไม่อาจจะแยกระหว่างผู้ตั้งถิ่นฐานอยู่เดิมและผู้ที่เข้ามาใหม่ได้



อ้างอิง : การกลืนกลายทางวัฒนธรรม. สืบค้นเมื่อ 1 พฤศจิกายน 2565, จาก
วิกิพีเดีย
https://www.duhoctrungquoc.vn/wiki/th/

5

วัฒนธรรม (Culture)
วัฒนธรรมคือวิถีชีวิตซึ่ง มีทั้งที่เป็นนามธรรมและรูปธรรมเป็นสิ่งที่จับต้องมอง
เห็นได้ วัฒนธรรมที่เป็นรูปธรรมจะปรากฏในรูปของวัตถุส่วน วัฒนธรรมที่เป็น
นามธรรมคือพฤติกรรมและที่จับต้องหรือยากที่จะมองเห็นได้ในทันที ได้แก่
ความรู้สึก คุณค่า ปรัชญา ความเชื่อ และสิ่งศักดิ์ สิทธิ์ ซึ่งทั้ง 2 ส่วนจะประกอบ

อยู่ในวิถี ชีวิตของคนในสังคม

อ้างอิง : ครูรุจน์หาเรือนทรง. วัฒนธรรมไทย Thai Culture. [เว็บบล็อก].
สืบค้นจาก
https://www.sw2.ac.th/images/user/root/soc31101/7soc.pdf

การลำเอียงทางเพศแบบเป็นปฏิปักษ์ (hostile sexism)
คือ การเกิดความรู้สึกเกลียดชัง เป็นศัตรู ดูถูกและประณามหยามเหยียด โดยการ

รับรู้หรือความรู้สึกเช่นนี้จะเกิดกับผู้หญิงที่มีบทบาทขัดกับจารีตประเพณี หรือ
แสดงออกในเชิงควบคุมอำนาจเหนือผู้ชาย เช่น ผู้หญิงทำงาน (ซึ่งถูกมองว่ามี
ลักษณะนิสัยทางลบ เช่น ความอิจฉา โหดร้าย) หรือผู้หญิงที่มีลักษณะยั่วยวน

และก่อให้เกิดความปรารถนาทางเพศ



อ้างอิง : Psychology CU. การเหยียดเพศแบบแยกขั้ว - Ambivalent
sexism. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก
https://web.facebook.com/PsychologyChula/photos/a.897311197049
961/1076543629126716/?type=3&_rdc=1&_rdr

6

การขัดแย้งทางวัฒนธรรม (Cultural Conflict)
เป็นคำที่ใช้เรียกรวมๆของความตึงเครียด ความแตกร้าว ความเห็นที่ไม่ตรงกันอัน
เกิดจากการพบกันของวัฒนธรรมที่มีความแตกต่างกัน หากการสร้างกลุ่มประชากร
ซึ่งเป็นมาตรหลักของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศใน สมัยปัจจุบัน ให้เกิดเป็น

รูปเป็นร่างอาศัยเงื่อนไขหลักอย่างหนึ่งคือความเหมือนกันของ วัฒนธรรม ก็จะ
สามารถแยกกลุ่มประชากรสองกลุ่มได้โดยอัตโนมัติอาศัยความต่างทางวัฒนธรรม
เนื่องจากประชากรแต่ละคนจะซึมซับเอาวัฒนธรรมของกลุ่มที่ตนเองอยู่เข้าไปใน
บุคลิกของตนไม่มากก็น้อย ทำให้เป็นธรรมดาที่ระหว่างปัจเจกชนซึ่งอยู่ในกลุ่ม

ประชากรที่ต่างกันมี แนวทางความคิดและการกระทำที่ต่างกัน

อ้างอิง : ความขัดแย้งทางวัฒนธรรม. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก
https://sites.google.com/site/reconflict/thbthwn-
wrrnkrrm/khwam-khad-yaeng-thang-wathnthrrm

ท้องถิ่นนิยม (Localism)
เป็นกระแสของชุมชนท้องถิ่นที่มีรากฐานทางทรัพยากร ภูมิปัญญา พัฒนาการ
และประวัติศาสตร์การดำรงอยู่ของตนเอง ขณะเดียวกันก็เป็นท้องถิ่นที่ไม่หยุด
นิ่ง ตายตัว เป็นท้องถิ่นที่เต็มไปด้วยความแตกต่างหลากหลาย สลับซับซ้อน
นอกจากนี้ ท้องถิ่นยังเชื่อมโยงสัมพันธ์กันเองทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง สังคม
วัฒนธรรมและภูมินิเวศน์ รวมทั้งเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับภูมิภาค ชาติ นานาชาติ

และโลกอย่างแยกกันไม่ออก

อ้างอิง : ดร.สุพัฒพงศ์ แย้มอิ่ม. ท้องถิ่นนิยม: การเมืองท้องถิ่นในกระแสการ
ช่วงชิงของการเมืองระดับชาติ. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก
https://web.facebook.com/472253316181087/posts/392117947462177
0/?_rdc=1&_rdr

7

อัตลักษณ์ทางเพศ (sexual identity)
ความคิดของบุคคลในแง่ของคนที่ชอบหรือมีเสน่ห์ทางเพศ บางครั้งอัตลักษณ์ทาง
เพศ อาจส่อถึง รสนิยมทางเพศ เมื่อผู้คนระบุหรือไม่ระบุตัวด้วยรสนิยมทางเพศ
หรือเลือกที่จะไม่ระบุด้วยรสนิยมทางเพศ อัตลักษณ์ทางเพศและพฤติกรรมทาง
เพศมีความคล้ายกัน แต่ก็มีความโดดเด่นด้วยอัตลักษณ์ที่อ้างถึงความคิดของแต่ละ

บุคคลเกี่ยวกับพฤติกรรมของตัวเอง พฤติกรรมที่อ้างถึงการกระทำทางเพศของ
แต่ละบุคคลและรสนิยมทางเพศหมายถึงความรู้สึกรักใคร่และดึงดูดทางเพศต่อ
บุคคล เพศตรงข้าม เพศเดียวกัน ทั้งสองเพศ มากกว่าหนึ่งเพศหรือไม่รักใครเลย
อัตลักษณ์ทางเพศ ครอบคลุมถึงสิ่งบ่งชี้ทุกอย่างทั้งทางด้านกายภาพภายนอกซึ่ง
สามารถสังเกตเห็นได้โดยง่าย และทางด้านจิตใจที่เป็นนามธรรม เช่น หน้าอก
อวัยวะเพศ น้ำเสียง ความสูง ความแข็งแรง ความอ่อนไหว ความอ่อนหวาน ความ
ก้าวร้าว ซึ่งแต่ละเพศจะมีอัตลักษณ์ที่แตกต่างกันไปเป็นลักษณะเฉพาะที่เกิดขึ้น

ตามธรรมชาติหรือพันธุกรรม



อ้างอิง : อัตลักษณ์ทางเพศ. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2565, จากวิกิพีเดีย
https://th.wikipedia.org/wiki/

หม้อหลอม (Melting pot)
ถูกนำมาใช้เพื่ออธิบายการหลอมรวมของเชื้อชาติชาติพันธุ์และวัฒนธรรมที่แตก

ต่างกัน มันถูกใช้ร่วมกันกับแนวคิดของสหรัฐอเมริกาในฐานะที่เป็นอุดมคติ
สาธารณรัฐและ " เมืองบนเนินเขา " หรือใหม่ดินแดนเป็นคำเปรียบเทียบ
สำหรับกระบวนการในอุดมคติของการอพยพและการล่าอาณานิคมโดยเชื้อ
ชาติวัฒนธรรมและ "เชื้อชาติ" ที่แตกต่างกัน (อาจครอบคลุมถึงความเป็นชาติ

ชาติพันธุ์และมุมมองที่เหยียดผิวของมนุษยชาติ)



อ้างอิง : hmong. หม้อหลอมละลาย. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก
https://hmong.in.th/wiki/Melting_pot

8

ความเหลื่อมล้ำ (Inequality)
ภาวะของความไม่เท่าเทียมกัน ในแง่ของ สถานะ สิทธิ และโอกาส คำว่า
ความเหลื่อมล้ำที่เจาะจงโดยเฉพาะเศรษฐกิจมักหมายถึง ความเหลื่อมล้ำ
ทางรายรับ หรือในความหมายที่กว้างกว่านั้นคือ ความเหลื่อมล้ำในบริบท

การใช้ชีวิต ความเหลื่อมล้ำในนิยามอื่นๆเช่น สิทธิ หรือ กฎหมาย





อ้างอิง : ลงทุนศาสตร์. ความเหลื่อมล้ำคืออะไร และวัดจากอะไรได้บ้าง. [เว็บ
บล็อก]. สืบค้นจาก
https://www.investerest.co/society/inequality/

การศึกษาพหุวัฒนธรรม (multicultural education)
ให้ความสําคัญกับกลุ่มวัฒนธรรมต่าง ๆ ในสังคมและคุณูปการของกลุ่มต่าง ๆ ที่

ไม่เฉพาะเจาะจงกับกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง เป้าหมายหลักคือ ลดอคติความลําเอียง
โดยช่วยให้ผู้เรียนปรับตัวเข้ากับความหลากหลายให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทําได้
และให้เรียนรู้ถึงความสําคัญของความเสมอภาคทางอํานาจและความเป็นธรรม
ทางสังคมสําหรับคนทุกกลุ่มวัฒนธรรม และมุ่งให้เกิดการกระจายอํานาจที่เสมอ
ภาคหรือเป็นธรรมในโรงเรียนและในสังคม รูปแบบนี้เน้นย้ําให้ปัจเจกบุคคล

สามารถอยู่ร่วมกันได้

อ้างอิง : อาจารย์ ดร.พิสิษฏ์ นาสี. (2653). 100310 การศึกษาพหุวัฒนธรรม
(Multicultural Education). บทที่ 3 แนวคิดหลักของการศึกษาพหุวัฒนธรรม,
47-51

9

แนวคิดเสรีนิยม (liberal multiculturalism)
จะเน้นการยอมรับและชื่นชมความหลากหลายทางวัฒนธรรม หากแต่ยังอยู่ใน
ระดับผิวเผิน โดยมุ่งเน้นที่กิจกรรมสร้างความเข้าใจระหว่างกลุ่ม การลดความขัด
แย้งเพื่อให้คนกลุ่มใหญ่และคนกลุ่มน้อยอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข โดยผ่าน

กิจกรรมที่ส่งเสริมการยอมรับ และการเคารพความแตกต่างทางเชื้อชาติ
วัฒนธรรม ประเพณี ภาษา

อ้างอิง : อาจารย์ ดร.พิสิษฏ์ นาสี. (2653). 100310 การศึกษาพหุวัฒนธรรม
(Multicultural Education). บทที่ 2 แนวคิดต่อความหลากหลายทาง
วัฒนธรรม, 36

แนวคิดอนุรักษนิยม (conservatism)
คติ จารีต ทัศนะทางการเมืองที่ต้องการรักษาสิ่งต่าง ๆ ที่ดํารงอยู่ไว้เช่นเดิม ด้วย
ความเชื่อที่ว่าสิ่ง ๆ นั้นดีงามในตัวหรือดีกว่าทางเลือกแบบอื่น ๆ เป็นสิ่งที่มั่นคง
ปลอดภัยและไว้วางใจรักใคร่ แนวคิดอนุรักษนิยมจึงเป็นทัศนะต่อสังคมวัฒนธรรม
การเมือง (วิทยากร เชียงกูล, 2543) เช่น มุ่งรักษาประเพณีหรือมรดกตกทอด อาทิ
ความเชื่อ ธรรมเนียมปฏิบัติ นิยมการจรรโลงระบบอาวุโสและชนชั้น โดยแนวคิดนี้
จะให้ความสําคัญกับวัฒนธรรมทั่วไป เช่น อาหาร เครื่องแต่งกาย ดนตรี งานฝีมือ

การละเล่น ภาษา เทศกาล เป็นต้น

อ้างอิง : อาจารย์ ดร.พิสิษฏ์ นาสี. (2653). 100310 การศึกษาพหุวัฒนธรรม
(Multicultural Education). บทที่ 2 แนวคิดต่อความหลากหลายทาง
วัฒนธรรม, 28

10

ทฤษฎีแนววิพากษ์ (critical theory )
เป็นสำนักคิดที่เน้นย้ำการประเมินสะท้อนและการวิพากษ์สังคมและวัฒนธรรม
โดยการประยุกต์ความรู้จาก สังคมศาสตร์ และ มนุษยศาสตร์ คำว่า "ทฤษฎีแนว
วิพากษ์" มีสองความหมาย ที่มีจุดกำเนิดและประวัติศาสตร์ต่างกัน คำแรกกำเนิด
ในวิชา สังคมวิทยา และอีกคำหนึ่งกำเนิดในวิชา วรรณคดีวิจารณ์ โดยที่มีการใช้
และประยุกต์เป็นคำรวม ๆ ที่สามารถอธิบายทฤษฎีที่ตั้งอยู่บนการวิพากษ์ ฉะนั้น
นักทฤษฎี มักซ์ ฮอร์คไฮเมอร์ (Max Horkheimer) อธิบายว่าทฤษฎีหนึ่งเป็น
แนววิพากษ์ตราบเท่าที่ทฤษฎีนั้นมุ่ง " ปลดปล่อยมนุษย์จากพฤติการณ์ท่ทำให้

เป็นทาส"

อ้างอิง : ทฤษฎีแนววิพากษ์. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2565. [เว็บบล็อก]. สืบค้น
จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/ทฤษฎีแนววิพากษ์

ความเท่าเทียม (Equity)
มุ่งไปที่การส่งเสริมสิทธิ เชิงบวก เพื่อให้เกิดความเท่าเทียมทางโอกาส เพราะแม้
ความเป็นคนเหมือนกันตามหลักความเสมอภาค แต่คนก็แตกต่าง มีโอกาสที่แตก

ต่าง และทำให้เข้าถึงสิทธิไม่เท่ากัน

อ้างอิง : Jusnet - Just Society Network เครือข่ายวิชาการเพื่อสังคมเป็น
ธรรม. #ความเสมอภาค กับ #ความเท่าเทียม. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก
https://web.facebook.com/jusnetthai/posts/