หน่วยการเรียนรู้ที่ 1

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 1

ประวตั ิศาสตร์ไทยเป็นการศึกษาเรื่องราวในอดีตของมนุษย์
นกั ประวตั ิศาสตร์ไดก้ าหนดเวลาและยคุ สมยั ทางประวตั ิศาสตร์
ข้ึนมา เช่น กาหนดเวลาเป็นปี ศกั ราช หรือกาหนดเป็น
สหสั วรรษ ศตวรรษ และทศวรรษ

ในการกาหนดยคุ สมยั นกั ประวตั ิศาสตร์ไดถ้ ือเอาลกั ษณะเด่น
ของเหตุการณ์เป็นเกณฑเ์ พ่อื ใหส้ ามารถเขา้ ใจและจดจายคุ สมยั น้นั ๆ
ได้ ประวตั ิศาสตร์จึงมีความสาคญั ซ่ึงจะช่วยใหผ้ ศู้ ึกษาเกิดความ
เขา้ ใจง่ายและตรงกนั

1. ความสาคญั ของเวลาและยคุ สมัยทาง
ประวัตศิ าสตร์

 ในการศึกษาประวัติศาสตร์จะมีความเก่ียวข้องกับ
เวลา เพราะประวตั ิศาสตร์เป็ นการศึกษาเร่ืองราวในอดีตของ
มนุษย์ โดยศึกษาว่ามนุษยม์ ีวิถีชีวิตอยา่ งไร มีความคิดอะไร มี
ผลงานใดบา้ ง และการสร้างสรรคผ์ ลงานน้นั ไดม้ ีผลกระทบต่อ
พฒั นาการของมนุษยใ์ นอดีตและปัจจุบนั อยา่ งไร จึงอาจกล่าวได้
ว่าการดาเนินชีวิตดา้ นต่าง ๆ ของมนุษยอ์ ยู่ภายใตเ้ งื่อนไขของ
เวลามาโดยตลอด แต่การท่ีมนุษยส์ ามารถส่ือสารกนั ไดเ้ ร่ืองเวลา
ก็เพราะมนุษยม์ ีความเขา้ ใจพ้ืนฐานเก่ียวกบั ระบบการบอกเวลา
ตรงกนั

 ในสมยั ประวตั ิศาสตร์ไทยท่ีมีระยะเวลาหลายร้อย
ปี และเกิดเหตุการณ์ทางประวตั ิศาสตร์ที่สาคญั มากมาย นกั
ประวตั ิศาสตร์จึงไดก้ าหนดช่วงเวลาและยคุ สมยั ทาง
ประวตั ิศาสตร์ข้ึนเพื่อใหง้ ่ายแก่การจดจา เพือ่ ใหเ้ ขา้ ใจเหตุการณ์
ตรงกนั และเพอื่ ใหร้ ู้ลกั ษณะเด่นของยคุ สมยั ทางประวตั ิศาสตร์
น้นั ๆ ตลอดจนใหค้ วามสาคญั ต่อปี ศกั ราช โดยกาหนดเวลาเป็น
พทุ ธศกั ราช (พ.ศ.) จุลศกั ราช (จ.ศ.) เป็นตน้

2. การนับและการเทยี บศักราช
ในประวัตศิ าสตร์ไทย



การนบั ศกั ราชแบบไทยมีอยู่ 4 แบบ ซ่ึงสามารถแบ่งไดด้ งั น้ี

พ.ศ. ใชก้ นั แพร่หลายในประเทศท่ีประชาชนนบั ถือ

พระพทุ ธศาสนา เช่น ไทย ลาว พม่าและกมั พชู า โดย

ไทยเร่ิมใช้ พ.ศ. มาต้งั แต่สมยั อยธุ ยาในสมยั สมเดจ็ พระ
นารายณ์มหาราชและใชอ้ ยา่ งเป็นทางการในสมยั รัชกาลท่ี

6 เป็นตน้ มาจนถึงปัจจุบนั ประเทศไทยเริ่มนบั พ.ศ. 1 เม่ือ
พระพทุ ธเจา้ เสดจ็ ดบั ขนั ธ์ปรินิพพานไปแลว้ 1 ปี

มหาศักราช (ม.ศ.)



 ม.ศ. เป็นศกั ราชท่ีเร่ิมใชใ้ นอินเดียโดยพระเจา้ กนิษ
กะแห่งราชวงศก์ ษุ าณะทรงต้งั ข้ึน และต่อมาไดแ้ พร่หลาย
ไปยงั ดินแดนท่ีไดร้ ับอารยธรรมอินเดียมหาศกั ราชพบมาก
ในจารึกสมยั สุโขทยั และจารึกในดินแดนไทยรุ่นแรก ๆ
การเทียบมหาศกั ราชเป็น พ.ศ. ใหบ้ วกดว้ ย 621

จุลศักราช (จ.ศ.)

 จ.ศ. เป็นศกั ราชของพมา่ สมยั พกุ ามก่อนแพร่เข้า
มาในดินแดนประเทศไทย นิยมใช้ในหลกั ฐานทาง
ประวตั ิศาสตร์ไทยสมยั ตา่ ง ๆ ทงั้ สมยั
สโุ ขทยั อยธุ ยา รัตนโกสินทร์ตอนต้น และล้านนา
การเทยี บจลุ ศกั ราชเป็น พ.ศ. ให้บวกด้วย 1181

รัตนโกสนิ ทร์ (ร.ศ.)



 ร.ศ. เป็นศกั ราชทีพ่ ระบาทสมเดจ็ พระ
จลุ จอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั ทรงมีพระราชดาริขนั้ ใช้ในกลางรัช
สมยั ของพระองค์ โดยเริ่มนบั ร.ศ. 1 ในปีท่สี ถาปนา
กรุงรัตนโกสนิ ทร์เป็นราชธานี คอื พ.ศ. 2325
การเทยี บรัตนโกสินทร์ศกเป็น พ.ศ. ให้บวกด้วย 2324

3. การนับและการเทยี บศักราชใน
ประวัตศิ าสตร์สากล

คริสต์ศักราช (ค.ศ.)

 เริ่มนบั ศกั ราชท่ี ๑ โดยนบั เม่ือพระเยชูศาสนาของศาสนา
คริสตป์ ระสูติหลงั พทุ ธศกั ราช ๕๔๓ ปี เป็นศกั ราชที่ใชก้ นั
แพร่หลายทวั่ โลกอนั เนื่องมาจากประเทศมหาอานาจ เช่น องั กฤษ
และฝร่ังเศสใชค้ ริสตศ์ กั ราชเม่ือเขา้ ไปจบั จองอาณานิคมจึงนา
คริสตศ์ กั ราชเขา้ ไปดินแดนน้นั ดว้ ยหลกั ฐานที่ปรากฏ เช่น
หนงั สือสญั ญาทางพระราชไมตรีประเทศองั กฤษ แล ประเทศ
สยาม คริสตศ์ กั ราช ๑๘๒๖ และหนงั สือสญั ญาทางพระราช
ไมตรีประเทศอเมริกา แล ประเทศสยาม คริสตศ์ กั ราช ๑๘๓๓
เป็ นตน้

ฮิจเราะห์ศักราช(ฮ.ศ.)

เป็นการนบั ศกั ราชที่ประเทศส่วนใหญ่นบั ถือศาสนาอิสลาม
เร่ิมนบั ฮิจเราะห์ศกั ราชท่ี ๑ในปี ที่ท่านนบีมูฮามดั พร้อมกบั สาวก
อพยพจากเมืองเมกกะไปอยทู่ ี่เมืองเมดินะ ฮิจเราะห์ศกั ราช มีเคาะ
ลีฟฮ์ โอมาร์ หรือกาหลิบ โอมาร์ เป็นผกู้ ่อต้งั ชาวมุสลิมทวั่ โลก
ใชฮ้ ิจเราะห์ศกั ราชในการประกอบพธิ ีกรรมทางศาสนาของตน

ถา้ ตอ้ งการทราบวา่ ฮ.ศ.จะตรงกบั พ.ศ.ใดใหบ้ วกดว้ ย
1122 เช่น ฮ.ศ 1430+1122= พ.ศ.2552 และ จะตรงกบั ค.ศ.ใดให้
บวกดว้ ย 579 เช่น ฮ.ศ. 1430+579= ค.ศ.2009

1122 1122

การนับศักราชแบบต่างๆ ในบางครัง้

บางเหตุการณ์กไ็ ม่ได้ระบุความชัดเจนไว้ แต่

อาจกล่าวการนับเวลาอย่างกว้างๆ ไว้ ซ่งึ นิยม
เรียกกนั ใน 3 รูปแบบ ดังนี้

 1.ทศวรรษ (decade) คือ

รอบ 10 ปี นบั จากศกั ราชท่ีลงทา้ ยดว้ ย
1 ไปจนถึงศกั ราชที่ลงทา้ ยดว้ ย 0

 เช่น ทศวรรษที่ 1990 ตาม
คริสตศ์ กั ราช หมายถึง ค.ศ.1991-2000

2.ศตวรรษ (Century) คือ รอบ

100ปี นบั จากศกั ราชท่ีลงทา้ ย 1 ไป
จนครบ 100ปี ในศกั ราชท่ีลงทา้ ย
ดว้ ย 00 เช่น พทุ ธศตวรรษที่26 คือ
พ.ศ.2501-2600

3.สหัสวรรษ (Millenium)

คือ รอบ 1000 ปี ศกั ราชท่ีครบแตล่ ะ
สหสั วรรษ จะลงทา้ ยดว้ ย000 เช่น
สหสั วรรษที่ 2 นบั ตามพุทธศกั ราช
คือ พ.ศ. 1001-2000

ตวั อยา่ ง

เวลาที่ปรากฏในศลิ าจารึกวา่ “ 1205 ศก ปี
มะแม พอ่ ขนุ รามคาแหง หาใคร่ใจในใจ
แลใสล่ ายสอื ไทยนี”้
เป็นศกั ราชใด
เทยี บเป็นพทุ ธศกั ราชใด

“พอ่ ขนุ รามคาแหงทรงคิดประดิษฐอ์ กั ษรไทยข้ึน ในปี มหาศกั ราช
๑๒๐๕ ซ่ึงตรงกบั ปี ........................ต่อมาในปี มหาศกั ราช ๑๒๑๔
(.......................) พอ่ ขนุ รามคาแหงทรงใหช้ ่างนาหินทรายแป้งมาทาพระแท่น
ชื่อ พระแท่นมนงั คศิลาบาตร ต้งั ไวท้ ่ีกลางดงตาล ในวนั พระแปดค่า สิบหา้ ค่า
จะนิมนตพ์ ระเถระข้ึนนงั่ บนพระแท่นแลว้ แสดงธรรมใหล้ ูกจา้ วลูกขนุ ไพร่ฟ้า
ขา้ ไท ท่วยป่ัง ท่วยนางท้งั หลายไดส้ ดบั ตรับฟัง ในวนั ธรรมดาพอ่ ขนุ
รามคาแหง ทรงข้ึนประทบั นง่ั วา่ ราชการงานเมือง และตดั สินคดีความท่ีไพร่
ฟ้าหนา้ ปกมาร้องทุกข์ ทรงโปรดใหแ้ ขวนกระด่ิงไว้ เพอื่ ใหผ้ ทู้ ี่มีความทุกข์

ร้อนมาสั่นกระดิ่งร้องทุกข”์

“พอ่ ขนุ พระรามคาแหง ลกู พอ่ ขนุ ศรีอินทรา
ทติ ย์เป็นขนุ ในเมืองศรีสชั ชนาลยั สโุ ขทยั ทงั้ มาก
กาวลาว แลไทยเมืองใต้หล้าฟ้าฎ... ไทยชาวอชู าว
ของมาออก ๑๒๐๗ ศกปีกนุ ให้ขดุ เอาพระธาตอุ อก
ทงั้ หลายเหน็ กระทาบชู าบาเรอแก่พระธาตไุ ด้เดือน
หกวนั จงึ่ เอาลงฝังในกลางเมืองศรีสชั ชนาลยั กอ่
พระเจดีย์เหนือหกเข้าจง่ึ แล้ว”

เป็นศกั ราชใด.........................
เทียบเป็นพทุ ธศกั ราชใด...........................

“ศกั ราช 712 ขาลศก วนั 6 ฯ 5 ค่า
เวลารุ่งแล้ว 3 นาฬิกา 9 บาท แรกสถาปนา
พระนครศรีอยธุ ยา”

เป็นศกั ราชใด
เทียบเป็นพทุ ธศกั ราชใด



ชนตึกเวลิ ดเ์ ทรดเซ็นเตอร์ยา่ นธุรกิจใจ
กลางมหานครนิวยอร์ก ประเทศ
สหรัฐอเมริกา ทาใหต้ ึกสูงระฟ้าถล่มลง
มาในพริบตา เหลือเพียงความทรงจา
ส่งผลใหผ้ คู้ นตอ้ งบาดเจบ็ ลม้ ตายมากมาย
เป็นขา่ วใหญ่ไปทว่ั โลก

ศกั ราชที่เกี่ยวขอ้ ง คือ

วกิ ฤตการณ์ ร.ศ. 112 เป็นเหตกุ ารณ์ร้ายแรงมากใน
ประวตั ศิ าสตร์ไทย โดยสาเหตเุ กิดจากฝร่ังเศสต้องการขยาย
อิทธิพลครอบครองลาว เพื่อหวงั ใช้แมน่ า้ โขงท่ีไหลผา่ นลาวเป็น
เส้นทางไปสจู่ ีน ซง่ึ เป็นตลาดการค้าท่ีสาคญั แตข่ ณะนนั้ ลาวเป็น
ประเทศราชของไทย ฝร่ังเศสได้อ้างสทิ ธิเหนือดนิ แดนฝ่ังซ้ายแมน่ า้
โขง ในวนั ท่ี 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2436 ฝรั่งเศสได้สง่ เรือรบ 2
ลาเข้าไปในแม่นา้ เจ้าพระยาเพอ่ื บีบบงั คบั ให้ไทยทาตามข้อเสนอจงึ
เกิดการปะทะกนั และเรือรบของฝร่ังเศสได้แลน่ เข้ามาถงึ กรุงเทพฯ
โดยทตู ฝร่ังเศสได้ยื่นข้อเสนอแก่ไทยหลายข้อ แตไ่ ทยรับเพียงบาง
ข้อ ฝรั่งเศสจงึ สง่ เรือรบปิดอา่ วไทย จนไทยต้องยอมทาสนธิสญั ญา

ท่ีทาให้เราต้องเสียผลประโยชน์

 ศกั ราชที่เก่ียวข้อง คือ

 เทียบเป็นพทุ ธศกั ราช คอื

จงเทียบศกั ราชตอ่ ไปนี ้

1. ม.ศ. 1320 = พ.ศ.
2. พ.ศ. 2310 = ม.ศ.
3. จ.ศ. 1010 = พ.ศ.
4. พ.ศ. 1800 = จ.ศ.
5. ฮ.ศ. 577 = พ.ศ.
6. พ.ศ. 2530 = ฮ.ศ.
7. ม.ศ. 1345 = พ.ศ.
8. พ.ศ. 2539 = ม.ศ.
9. จ.ศ. 1253 = พ.ศ.