jawapan-modul-aktiviti-pintar-bestari-ekonomi-tingkatan-4

JAWAPAN

PENILAIAN PERTENGAHAN TAHUN 7 D … pihak swasta/firma swasta bebas memperuntukkan sumber
KERTAS 1 14 A ekonomi dalam pengeluaran barang atau perkhidmatan [1m]
21 D
1 C 2 D 3 D 4 B 5 A 6 A 28 D … kerajaan memperuntukkan sumber ekonomi untuk
8 B 9 B 10 A 11 C 12 C 13 D 35 D mengeluarkan barang awam [1m]
15 D 16 B 17 A 18 D 19 B 20 D
22 C 23 C 24 A 25 C 26 B 27 A Ceraian (d)ii.
29 A 30 B 31 C 32 C 33 B 34 B Pembuat pilihan
36 B 37 A 38 B 39 C 40 B … individu bebas membuat pilihan barang atau perkhidmatan

KERTAS 2 untuk memaksimumkan kepuasan [1m]
BAHAGIAN A … pihak swasta bebas memilih teknik pengeluaran untuk
Soalan 1
Ceraian (a)i. memaksimumkan keuntungan/meminimumkan kos
… individu yang produktif dan menyumbangkan tenaga fizikal pengeluaran [1m]
… kerajaan mengenakan peraturan dan undang-undang untuk
atau mental dalam proses pengeluaran [1m] mempengaruhi pilihan barang di pasaran/kerajaan memilih
… buruh dibahagikan kepada buruh mahir dan buruh tidak mahir teknik pengeluaran yang memaksimumkan kebajikan
masyarakat [1m]
[1m] Soalan 2
… contoh buruh mahir ialah doktor [1m] Ceraian (a)i.
… contoh buruh tidak mahir ialah pemotong rumput [1m] … keluk kemungkinan pengeluaran (KKP) menunjukkan satu
… buruh mempunyai mobiliti geografi (tempat) dan mobiliti keluk had maksimum pengeluaran yang dapat dicapai dengan
menggunakan sumber ekonomi yang sedia ada dan pada tingkat
pekerjaan [1m] teknologi tertentu [1m]
… buruh membuat kerja mengikut arahan majikan [1m] Ceraian (a)ii.
… buruh juga tidak menanggung risiko kerugian [1m] … negara X dapat mengeluarkan 35 unit makanan dan 1 unit
mesin [1m]
Ceraian (a)ii. … kombinasi ini tidak cekap atau wujud pembaziran sumber
… modal ialah ciptaan manusia yang digunakan selanjutnya dalam pengangguran/lebihan kapasiti [1m]
Ceraian (a)iii.
proses pengeluaran tanah [1m] … 30 unit makanan [1m]
… modal meningkatkan kecekapan dan produktiviti sesebuah Ceraian (a)iv.
… 10 unit makanan [1m]
firma [1m] Ceraian (a)v.
… modal yang mempunyai mobiliti geografi yang tinggi, … 3 unit mesin [1m]
Ceraian (b)
contohnya lori [1m] … isi rumah menghadapi kekurangan pendapatan/wang/masa
… modal yang tidak mempunyai mobiliti geografi dan mobiliti berbanding dengan kehendak yang tidak terhad [1m]
… isi rumah terpaksa membuat pilihan barang yang
kegunaan contohnya lori [1m] memaksimumkan kepuasan [1m]
… modal yang tidak mempunyai mobiliti kegunaan, contohnya … apabila isi rumah membuat pilihan maka wujud kos lepas, iaitu
barang kedua terbaik yang dilepaskan [1m]
bangunan [1m] … contohnya, Encik Tommy ingin membeli komputer dan telefon
… penawaran modal negara bertambah melalui masa [1m] pintar tetapi dengan pendapatan sebanyak RM2 000 hanya
mampu membeli komputer atau telefon pintar [1m]
Ceraian (b)i. … Encik Tommy memilih komputer, maka kos lepasnya ialah
Kebaikan telefon bimbit [1m]
… kepuasan individu dan masyarakat dapat dimaksimumkan [1m]
… kebebasan untuk melakukan aktiviti ekonomi [1m] Ceraian (c)i.
… kecekapan dalam penggunaan sumber [1m] … pertambahan permintaan [1m]
… menggalakkan perkembangan teknologi dan inovasi [1m] Ceraian (c)ii.
… harga barang penganti naik [1m]
Ceraian (b)ii. … harga barang penggenap turun [1m]
Kelemahan … cita rasa pengguna terhadap barang X meningkat [1m]
… mewujudkan masyarakat materialistik [1m] … pendapatan pengguna bertambah dan kuasa beli terhadap
… mewujudkan ketidakstabilan ekonomi [1m]
… agihan pendapatan yang tidak setara [1m] barang X meningkat [1m]
… mewujudkan kuasa monopoli korporat (firma) besar [1m] … harga barang X dijangka akan naik pada tahun depan [1m]
… kesan luaran negatif [1m] … kerajaan memberikan bantuan tunai kepada golongan miskin

Ceraian (c)i. untuk membolehkan golongan tersebut membeli lebih banyak
Pengembangan permintaan barang X [1m]
… pergerakan titik ke bawah di sepanjang keluk permintaan itu
Ceraian (d)
sendiri [1m] … lebihan permintaan berlaku apabila kuantiti diminta melebihi
… akibat kejatuhan harga barang itu [1m]
kuantiti ditawarkan [1m]
Ceraian (c)ii.
Pertambahan permintaan
… peralihan/perubahan keluk permintaan ke kanan [1m]
… akibat pertambahan pendapatan pengguna/cita rasa pengguna

[1m]
Ceraian (d)i.
Penentu kehendak
… individu dan pihak swasta bebas membuat keputusan ekonomi

dalam penyelesaian masalah asas ekonomi [1m]
… dengan kuasa beli yang ada, individu bebas menentukan corak

permintaan terhadap barang atau perkhidmatan [1m]

© Sasbadi Sdn. Bhd. (139288-X) 1 PINTAR BESTARI SPM Ekonomi Tingkatan 4 KSSM

… semasa lebihan penawaran, harga pasaran kurang daripada yang rendah. Pada titik A, barang modal melebihi barang pengguna
harga keseimbangan pasaran [1m] berbanding dengan titik B. Pengeluaran barang modal sekarang
akan mewujudkan peluang pekerjaan dan mengurangkan masalah
… manakala lebihan permintaan berlaku apabila kuantiti sosial seperti jenayah. Pada masa depan, apabila pelaburan tersebut
ditawarkan melebihi kuantiti diminta [1m] mendatangkan pulangan, pendapatan dan taraf hidup masyarakat
akan meningkat dengan lebih cepat. Hal ini kerana barang
… semasa lebihan penawaran, harga pasaran lebih tinggi daripada modal meningkatkan kecekapan dan produktiviti negara serta
harga keseimbangan pasaran [1m] meningkatkan pertumbuhan ekonomi.
ATAU
Soalan 3 Saya memilih kombinasi pengeluaran pada titik B jika negara
Ceraian (a) tersebut merupakan negara kurang membangun seperti Laos,
… permintaan sotong bertambah dan penawaran tetap [1m] Myanmar, dan Kemboja. Negara kurang membangun menghadapi
… pasaran sotong mengalami lebihan permintaan dan harga kadar kemiskinan yang tinggi dan taraf hidup yang rendah. Pada titik
B, barang pengguna melebihi barang modal. Pengeluaran barang
cenderung naik di pasaran [1m] pengguna yang lebih banyak bermakna lebih ramai pengguna
… pada hari biasa, harga sotong lebih rendah kerana melibatkan menikmati barang tersebut. Taraf hidup pengguna akan meningkat
secara langsung. Barang pengguna tidak akan meningkatkan taraf
pengguna tempatan sahaja [1m] hidup secara langsung kerana memerlukan suatu jangka masa
… lebihan permintaan tidak banyak [1m] untuk memperoleh pulangan. Bagi negara tersebut, pelaburan
… pada hari lain, permintaan terdiri daripada pengguna tempatan langsung asing dan bantuan kewangan dari negara maju dapat
mempercepatkan pertumbuhan ekonomi melalui suntikan modal.
dan pengguna luar Terengganu [1m]
… lebihan permintaannya lebih banyak [1m] Ceraian (b)
… harga sotong lebih tinggi daripada RM18 [1m] Malaysia mengamalkan sistem ekonomi campuran, iaitu
… hasil jualan nelayan bertambah [1m] menggabungkan kebaikan sistem ekonomi pasaran bebas dan
Ceraian (b)i. sistem ekonomi perancangan pusat dan pada masa yang sama
… Taufan Harvey menghalang penghantaran minyak ke kilang mengelakkan kelemahan kedua-dua sistem ekonomi tersebut.
Malaysia terletak di bawah kategori “hampir semuanya bebas”
penapisan [1m] merujuk kepada keadaan kebebasan individu dan pihak swasta
… pasaran mengalami pengurangan penawaran minyak dan ada batasannya. Hal ini kerana kerajaan akan campur tangan untuk
mengawal ekonomi.
permintaannya tetap [1m] Di Malaysia, sesetengah sumber ekonomi dan harta persendirian
… wujud lebihan permintaan menyebabkan harga minyak seperti tanah dan modal dimiliki oleh individu dan pihak swasta.
Sesetengah sumber ekonomi dimiliki oleh kerajaan. Kebebasan
melonjak naik [1m] dalam pemilikan sumber ekonomi dan harta persendirian dikawal
Ceraian (b)ii. oleh kerajaan melalui peraturan dan undang-undang untuk menjaga
… kuasa beli masyarakat merosot [1m] kebajikan masyarakat. Contohnya, kerajaan menubuhkan Amanah
… kos sara hidup meningkat [1m] Raya untuk menyelesaikan masalah harta persendirian.
… taraf hidup merosot [1m] Individu dan pihak swasta bebas membuat keputusan
ekonomi. Pengguna mempunyai kuasa keagungan pengguna untuk
Ceraian (c) menentukan jenis dan kuantiti barang dan perkhidmatan yang
Tempoh masa pengeluaran [1m] akan dikeluarkan oleh pihak swasta. Pihak swasta bebas bersaing
… pengeluaran barang pertanian mengambil masa yang panjang mengeluarkan barang berdasarkan permintaan barang. Kerajaan
mengeluarkan barang awam seperti jalan raya, perkhidmatan polis,
atau lama dan kurang responsif ke atas perubahan harga [1m] dan perundangan.
Bilangan firma [1m] Individu bebas memilih barang dan perkhidmatan untuk
… insentif keuntungan yang rendah dan pendapatan yang tidak memaksimumkan kepuasan. Individu juga bebas membuat pilihan
pekerjaan yang menawarkan kombinasi upah, waktu bekerja,
stabil menyebabkan bilangan firma yang sedikit dan penawaran dan faedah sampingan untuk memaksimumkan kepuasan. Pihak
barang pertanian kurang responsif ke atas perubahan harga swasta bebas memilih teknik pengeluaran yang paling cekap
[1m] untuk memaksimumkan keuntungan. Kerajaan menetapkan upah
Cuaca [1m] minimum untuk pekerja, mengawal harga barang keperluan seperti
… pengeluaran barang pertanian dipengaruhi oleh keadaan cuaca. beras, gula, tambang pengangkutan, petroleum, dan minyak masak.
Hal ini menyebabkan pengeluaran barang pertanian kurang Kerajaan mengenakan cukai yang tinggi ke atas barang mewah
responsif ke atas perubahan harga [1m] seperti kereta import atau barang yang menjejaskan kesihatan
seperti rokok dan arak.
Ceraian (d)i. 14
8 – 12 12
Ed = 26 – 14 ×

= 0.39

Ceraian (d)ii.
… nilai keanjalan harga permintaan tak anjal [1m]
… Ed<1 [1m]

BAHAGIAN B Ceraian (c)
Soalan 4 Hukum permintaan menyatakan bahawa apabila harga naik,
Ceraian (a) kuantiti diminta menurun. Sebaliknya, apabila harga jatuh, kuantiti
Keluk kemungkinan pengeluaran menunjukkan satu keluk had diminta meningkat. Hubungan harga dan kuantiti diminta adalah
maksimum pengeluaran yang dapat dicapai dengan menggunakan negatif.
sumber ekonomi yang sedia ada dan pada tingkat teknologi tertentu. Jadual di bawah ini menunjukkan harga dan kuantiti diminta.
Andaian keluk kemungkinan pengeluaran ialah ekonomi mencapai
tingkat guna tenaga penuh, sumber ekonomi terhad dan tetap dari Harga (RM) Kuantiti Diminta (unit)
segi kualiti dan kuantiti, ekonomi mengeluarkan barang modal dan 10 40
barang pengguna, serta tingkat teknologi tetap. 20 30
Barang modal seperti mesin, bangunan serta peralatan,
dan barang pengguna seperti makanan dan minuman. Titik A Berdasarkan jadual di atas, apabila harga naik daripada RM10
menunjukkan kombinasi 0a1 unit barang modal dan 0b0 unit kepada RM20, kuantiti diminta menurun daripada 40 unit kepada
barang pengguna. Manakala titik B menunjukkan kombinasi 0a0 30 unit.
unit barang modal dan 0b1 unit barang pengguna. Sebaliknya, apabila harga jatuh daripada RM20 kepada RM10,
Saya memilih kombinasi pengeluaran pada titik A sekiranya kuantiti diminta meningkat daripada 30 unit kepada 40 unit.
negara tersebut merupakan negara maju seperti Jepun. Negara Keadaan hukum permintaan juga dapat ditunjukkan melalui
maju mempunyai taraf hidup yang tinggi dan kadar kemiskinan rajah di bawah ini.

2

Harga (RM) robot. Kemajuan teknologi dan inovasi meningkatkan kecekapan
pengeluaran dan menurunkan kos pengeluaran.
D Penduduk di kawasan luar bandar menikmati agihan barang
yang terhad kerana kuasa belinya rendah. Manakala di kawasan
20 a bandar, agihan barang lebih tinggi kerana kuasa beli lebih
tinggi. Pendapatan di bandar lebih stabil kerana pekerjaan tidak
b bergantung kepada cuaca manakala di luar bandar pendapatannya
10 bergantung kepada musim dan cuaca.
Ceraian (c)
D Permintaan merujuk kepada kuantiti barang yang ingin dan
mampu dibeli oleh pengguna pada suatu tingkat harga tertentu dan
0 30 40 Kuantiti (unit) dalam suatu jangka masa tertentu.
Andaian ceteris paribus, kejatuhan harga telefon bimbit
Keluk permintaan (DD) mencerun ke bawah dari kiri ke kanan meningkatkan kuantiti diminta ke atas telefon bimbit dan tidak
menunjukkan hubungan harga dan kuantiti diminta adalah negatif. memberi sebarang kesan ke atas perubahan permintaan telefon
Dengan andaian ceteris paribus, apabila harga naik daripada bimbit.
RM10 kepada RM20, berlaku penguncupan permintaan yang Rajah di bawah ini menunjukkan kejatuhan harga
ditunjukkan oleh pergerakan titik b ke titik a di keluk permintaan mempengaruhi kuantiti diminta ke atas telefon bimbit.
itu. Kuantiti diminta menurun daripada 40 unit kepada 30 unit.
Sebaliknya, apabila harga jatuh daripada RM20 kepada Harga (RM)
RM10, berlaku pengembangan permintaan yang ditunjukkan
oleh pergerakan titik a ke titik b di keluk permintaan yang sama. D
Kuantiti diminta meningkat daripada 30 unit kepada 40 unit.

Soalan 5 2000 a
Ceraian (a)
Emas merupakan komoditi yang mempunyai mobiliti geografi 1000 b
yang tinggi, manakala rumah tidak mempunyai mobiliti geografi.
Jika harga emas di Johor Bahru ialah 1 gram = RM300 dan di D
Kuala Lumpur harga emas ialah 1 gram = RM350. Perbezaan harga
emas akan memberi peluang untuk memperoleh keuntungan. 0 10 15 Kuantiti
Individu akan membeli emas di Johor Bahru dan menjual di (’ribu unit)
Kuala Lumpur dengan andaian tiada kos pengangkutan, maka
keuntungan sebanyak RM50 bagi 1 gram emas. Rajah 1
Penawaran emas di Johor Bahru akan berkurang dan Keluk permintaan (DD) menunjukkan keluk permintaan
penawaran emas di Kuala Lumpur akan bertambah. Pengurangan telefon bimbit yang mencerun ke bawah dari kiri ke kanan.
penawaran emas di Johor Bahru akan menaikkan harga emas dan Apabila harga telefon bimbit jatuh daripada RM2 000 kepada RM1
pertambahan penawaran emas di Kuala Lumpur menyebabkan 800, berlaku pengembangan permintaan yang ditunjukkan oleh
harga emas turun. Peningkatan harga emas di Johor Bahru dan pergerakan titik a ke titik b di sepanjang keluk permintaan itu
peningkatan harga emas di Kuala Lumpur akan menyebabkan sendiri. Kuantiti diminta ke atas telefon bimbit meningkat daripada
satu keseimbangan pasaran emas berlaku dan untung dihapuskan. 10 000 unit kepada 15 000 unit.
Mobiliti emas akan berhenti. Apabila jangkaan harga telefon bimbit akan jatuh pada masa
Keadaan ini tidak sama dengan rumah. Jika harga rumah di Johor depan menyebabkan pengurangan permintaan ke atas telefon
Bahru lebih tinggi daripada harga rumah di Kuala Lumpur, lot rumah bimbit pada masa sekarang. Hal ini kerana pengguna menunggu
di Johor Bahru tidak boleh dipindahkan ke Kuala Lumpur. Keadaan ini untuk harga jatuh.
tidak dapat mengubah penawaran rumah seperti mana berlaku pada Rajah di bawah ini menunjukkan pengurangan permintaan ke
penawaran emas, maka harga keseimbangan rumah di Johor Bahru atas telefon bimbit.
dan Kuala Lumpur adalah berbeza.

Ceraian (b) Harga (RM)
Masalah asas ekonomi wujud kerana sumber ekonomi terhad
manakala kehendak manusia tidak terhad. Masalah asas ekonomi D1 D0
terdiri daripada apa yang hendak dikeluarkan, berapa yang hendak
dikeluarkan, bagaimana hendak dikeluarkan, dan untuk siapa 2000
dikeluarkan.
Di kawasan luar bandar, jenis barang yang dikeluarkan D1 D0
kebanyakannya ialah hasil pertanian seperti padi, getah, dan kelapa Kuantiti
sawit. Kegiatan ekonomi tersebut memerlukan kawasan penanaman (’000 unit)
yang luas yang tidak dapat dilakukan di kawasan bandar. Manakala
di kawasan bandar, jenis barang kebanyakannya terdiri daripada Rajah 2
hasil barang kilang dan perkhidmatan. Pengeluaran barang tersebut Dengan andaian ceteris paribus, apabila jangkaan harga telefon
memerlukan infrastruktur yang lengkap dan cekap serta penduduk bimbit akan jatuh pada masa depan, keluk permintaan akan beralih
yang banyak. ke kiri atau wujud pengurangan permintaan. Keluk permintaan
Teknik pengeluaran di kawasan luar bandar lebih kepada beralih dari D0D0 ke D1D1 pada harga tetap, iaitu RM2 000. Kesannya,
intensif buruh. Hal ini kerana harga buruh lebih rendah berbanding kuantiti diminta berkurang daripada 10 000 unit kepada 4 000 unit.
dengan harga modal. Kemasukan buruh asing dapat mengatasi Kejatuhan harga telefon bimbit menunjukkan hukum
kekurangan buruh terutamanya dalam ladang kelapa sawit dan permintaan. Hukum permintaan menyatakan bahawa hubungan
getah. Penggunaan modal dalam sektor pertanian adalah terhad harga telefon bimbit dan kuantiti diminta ke atas telefon bimbit
kerana pemilikan tanah yang kecil terutama dalam penanaman adalah negatif. Keluk permintaan (DD) pada rajah 1 mempunyai
padi. kecerunan negatif. Manakala situasi perubahan permintaan tidak
Teknik pengeluaran di bandar lebih kepada intensif modal menggambarkan hukum permintaan. Hal ini kerana harga telefon
terutama kilang kereta di Tanjung Malim (Perak) dan Pekan tidak berubah.
(Pahang). Dalam sektor perkhidmatan, berlaku peralihan buruh
kepada modal. Contohnya, tugas kerani kewangan di bank telah
diambil alih oleh mesin dan kerja suri rumah digantikan oleh

© Sasbadi Sdn. Bhd. (139288-X) 3 PINTAR BESTARI SPM Ekonomi Tingkatan 4 KSSM

Soalan 6 Rajah di bawah ini menunjukkan keluk permintaan dan keluk
Ceraian (a) penawaran.

Harga (RM) Harga (RM)

DId > 1 DId < 1 S1

D S0 S1 P2 E2 S0
E0 D P1 E1
P0
E1 P0 S1 A B1 E0
P1 C
S0 S1

S0 DId < 1 DId > 1

0 Q1 Q2 Q0 Kuantiti
(unit)
0 Q0 Q1 Q2 Kuantiti (unit)
Keseimbangan asal sebelum pengenaan cukai tak langsung
Berdasarkan rajah di atas, keseimbangan pasaran asal berlaku berlaku apabila keluk permintaan (DD) bersilang dengan keluk S0S0
apabila keluk permintaan (DD) bersilang dengan keluk penawaran pada titik E0. Harga ialah P0 dan kuantiti ialah Q0 unit.
(S0S0) pada titik E0. Harga keseimbangan asal ialah P0 dan kuantiti Apabila kerajaan mengenakan cukai tak langsung, keluk
keseimbangan asal ialah Q0. penawaran beralih ke kiri iaitu dari S0S0 ke S1S1.
Pengurangan kos buruh tanpa perubahan kadar upah Bagi keluk permintaan anjal, harga keseimbangan berlaku pada
menunjukkan peningkatan produktiviti firma. Keadaan ini E1 dan tingkat harga naik kepada P1, kuantiti berkurang kepada
menyebabkan keluk penawaran beralih ke kanan, iaitu dari S0S0 Q1, dan beban cukai pengguna ialah E1A. Bagi keluk permintaan
ke S1S1 dan permintaan tetap. Pada tingkat harga P0, pasaran akan tak anjal, tingkat harga naik kepada P2, kuantiti berkurang kepada
mengalami lebihan penawaran sebanyak Q0Q2. Harga cenderung Q2, dan beban cukai pengguna ialah E2B yang lebih besar daripada
naik dan kuantiti diminta bertambah sehingga mencapai titik beban pengeluar iaitu BC.
keseimbangan baharu E1. Harga keseimbangan turun daripada Pengguna terpaksa membayar harga yang lebih tinggi, kuantiti
P0 kepada P1 dan kuantiti keseimbangan meningkat daripada Q0 yang berkurang dan menanggung sebahagian daripada cukai tak
kepada Q1. langsung. Perbelanjaan pengguna bertambah dan meningkatkan kos
Kesan penurunan kos pengeluaran tersebut membolehkan sara hidup. Hal ini menyebabkan taraf hidup pengguna berkurang.
firma menambahkan tingkat pelaburan dalam penyelidikan dan Jika cukai tak langsung dikenakan ke atas barang yang
pembangunan. Keadaan ini membolehkan firma mengeluarkan menjejaskan kesihatan seperti rokok, pengguna mendapat
kereta yang lebih berkualiti dan penggunaan teknik yang lebih manfaat. Penghisap rokok akan mengurangkan kuantiti rokok
cekap dan seterusnya menguasai pasaran kereta di Amerika dan meningkatkan kesihatan mereka dan mengurangkan kesan
Syarikat dan juga meningkatkan daya saing dengan kereta import. pencemaran atau eksternaliti negatif ke atas pihak ketiga. Di
Penjimatan USD 1 bilion jika ditabungkan akan memperoleh samping itu, dapat mengurangkan kos perbelanjaan rokok dan kos
faedah dan memberi kedudukan kewangan yang lebih kukuh. perubatan akibat daripada rokok. Produktiviti buruh bertambah.
Pengguna juga mendapat manfaat daripada perbelanjaan
Ceraian (b) kerajaan yang dibiayai melalui cukai tak langsung. Perbelanjaan
Pengurangan permintaan komputer peribadi berlaku jika kerajaan ke atas barang awam dan barang sosial akan memberi
harga pengganti komputer peribadi lebih murah. Pengurangan kesan eksternaliti positif kepada masyarakat seperti mewujudkan
permintaan komputer peribadi menurunkan harga pada masa kini. peluang pekerjaan dan peningkatan pendapatan negara. Barang
Rajah di bawah ini menunjukkan keadaan pasaran akibat daripada awam tidak dibekalkan oleh pihak swasta kerana masalah
pengurangan permintaan komputer peribadi. penumpang percuma.

Harga (RM) Soalan 7
Ceraian (a)
D0 S Kemarau yang berpanjangan dan peningkatan harga baja
D1 mengurangkan penawaran gandum di pasaran.
E0 Rajah di bawah ini menunjukkan keluk permintaan dan keluk
P0 E1 penawaran gandum di dunia.
P1

S D0 Harga (USD) S1 S0
D1 D E1

0 Q1 Q0 Kuantiti (unit) 250

Keseimbangan pasaran asal ialah pada titik E0 apabila keluk 140 A E0
permintaan (D0D0) bersilang dengan keluk penawaran (SS). Harga
dan kuantiti keseimbangan masing-masing ialah P0 dan Q0. Apabila Q0 D
harga barang pengganti turun menyebabkan harga komputer S0 Kuantiti (tan)
peribadi secara relatif lebih mahal. Keadaan ini menyebabkan
keluk permintaan beralih ke kiri dari D0D0 ke D1D1. Keseimbangan Q1 Q0
baharu dicapai pada titik E1. Harga keseimbangan turun dari P0 ke
P1 dan kuantiti keseimbangan berkurang kepada Q1. Keseimbangan asal pasaran gandum berlaku apabila keluk
permintaan (DD) bersilang dengan keluk penawaran (S0S0) pada
Ceraian (c) titik E0. Harga ialah USD140 per tan dan kuantiti adalah sebanyak
Pengenaan cukai tak langsung bermakna pengeluar terpaksa Q0 tan.
membayar kepada kerajaan. Keadaan ini akan meningkatkan Kemarau yang berpanjangan dan peningkatan harga
kos pengeluaran firma dan mengurangkan penawaran barang di mengurangkan penawaran gandum dunia yang ditunjukkan oleh
pasaran. Sebahagian cukai tak langsung ditanggung oleh pengguna. keluk penawaran beralih ke kiri iaitu dari S0S0 ke S1S1 dan keluk
Semakin tak anjal permintaan, semakin tinggi peratus beban cukai permintaan (DD) tetap.
yang ditanggung oleh pengguna.

4

Pada tingkat harga USD140 per tan, pasaran mengalami lebihan Rajah di bawah ini menunjukkan pasaran petrol akibat
permintaan gandum sebanyak AE0. Melalui mekanisme harga, penutupan loji penapisan petrol.
harga cenderung naik menyebabkan penguncupan permintaan
sehingga mencapai titik keseimbangan baharu, E1 apabila keluk DD Harga (USD)
bersilang dengan keluk S1S1.
Harga keseimbangan naik kepada USD250 per tan dan kuantiti D S1
keseimbangan berkurang kepada Q1 tan.
Kesannya, kos sara hidup pengguna meningkat kerana P1 E1 S0
peningkatan harga gandum. Keadaan akan menurunkan taraf D
hidup pengguna. Sesetengah pengeluar gandum menghadapi P0 A E0
kerugian kerana kemusnahan tanaman dan sesetengah pengeluar
yang lain mengalami margin keuntungan berkurang kerana kos S1
pengeluaran meningkat akibat kenaikan harga baja. Taraf hidup S0
pengeluar terjejas.
Ceraian (b) 0 Q1 Q0 Kuantiti (unit)
Ketidakseimbangan pasaran merujuk kepada keadaan kuantiti
diminta tidak sama dengan kuantiti ditawar. Pasaran tersebut akan Keseimbangan asal pasaran petrol berlaku apabila keluk
mengalami sama ada lebihan permintaan (kurangan penawaran) permintaan (DD) bersilang dengan keluk penawaran (S0S0) pada
dan lebihan penawaran (kurangan permintaan). Manakala titik E0. Harga ialah P0 dan kuantiti adalah sebanyak Q0.
keseimbangan pasaran ialah keadaan apabila kuantiti diminta sama Penutupan beberapa buah loji penapisan petrol menyebabkan
dengan kuantiti ditawar. keluk penawaran petrol beralih ke kiri, iaitu dari S0S0 ke S1S1 dan
keluk permintaan (DD) tetap.
Harga (RM) Pada tingkat harga P0, pasaran mengalami lebihan permintaan
DS petrol sebanyak AE0. Melalui mekanisme harga, harga cenderung
naik menyebabkan penguncupan permintaan sehingga mencapai
P2 titik keseimbangan baharu, E1 apabila keluk DD bersilang dengan
P0 E keluk S1S1. Harga keseimbangan naik kepada P1 dan kuantiti
keseimbangan berkurang kepada Q1.
P1 Pada masa yang sama, peningkatan penggunaan kereta akan
menambahkan permintaan petrol. Hal ini kerana kereta dan petrol
merupakan barang penggenap.
Rajah yang berikut menunjukkan pasaran petrol akibat
peningkatan penggunaan kereta.

SD Harga (USD)

0 Q1 Q0 Q2 Kuantiti (unit)

Berdasarkan rajah di atas, pada tingkat harga P1, kuantiti D1 S
diminta ialah Q2 dan kuantiti ditawar ialah Q1. Pasaran mengalami D0
lebihan permintaan sebanyak Q1Q2. Mekanisme harga akan
menaikkan harga menyebabkan kuantiti diminta berkurang dan P1 E1
kuantiti ditawar meningkat sehingga lebihan permintaan menjadi
sifar pada titik E. P0 E0 A
Manakala pada tingkat harga P2, kuantiti diminta ialah Q1 dan
kuantiti ditawar ialah Q2. Pasaran mengalami lebihan penawaran S D1
sebanyak Q1Q2. Mekanisme harga akan menurunkan harga D0
menyebabkan kuantiti diminta meningkat dan kuantiti ditawar Kuantiti (unit)
menurun sehingga lebihan penawaran menjadi sifar pada titik E.
Titik E ialah titik keseimbangan pasaran apabila keluk 0 Q0 Q1
permintaan (DD) bersilang dengan keluk penawaran (SS). Harga
keseimbangan ialah P0 dan kuantiti keseimbangan ialah Q0. Keseimbangan asal pasaran petrol beralih ke kanan, iaitu dari
Ketidakseimbangan pasaran tidak akan mencapai keseimbangan D0D0 ke D1D1 dan keluk penawaran (SS) tetap.
sekiranya kerajaan campur tangan dalam pasaran dengan Pada tingkat harga P0, pasaran mengalami lebihan permintaan
menetapkan harga maksimum dan harga minimum. Harga petrol sebanyak E0A. Melalui mekanisme harga, harga cenderung
maksimum terletak lebih rendah daripada harga keseimbangan naik menyebabkan pengembangan penawaran sehingga mencapai
iaitu pada P1. Manakala harga minimum terletak lebih tinggi titik keseimbangan baharu, E1 apabila keluk D1D1 bersilang
daripada harga keseimbangan, iaitu pada P2. dengan keluk SS. Harga keseimbangan naik kepada P1 dan kuantiti
keseimbangan berkurang kepada Q1.
Ceraian (c) Dalam dua kes tersebut, arah perubahan harga adalah selari,
Harga petrol meningkat sebanyak 20 peratus dalam tempoh iaitu harga mengalami peningkatan tetapi perubahan kuantiti
dua minggu kerana penutupan beberapa loji penapisan petrol di adalah bertentangan.
Terengganu menyebabkan penawaran petrol berkurang.

© Sasbadi Sdn. Bhd. (139288-X) 5 PINTAR BESTARI SPM Ekonomi Tingkatan 4 KSSM