E-Book วิชาวิทยาศาสตร์ ป.3 หน่วยที่ 2 ชีวิตของมนุษย์และสัตว์ เรื่องที่ 2 วัฏจักรชีวิตของสัตว์

เป้าหมายการเรียนรู้

1. สร้างแบบจาลองบรรยายวฏั จกั รชวี ติ ของสัตว์ และเปรียบเทยี บวฎั จกั รชีวติ
ของสัตวบ์ างชนิดได

2. ตระหนกั ถึงคุณค่าของชวี ิตสตั ว์ โดยไมท่ าใหว้ ัฎจกั รของสตั ว์เปลี่ยนแปลงไป

วฏั จักรของสตั ว์

สตั ว์ เปน็ สง่ิ มชี ีวติ ทเ่ี จรญิ เตบิ โตและสืบพนั ธุม์ ลี กู หลานเพือ่ ดารงเผ่าพันธใ์ุ หค้ งอยู่

ตอ่ ไปได้ในช่วงของการเจริญเตบิ โต สัตวท์ ุกชนิดจะมีการเปลยี่ นแปลงรปู ร่าง บางชนดิ
เปลย่ี นแปลงมาก บางชนิดเปลี่ยนแปลงน้อย การเปลย่ี นแปลงทเี่ กดิ ขนึ้ นีเ้ รียกวา่ วัฎจักร
ชวี ิตของสัตว์ ซึ่งจะเกดิ ข้ึนหมนุ เวยี นต่อกันไปเช่นนเ้ี ร่อื ยๆ

วัฏจักรชวี ิตของสตั ว์เป็นการเปลย่ี นแปลง
รูปร่าง ขนาด และการเจรญิ เตบิ โตท่จี ะเกิด
หมนุ เวียนไปเรอ่ื ยๆ เราสามารถแบ่งวัฎจักรชวี ติ
ของสตั วต์ ามลักษณะการออกลูก ไดเ้ ป็น 2 แบบ
คือ สตั ว์ออกเปน็ ไขแ่ ละสัตวอ์ อกลกู เป็นตัว

คาถาม วฏั จักรชวี ิตของสัตวแ์ ตล่ ะชนิด มีลกั ษณะเหมอื นกันหรือไม่ อย่างไร

วฏั จกั รชวี ิตของสตั ว์ออกลกู เปน็ ไข่

เมื่อสัตวต์ วั เมยี ออกไข่ ตวั ออ่ นจะฟกั ออกจากไข่ แล้วเจรญิ เตบิ โต
เป็นตัวเตม็ วยั สัตวก์ ล่มุ นีส้ ามารถแบง่ วฏั จกั รชีวิตออกเป็น 2 แบบ ดงั น้ี

1 สัตว์ออกลูกเป็นไขท่ ี่มีวฏั จกั รชีวิต 3 ระยะ
2 สตั วอ์ อกลูกเปน็ ไข่ที่มวี ฏั จกั รชีวิต 4 ระยะ

สตั วอ์ อกลูกเป็นไข่ที่มวี ัฏจักรชีวติ 3 ระยะ

กล่มุ ที่ 1 เมื่อตัวอ่อนฟกั ออก กลุ่มที่ 2 เมอ่ื ตวั ออ่ นฟักออกจากไข่
จากไขแ่ ล้ว จะมลี กั ษณะคลา้ ย แลว้ ตัวอ่อนจะมีการเปล่ยี นแปลง
กบั พ่อแม่ เช่น ไก่ จ้งิ จก งู ปลา รูปรา่ งจนถงึ ตัวเต็มวัยจึงจะมี
ตกั๊ แตน แมลงสาบ ลักษณะเหมอื นพอ่ แม่ เชน่ กบ

วฏั จกั รชวี ติ ของไก่

ไข่ (ระยะที่ 1) คอื ระยะที่เซลล์ ตัวอ่อน (ระยะที่ 2) คือ ระยะท่ี
สบื พันธข์ องเพศเมียปฏิสนธกิ ับ ตวั ออ่ นฟักออกจากไข่

เซลลส์ ืบพันธุ์ของเพศผู้

วัฏจกั รชีวิตของกบ ตวั เตม็ วัย (ระยะท่ี 3) คือ ระยะทเ่ี จรญิ เตบิ โต วัฏจกั รชีวติ ของต๊กั แตน
เต็มที่ พร้อมสืบพนั ธุแ์ ละขยายพนั ธ์ุ

ไข่ ตัก๊ แตน ไข่
กบ ตัวออ่ น

ลกู ออ๊ ด

สตั วอ์ อกลูกเป็นไขท่ ่ีมวี ฏั จกั รชีวิต 4 ระยะ วฏั จกั รชวี ิตของผเี สื้อ

สตั วอ์ อกลกู เปน็ ไข่ท่ีมีวัฏจกั รชวี ติ 4 ระยะ เช่น ผเี สื้อ แมลงวนั เต่าทอง ไข่ ลูกน้า
ยงุ ด้วงกวา่ ง หิง่ หอ้ ย สตั วก์ ลมุ่ นี้เม่ือฟักออกจากไข่แล้ว ตวั อ่อนจะมกี าร ยงุ
เปล่ียนแปลงรูปรา่ ง จนเมื่อถงึ ตัวเต็มวัยจะมีลักษณะเหมอื นพ่อแม่
ตวั โมง่
วฏั จกั รชวี ิตของผเี ส้ือ

ตวั ออ่ น (ระยะท่ี 2) คือ ระยะทต่ี วั
อ่อนฟกั ออกจากไข่

วัฏจักรชีวติ ของผเี สื้อ

ไข่ (ระยะที่ 1) คอื ดกั แด้ (ระยะท่ี 3) คือ ตวั ออ่ น
ระยะทเี่ ซลลส์ ืบพนั ธ์ของ ตวั ออ่ นระยะสดุ ทา้ ยท่รี อ
เพศเมยี ปฏิสนธกิ บั เซลล์ ลอกคราบ เพอ่ื เจรญิ เป็น ไข่

สบื พนั ธ์ขุ องเพศผู้ ตัวเต็มวัย

เตา่ ทอง ดักแด้

ตวั เตม็ วัย (ระยะท่ี 4) คือ ระยะที่เจริญเตบิ โต
เต็มที่ พรอ้ มสืบพนั ธแุ์ ละขยายพันธุ์

วัฏจกั รชวี ติ ของสตั วอ์ อกลูกเป็นตวั

หลังจากการปฏิสนธแิ ลว้ สตั ว์ตัวเมียจะตัง้ ทอ้ ง และเมอ่ื ถึงเวลาจะออกลกู เป็น
ตวั อ่อนท่ีมลี ักษณะคล้ายพอ่ แม่ แต่มขี นาดเลก็ กวา่ และอวยั วะตา่ งๆ ยังเจริญเติบโต
ไมเ่ ตม็ ท่ี ระหว่างทีต่ วั อ่อนพฒั นาไปเปน็ ตัวเตม็ วยั จะมีการเปลย่ี นแปลงรูปร่างไม่
มากนัก ซงึ่ วฏั จักรชวี ิตของสัตวอ์ อกลูกเป็นตัวมี 2 ระยะ ได้แก่

1 2

สตั วเ์ ลี้ยงลกู ดว้ ยนา้ นม เช่น สนุ ขั ปลาบางชนดิ เช่น ปลาเขม็
แมว ช้าง มา้ วัว ควาย หนู วาฬ ปลาหางนกยูง ปลาสอด
โลมา พะยูน แมวนา้ คน

วฏั จักรชีวิตของสุนขั

ตัวอ่อน (ระยะที่ 1) คือ ตัวออ่ นท่อี อกจาก ตวั เตม็ วยั (ระยะที่ 2) คอื ระยะทีเ่ จริญเตบิ โต
ท้องแม่จะมลี ักษณะคลา้ ยพอ่ แม่แต่มขี นาดเลก็ เตม็ ท่ีจะมขี นาดตวั และอวัยวะต่างๆ เหมือน
กว่าและอวยั วะต่างๆ ยงั เจรญิ เตบิ โตไมเ่ ตม็ ที่ พ่อแม่ พรอ้ มสืบพนั ธุ์และขยายพนั ธุ์

ลกู แมวเกดิ มามลี กั ษณะเหมอื นพ่อแม่ ลกู ชา้ งเกิดมามลี กั ษณะเหมอื นพอ่ แม่

ลกู แมว ชา้ ง
(ตัวออ่ น) (ตัวเต็มวยั )

แมว ลกู ชา้ ง
(ตัวเตม็ วัย) (ตัวอ่อน)

แนวทางการดแู ลให้วัฏจักรชวี ติ ของสตั ว์ดาเนนิ ต่อไป

สตั ว์ถือเปน็ ทรัพยากรท่ีมคี ุณค่า เพราะช่วยรักษาสมดุลในธรรมชาติและชว่ ยให้
ธรรมชาติมคี วามงดงาม ดงั นนั้ เราต้องช่วยกนั อนุรักษ์สัตวไ์ มใ่ หล้ ดจานวนลงหรอื สูญ
พนั ธไ์ ป การดแู ลวฎั จกั รชวี ติ ของสตั วใ์ ห้ดาเนินตอ่ ไปเปน็ หนทางหนง่ึ ในการอนุรกั ษ์
สัตว์ ซึง่ มีแนวทางในการปฏบิ ัติ ดงั น้ี

1 ไม่ล่าสตั ว์หรอื จับสตั ว์นา้ ในฤดผู สมพนั ธ์ุและวางไข่

2 ไม่ตัดไม้ทาลายป่าซึง่ เป็นทอ่ี ยู่อาศัยของสัตว์

3 หลกี เลย่ี งการทิง้ ขยะหรือฝงั ขยะอันตรายลงดิน เผาทาลายหนา้ ดิน

หรือการใช้ยาฆา่ แมลงฉีดพน่ ต้นพชื ซงึ่ ทาใหด้ นิ เส่ือมสภาพ

4 อนรุ ักษ์ทรพั ยากรธรรมชาติทุกประเภทให้มีคุณภาพดีเหมาะสมต่อ

การดารงชีวิตของสตั ว์

5 หลกี เลีย่ งกจิ กรรมที่ส่งผลเสียตอ่ สภาพอากาศ เชน่ การปล่อยควัน

จากโรงงานอุตสาหกรรมหรอื รถยนต์ การเผาขยะ