องค์ประกอบของระบบนิเวศ

ชุดกิจกรรมการเรยี นร้วู ิทยาศาสตร์
เรอื่ ง ระบบนิเวศ

ดว้ ยวิธกี ารจัดการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ (5E)

สาหรบั นักเรยี นช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 3

องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

นางอมรรัตน์ ไทรเมอื ง
ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะครูชานาญการพเิ ศษ
กลมุ่ สาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

โรงเรยี นบา้ นวงั กวา้ ง
สานกั งานเขตพ้ืนที่การศึกษาประถมศกึ ษาปัตตานี เขต 2

ก

คำนำ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เรื่อง ระบบนิเวศ ด้วยวิธีการจัดการเรียนรู้
แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E)สาหรับนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 3 ชุดที่ 1 เรื่อง
องค์ประกอบของระบบนิเวศ จัดทาโดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือใช้เป็นสื่อการจัดการเรียนรู้
สาหรบั นักเรยี นและครผู สู้ อนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งนักเรียน
สามารถศึกษาเป็นรายบคุ คลหรอื กลุ่ม โดยเนน้ ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เรียนรู้
จากประสบการณ์จริง ฝึกปฏิบัติจริง สามารถทาได้ คิดเป็น แก้ปัญหาเป็น ฝึกคิดแบบ
องค์รวมโดยทาแผนท่ีความคิด ทาให้เกิดเจตคติท่ีดีต่อวิทยาศาสตร์ เป็นการจัดกิจกรรม
การเรียนรทู้ ีเ่ นน้ นกั เรยี นเปน็ สาคญั

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เร่ือง ระบบนิเวศ
ดว้ ยวิธีการจดั การเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ (5E) สาหรบั นกั เรียนช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 3
ชุดท่ี 1 เรื่อง องค์ประกอบของระบบนิเวศ จะเป็นประโยชน์ต่อนักเรียนและผู้ท่ีสนใจ
ในการศกึ ษาค้นคว้า เพือ่ พัฒนาการเรยี นรทู้ างวิทยาศาสตร์ ตอ่ ไป

ผู้จดั ทาขอขอบพระคุณทุกท่านที่ให้คาปรึกษา แนะนาเก่ียวกับรูปแบบการจัดทา
และเนื้อหาท่ถี กู ต้องมา ณ โอกาสนี้

อมรรตั น์ ไทรเมือง

ชุดที่ 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

สำรบญั ข

เร่ือง หน้ำ
คานา ก
สารบญั ข
สารบญั ภาพ ค
ผังมโนทัศน์ 1
คาชแ้ี จงในการใชช้ ุดกจิ กรรมการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์ 2
สาระ มาตรฐานการเรยี นรู้ ตวั ชว้ี ดั จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ 3
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 4
ใบความรู้ เรื่อง องค์ประกอบของระบบนเิ วศ 6
กิจกรรมที่ 1 สารวจระบบนิเวศในโรงเรียน 13
แบบฝึกหดั ทบทวนความรู้ 15
สรปุ ความรเู้ ป็นแผนทคี่ วามคดิ (Mind Mapping) 17
แบบทดสอบหลงั เรียน 18
เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น 20
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน 21
เฉลยกจิ กรรมที่ 1 สารวจระบบนเิ วศในโรงเรยี น 22
เฉลยแบบฝกึ หดั ทบทวนความรู้ 24
เฉลยสรุปความร้เู ป็นแผนทคี่ วามคิด (Mind Mapping) 26
แบบบนั ทกึ คะแนนทดสอบกอ่ นเรยี นและหลังเรยี น 27
บรรณานกุ รม 28

ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

ค

สำรบญั ภำพ

เรอื่ ง หน้ำ
ภาพที่ 1 โลก 6
ภาพที่ 2 นา้ เปน็ สิง่ จาเป็นสาหรับสิ่งมีชวี ิต 7
ภาพท่ี 3 ดอกทานตะวนั หันหน้าเข้าหาแสง 7
ภาพที่ 4 ไกข่ ันตอนพระอาทติ ย์ขึน้ 7
ภาพที่ 5 ดินเป็นกรด พืชไม่สามารถเจริญเตบิ โตได้ 7
ภาพที่ 6 การปรบั ตัวของสิง่ มชี วี ิตใหท้ นตอ่ ความเคม็ 9
ภาพที่ 7 เกสรดอกหญ้าพัดไปตามลม 9
ภาพที่ 8 อฐู ปรับโครงสรา้ งของรา่ งกายให้สามารถอาศยั อย่ใู นทะเลทรายได้ 9
ภาพที่ 9 สัตว์ปา่ ในแหลง่ ท่ีอยเู่ ดีย่ วกัน 10
ภาพท่ี 10 ววั ผบู้ ริโภคพืช 11
ภาพที่ 11 สงิ โต ผู้บรโิ ภคสัตว์ 11
ภาพที่ 12 ไก่ ผบู้ ริโภคทง้ั พืชและสตั ว์ 11
ภาพท่ี 13 ผ้บู รโิ ภคซากสัตว์ 11
ภาพที่ 14 เหด็ มบี ทบาทเปน็ ผยู้ อ่ ยสลายในระบบนเิ วศ 11
12

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

1

ผังมโนทัศน์

ระบบนเิ วศ องคป์ ระกอบของ
ระบบนเิ วศ

ความสมั พันธร์ ะหวา่ ง

ส่งิ มีชีวติ ในระบบนเิ วศ

การถ่ายทอดพลงั งาน
ในระบบนเิ วศ

ชดุ ที่ 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

2

คำช้ีแจงในกำรใชช้ ดุ กจิ กรรมกำรเรยี นรู้วิทยำศำสตร์
เร่อื ง ระบบนิเวศ

ด้วยวธิ กี ำรจัดกำรเรยี นร้แู บบสืบเสำะหำควำมรู้ (5E)
ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

1. ชดุ กิจกรรมการเรียนร้วู ิทยาศาสตร์ เรื่อง ระบบนเิ วศ ด้วยวิธกี ารจัดการเรยี นรูแ้ บบสืบ
เสาะหาความรู้ (5E) ชดุ ท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ สาหรบั นักเรยี นชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ 3
จัดทาขน้ึ ตามกรอบมาตรฐานการเรยี นรู้ของกลุม่ สาระการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยมี
เน้ือหาสอดคล้องกบั หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพนื้ ฐาน พุทธศกั ราช 2551 ชดุ กจิ กรรมการ
เรียนร้วู ิทยาศาสตร์ เร่อื ง ระบบนเิ วศ ดว้ ยวธิ ีการจัดการเรียนรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ (5E) มี
ทั้งหมด 3 ชดุ ดงั น้ี

 ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ
 ชุดท่ี 2 ความสมั พันธ์ระหว่างสงิ่ มชี ีวติ ในระบบนเิ วศ
 ชดุ ท่ี 3 การถ่ายทอดพลงั งานในระบบนิเวศ

2. ชดุ กิจกรรมการเรยี นรูท้ ั้ง 3 ชุดน้ี จดั ทาขน้ึ โดยมวี ัตถปุ ระสงค์เพอื่ ใชเ้ ปน็ สอ่ื การจัดการ
เรียนรู้ ซ่ึงนักเรียนสามารถศกึ ษาเป็นรายบุคคลหรอื เปน็ กลุ่ม โดยเน้นทักษะกระบวนการทาง
วทิ ยาศาสตร์ เรียนร้จู ากประสบการณจ์ รงิ ฝกึ ปฏิบัตจิ รงิ สามารถทาได้ คดิ เปน็ แก้ปญั หาเปน็ ฝกึ
คิดแบบองคร์ วม โดยทาแผนทคี่ วามคดิ ทาใหเ้ กิดเจตคติ ทด่ี ตี อ่ วทิ ยาศาสตร์ เป็นการจดั กิจกรรม
การเรยี นรูท้ ่เี นน้ นักเรียนเป็นสาคัญ

3. ชุดกจิ กรรมการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์ เรอื่ ง ระบบนเิ วศดว้ ยวธิ ีการจดั การเรยี นรูแ้ บบสบื
เสาะหาความรู้ (5E) มลี าดับขน้ั ตอนการจัดกิจกรรมดังน้ี

 การสร้าง ความสนใจ (Engagement)
 การสารวจและคน้ หา (Exploration)
 การอธบิ าย (Explanation)
 การขยายความรู้ (Elaboration)
 การประเมนิ ผล (Evaluation)
4. ชุดกิจกรรมการเรียนร้วู ิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง ระบบนเิ วศ ดว้ ยวิธีการจดั การเรยี นรู้แบบสืบ
เสาะหาความรู้ (5E) ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ ใช้เวลา ในการเรียนรู้ 3 ชัว่ โมง

ชดุ ที่ 1 องค์ประกอบของระบบนิเวศ

3

สำระ มำตรฐำนกำรเรยี นรู้ ตวั ชว้ี ดั
จดุ ประสงค์กำรเรียนรู้

สำระท่ี ๑ วทิ ยำศำสตร์ชีวภำพ

มำตรฐำน ว ๑.๑ เขา้ ใจความหลากหลายของระบบนิเวศ ความสมั พนั ธร์ ะหว่าง
ส่งิ ไมม่ ชี ีวติ กับสิง่ มีชีวิต และความสมั พันธ์ระหว่างสิ่งมชี วี ติ กบั
สิ่งมชี วี ิตตา่ ง ๆ ในระบบนเิ วศ การถา่ ยทอดพลังงาน การ
เปล่ียนแปลงแทนท่ใี นระบบนิเวศ ความหมายของประชากร
ปัญหาและผลกระทบทมี่ ตี ่อทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม
แนวทางในการอนรุ กั ษ์ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละการแกไ้ ขปญั หา
ส่ิงแวดล้อม รวมทงั้ นาความรูไ้ ปใช้ประโยชน์

ตวั ชีว้ ัด ม 3/1 อธิบายปฏิสัมพันธข์ ององค์ประกอบของระบบนเิ วศที่ได้จาก
การสารวจ

จุดประสงค์กำรเรยี นรู้

1. ด้ำนควำมรู้ (K)
นักเรียนสามารถอธิบายปฏิสัมพนั ธข์ ององค์ประกอบของระบบ
นิเวศท่ีได้จากการสารวจได้

2. ดำ้ นกระบวนกำร (P)
นักเรียนสามารถจาแนกองค์ประกอบของระบบนเิ วศทไี่ ด้จากการ
สารวจได้

3. ด้ำนคณุ ธรรม จริยธรรมและค่ำนยิ ม (A)
นกั เรียนมคี วามใฝเ่ รียนร้แู ละม่งุ มั่นในการทางาน

ชดุ ที่ 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

4

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น

คาช้ีแจง

1. แบบทดสอบมีจานวน 10 ขอ้ ใชเ้ วลาทา 10 นาที
2. ใหน้ ักเรียนทาเครอื่ งหมายกากบาท () ทับข้อทถ่ี ูกตอ้ งทส่ี ดุ เพียงคาตอบเดียว

1. ระบบนิเวศประกอบด้วยองค์ประกอบใด 5. ปจั จัยทางกายภาพปัจจยั ใดทม่ี ีอทิ ธิพลต่อ
ก. สง่ิ มชี วี ติ ส่งิ ไมม่ ีชวี ติ สงิ่ แวดล้อม การอพยพย้ายถน่ิ ของสัตว์มากท่สี ดุ
ข. สิง่ มีชีวิต, ส่ิงแวดลอ้ ม ก. แสง
ค. สงิ่ ไม่มีชวี ิต, สง่ิ แวดล้อม ข. แร่ธาตุ
ง. สิ่งมีชวี ิต, สงิ่ ไมม่ ชี วี ิต ค. อุณหภมู ิ
ง. ความเป็นกรด เบสของดินและน้า
2. องคป์ ระกอบของส่งิ มชี ีวิตในระบบนิเวศ
ตรงกบั ข้อใด 6. ปจั จัยใดทาใหเ้ กดิ การปรับตวั ของตน้
ก. ผู้ผลิต, ผบู้ รโิ ภค, ผยู้ ่อยสลาย กระบองเพชรโดยลดรปู ใบเปน็ หนาม
ข. ผู้ผลิต, ผูบ้ ริโภค ก. น้า
ค. ผู้บรโิ ภค, ผ้ยู ่อยสลาย ข. แสง
ง. ผผู้ ลติ , ผยู้ อ่ ยสลาย ค. แร่ธาตุ
ง. อุณหภูมิ
3. ขอ้ ใดเป็นองคป์ ระกอบของระบบนิเวศที่
เป็นสารอนินทรีย์ทงั้ หมด 7. ก้งิ กอื จดั เป็นส่งิ มชี วี ิตกลุ่มใด
ก. นา้ แสง ก. ผู้บรโิ ภคพืช
ข. พชื จลุ นิ ทรีย์ ข. ผ้บู ริโภคสตั ว์
ค. คาร์โบไฮเดรต โปรตนี ค. ผู้บรโิ ภคซากสตั ว์
ง. โพแทสเซียม แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ ง. ผยู้ ่อยสลายสารอินทรยี ์

4. นกเคา้ แมว ออกหากนิ เฉพาะเวลากลางคอื 8. สง่ิ มชี วี ิตในขอ้ ใดจัดเปน็ ผบู้ รโิ ภคพืชทั้งหมด
เป็นผลมากจากปัจจัยใด ก. เป็ด ไก่ นก
ก. แสง ข. ไก่ กระต่าย มา้
ข. ผ้ลู ่า ค. กระต่าย ววั ควาย
ค. อุณหภูมิ ง. ม้า ควาย เหยย่ี ว
ง. ปริมาณเหยอ่ื

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

5

9. สง่ิ มีชีวติ กลุ่มใด สามารถสร้างเอนไซม์ 10. การกระทาในขอ้ ใดมีอิทธิพลมาจาก
ออกมายอ่ ยอาหารภายนอกร่างกายได้ อณุ หภมู ิ
ก. ผผู้ ลติ ก. การจาศีลของกบ
ข. ผบู้ ริโภคสัตว์ ข. รากพชื หยั่งลึกลงดนิ
ค. ผบู้ ริโภคซากสตั ว์ ค. ตน้ พืชเอนเขา้ หาแสง
ง. ผยู้ ่อยสลายสารอินทรีย์ ง. เต่าทะเลออกไข่บนชายหาด

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

6

ใบควำมรู้ เร่ือง องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

สภาพแวดล้องบนโลกในแต่ละพ้ืนท่ีมีความแตกต่างกัน บางพื้นที่มีสภาพเป็นป่าไม้
บางพ้นื ท่ีมีสภาพเปน็ ทะเลทราย บางพืน้ ท่ีมีสภาพเปน็ ทะเล หรอื บางพื้นทม่ี ีสภาพเป็นภเู ขา ซ่ึงแต่
ละในพ้ืนที่จะพบท้ังส่ิงมีชีวิตและส่ิงไม่มีชีวิตที่มีความสัมพันธ์กันอย่างเป็นระบบมาอาศัยอยู่ใน
ระบบนิเวศ

ระบบนิเวศ หมายถึง กลุ่มส่ิงมีชีวิตที่อาศัยอยู่ร่วมกันในบริเวณใดบริเวณหนึ่ง
โดยส่ิงมีชีวิตมีความสัมพันธ์กันแบบเป็นระบบและมีความสัมพันธ์กับส่ิงไม่มีชีวิตท่ีอยู่ในบริเวณ
นั้น ๆ ระบบนเิ วศประกอบดว้ ยโครงสรา้ ง 3 สว่ น ดังนี้

กล่มุ สิง่ มชี วี ิต แหลง่ ที่อยูอ่ ำศัย สิ่งแวดลอ้ ม
• ส่งิ มชี ีวติ ชนิดตา่ ง ๆ • บรเิ วณท่ีส่งิ มีชีวิต • องค์ประกอบ

ที่อาศัยอยรู่ ่วมกนั อาศัยอยู่ ซ่ึงมี ทเี่ ป็นสิง่ ไมม่ ชี วี ิต
สภาพแวดลอ้ ม ซง่ึ มีความสัมพันธ์
แตกตา่ งกนั กบั ระบบนเิ วศ เช่น
ในแตล่ ะบริเวณ อากาศ แสง นา้ ดิน

ระบบนิเวศสามารถพบได้ทั้ง ระบบนิเวศขนาดเล็กและ
ขนาดใหญ่ บางคร้ังระบบนิเวศขนาดเล็กอาจซ้อนอยู่ในระบบ
นิเวศขนาดใหญ่ เช่น แหล่งน้าท่ีประกอบด้วยพืชและสัตว์ต่าง ๆ

จดั เป็นระบบนิเวศประเภทหน่ึงที่อยู่ในป่าไม้
ซ่ึงเป็นระบบนิเวศประเภทหนึ่งเช่นกัน โดย
แหล่งน้าเป็นระบบนิเวศขนาดเล็กที่ซ้อนอยู่
ในป่าไม้ท่ีเป็นระบบนิเวศขนาดใหญ่ โลก
จัดเป็นระบบนิเวศท่ีมีขนาดใหญ่ที่สุด ซึ่ง
ประกอบด้วยระบบนเิ วศขนาดเลก็ มากมาย
ระบบนเิ วศประกอบดว้ ยองค์ประกอบ 2
ส่วน ได้แก่ องคป์ ระกอบท่ีมชี วี ิต และ
องคป์ ระกอบที่ไม่มชี วี ติ

ภำพที่ 1 โลก
ทมี่ ำ : https://www.scimath.org

ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

7

องคป์ ระกอบทไ่ี มม่ ชี วี ติ

องคป์ ระกอบทไ่ี มม่ ีชีวิต เป็นองค์ประกอบทมี่ คี วามสมั พันธก์ บั สง่ิ มชี ีวิต หากองคป์ ระกอบ
ท่ีไมม่ ีชวี ิตเปล่ียนแปลงยอ่ มส่งผลตอ่ การดารงชีวติ ของสงิ่ มชี ีวติ ในระบบนิเวศ องค์ประกอบท่ีไม่มี
ชีวิตแบบออกเป็น 3 ประเภท ดงั นี้

อนินทรยี สำร เป็นสารทไ่ี ด้จากธรรมชาติ มีดังน้ี

แรธ่ ำตุ พชื และสตั วแ์ ต่ละชนิดมีความตอ้ งการแรธ่ าตุต่าง ๆ ในปริมาณท่ีแตกต่าง
กัน เช่น พืชตอ้ งการธาตไุ นโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซยี มในปรมิ าณมาก ในขณะท่ธี าตแุ คลเซียม
แมกนีเซียม กามะถัน เป็นธาตุที่พืชต้องการในปริมาณน้อย แต่ขาดไม่ได้ หากขาดแร่ธาตุเหล่านี้
พืชจะเปน็ โรคและตายในทสี่ ุด

แกส๊ ตำ่ ง ๆ เชน่ แก๊สออกซเิ จน แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ เป็นแก๊สที่เก่ียวข้องกับ
กระบวนการหายใจของส่ิงมีชีวิต โดยทั่วไปสิ่งมีชีวิตจะหายใจเอาแก๊สออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย
ยกเว้นแบคทีเรียบางชนิด แล้วปล่อยแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์กลับคืนสู่สภาพแดวล้อม
ขณะเดียวกนั พืชจะนาแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ไปใชใ้ นกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง แล้วปล่อย
แกส๊ ออกซเิ จนออกทางปากใบ นอกจากน้ี พืชบางชนิดอาศัยแบคทีเรียช่วยตรึงแก๊สไนโตรเจนใน
บรรยากาศให้กลายเป็นสารประกอบไนโตรเจน เพื่อให้พชื สามารถนาไปใชป้ ระโยชน์ได้

น้ำ เป็นปัจจัยกาหนดสภาพแวดล้อม ความอุดมสมบูรณ์ ลักษณะและชนิดของ
ระบบนเิ วศ สง่ิ มีชวี ติ ทกุ ชนิดล้วนจาเป็นต้องอาศัยน้าในการดารงชีวิต เนื่องจากน้าเป็นที่อยู่อาศัย
และเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของส่ิงมีชีวิตบางชนิด เช่น ปลางอาศัยอยู่ในน้า ยุงใช้น้าเป็นแหล่ง
เพาะพันธุ์ และส่ิงมชี วี ิตตอ้ งการน้าเพ่ือใชอ้ ุปโภคและบรโิ ภค

ภำพที่ 2 นา้ เป็นสง่ิ จาเป็นสาหรับส่ิงมชี วี ิต
ท่ีมำ : https://pantip.com

ชุดท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

8

อินทรียสำร เปน็ สารทไ่ี ด้จากส่งิ มีชวี ติ เช่น คารโ์ บไฮเดรต โปรตีน ไขมัน ซ่งึ ได้

จากการเนา่ เปือ่ ยและผพุ งั ของซากพืช ซากสัตว์ แลว้ ทบั ถมกลายเปน็ ฮวิ มสั

สภำพแวดลอ้ มทำงกำยภำพ ทาใหส้ ่งิ มีชวี ิตมกี ารปรับตัวใหเ้ ขา้ กับ

สภาพแวดลอ้ ม และมีอิทธพิ ลตอ่ การกระจายของส่งิ มีชีวติ ตวั อย่างเชน่

แสงสว่ำง แสงจากดวงอาทิตย์เป็นแหล่งพลังงานสาคัญของโลก โดยพืชสามารถ
เปล่ยี นพลงั งานแสงให้กลายเปน็ พลังงานเคมี ในรูปของอาหารด้วยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง
และได้แก๊สออกซิเจน ซึ่งจาเป็นต่อกระบวนการหายใจของสิ่งมีชีวิต นอกจากนี้ แสงยังเป็น
ตัวกาหนดพฤติกรรมของส่ิงมีชีวิตอีกด้วย เช่น การหุบและบานของดอกไม้ การเปิด-ปิดปากใบ
ของพืช

ภำพท่ี 3 ดอกทานตะวนั หนั หนา้ เขา้ หาแสง ภำพที่ 4 ไก่ขันตอนพระอาทติ ย์ขนึ้
ทม่ี ำ : https://travel.mthai.com ที่มำ : https://www.thairath.co.th

ควำมเป็นกรด – เบสของดินและน้ำ สภาพความเป็นกรด – เบสในดินหรือน้าแต่
ละแห่งจะมีค่าไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับปริมาณแร่ธาตุต่าง ๆ ท่ีอยู่ในดิน โดยส่ิงมีชีวิตแต่ละชนิดต้อง
อาศยั อย่ใู นสภาพทีม่ คี วามเปน็ กรด - เบสท่เี หมาะสม จงึ จะดารงชีวิตอยู่ได้ เช่น พืชส่วนใหญ่เจริญ
ได้ดใี นดนิ ทม่ี ีสภาพเป็นกลาง

ภำพท่ี 5 ดนิ เปน็ กรด พืชไมส่ ามารถเจรญิ เติบโตได้
ทม่ี ำ : https://www.denichsoiltest.com/

ชุดท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

9

ควำมเคม็ ของดินและนำ้ ความเค็มมอี ทิ ธพิ ลอย่างมากกบั สงิ่ มชี ีวติ ทอี่ าศยั อยู่บรเิ วณผิวน้า
ตัวอยา่ งเช่น ป่าชายเลนเป็นบริเวณชายฝ่ังทะเลที่มีการเปล่ียนแปลงความเค็มตลอดเวลา ในเวลา
น้าลงระดับความเค็มของดินในปา่ ชายเลนจะมากขนึ้ และจะลดลงเม่ือมีน้าจากแม่น้าไหลมาปะปน
กับน้าทะเล พืชท่ีเจริญในดินเค็มหรือดินท่ีมีค่าการนาไฟฟ้าของสารละลายที่สกัดจากดินที่อิ่มตัว
ดว้ ยน้ามากกว่า 2 เดซิซีเมนส์ต่อเมตร ที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส จะส่งผลให้พืชมีลาต้นแคระ
แกรน็ ใบไหม้และตายในทีส่ ดุ

กระแสลม มีอิทธิพลต่อการผสมพันธุ์ของพืช การแพร่กระจายพันธุ์พืชและการคายน้า
ของพชื

ภำพที่ 6 การปรบั ตวั ของส่งิ มชี วี ติ ให้ทนตอ่ ความเค็ม ภำพท่ี 7 เกสรดอกหญ้าพัดไปตามลม
ทม่ี ำ : https://aowtakiabseafood.com ท่มี ำ : https://twitter.com

ควำมชื้น เป็นปรมิ าณไอน้าที่มอี ยใู่ นอากาศ ซึง่ แตกต่างกันไปตามแตล่ ะพ้นื ท่ีของโลก เช่น
พน้ื ทท่ี อ่ี ยู่ในเขตร้อนจะมีความชืน้ สงู เนอ่ื งจากบริเวณทีม่ ฝี นตกชุก ในขณะทพ่ี ืน้ ที่ในเขตหนาวจะมี
ความชื้นต่าโดยความชื้นมีผลต่อการระเหยของน้าในร่างกายของส่ิงมีชีวิต ทาให้สิ่งมีชีวิตมีการ
ปรับตัวเพ่ือรักษาสมดุลของน้าภายในร่างกาย เช่น กระบองเพชรในทะเลทรายลดรูปจากใบ
กลายเป็นหนาม

อุณหภูมิ เป็นปัจจัยที่ควบคุมการเจริญเติบโต การสืบพันธุ์และการแพร่กระจายของ
ส่งิ มีชวี ิต นอกจากน้ี อุณหภูมิยังมีผลต่อการปรับตัวท้ังด้านโครงสร้างและพฤติกรรมของสิ่งมีชีวิต
เช่น การปรบั ตวั ของสงิ่ มีชีวิตในทะเลทราย การจาศีลของสัตวบ์ างชนิดในฤดูหนาว

1. อินทรยี สารกบั อนนิ ทรยี สาร
ต่างกันอยา่ งไร
2. หารระบบนเิ วศไม่มีองคป์ ระกอบ
ทไ่ี มม่ ชี วี ติ ระบบนิเวศจะเปน็
อย่างไร

ภำพที่ 8 อูฐปรับโครงสร้างของรา่ งกายให้สามารถอาศัยอยใู่ นทะเลทรายได้
ทีม่ ำ : https://www.baanmaha.com

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

10

องคป์ ระกอบทมี่ ชี วี ติ

องค์ประกอบท่ีมชี ีวิต ไดแ้ ก่ สิ่งมชี วี ิตทุกชนดิ ท่อี าศัยอยใู่ นระบบนเิ วศน้นั เชน่ พืช
จุลนิ ทรยี ์ สตั ว์ โดยส่ิงมชี ีวิตแต่ละชนิดมีความสมั พันธก์ ับส่ิงมีชีวิตชนดิ อนื่ และส่ิงแวดลอ้ ม

ภำพที่ 9 สตั ว์ปำ่ ในแหลง่ ท่ีอยู่เดย่ี วกัน
ทมี่ ำ : https://www.bkkmenu.com

จากภาพท่ี 9 จะเห็นไดว้ า่ ในปา่ ประกอบ ใหน้ ักเรยี นยกตวั อย่าง
ไปด้วยองค์ประกอบทไี่ ม่มชี ีวิตและองค์ประกอบที่มี จากภาพ สง่ิ มชี ีวิตใดมีบทบาทเปน็
ชวี ติ โดยองค์ประกอบท่ีมีชวี ิตตา่ งมบี ทบาทและ ผูผ้ ลิต ผู้บริโภค และผู้ยอ่ ยสลาย
หน้าท่แี ตกตา่ งกัน บางชนดิ มีบทบาทเป็นผ้ผู ลติ สารอินทรยี ์
บางชนิดมบี ทบาทเปน็ ผู้บรโิ ภค และบางชนดิ มี
บทบาทเปน็ ผู้ยอ่ ยสลายสารอินทรีย์

ชุดที่ 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

11

ผผู้ ลิต

คือ สิ่งมีชีวิตที่สามารถสร้างอาหารเองได้ ได้แก่ พืชและจุลินทรีย์บางชนิด เช่น
แพลงก์ตอนพืช ไซยาโนแบคทีเรีย ผู้ผลิตมีบทบาทสาคัญมากต่อระบบนิเวศ ทาหน้าท่ีเปลี่ยน
พลังงานแสงจากดวงอาทิตย์ไปเป็นพลังงานเคมีในรูปของอาหารด้วยกระบวนการสังเคราะห์ด้วย
แสง แลว้ ถ่ายทอดพลังงานไปสู่ผูบ้ ริโภคผ่านการกนิ กนั เปน็ ทอด ๆ

ผู้บริโภค

คือ สงิ่ มชี ีวิตทไี่ มส่ ามารถสร้างอาหารไดเ้ อง จาเปน็ ตอ้ งมีการบริโภคสิ่งมีชีวิตชนิด
อืน่ แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ดงั น้ี

ผบู้ ริโภคพืช
เป็นผบู้ ริโภคทีก่ ินพชื เป็นอาหาร
เชน่ วัว ชา้ ง มา้ ววั ควาย กวาง

ภำพที่ 10 ววั ผูบ้ รโิ ภคพืช
ท่ีมำ : https://1freewallpapers.com

ผู้บริโภคสตั ว์
เป็นผ้บู รโิ ภคท่ีกนิ สตั วเ์ ปน็ อาหาร
เช่น เสอื สงิ โต ฉลาม จระเข้

ภำพที่ 11 สงิ โต ผบู้ รโิ ภคสตั ว์
ทีม่ ำ : https://sutthiawareekul489.wordpress.com

ผู้บรโิ ภคทั้งพชื และสัตว์ ภำพท่ี 12 ไก่ ผู้บรโิ ภคท้ังพืชและสัตว์
เปน็ ผบู้ รโิ ภคท่ีกนิ พืชและสตั วเ์ ปน็ ท่ีมำ : https://www.lemonfarm.com
อาหาร เช่น มนษุ ย์ ไก่ เปด็ ปลา
ผ้บู รโิ ภคซำกสตั ว์
ภำพที่ 13 ผบู้ รโิ ภคซากสตั ว์ เป็นผู้บริโภคทก่ี ินซากสัตว์เปน็
ที่มำ : https://www.matichon.co.th อาหาร เชน่ แร้ง ไส้เดอื น

ชุดที่ 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

12

ผยู้ อ่ ยสลำยสำรอนิ ทรีย์

คอื ส่ิงมชี วี ิตท่ีไมส่ ามารถสร้างอาหารได้เอง ตอ้ งอาศัยการย่อยสลายซากส่ิงมีชีวิต
อืน่ โดยผลิตเอนไซมอ์ อกมาย่อยซากสิ่งมชี วี ิตให้เป็นสารชีวโมเลกลุ ขนาดเล็กแล้วดูดซึมนาไปใช้เป็น
อาหาร อกี สว่ นหนึ่งปลอ่ ยกลบั คนื สู่ธรรมชาติ ตัวอย่างผ้ยู ่อยสลายสารอินทรีย์ เชน่ รา แบคทเี รียน

ปัจจุบันมนุษย์ได้นาผู้ย่อยสลายสารอินทรีย์มารับประทานเป็นอาหาร เช่น เห็ด
ชนิดต่าง ๆ หรือนาแบคทีเรียนบางชนิดมาใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมการผลิตอาหาร เช่น นม
เปร้ียว โยเกิร์ต น้าส้มสายชู นอกจากน้ี สารบางชนิดที่ผลิตได้จากรามีฤทธิ์เป็นยา เช่น เพนิซิลิน
ผลติ ไดจ้ ากราเพนิซลิ เลียม แตผ่ ู้ยอ่ ยสลายสารอินทรยี ์บางชนิดกอ่ ให้เกดิ อันตราย เช่น ทาให้อาหาร
เน่าเสีย ทาให้เกิดโรคในมนษุ ย์

ภำพท่ี 14 เห็ด มีบทบาทเป็นผ้ยู ่อยสลายในระบบนิเวศ
ทีม่ ำ : http://www.foodnetworksolution.com

ชดุ ที่ 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

13

กิจกรรมที่ 1 สำรวจระบบนิเวศในโรงเรียน

จุดประสงค์ ทกั ษะกระบวนกำรทำงวทิ ยำศำสตร์
อธิบายปฏิสัมพนั ธ์ขององค์ประกอบของระบบ
• การวดั
นิเวศทไ่ี ด้จากการสารวจ • การสังเกต
• การจาแนกประเภท
ระบุปญั หำ • การตคี วามหมายข้อมูลและลงข้อสรปุ
ระบบนิเวศที่แตกต่างกันมีองคป์ ระกอบของ • การจดั กระทาและสอื่ ความหมาย
ข้อมลู
ระบบนเิ วศแตกตา่ งกนั หรือไม่ อยา่ งไร
จิตวิทยำศำสตร์
สมมตฐิ ำน
.......................................................................... • ความสนใจใฝร่ ู้
• ความรอบคอบ
........................................................................................ • การทางานร่วมกับผู้อนื่ ไดอ้ ย่าง
........................................................................................ สรา้ งสรรค์

อปุ กรณ์ 6. เทอร์มอมเิ ตอร์
1. แทง่ แกว้ 7. กล้องจลุ ทรรศน์
2. แว่นขยาย 8. สไลดแ์ ละแผน่ ปดิ สไลด์
3. ขวดพลาสตกิ 9. กระดาษยูนิเวอร์ซลั อนิ ดิเคเตอร์
4. กระจกนาฬกิ า 10. สมดุ บันทึกและอุปกรณเ์ คร่ืองเขยี น
5. มาตรความสว่างหรือลักซ์มิเตอร์

วธิ กี ำรทดลอง
1. นักเรียนแบง่ กลุ่มละ 5-6 คน ร่วมกนั สารวจพ้ืนท่แี หล่งน้าหรอื บนบก โดยกาหนดขอบเขต

บริเวณทศ่ี กึ ษา และบนั ทกึ สภาพแวดลอ้ มทั่วไปของบริเวณท่สี ารวจ
2. สารวจองคป์ ระกอบทไี่ ม่มีชวี ิต โดยปฏิบัติดงั นี้

2.1 วดั อณุ หภูมิโดยใชเ้ ทอรม์ อมเิ ตอรจ์ ุ่มลงในน้าหรือผิวดิน บนั ทึกค่าอณุ หภูมิที่อา่ นได้
2.2 วดั ความเป็นกรด – เบส โดยใชแ้ ท่งแกว้ จมุ่ ลงในแหลง่ นา้ หรอื นาดนิ ระดบั ผิวดิน
ประมาณ 50 กรมั ใสล่ งในภาชนะและเติมนา้ กลัน่ ใชแ้ ทง่ แกว้ คนใหเ้ ขา้ กัน แล้วแตะลงบน
กระดาษยูนิเวอร์ซลั อินดเิ คเตอรเ์ ทยี บสมี าตรฐาน แล้วบนั ทกึ คา่ ph ทอ่ี ่านได้
2.3 วดั ความเข้มแสงโดยใชม้ าตรความสว่าง
3. สารวจองค์ประกอบท่มี ชี วี ิต โดยบันทึกส่งิ มชี ีวิตทพ่ี บ ระบชุ ื่อ รปู ร่าง ลักษณะ จานวน
หรือตกั นา้ ตัวอยา่ งใส่ขวดพลาสตกิ เพ่อื นามาศกึ ษาโดยใชแ้ ว่นขยายหรือกลอ้ งจุลทรรศน์
แลว้ บันทึกลงในสมดุ บนั ทึก

ชุดท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนิเวศ

14

กจิ กรรมท่ี 1 สำรวจระบบนเิ วศในโรงเรียน

บนั ทกึ ผลกำรทดลอง รูปรำ่ ง/ลกั ษณะ จำนวนสง่ิ มชี วี ิต
สิง่ มชี วี ติ

อภปิ รำยผลกำรทดลอง

....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................

คำถำมท้ำยกำรทดลอง
1. ใหน้ ักเรยี นยกตัวอย่าง องค์ประกอบของระบบนิเวศทพี่ บในบริเวณที่สารวจ
...................................................................................................................................
...................................................................................................................................
2. สิง่ มีชีวิตทีพ่ บมคี วามสมั พันธ์กับส่ิงไมม่ ีชีวติ ในบรเิ วณทีส่ ารวจอย่างไร
...................................................................................................................................
...................................................................................................................................

ชดุ ท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

15

แบบฝึกหดั ทบทวนควำมรู้
เรอ่ื ง องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

ช่อื – สกุล ช้ัน เลขท่ี

คำชีแ้ จง ตอบคาถามเกีย่ วกบั องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

1. ระบบนิเวศ หมายถึง
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
2. องคป์ ระกอบทีไ่ ม่มีชีวิตมีความสมั พนั ธ์กับองค์ประกอบที่มชี วี ิตอย่างไร
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
3. องค์ประกอบของระบบนิเวศต่อไปน้ี มีความสาคญั ต่อระบบนเิ วศอย่างไร

1) แสง ...............................................................................................................................
.....................................................................................................................................................

2) นา้ .................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................

3) แกส๊ ...............................................................................................................................
.....................................................................................................................................................

4) แรธ่ าตุ ...........................................................................................................................
.....................................................................................................................................................

5) อุณหภูมิ ........................................................................................................................
.....................................................................................................................................................

6) ความเป็นกรด – เบส ....................................................................................................
.....................................................................................................................................................

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

16

4. นาคาทีก่ าหนดใหต้ ่อไปน้ี เตมิ หนา้ ขอ้ ความท่ีมีความสัมพนั ธก์ นั

ผ้ผู ลติ ผูบ้ รโิ ภคพืช ผูบ้ รโิ ภคสตั ว์
ผู้บรโิ ภคทงั้ พชื และสตั ว์ ผบู้ รโิ ภคซากสัตว์ ผูย้ อ่ ยสลายสารอนิ ทรยี ์

.........................................1. ผลู้ า่ ในระบบนิเวศ มกั มนี ิสัยดุรา้ ย
.........................................2. สะสมอาหารไวใ้ นเนอ้ื เยอื่ ของร่างกาย เพอ่ื ส่งตอ่ ไปยังสง่ิ มชี ีวติ อ่นื
.........................................3. กนิ สิ่งมชี วี ิตทีต่ ายแล้ว
.........................................4. สรา้ งอาหารไดเ้ องผา่ นกระบวนการสังเคราะหด์ ้วยแสง
.........................................5. กอ่ ใหเ้ กดิ การหมนุ เวียนของแร่ธาตตุ ่างๆ กลับสู่ส่งิ แวดลอ้ ง
.........................................6. มนุษย์ ไก่ หมี
.........................................7. ปลอ่ ยเอนไซมอ์ อกมายอ่ ยสลายอาหาร แล้วดูดซมึ เข้าสูร่ า่ งกาย
........................................ 8. แร้ง กง้ิ กือ ไสเ้ ดือน
.........................................9. นาพลังงานแสงมาเปลย่ี นเปน็ พลงั งานเคมีในรูปของอาหาร
.........................................10. สิ่งมีชวี ิตกลมุ่ เห็ด รา ยีสต์

ชดุ ท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนิเวศ

17

ควำมรู้เปน็ แผนทีค่ วำมคดิ
(Mind Mapping)

ชุดท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

18

แบบทดสอบหลงั เรยี น

คาชแ้ี จง

1. แบบทดสอบมีจานวน 10 ขอ้ ใชเ้ วลาทา 10 นาที
2. ใหน้ กั เรยี นทาเครอ่ื งหมายกากบาท () ทบั ข้อทถ่ี กู ต้องทส่ี ุดเพียงคาตอบเดยี ว

1. ระบบนิเวศประกอบด้วยองคป์ ระกอบใด 5. ปัจจยั ทางกายภาพปจั จยั ใดท่มี ีอิทธพิ ลต่อ
ก. สง่ิ มชี ีวติ ส่งิ ไม่มีชีวิต สิ่งแวดล้อม การอพยพยา้ ยถ่นิ ของสัตว์มากที่สุด
ข. สิง่ มชี ีวติ , ส่งิ แวดลอ้ ม ก. แสง
ค. สงิ่ ไมม่ ีชวี ิต, สง่ิ แวดลอ้ ม ข. แร่ธาตุ
ง. สิ่งมชี วี ิต, ส่งิ ไม่มชี วี ิต ค. อุณหภมู ิ
ง. ความเป็นกรด เบสของดินและน้า
2. องคป์ ระกอบของสงิ่ มชี ีวิตในระบบนเิ วศ
ตรงกับข้อใด 6. ปจั จยั ใดทาใหเ้ กิดการปรบั ตัวของต้น
ก. ผู้ผลิต, ผ้บู รโิ ภค, ผยู้ ่อยสลาย กระบองเพชรโดยลดรปู ใบเป็นหนาม
ข. ผู้ผลติ , ผู้บรโิ ภค ก. นา้
ค. ผู้บรโิ ภค, ผยู้ อ่ ยสลาย ข. แสง
ง. ผผู้ ลติ , ผู้ยอ่ ยสลาย ค. แรธ่ าตุ
ง. อุณหภมู ิ
3. ขอ้ ใดเป็นองค์ประกอบของระบบนิเวศท่ี
เป็นสารอนนิ ทรีย์ทงั้ หมด 7. กิง้ กอื จดั เป็นสง่ิ มชี วี ิตกลุม่ ใด
ก. นา้ แสง ก. ผบู้ ริโภคพชื
ข. พชื จลุ ินทรีย์ ข. ผบู้ รโิ ภคสัตว์
ค. คารโ์ บไฮเดรต โปรตีน ค. ผ้บู รโิ ภคซากสัตว์
ง. โพแทสเซียม แก๊สคารบ์ อนไดออกไซด์ ง. ผู้ยอ่ ยสลายสารอินทรีย์

4. นกเคา้ แมว ออกหากนิ เฉพาะเวลากลางคือ 8. ส่ิงมีชวี ติ ในข้อใดจัดเปน็ ผู้บรโิ ภคพืชท้ังหมด
เป็นผลมากจากปัจจัยใด ก. เปด็ ไก่ นก
ก. แสง ข. ไก่ กระตา่ ย มา้
ข. ผ้ลู ่า ค. กระตา่ ย วัว ควาย
ค. อุณหภมู ิ ง. ม้า ควาย เหย่ียว
ง. ปริมาณเหยอ่ื

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

19

9. ส่ิงมชี ีวติ กลมุ่ ใด สามารถสร้างเอนไซม์ 10. การกระทาในข้อใดมอี ทิ ธิพลมาจาก
ออกมายอ่ ยอาหารภายนอกร่างกายได้ อณุ หภมู ิ
ก. ผู้ผลิต ก. การจาศลี ของกบ
ข. ผบู้ ริโภคสตั ว์ ข. รากพืชหยั่งลกึ ลงดิน
ค. ผู้บรโิ ภคซากสัตว์ ค. ตน้ พืชเอนเขา้ หาแสง
ง. ผูย้ ่อยสลายสารอินทรีย์ ง. เตา่ ทะเลออกไขบ่ นชายหาด

ชดุ ที่ 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

20

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น

ข้อที่ เฉลย
1ก
2ก
3ง
4ก
5ค
6ก
7ค
8ค
9ง
10 ก

ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

21

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น

ข้อที่ เฉลย
1ก
2ก
3ง
4ก
5ค
6ก
7ค
8ค
9ง
10 ก

ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

22

เฉลย
กิจกรรมที่ 1 สำรวจระบบนเิ วศในโรงเรยี น

จุดประสงค์ ทักษะกระบวนกำรทำงวิทยำศำสตร์
อธิบายปฏิสมั พนั ธข์ ององค์ประกอบของระบบ
• การวดั
นเิ วศท่ีได้จากการสารวจ • การสงั เกต
• การจาแนกประเภท
ระบุปญั หำ • การตคี วามหมายข้อมลู และลงข้อสรุป
ระบบนเิ วศท่แี ตกต่างกนั มอี งคป์ ระกอบของ • การจัดกระทาและสือ่ ความหมาย
ข้อมลู
ระบบนเิ วศแตกตา่ งกนั หรอื ไม่ อย่างไร
จิตวทิ ยำศำสตร์
สมมติฐำน
ระบบนเิ วศที่แตกตา่ งกนั จะมอี งคป์ ระกอบของระบบ • ความสนใจใฝร่ ู้
นเิ วศแตกตา่ งกัน ขน้ึ อย่กู ับส่ิงมชี ีวิตและสง่ิ ไมม่ ีชวี ิตที่อยู่ • ความรอบคอบ
ในระบบนเิ วศนนั้ • การทางานรว่ มกบั ผู้อ่นื ไดอ้ ยา่ ง
สร้างสรรค์

อปุ กรณ์ 6. เทอรม์ อมิเตอร์
1. แทง่ แกว้ 7. กลอ้ งจลุ ทรรศน์
2. แว่นขยาย 8. สไลดแ์ ละแผ่นปิดสไลด์
3. ขวดพลาสตกิ 9. กระดาษยูนิเวอรซ์ ลั อินดิเคเตอร์
4. กระจกนาฬิกา 10. สมุดบนั ทึกและอุปกรณ์เคร่อื งเขยี น
5. มาตรความสวา่ งหรอื ลักซ์มิเตอร์

วธิ ีกำรทดลอง
1. นกั เรียนแบ่งกลุม่ ละ 5-6 คน ร่วมกันสารวจพน้ื ทีแ่ หลง่ น้าหรอื บนบก โดยกาหนดขอบเขต

บริเวณทศี่ ึกษา และบนั ทึกสภาพแวดล้อมท่ัวไปของบรเิ วณที่สารวจ
2. สารวจองค์ประกอบทไ่ี มม่ ีชีวติ โดยปฏบิ ตั ิดงั น้ี

2.1 วดั อุณหภูมโิ ดยใช้เทอร์มอมเิ ตอรจ์ ุม่ ลงในนา้ หรือผวิ ดิน บนั ทกึ คา่ อณุ หภมู ทิ ่ีอ่านได้
2.2 วัดความเปน็ กรด – เบส โดยใช้แทง่ แก้วจมุ่ ลงในแหลง่ นา้ หรอื นาดนิ ระดับผิวดิน
ประมาณ 50 กรัม ใส่ลงในภาชนะและเตมิ นา้ กล่ัน ใช้แท่งแกว้ คนให้เขา้ กนั แล้วแตะลงบน
กระดาษยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์เทยี บสีมาตรฐาน แล้วบันทกึ ค่า ph ท่ีอา่ นได้
2.3 วัดความเขม้ แสงโดยใช้มาตรความสว่าง
3. สารวจองค์ประกอบที่มีชีวิต โดยบันทกึ ส่งิ มชี วี ติ ท่พี บ ระบุช่ือ รปู รา่ ง ลกั ษณะ จานวน
หรอื ตกั นา้ ตวั อยา่ งใส่ขวดพลาสตกิ เพอ่ื นามาศกึ ษาโดยใช้แว่นขยายหรือกลอ้ งจุลทรรศน์
แล้วบันทึกลงในสมดุ บนั ทกึ

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนิเวศ

23

เฉลย
กิจกรรมท่ี 1 สำรวจระบบนเิ วศในโรงเรียน

บนั ทกึ ผลกำรทดลอง รปู รำ่ ง/ลกั ษณะ จำนวนสิ่งมีชวี ิต
สงิ่ มชี ีวิต

ขนึ้ อยกู่ บั ผลสารวจของนักเรยี น

อภิปรำยผลกำรทดลอง

....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................

คำถำมทำ้ ยกำรทดลอง
1. ใหน้ ักเรียนยกตัวอย่าง องคป์ ระกอบของระบบนิเวศทพ่ี บในบริเวณทส่ี ารวจ
...................................................................................................................................

......................ข..้ึน...อ..ย..กู่...ับ..ผ...ล..ส...า..ร..ว..จ..ข..อ...ง..น..ัก...เ.ร..ีย..น..............................................................

2. สง่ิ มชี วี ิตทพ่ี บมีความสมั พันธ์กบั สงิ่ ไมม่ ีชีวติ ในบรเิ วณท่ีสารวจอยา่ งไร
...................................................................................................................................

......................ข..้นึ...อ..ย...่กู ..บั...ผ..ล...ส..า..ร..ว..จ..ข...อ..ง..น...กั ..เ.ร..ยี...น.............................................................

ชุดท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

24

เฉลย แบบฝกึ หดั ทบทวนควำมรู้
เรอ่ื ง องค์ประกอบของระบบนิเวศ

ชือ่ – สกุล ชัน้ เลขที่

คำชแ้ี จง ตอบคาถามเกีย่ วกับองค์ประกอบของระบบนเิ วศ
1. ระบบนเิ วศ หมายถงึ
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
2. องคป์ ระกอบทไ่ี ม่มีชีวติ มคี วามสัมพันธก์ บั องคป์ ระกอบทม่ี ชี ีวิตอย่างไร
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................

3. องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศต่อไปน้ี มีความสาคญั ตอ่ ระบบนเิ วศอย่างไร
1) แสง ...............................................................................................................................

.....................................................................................................................................................
2) นา้ .................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................
3) แกส๊ ...............................................................................................................................

.....................................................................................................................................................
4) แร่ธาตุ ...........................................................................................................................

.....................................................................................................................................................
5) อณุ หภูมิ ........................................................................................................................

.....................................................................................................................................................
6) ความเป็นกรด – เบส ....................................................................................................

.....................................................................................................................................................

ชดุ ที่ 1 องค์ประกอบของระบบนเิ วศ

25

4. นาคาทีก่ าหนดใหต้ ่อไปน้ี เตมิ หนา้ ขอ้ ความท่ีมีความสัมพนั ธก์ นั

ผ้ผู ลติ ผูบ้ รโิ ภคพืช ผูบ้ รโิ ภคสตั ว์
ผู้บรโิ ภคทงั้ พชื และสตั ว์ ผบู้ รโิ ภคซากสัตว์ ผูย้ อ่ ยสลายสารอนิ ทรยี ์

.........................................1. ผลู้ า่ ในระบบนิเวศ มกั มนี ิสัยดุรา้ ย
.........................................2. สะสมอาหารไวใ้ นเนอ้ื เยอื่ ของร่างกาย เพอ่ื ส่งตอ่ ไปยังสง่ิ มชี ีวติ อ่นื
.........................................3. กนิ สิ่งมชี วี ิตทีต่ ายแล้ว
.........................................4. สรา้ งอาหารไดเ้ องผา่ นกระบวนการสังเคราะหด์ ้วยแสง
.........................................5. กอ่ ใหเ้ กดิ การหมนุ เวียนของแร่ธาตตุ ่างๆ กลับสู่ส่งิ แวดลอ้ ง
.........................................6. มนุษย์ ไก่ หมี
.........................................7. ปลอ่ ยเอนไซมอ์ อกมายอ่ ยสลายอาหาร แล้วดูดซมึ เข้าสูร่ า่ งกาย
........................................ 8. แร้ง กง้ิ กือ ไสเ้ ดือน
.........................................9. นาพลังงานแสงมาเปลย่ี นเปน็ พลงั งานเคมีในรูปของอาหาร
.........................................10. สิ่งมีชวี ิตกลมุ่ เห็ด รา ยีสต์

ชดุ ท่ี 1 องค์ประกอบของระบบนิเวศ

26

สรปุ ควำมรูเ้ ป็นแผนทค่ี วำมคดิ (Mind Mapping)

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

27

แบบบันทึกคะแนน

คะแนน่กอนเ ีรยน
ิกจกรรม
ที่ ช่อื สกลุแบบฝึกหัด
ห ัลงเรียน
10 10 20 10 10 50ผังควำม ิคด
1 รวม
2
3

หมายเหตุ
นกั เรียนต้องได้คะแนนไมต่ า่ กวา่ รอ้ ยละ 80 ถอื ว่าผา่ น คอื 40 คะแนน

ชุดที่ 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ

บรรณำนกุ รม
สุธารี คาจีนศรี และ ภคพร จิตตรขี นั ธ์. (2560). หนังสือเรียนวิทยำศำสตร์และเทคโนโลยี เลม่ 1

ชนั้ มธั มศึกษำปีที่ 3. พิมพ์ครง้ั ท่ี 3. กรงุ เทพมหานคร : อักษรเจรญิ ทศั น์.
เอกรัฐ วงศส์ วัสด์แิ ละธนากร แสงเรืองรอบ. (2560). สัมฤทธ์ิมำตรฐำน วิทยำศำสตร์ เล่ม 1

ชน้ั มัธมศกึ ษำปีที่ 3. พมิ พ์คร้งั ท่ี 3. กรุงเทพมหานคร : อกั ษรเจริญทศั น์.

ชดุ ท่ี 1 องคป์ ระกอบของระบบนเิ วศ