Materi Ajar Cerita Legenda Basa Jawa Kelas VIII Semester I

BAHAN AJAR BASA JAWA

CERITA
LEGENDA

SMP Kelas VIII Semester 1

DENING:
AINUL MISBAH

Kompetensi inti

1. Menghargai dan menghayati ajaran agama yang
dianutnya

2.Menghargai dan menghayati perilaku jujur,
disiplin, tanggung jawab, peduli (toleransi, gotong
royong), santun, percaya diri, dalam berinteraksi
secara efektif dengan lingkungan sosial dan alam
dalam jangkauan pergaulan dan keberadaannya

3. . Memahami dan menerapkan pengetahuan
(faktual, konseptual, dan prosedural) berdasarkan
rasa ingin tahunya tentang ilmu pengetahuan,
teknologi, seni, budaya terkait dengan fenomena
dan kejadian nyata

4. Mencoba, mengolah, dan menyaji dalam ranah
konkret (menggunakan, mengurai, merangkai,
memodifikasi, dan membuat) dan ranah abstrak
(menulis, membaca, menghitung, menggambar, dan
mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di
sekolah dan sumber lain yang sama dalam sudut
pandang/teori.

#BahanAjar

#Legenda

A. Kompetensi Dasar

- Memahami isi teks cerita legenda
- Menceritakan kembali cerita legenda.

B. Indikator Pencapaian Kompetensi

- Membaca pemahaman teks legenda.
- Mengartikan kata-kata yang dianggap
sulit.
- Menuliskan pokok-pokok isi bacaan
teks legenda.
- Menceritakan kembali teks legenda
secara lisan dalam ragam krama.

C. Ancas
Pasinaon

1.Sawise siswa nyinau materi lan
nyemak video iki siswa saged
maos lan mangerteni wujud
cerita legenda.
2.Sawise nyianoni materi lan
nyemak Video iki siswa saged
memahami lan nulis isi teks cerita
legenda.
3. Sawise nyianoni materi lan
nyemak Video iki siswa bisa
menceritakan kembali cerita
legenda.
4. Sawise nyianoni materi lan
nyemak Video iki siswa bisa
ngartekake tembung sing angel.

Bahan Ajar Materi Legenda

D. Pandom
Pasinaon

Sadurunge mlebu ing materi pasinaon,
luwih becik para siswa mengerti pandom
pasinaon iki. Ing ngisor iki bab-bab kang
kudu digatekake :

1. Dedonga sadurunge miwiti
pasinaon.

2. Para siswa maca pandom
pasinaon ing materi iki. Upama arupa
kompetensi dasar, indikator
pencapaian kompetensi, lan ancas
pasinaon.

3. Menawa anggone sinau ana kang
ora dimangerti bisa nyuwun pirsa
marang guru.

4. Para siswa bisa gladhen soal ing
bagean gladhen. KKMipun menika 70.

5. Menawa bijine isih kurang saka
KKM, coba gladhen maneh materi iki.

kelas VIII Semester I

Materi Ajar

Apa Kuwi Crita
Legenda?

Legenda (Latin: legere) yaiku crita
rakyat kang isine paraga,

prastawa, utawa papan tartamtu
kang nyampurake fakta sejarah
lan mitos. Mulane, legenda asring

dianggep minangka "sejarah"
bebarengan. Nanging, amarga ora
ditulis, critane wis kleru saengga

asring beda karo crita asline.
Mula, yen legendha mau

didadekake bahan rekonstruksi
sejarah, mula legendha kudu
diresiki dhisik saka perangan-

perangan kang ngandhut ciri-ciri
folklor.

Banjur apa wae jinis-
jinise legenda?

Macem-macem jinis
legenda, yaiku:

1. Legenda Agama
Legenda wong suci Kristen, wong
mursid, wong suci sing nyebarake
agama Islam. Salah satunggaling tuladha
inggih menika cariyos babagan wali
sanga ing tanah Jawi ingkang kathah
ngrembaka ing masarakat. Saliyané iku,
uga ana tinggalané kang awujud makam
utawa kang diarani keramat. Gegayutan
karo jinis legendha iki, yen digatekake
pengelompokan kang asring ditindakake
dening Rusyana dkk, salah sijine kalebu
ing golongan legenda agama iki, yaiku
ing ngendi legenda nyebarake agama
Islam.

2. Legenda Kegaiban
Legenda gaib iki nyritakake kapercayan
marang alam gaib. Tuladhane legendha gaib
yaiku crita Nyi Roro Kidul, panguwasa ing
pesisir Kidul.

3. Legenda Perseorangan

Legenda kang bakal nyritakake paraga-

paraga tartamtu kang bakal dianggep dening

kang nduweni crita iku pancen kedadeyan.

Menawi dipunpirsani legendha golongan

menika utawi dipunbandingaken kaliyan

pengelompokan legendha miturut Rusyana

dkk, badhe dipunlebetaken wonten ing

golongan ingkang kaping kalih inggih menika

legendha pahlawan pembangunan

masyarakat utawi budaya. Legenda menika

asring dipunsebat kados mekaten kanthi

pertimbangan bilih kalih kelompok menika

saged nyariosaken babagan tokoh lan ugi

tiyang ingkang nindakaken perkawis

ingkang taksih dipunanggep leres dening

masarakat umum.

4. Legenda Lokal
Legenda Setempat Legendha utawa crita
kang ana gegayutane karo panggonan,
jeneng panggonan utawa wujud topografi,
yaiku ing endi wujud lumahing sawijining
dhaerah, apa perbukitan, jurang utawa
sapanunggalane.

Legenda lokal iki ing ngendi kelas legenda
paling akeh. Kaya sing diandharake ing
ndhuwur, sing paling penting kanggo riset
sejarah, tradhisi lisan ora sejatine
kasunyatan.

Anggenipun manggihaken kasunyatan

menika angel sanget, mliginipun sumber

seratan, amargi saged dipunmangertosi ing

wiwitanipun cariyoscariyos menika

dipunmangertosi ing masarakat, dereng

akrab kaliyan tradhisi nyerat.

Ayo didelok lan dirungokake
vidheo saka tautan link ing
ngisor iki:



https://youtu.be/d7AdLCYkieg

Ciri - ciri Legenda

Legenda yaiku crita rakyat kang
nduweni ciri-ciri:
a. Dening sing nduweni crita dianggep
minangka prastawa sing pancen
kedadeyan.
b. Alam sekuler (dunia) dumadi ing jaman
biyen lan kedadeyan ing donya kaya
sing kita kenal saiki.
c. Paraga utama ing legenda yaiku
manungsa.
d. Sejarah, sacara kolektif, tegese
sejarah sing wis akeh kleru amarga
bisa uga beda banget karo crita asline.
e. Bersifat Migrasi, migrasi iku bisa
mubeng-mubeng saengga dikenal ing
macem-macem wilayah.
f. Siklus ing alam, yaiku klompok crita
sing ngubengi paraga utawa prastawa
tartamtu, contone ing Jawa legenda
babagan spanduk.

Struktur Legenda Ing ngisor

iki sawetara struktur saka

legenda, kalebu ing ngisor iki:

1. Orientasi, yaiku wiwitane

crita fabel. Orientasi kasebut

ngemot pambuka crita fabel,

kayata pambuka latar,

pambuka paraga, lan latar

panggonan lan wektu.

2. Komplikasi, yaiku klimaks

crita, ngemot puncak

masalah sing dialami paraga.

3. Resolusi, ngemot

pemecahan masalah sing

dialami dening paraga.

Unsur-unsur Legenda

Unsur Intrinsik Ing ngisor iki sawetara unsur
legenda, yaiku:
1. Tema, gagasan dhasar kang nyengkuyung
sawijining karakter sastra lan ana ing teks.
2. Paraga, paraga ing crita fiksi. Paraga
sajrone crita nduweni kalungguhan strategis
minangka pembawa lan pengirim pesen,
pesen, utawa samubarang kang sengaja
diwedharake marang pamaos.
3. Alur utawa plot, prastawa-prastawa kang
dituduhake ing crita kang ora prasaja.
Kedadeyan-kedadeyan mau ditata amarga
ana sebab lan akibat ing crita.
4. Setting, setting inggih menika dhasaring
kadadosan prastawa ing salebeting cariyos.
Setting menika kaperang dados tiga, inggih
menika setting papan, setting wekdal, saha
setting swasana.
5. Sudut pandang, sudut pandang inggih menika
posisi utawi cara panganggit ngandharaken
prastawa ingkang wonten ing cariyos
6. Amanat, amanat kang dikarepake
pengarang marang pamaos.

Unsur Ekstrinsik
Unsur ekstrinsik yaiku unsur
pambangun sanjabane crita
kayata ngenani kondisi budaya,
sosial, ekonomi, nilai-nilai kang
ana ing masyarakat. Kang
biyasane ana sajrone carita
yaiku unsur biografi, unsur
sosial lan unsur nilai.

ing ngisor iki link kangge
maos crita legenda Roro
Jonggrang

,https://drive.google.com/file/d
/1qakBmrfSZMie5TSUPz5eu1
pP0OfnRFCk/view?
usp=drivesdk

Roro Jonggrang
Ing jaman biyen ana kerajaan gedhe sing
jenenge Prambanan. Rakyate Prambanan
iku ayem lan tentrem sing dipimpin karo
Prabu Baka.

Nanging kerajaan Prambanan diserang
karo kerajaan Pengging. Prabu Baka lan
pasukane kalah amarga kurang
persiapane. Prabu Baka lan pasukane
mati amarga kena karo senjatane
Bandung Bandowoso. Kerajaan Pengging
lan pasukane seneng amarga isok
naklukno kerajaan Prambanan.
Pada wektu Bandung Bandowoso ing
kerajaan Prambanan, deweke ndelok
putri sing ayu banget. Putri iku jenenge
Roro Jonggrang, putri Prabu Baka.
Langsung Bandung Bandowoso nglamar
Roro Jonggrang.
"Roro Jonggrang, apa awakmu gelem dadi
permaisuriku?" Jare Bandung Bandowoso.
Roro Jonggrang nanggepi pertanyaane
Bandung Bandowoso "Aku gelem dadi
permaisurimu, tapi ana syarate."

"Apa iku syarate?" Jare Bandung

Bandowoso.

"Gawekno aku 1000 candi tapi wektune

sakwengi!" Jare Roro Jonggrang.

Ing bengi, Bandung Bandowoso ngumpulno

anak buahe yaiku jin lan setan. Sawise

ngerungokno perintahe Bandung

Bandowoso, jin lan setan langsung nggarap

sing diperintaake karo Bandung

Bandowoso. Roro Jonggrang ndelengi

pekerjaane Bandung Bandowoso. Roro

Jonggrang wedi kalo Bandung Bandowoso

iso nggarap permintaake dewe. Roro

Jonggrang langsung ngumpulno dayang-

dayange.

Roro Jonggrang mau ngongkon dayange

mbakar jerami, munikno lesung lan

naburno bunga sing wangi. Jin lan setan

mau wedi lan disangkakno wis esok. Jin lan

setan langsung mbalek. Asline candine iku

wis ana 999, tapi kurang 1.

Bandung Bandowoso mangkel nang Roro

Jonggrang amarga wis mbujuk deweke.

Langsung bandung Bandowoso ngesabda

Roro Jonggrang dadi patung lan ngganepi

1000 candi.

Gladhen
Saka teks carita Sankuriang ing dhuwur,
wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki!
1. Sapa wae paraga-paraga kang ana ing
crita legenda “Sankuriang”!
2. Jlentrehna watake para paraga ing crita
legenda “Sankuriang”!
3. Andharna kanthi ringkes crita legenda
“Sankuriang”!
4. Pitutur apa kang bisa kapethik saka
crita legenda “sankuriang”!

Refleksi
Sabanjure maca materi ing dhuwur, apa
kang durung dimangerteni saka materi ing
dhuwur? Apa wae unsur intrinsik sajrone
carita legenda sankuriang?

Ringkesan
Legenda mujudake crita rakyat kang
diprecaya dening akeh wong, amarga
legendha nduweni latar crita kang kapethik
saka crita kang bener, utawa crita kang
pancen kedadeyan ing jaman biyen.Kisah-kisah
legenda dianggep minangka sejarah kolektif.
Nanging suwe-suwe, legenda kasebut asring
beda karo crita asline, amarga critane ora
ditulis.
Legendha yaiku crita tradhisional kang
nyritakake paraga sejarah, wong suci,
makhluk gaib, unsur mitologi utawa fenomena
alam, sing biasane ana gegayutane karo
keajaiban, kesaktian utawa keistimewaan
para paraga ing legendha.

Daftar Pustaka
https://www.fimela.com/lifestyle/read/445086
0/pengerti an-ciri-ciri-dan-jenis-legenda-yang-
harus-dipelajari
https://id.wikipedia.org/wiki/Legenda
https://www.dosenpendidikan.co.id/legendaada
lah/#:~:text=Ciri%2DCiri%20Legenda-,Legenda
%20merupakan%20cerita%20rakyat%20yang
%20me
miliki%20ciri%2Dciri%20yaitu%20sebagai,seper
ti%2 0yang%20kita%20kenal%20sekarang.