ความหมายของคำ

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓(ท๒๓๑๐๑)


ครูผู้สอน นางสาวจิราวรรณ เทพตาแสง

โรงเรียนวัดไร่ขิงวิทยา















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 1

ค ำ หมายถึง ส่วนที่เล็กที่สุดของภาษาที่มีความหมาย ใช้ตามล าพังเพื่อการสื่อสารได้ เป็นข้อความก็ได้ ค าที่ใช้สื่อสาร

ต้องมีความหมาย


ั
้
อำจเป็นควำมหมำยโดยตรงตำมตว ควำมหมำยอุปมำ ควำมหมำยคล้ำยกัน ควำมหมำยกวำง
ควำมหมำยแคบ ขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของการสื่อสาร
































ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 2

ความหมายของค า











ควำมหมำยเฉพำะของค ำ ควำมหมำยเทียบเคียงกับค ำอื่น



1. ความหมายตามตัว 1. ค าที่มีความหมายเหมือนกัน



๒. ความหมายเชิงอุปมา 2. ค าที่มีความหมายตรงกันข้าม



3. ความหมายนัยตรง 3. ค าที่มีความหมายร่วมกัน



4. ความหมายนัยประหวัด 4. ค าที่มีความหมายแคบกว้าง



5. ค าที่มีหลายความหมายและพ้องเสียงกัน


















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 3

แยกได้ 2 ประเภท คือ








1.ควำมหมำยเฉพำะของค ำ









ค ำค ำเดียวอำจมีควำมหมำยหลำยอย่ำงโดยพิจำรณำควำมหมำย





1.1 ควำมหมำยตำมตัวกับควำมหมำยเชิงอุปมำ








1.2 ควำมหมำยนัยตรงกับควำมหมำยนัยประหวัด
















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 4

1.1 ควำมหมำยตำมตัว กับควำมหมำยเชิงอุปมำ









ควำมหมำยตำมตัว คือ เป็นความหมายเดิมของค าเมื่อปรากฏในบริบทต่างๆ


เช่น “กำ”



ควำมหมำยตำมตัว สัตว์ปีกมีขนสีด า


ควำมหมำยเชิงอุปมำ คือ การเอามาเปรียบเทียบกับความหมายตามตัว หรือความหมายแฝงอยู่อีก

ขั้นหนึ่ง

ควำมหมำยตำมตัว ต่ าต้อย


















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 5

➢ ช่วยหยิบส าลีมากดปากแผลให้เลือดหยุดหน่อย


➢ เขาถูกกดมานานจนแทบทนไม่ได้







ความหมายโดยตรง ? ใช้ก ำลังบังคับไว้ไม่ให้สิ่งหนึ่งเคลื่อนที่





ความหมายเชิงอุปมา ? บังคับให้อยู่ใต้อ ำนำจ







➢ พ่อค้าเรือส าเภาใช้อับเฉา(ตุ๊กตาจีน) ถ่วงเรือแทนสินค้าเมื่อล่องเรือกลับ


➢ เขาเป็นตัวถ่วงของกลุ่มถูกกดมานานจนแทบทนไม่ได ้





ความหมายโดยตรง ? ท ำให้หนัก ท ำให้จม







ความหมายเชิงอุปมา ? ท ำให้ช้ำลง


ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 6

1.1 ควำมหมำยตำมตัว กับควำมหมำยเชิงอุปมำ







ค ำ ควำมหมำยตำมตัว ควำมหมำยเชิงอุปมำ



กล้วย ผลไม้ ง่าย



เต่าล้านปี สัตว์โบราณ ล้าสมัย


เล่นละคร การแสดง เสแสร้ง



เหวี่ยงแห เหวี่ยงแห เหมารวม



แดง สีอย่างเลือด เปิดเผยออกมา















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 7

1.2 ควำมหมำยนัยตรงกับควำมหมำยนัย



ประหวัด







✓ความหมายนัยตรง




เป็นความหมายที่ผู้ใช้ภาษามักเข้าใจตรงกัน มีปรากฏอยู่ในพจนานุกรม


อาจเป็นความหมายตามตัวหรือความหมายเชิงอุปมาก็ได้





ขัน ๑ น. ภาชนะสําหรับตักหรือใส่นํ้า มีหลายชนิด.

ก. ทําให้ตึงหรือให้แน่นด้วยวิธีหมุนกวดเร่งเข้าไป เช่น ขันชะเนาะขันเกลียว.

ว. แข็งแรง กล้าหาญ เช่น กูนี้คนขัน จะขามคนใด. (สมุทรโฆษ).

ก. อาการร้องอย่างหนึ่งของไก่หรือนกบางชนิด เฉพาะในตัวผู้ เช่น ไก่ ไก่ฟ้า นกเขา ใช้เป็น

สัญญาณติดต่อสื่อสารใน สัตว์ประเภทเดียวกันจะร้องมากในระหว่างฤดูผสมพันธุ์ หรือในเวลา

จําเพาะเช่นเช้าตรู่.

ก. หัวเราะ นึกอยากหัวเราะ.

ว. น่าหัวเราะ ชวนหัวเราะ ขบขัน ก็ว่า. ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 8

1.2 ควำมหมำยนัยตรงกับควำมหมำยนัยประหวัด










✓ความหมายนัยประหวัด


เป็นความหมายที่เกิดจากคํานั้นทําให้เกิดความคิด ความรู้สึกต่าง ๆ ประสบการณ์


อาจจะเป็นทางบวก หรือ ลบ หรือทางอื่นใดก็ได้







หม้อ กา นก เต่าเขี่ย



ตุ๋นขิง เพชร เข้าหู




















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 9

ความหมายนัยตรง รสอย่างหนึ่ง รสอย่างมะนาว
เปรี้ยว



ความหมายนัยประหวัด คนที่มีความมั่นใจสูง กล้าท าแม้บางครั้งคนส่วนใหญ่

อาจเห็นว่าไม่เหมาะสม











กิน ความหมายนัยตรง การเคี้ยวแล้วกลืนลงกระเพาะอาหาร





ความหมายนัยประหวัด การฉ้อราษฎร์บังหลวงหรือการคอรัปชั่น


















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 10

ตัวอย่างค าที่มีความหมายนัยตรงและความหมายนัยประหวัด








ค า ความหมายนัยตรง(ตามตัว) ความหมายนัยประหวัด(เชิงอุปมา)




ใจยักษ์ ใจของยักษ์ ใจร้าย



บ้านเล็ก บ้านที่มีขนาดเล็ก ภรรยาน้อย



แก้ต่าง ชี้แจงเหตุผลแก้ตัวแทนคนอื่น -



คอแข็ง พูดไม่ออกเถียงไม่ขึ้น, อาการที่ไม่ ดื่มไม่รู้จักเมา, อาการที่คอตั้งตรงแสดง


สามารถก้มเงยได้ อาการถือตัว



คอขวด ขอของขวด ส่วนของถนน สะพาน หรือล าน้ าที่มีช่วง


แคบเข้าหากันเหมือนคอขวด



เอาถ่าน หยิบถ่าน เอาการเอางาน







ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 11

ตัวอย่างค าที่มีความหมายนัยตรงและความหมายนัยประหวัด








ค า ความหมายนัยตรง(ตามตัว) ความหมายนัยประหวัด(เชิงอุปมา)




ติดยศ ประดับยศ หลงกับยศฐาบรรดาศักดิ์



ติดตา มีบางสิ่งบางอย่างติดอยู่ที่ตา ยังรู้สึกนึกเห็นภาพอยู่



ตีกรอบ ลากเส้นให้เป็นกรอบ ก าหนดให้ผู้อื่นท าตามแบบที่ตัวเองวางไว้



ชักใย แมงมุมชักใย บงการอยู่เบื้อหลัง



ซองขาว ซองจดหมายสีขาว หนังสือให้ออกจากงาน


ตาโต นัยน์ตาโต อาการอยากได้(เงิน)













ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 12

ให้นักเรียนบอกค าที่มีความหมายนัยตรงและความหมายนัยประหวัด






ค า ความหมายนัยตรง(ตามตัว) ความหมายนัยประหวัด(เชิงอุปมา)




ทิ้งทวน ท าให้หลุดมือ(อาวุธ) ท าไว้เต็มฝีมือเต็มก าลังจนสุด


ความสามารถ



ไข่แดง ส่วนของไข่สัตว์ มีสีเหลือง สิ่งที่ส าคัญ หรือโดดเด่นอยู่ในวงล้อม


หรือแดง มีไข่ขาวหุ้มโดยรอบ



แมงดา ชื่อสัตว์ชนิดหนึ่ง ผู้ชายที่อาศัยน้ าพักน้ าแรงของผู้หญิง



น้ าค้าง ไอน้ าในอากาศ ความบริสุทธิ์



เข้าฌาณ ท าจิตใจให้สงบตามหลักพุทธ เหม่อลอย นั่งหลับ


ศาสนา







ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 13

๒.ควำมหมำยเทียบเคียงกับค ำอื่น











1.ควำมหมำยเหมือนกัน







2. ควำมหมำยตรงกันข้ำม






3. ควำมหมำยร่วมกัน






4. ควำมหมำยแคบกว้ำงต่ำงกัน






5. ค ำที่มีควำมหลำกหลำยและพ้องเสียงกัน







ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 14

2.1.ควำมหมำยเหมือนกัน







คําที่มีความหมายเหมือนกัน (ค าไวพจน์) เป็นคําที่มีความหมายที่สามารถใช้คําให้

เหมาะสมกับระดับภาษา กาลเทศะ เพศ วัย และรูปแบบของคําประพันธ์ เช่น




กิน : แดก สวาปาม เปิบ ทาน รับประทาน หม่ํา เสวย ฉัน



ช้าง : พารณ ไอรยา สาร คชสาร มาตงค์ คเชนทร์ นาเคนทร์ หาดี


หัสดิน กุญชร



ม้า : อาชา อาชาไชย อัศวะ อัสสะ อัสดร มโนมัย สินธพ


ผู้หญิง : กัญญา กัลยา นารี พธู อนงค์ อร อรไท อิสตรี สตรี



งาม : วิไล ตระการ ลาวัลย์ ลําเพา



ทอง : สุวรรณ สุพรรณ มาศ กาญจน์ กนก



นก : วิหค ปักษา ปักษี ทิชากร สุโนก



มอง : เพ่ง พินิจ พิศ ทัศนา ดู 15
ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด

2.1.ควำมหมำยเหมือนกัน









ดวงอาทิตย์ : ตะวัน ทินกร สุริยะ ระวี ประภากร ทิพากร ภาณุกร อังศุมาลี



์
ดวงจันทร : จันทรา เพ็ญ รัชนี โสม ศศิธร แข บุหลัน นิศากร


ท้องฟ้า : นภา ฑิฆัมพร คัตนานต์ โพยม อัมพร



แม่น้ า : กระแสสินธุ์ อุทก สายชล ชโลธร คงคา




ไฟ : อัคคี เพลิง อัสนี กุณฑ์ ธุมเกตุ



ภูเขา : คีรี ศิขร ศิขริน พนม สิงขร บรรพต


















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 16

ข้อสังเกต











ค ำที่มีควำมหมำยเหมือนกัน แต่มีที่ใช้ต่ำงกัน ดังนี้



1. ค ำหนึ่งที่ใช้ในภำษำสุภำพ อีกค ำหนึ่งใช้ในภำษำไม่สุภำพ หรือที่ต่ำงระดับกัน




เช่น เท้า-ตีน เธอ-แก อาเจียน-อ้วก



2. ค ำหนึ่งต้องกำรให้เป็นแบบแผน อีกค ำหนึ่งใช้เมื่อมิได้ต้องกำรเป็นแบบแผน เช่น




ขี้เกียจ-เกียจคร้าน ขี้-มูล(สัตว์) ยาถ่าย-ยาระบาย



3. ค ำหนึ่งต้องกำรใช้ส ำหรับเด็ก อีกค ำใช้ส ำหรับผู้ใหญ่ เช่น ธุ-ไหว้ หอม-จูบ ฉ-ปัสสาวะ หม่ า-รัปประทาน
ี่



4. ค ำหนึ่งใช้ในกำรประพันธ์ อีกค ำใช้ในภำษำสำมัญ เช่น



ใช้ในภาษาการประพันธ์ เช่น พิรุณ ล ายอง พฤกษา สตร ี



ใช้ในภาษาสามัญใช้ว่า เช่น ฝน งาม ต้นไม้ ผู้หญิง



ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 17

2.2.ควำมหมำยตรงกันข้ำม







กระท่อม - ปราสาท ก า - แบ ก้ม - เงย


กลม - แบน กลืน - คาย กลัว - กล้า



ิ
เกด - ตาย ก่อน - หลัง ไกล - ใกล้

ื
กว้าง - แคบ กลางคน - กลางวัน ก้าวหน้า - ถอยหลัง

ก าไร - ขาดทุน ขม - หวาน ขึ้น - ลง


ขอ - ให้ ข้างขึ้น - ข้างแรม ขาว - ด า



ขุ่น - ใส ขยัน - เกยจคร้าน ขุด - กลบ
ี

ื
ขาดแคลน - เหลือเฟอ เข้า - ออก ขวา - ซ้าย


ื
แข็ง - อ่อน เหลว ขาย - ซ้อ แข็งแรง - อ่อนแอ










ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 18

2.3. ควำมหมำยคล้ำยกัน หรือร่วมกัน








มีค ำจ ำนวนมำกที่มีควำมหมำยส่วนหนึ่งร่วมกัน แต่ควำมหมำยอีกส่วนหนึ่งต่ำงกัน เช่น





ิ
เท-รน-หลั่ง มีความหมายร่วมกันคือ ท าให้ไหลหรือออกไปจากภาชนะที่บรรจุอยู่







เท ใช้กับของที่มีปริมาณมากอาจเป็นของแข็ง หรือของเหลวก็ได้ เช่น เทขยะ เทน้ า





ริน ใช้กับของเหลวที่มีปริมาณน้อย และท าด้วยความประณีต






หลั่ง ให้กับของเหลวซึ่งเป็นเครื่องประกอบพิธีกรรมต่างๆ มักท าด้วยความบรรจง


เช่น หลั่งน้ าพระพุทธมนต ์









ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 19

2.3. ควำมหมำยคล้ำยกัน หรือร่วมกัน









ั

ค้น-ตรวจ-สารวจ-สนสตร
ู



มีควำมหมำยร่วมกันคือ การหาความรู้ ความจริง





ค้น หาสิ่งที่ต้องการให้พบ เช่น ค้นหนังสือ ค้นกระเป๋า





ตรวจ พิจารณาอย่างเป็นขั้นตอน โดยบุคคลที่มีหน้าที่นั้นๆ เช่นตรวจโรค ตรวจหลักฐาน






ส ำรวจ ตรวจสอบเพื่อให้ได้ข้อมูลตามที่ต้องการ ในสิ่งที่เป็นรูปธรรม เช่น ส ารวจภูมิประเทศ






ชันสูตร ตรวจสอบเพื่อหาสาเหตุ หรือข้อเท็จจริง เช่น ชันสูตรบาดแผล





ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 20

2.4. ควำมหมำยกว้ำง และ ควำมหมำยแคบ












ควำมหมำยกว้ำง คือ บอกควำมหมำยส่วนรวมของสิ่งที่อยู่ในประเภทเดียวกัน












ควำมหมำยแคบ คือ บอกรำยละเอียดหรือมีควำมหมำยเฉพำะเจำะจงลงไป


























ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 21

2.4. ควำมหมำยกว้ำง และ ควำมหมำยแคบ










เครื่องเรือน มีความหมายครอบคลุม โต๊ะ เก้าอี้ ตู้ เตียง




พาหนะ มีความหมายครอบคลุม รถไฟ รถยนต์ เครื่องบิน เรือ มอเตอร์ไซค์



อาวุธ มีความหมายครอบคลุม ปืน มีด ดาบ หอก ธนู




เครื่องไฟฟ้า มีความหมายครอบคลุม วิทยุ เตารีด พัดลม หม้อหุงข้าว



เครื่องเขียน มีความหมายครอบคลุม ปากกา ดินสอ ยางลบ ไม้บรรทัด



เครื่องนุ่งห่ม มีความหมายครอบคลุม เสื้อ กระโปรง กางเกง เสื้อกันหนาว




เครื่องดื่ม มีความหมายครอบคลุม น้ าดื่ม น้ าอัดลม นม น้ าผลไม้



เครื่องประดับ มีความหมายครอบคลุม สร้อย แหวน นาฬิกา ต่างหู






ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 22

ข้อความควรระวัง








1. กำรจัดเรียงควำมหมำยกว้ำงไปแคบ,แคบไปกว้ำง ต้องถูกต้อง เช่น


สัตว์ สัตว์สี่ขา หมา



หนังสือ หนังสือพิมพ์ หนังสือพิมพ์กีฬา สยามกีฬา


อำหำร อาหารคาว แกง แกงไก่


อำชีพ เกษตรกรรม ท าไร่ ท าไร่องุ่น






2. ค ำกว้ำงที่ใช้ต้องคลุมค ำควำมหมำยแคบ เช่น - ขนมหวานร้านนี้โดยเฉพาะฝอยทองอร่อยมาก


( ค าที่มีความหมายกว้าง คือ ขนมหวาน )






3. อย่ำใช้ค ำควำมหมำยแคบกว้ำงรวมกันแบบซ ำซ้อน ( ฟุ่มเฟือย ) เช่น


เธอชอบใช้เครื่องประดับและต่างหูที่ท าจากเงิน


( ไม่จ าเป็นที่จะต้องมีค าว่าต่างหูเพราะค าว่าเครื่องประดับนั้นครอบคลุมค าว่าต่างหูอยู่แล้ว )

ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 23

2.5. ค ำที่มีหลำยควำมหมำยและพ้องเสียงกัน








ติด 1. ท าให้แน่น เช่น ติดกาว




2. ท าใหไม่หลุด เช่น ติดกระดุมเสื้อ



3. จุด เช่น ติดไฟ



4.ลุก เช่น ไฟติด (ไฟลุกไหม้)




5.ใกล้ชิด เช่น เขาอยู่ติดกันตลอด



ฯลฯ


















ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 24

2.5. ค ำที่มีหลำยควำมหมำยและพ้องเสียงกัน








ตก 1. กริยำที่ลดลงสู่ระดับต่ ำในอำกำรอย่ำงพลัดลง เช่น ตกบันได



2. ไหลลง หยดลงมำ เช่น เหงื่อตก น ำตก



3. ลดลง เช่น ฝีมือตก เสียงตก




4. ย่ำงเข้ำ เช่น ตกฤดูหนำว ตกค่ ำ



5. ละลำยออก จำง เช่น สีตก



6. ได้ เช่น ตกทุกข์




7. มำถึง ค ำสั่งยังไม่ตก




8.ขำดหำยไป เช่น เขียนหนังสือตก







ความหมายโดยตรงความหมายนัยประหวัด 25