1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
ความหมายของประชาธิปไตย
ประชาธิปไตย (อังกฤษ: democracy) เป็ นระบอบ
การปกครองแบบหนึ่ งซึ่งพลเมืองเป็ นเจ้าของอำนาจ
อธิปไตยและเลือกผู้ปกครองซึ่งทำหน้ าที่ออกกฎหมาย
โดยพลเมืองอาจใช้อำนาจของตนด้วยตนเองหรือผ่านผู้
แทนที่เลือกไปใช้อำนาจแทนก็ได้ การตัดสินว่าผู้ใดเป็ น
พลเมืองบ้างและการแบ่งปั นอำนาจในหมู่พลเมืองเป็ น
อย่างไรนั้นมีการเปลี่ยนแปลงตามเวลาและแต่ละ
ประเทศเปลี่ยนแปลงในอัตราไม่เท่ากัน นอกจากการ
เลือกตั้งแล้ว ความคิดที่เป็ นรากฐานของประชาธิปไตย
ได้แก่ เสรีภาพในการชุมนุมและการพูด การไม่แบ่ง
แยกและความเสมอภาค สิทธิพลเมือง ความยินยอม
สิทธิในการมีชีวิตและสิทธิฝ่ ายข้างน้ อย นอกจากนี้
ประชาธิปไตยยังทำให้ทุกฝ่ ายตระหนักถึงผลประโยชน์
ของตนและแบ่งอำนาจจากกลุ่มคนมาเป็ นชุดกฎเกณฑ์
แทน
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
1.ความเสื่ อมของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
การที่คณะนายทหารหนุ่มภายใต้การนำของ ร.อ.ขุนทวยหาญ
พิทักษ์(เหล็ง ศรีจันทร์) ได้วางแผนยึดอำนาจการปกครอง เพื่อ
เปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มา
เป็ นระบอบที่จำกัด พระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ให้อยู่ใน
ฐานะประมุขของประเทศภายใต้รัฐธรรมนูญ เมื่อ พ.ศ.2454 แต่
ไม่ประสบความสำเร็จเพราะถูกจับกุมก่อนลงมือปฏิบัติงาน
แสดงให้เห็นถึงความเสื่อมของระบอบนี้อย่างเห็นได้ชัด ขณะ
เดียวกันในสมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีการวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้าง
ขวางเกี่ยวกับการใช้จ่ายเงินงบประมาณ ที่ไม่ดุลกับรายรับ ทำให้
มีการกล่าวโจมตีรัฐบาลว่าใช้จ่ายฟุ่มเฟื อยเกินไป ครั้งต่อมาใน
สมัยรัชกาลที่ 7 พระองค์ก็ถูกโจมตีว่าทรงตกอยู่ใต้อิทธิพลของ
อภิรัฐมนตรีสภา ซึ่งเป็ นสภาที่ปรึกษาที่ประกอบด้วยสมาชิกที่
เป็ นพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง และบรรดาพระราชวงศ์ก็มี
บทบาทในการบริหารบ้านเมืองมากเกินไป ควรจะให้บุคคลอื่นที่
มีความสามารถเข้ามีส่วนร่วมในการบริหารบ้านเมืองด้วย ปราก
ฎการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความไม่พอใจต่อระบอบการ
ปกครองที่มีพระ มหากษัตริย์อยู่เหนือกฎหมาย ซึ่งนับวันจะมี
ปฏิกิริยาต่อต้านมากขึ้ น
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
2.การได้รับการศึกษาตามแนวความคิดตะวันตกของ
บรรดาชนชั้นนำในสังคมไทย
อิทธิพลจากการปฏิรูปการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ 5 ทำให้คน
ไทยส่วนหนึ่ งที่ไปศึกษายังประเทศตะวันตก ได้รับอิทธิพลแนวคิด
ทางการเมืองสมัยใหม่ และนำกลับมาเผยแพร่ในประเทศไทย
ทำให้คนไทยบางส่วนที่ไม่ได้ไปศึกษาต่อในต่างประเทศรับอิทธิพล
แนวความคิดดัง กล่าวด้วย อิทธิพลของปฏิรูปการศึกษาได้ส่งผลก
ระตุ้นให้เกิดความคิดในการเปลี่ยนแลปงการ ปกครองมากขึ้น นับ
ตั้งแต่คณะเจ้านายและข้าราชการเสนอคำกราบบังคมทูลให้
เปลี่ยนแปลงการ ปกครองใน พ.ศ.2427 นักหนังสือพิมพ์อย่าง
เทียนวรรณ (ต.ว.ส.วัณณาโภ) ก.ศ.ร. กุหลาบ (ตรุษ ตฤษณา
นนท์) ได้เรียกร้องให้ปกครองบ้านเมืองในระบบรัฐสภา เพื่อให้
ประชาชนมีส่วนร่วมในการปกครอง และยังได้กล่าววิพากษ์
วิจารณ์สังคม กระทบกระเทียบชนชั้นสูงที่ทำตัวฟุ้งเฟ้ อ ซึ่งตัว
เทียนวรรณเองก็ได้กราบบังคมทูลถวายโครงร่างระบบการ
ปกครองที่เป็ น ประชาธิปไตยแด่รัชกาลที่ 5
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
2.การได้รับการศึกษาตามแนวความคิดตะวันตกของ
บรรดาชนชั้นนำในสังคมไทย
ต่อมาในรัชกาลที่ 6 กลุ่มกบฏ ร.ศ.130 ที่วางแผนยึดอำนาจ
การเปลี่ยนแปลงการปกครอง ก็เป็ นบุคคลที่ได้รับการศึกษาแบบ
ตะวันตกแต่ไม่เคยไปศึกษาในต่างประเทศ แต่คณะผู้ก่อการ
เปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ.2475 เป็ นคณะบุคคลที่ส่วนใหญ่
ผ่านการศึกษามาจากประเทศตะวันตกแทบทั้งสิ้น แสดงให้เห็นถึง
อัทธิพลของความคิดในโลกตะวันตกที่มีต่อชนชั้นผู้นำของไทย
เป็ น อย่างยิ่ง เมื่องคนเลห่านี้เห็นความสำคัญของระบอบ
ประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์เป็ น ประมุข การเปลี่ยนแปลง
กรปกครองจึงเกิดขึ้ น
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
3.ความเคลื่ อนไหวของบรรดาสื่ อมวลชน
สื่ อมวลชนมีบทบาทในการกระตุ้นให้เกิดความตื่ นตัวในการ
ปกครองแบบใหม่และ ปฏิเธระบบการปกครองแบบ
สมบูรณาญาสิทธิราชย์ เช่น น.ส.พ.ตุลวิภาคพจนกิจ (พ.ศ.2443-
2449) น.ส.พ.ศิริพจนภาค (พ.ศ.2451) น.ส.พ.จีนโนสยามวาร
ศัพท์ (พ.ศ.2446-2450) น.ส.พ.บางกอกการเมือง (พ.ศ.2464)
น.ส.พ.สยามรีวิว (พ.ศ.2430) น.ส.พ.ไทยใหม่ (พ.ศ.2474) ต่างก็
เรียกร้องให้มีการปกครองในระบบรัฐสภาที่มีรัฐธรรมนูญเป็ นหลัก
ในการ ปกครองประเทศ โดยชี้ให้เห็นถึงความดีงามของระบอบ
ประชาธิปไตยที่จะเป็ นแรงผลักดันให้ประชา ชาติมีความเจริญ
ก้าวหน้ ามากกว่าที่เป็ นอยู่ ดังเช่นที่ปรากฎเป็ นตัวอย่างในหลายๆ
ประเทศที่มีการปกครองในระบอบรัฐธรรมนูญ การะแสเรียกร้อง
ของสื่ อมวลชนในสมัยนั้นได้มีส่วนต่อการสนั บสนุนให้การดำเนิ น
ของคณะผู้ก่อการในอันที่จะเปลี่ยนแปลงการปกครองบรรลุผล
สำเร็จได้เหมือนกัน
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
4.ความขัดแย้งทางความคิดเกี่ยวกับการปกครองใน
ระบอบประชาธิปไตย
รัชกาลที่ 7 ทรงเล็งเห็นความสำคัญของการมีรัฐธรรมนูญเป็ น
กฎหมายสูงสุดในการปกครองประเทศ และทรงเต็มพระทัยที่จะ
สละพระราชอำนาจมาอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญเมื่อถึงเวลาที่ เหมาะ
สม แต่เมื่อพระองค์ทรงมีกระแสรับสั่งให้พระยาศรีวิศาลวาจาและ
นายเรย์มอนด์ บี.สตีเวนส์ร่างรัฐธรรมนูญขึ้นมาเพื่อประกาศใช้
พระองค์ได้ทรงนำเรื่องนี้ไปปรึกษาอภิรัฐมนตรีสภา แต่อภิ
รัฐมนตรีสภากลับไม่เห็นด้วย โดยอ้างว่าประชาชนยังขาดความ
พร้อมและเกรงจะเป็ นผลเสียมากกว่าผลดี ทั้งๆที่รัชกาลที่ 7 ทรง
เห็นด้วยกับการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ แต่เมื่ออภิรัฐมนตรีสภาคัด
ค้าน พระองค์จึงมีน้ำพระทัยเป็ นประชาธิปไตยโดยทรงฟั งเสียง
ทัดทานจากอภิรัฐมนตรี สภาส่วนใหญ่ ดังนั้นรัฐธรรมนูญจึงยัง
ไม่มีโอกาสได้รับการประกาศใช้ เป็ นผลให้คณะผู้ก่อการชิงลงมือ
ทำการเปลี่ยนแปลงการปกครองในวันที่ 24 มิถุนายน 2475 ได้ใน
ที่สุด
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
5.สถานะการคลังของประเทศและการแก้ปั ญหา
การคลังของประเทศเริ่มประสบปั ญหามาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6
เพราะการผลิตข้าวประสบความล้มเหลว เนื่ องจากเกิดภาวะน้ำ
ท่วมและฝนแล้งติดต่อกันใน พ.ศ. 2460 และ พ.ศ.2462 ซึ่งก่อ
ให้เกิดผลเสียหายต่อการผลิตข้าวอย่างรุนแรง ภายในประเทศก็
ขาดแคลนข้าวที่จะใช้ในการบริโภค และไม่สามารถส่งข้าวไปขาย
ยังต่างประเทศได้ ทำให้รัฐขาดรายได้เป็ นจำนวนมาก รัฐบาลจึง
ต้องจัดสรรเงินงบประมาณช่วยเหลือชาวนา ข้าราชการ และผู้
ประสบกับภาวะค่าครองชีพที่สูงขึ้น มีทั้งรายจ่ายอื่นๆ เพิ่มขึ้นจน
เกินงบประมาณรายได้ ซึ่งใน พ.ศ. 2466 งบประมาณขาดดุลถึง
18 ล้านบาท นอกจากนี้รัฐบาลได้นำเอาเงินคงคลังที่เก็บสะสมไว้
ออกมาใข้จ่ายจนหมดสิ้น ในขณะที่งบประมาณรายได้ต่ำ รัชกาลที่
6 ทรงแก้ปั ญหาด้วยการกู้เงินจากต่างประเทศ เพื่อให้มีเงินเพียง
พอกับงบประมาณรายจ่าย ทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่ารัฐบาล
ใช้จ่ายเงินงบประมาณอย่างไม่ประหยัด ในขณะที่เศรษฐกิจของ
ประเทศกำลังคับขัน
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยในประเทศไทย
สาเหตุการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. 2475
5.สถานะการคลังของประเทศและการแก้ปั ญหา
ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 7 ทรงดำเนินนโยบายตัดทอนรายจ่ายของ
รัฐบาลลดจำนวนข้าราชการในกระทรวงต่างๆให้น้ อยลง และทรง
ยินยอมตัดทอนงบประมาณรายจ่ายส่วนพระองค์ให้น้ อยลง เมื่อ
พ.ศ.2469 ทำให้รัฐบาลมีรายได้เพิ่มขึ้นปี ละ 3 ล้านบาท แต่
เนื่ องจากเศรษฐกิจของโลกเริ่มตกต่ำมาเป็ นลำดับตั้งแต่ พ.ศ.
2472 ทำให้มีผลกระทบต่อประเทศไทยอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง
รัฐบาลต้องตัดทอนรายจ่ายอย่างเข้มงวดที่สุด รวมทั้งปลด
ข้าราชการออกจากตำแหน่งเป็ นอันมาก จัดการยุบมณฑลต่างๆทั่ว
ประเทศ งดจ่ายเบี้ยเลี้ยงและเบี้ยกันดารของข้าราชการ รวมทั้ง
การประกาศให้เงินตราของไทยออกจากมาตรฐานทองคำ
พ.ศ. 2475 รัฐบาลได้ประกาศเพิ่มภาษีราษฎรโดยเฉพาะการเก็บ
ภาษีเงินเดือนจากข้าราชการ แต่มาตรการดังกล่าวมก็ไม่สามารถ
จะกอบกู้สถานะการคลังของประเทศได้กระเตื้อง ขึ้นได้ จาก
ปั ญหาเศรษฐกิจการคลังที่รัฐบาลไม่สามารถแก้ไขให้มีสภาพเป็ น
ปกติได้ ทำให้คณะผู้ก่อการใช้เป็ นข้ออ้างในการโจมตีประสิทธิภาพ
การบริหารงานของ รัฐบาล จนเป็ นเงื่อนไขให้คณะผู้ก่อการดำเนิน
การเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็ นผลสำเร็จ
1. ความหมายและจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตยใน
ประเทศไทย และความหมายของการเมือง
ความหมายของการเมือง
การเมือง ( politice ) หมายถึง ?
“การเมือง” (politic) มาจากคำภาษากรีก “polis” แปล
ว่า “รัฐ” หรือ“ชุมชนทางการเมือง”มีนักวิชาการหลาย
ท่านให้ความหมายไว้หลากหลายต่างกันขึ้นอยู่กับทัศนะ
และความเข้าใจของนักวิชาการแต่ละคน
เพลโต (Plato) นักปราชญ์กรีกให้ความหมายของ
การเมืองว่า “เป็นกิจกรรมที่แสวงหาความยุติธรรม
และเพื่อการดำรงชีวิตที่ดีของสังคม”
อริสโตเติล (Aristotle) บิดาแห่งวิชารัฐศาสตร์ ให้
ความหมายไว้ว่า “การเมือง” หมายถึงการใช้อำนาจหน้ าที่
เพื่อสาธารณประโยชน์”
ฮาโรลด์ ลาสเวลล์ (Harold Lasswell) ว่า “การเมือง
เป็นเรื่องของการใช้อำนาจหน้ าที่เพื่อจัดสรรสิ่งที่มีคุณค่า
ในสังคม
2. ความหมายของพลเมืองในมุมมองต่างๆ
พลเมืองและความเป็นพลเมือง
ความหมายของพลเมืองในมุมมองต่างๆ
คำว่า พลเมือง ไม่ใช่คำที่อยู่อย่างโดดๆ แต่เป็นคำที่คู่กับคำว่า
ชุมชนการเมือง ที่กรีกเรียกว่า (Polis) และคนปัจจุบันเรียกว่ารัฐ
(State) พลเมืองเป็นสมาชิกของชุมชนการเมืองหรือรัฐซึ่ง
หมายความว่าที่ใดก็ตามที่มนุษย์มาอยู่ร่วมกัน มีการใช้ อำนาจ
จัดการบริการกิจกรรมต่างๆ ภายในน้อยมากที่อยู่อย่างโดดเดี่ยว ไม่
สุงสิงกับใคร การเป็นคนจึงเท่ากับเป็นเรื่องการเมือง (To be human
is to be political) พูดอีกอย่างหนึ่งคือ คนเป็นสัตว์การเมือง (Man
is a political animal) ความเป็นพลเมืองก็คือการเข้าร่วมส่วนใน
ชุมชนการเมือง กล่วงอีกอย่างหนึ่งไม่มีพลเมืองก็ไม่มีชุมชนการเมือง
หรือไม่มีรัฐ กล่าวโดยสรุป ในสมัยที่ระบอบประชาธิปไตยมีบทบาท
และได้รับการยอมรับไปทั่ว คำว่า พลเมือง ก็ได้กลายเป็นคำที่ได้รับ
การยอมรับมากขึ้น เช่น กันประชาชนที่อพยพมาจากรัฐของตนเข้าไป
อยู่ในรัฐใหม่ ก็เรียกร้องขอสิทธิความเป็นพลเมืองของรัฐใหม่ทั้งนี้ก็
เพื่อการได้รับสิทธิผลประโยชน์ต่างๆ ในฐานะที่เป็นพลเมือง ส่วน
องค์กรที่สนันสนุนการเรียกร้องครั้งนี้โดยการย้ำถึง สิทธิมนุษยชน ที่
คนๆหนึ่งได้รับ และสิทธิมนุษยชนนั้นก็จะเป็นส่วนหนึ่งที่นำไปสู่ความ
เป็นพลเมืองในที่สุด
2. ความหมายของพลเมืองในมุมมองต่างๆ
พลเมืองและความเป็นพลเมือง
พลเมืองและความเป็ นพลเมือง
คำนิยามของคำว่า ความเป็นพลเมือง
คำว่า พลเมือง มาจากภาษาลาตินว่า (พลเมือง) ซึ่งเคยใช้ในยุค
โบราณซึ่งเกี่ยวกับประชาธิปไตยในกรีกและโรมัน ต่อมายุคกลางไม่
ได้นำมาใช้แต่คำว่าพลเมืองก็ได้มีการนำกลับมาใช้อีกครั้งในช่วง
ของการปฏิวัติในประเทศอังกฤษ สหรัฐอเมริกา และฝรั่งเศสใน
ปลายศตวรรษที่ 18 การเป็นพลเมืองมีหลายมิติการที่จะเป็นพล
เมืองนั้นต้องมีองค์ประกอบ ดังต่อไปนี้
มีเอกลักษณ์ที่มาจากความเป็นสมาชิกของชุมชนทางการเมือง
1. ยึดถือค่านิยมเฉพาะและอุดมคติ
2. มีสิทธิและหน้าที่
3. มีส่วนร่วมทางการเมือง
4. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเมืองการปกครอง
2. ความหมายของพลเมืองในมุมมองต่างๆ
พลเมืองและความเป็นพลเมือง
พลเมืองและความเป็ นพลเมือง
คำนิยามของคำว่า ความเป็นพลเมือง
คำว่า พลเมือง มาจากภาษาลาตินว่า (พลเมือง) ซึ่งเคยใช้ในยุค
โบราณซึ่งเกี่ยวกับประชาธิปไตยในกรีกและโรมัน ต่อมายุคกลางไม่
ได้นำมาใช้แต่คำว่าพลเมืองก็ได้มีการนำกลับมาใช้อีกครั้งในช่วง
ของการปฏิวัติในประเทศอังกฤษ สหรัฐอเมริกา และฝรั่งเศสใน
ปลายศตวรรษที่ 18 การเป็นพลเมืองมีหลายมิติการที่จะเป็นพล
เมืองน้นั ต้องมีองค์ประกอบ ดังต่อไปนี้
มีเอกลักษณ์ที่มาจากความเป็นสมาชิกของชุมชนทางการเมือง
1. ยึดถือค่านิยมเฉพาะและอุดมคติ
2. มีสิทธิและหน้าที่
3. มีส่วนร่วมทางการเมือง
4. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเมืองการปกครอง
GE1004 สันติศึกษา
สอนโดย
พระมหาวิทวัส กตเมธี
จัดทำโดย
นางสาวเนตรอัปสร ภูแล่นเร็ว
รหัสนักศึกษา6211141131004 ปี 4
คณะศึกษาศาตร์ สาขาการสอนสังคมศึกษา
ปีการศึกษา 2565/2
วิทยาลัยศาสนศาสตร์เฉลิมพระเกียรติกาฬสินธุ์
มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย