องค์ประกอบศิลป์

องคป์ ระกอบศิลป์(Composition)

ครูบุญเทย่ี ง เจริญลาภ

องคป์ ระกอบศลิ ป์ หมายถงึ ส่งิ ทศ่ี ลิ ปิ นเเละนักออกเเบบ
ใช้เป็ นสอ่ื ในการเเสดงออกเเละสร้างความหมาย โดยนามาจัด

เข้าด้วยกันเเละเกดิ รูปร่างอันเด่นชัด

หลักการทค่ี วรคานึง

เอกภาพ (Unity) คอื
ความเป็ นอันหนึ่งอันเดยี วกนั

กลมกลืนเข้ากนั ได้
ซง่ึ เกดิ จากการเชอื่ มโยง
สัมพันธก์ นั ของส่วนต่างๆ

เอกภาพประกอบด้วย

1.การขดั แย้ง(Opposition) การขัดแยง้
ของขนาด ทศิ ทาง ทวี่ ่าง หรือองคป์ ระกอบศลิ ป์

เพอ่ื ใหผ้ ลงานเกดิ เอกภาพ
2.การประสานกัน( Transition)การทา
ใหเ้ กิดความกลมกลืนเป็ นการช่วยลดความ

ขัดแยง้ ทาใหค้ คู่ วามขัดแยง้ กลมกลนื
เข้าหากัน

• นอกเหนือจากกฎเกณฑห์ ลักคอื การขัดแยง้ และการประสาน
แล้ว

• ยงั มีกฎเกณฑร์ องอีก 2 ขอ้ คือ
1. ความเดน่ (Dominance) ซง่ึ มี 2 ลกั ษณะ คอื
1.1 ความเป็นเดน่ ท่ีเกิดจากการขดั แยง้ ดว้ ยการเพ่มิ หรอื ลด
ความสาคญั ความนา่ สนใจในหน่วยใดหนว่ ยหนง่ึ ของคทู่ ่ีขดั แยง้ กนั
1.2 ความเป็นเดน่ ท่ีเกิดจากการประสาน การทาใหเ้ กิดความกลมกลนื
ชว่ ยลดความขดั แยง้

2. การเปลยี่ นแปร (Variation) คอื การ
เพม่ิ ความขัดแยง้ ลงในหน่วยทซี่ า้ กัน เพอ่ื
ป้องกัน ความจดื ชดื น่าเบอ่ื ซงึ่ จะช่วยใหม้ ี
ความน่าสนใจมากขึน้ การเปลย่ี นแปร

มี 4 ลักษณะ คอื
2.1 การปลี่ยนแปรของรูปลักษณะ
2.2 การปลย่ี นแปรของขนาด
2.3 การปลย่ี นแปรของทศิ ทาง

2.4 การปลย่ี นแปรของจังหวะ

การเปลี่ยนแปรของทิศทาง การเปล่ยี นแปรของรูปลกั ษณะ การเปล่ยี นแปรของขนาด

การเปล่ยี นแปรของจงั หวะ

ความสมดลุ (Balance)

ความสมดุล หรือ ดุลยภาพ หมายถงึ นา้ หนกั
ทเ่ี ทา่ กันขององคป์ ระกอบ ไม่เอนเอยี งไปข้างใดข้าง
หน่ึงในทางศลิ ปะยังรวมถงึ ความประสานกลมกลืน

ดุลยภาพในงานศิลปะ มี 2 ลักษณะ คือ

1.1 ดุลยภาพแบบสมมาตร (Symmetry Balance) หรือ
ความสมดุลแบบซ้ายขวาเหมอื นกัน คอื การวางรูปทัง้ สองข้าง
ของแกนสมดุล
1.2 ดุลยภาพแบบอสมมาตร (Asymmetry Balance)
หรือ ความสมดุลแบบซา้ ยขวาไม่เหมอื นกนั มักเป็ นการสมดุลที่
เกดิ จาการจัดใหมข่ องมนุษย์

ดุลยภาพแบบสมมาตร ดุลยภาพแบบอสมมาตร

สัดส่วน (Proportion)

สดั สว่ น หมายถงึ ความสมั พนั ธก์ นั อยา่ งเหมาะสมระหวา่ งขนาดของ องคป์ ระกอบท่ีแตกตา่ งกนั
1.1 สดั สว่ นท่ีเป็นมาตรฐาน จากรูปลกั ษณะตามธรรมชาติ ของ คน สตั ว์ พืช ซง่ึ โดยท่วั ไป ถือวา่ สดั สว่ นตาม
ธรรมชาติ จะมีความงามท่ีเหมาะสมท่ีสดุ
1.2 สดั สว่ นจากความรูส้ กึ สดั สว่ นจะชว่ ย เนน้ อารมณ์ ความรูส้ กึ ใหเ้ ป็นไปตามเจตนารมณ์ และเรอื่ งราวท่ี
ศลิ ปินตอ้ งการ ลกั ษณะเชน่ นี้ ทาใหง้ านศลิ ปะของชนชาตติ า่ ง ๆ มีลกั ษณะแตกตา่ งกนั



สัดส่วนจากความรู้สกึ