48 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม บัตรกิจกรรมที่ 3 เรื่อง กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรมของหมู่เลือดระบบ ABO กิจกรรมที่ 3 กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรมของหมู่เลือดระบบ ABO ใช้เวลำ 20 นำที จุดประสงค์ 1. วิเคราะห์หมู่เลือดระบบ ABO ได้ 2. บอกได้ว่ารุ่นลูกที่เกิดมามีโอกาสที่จะมีหมู่เลือดแบบใด 3. น าความรู้เรื่องการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมไปใช้ในชีวิตประจ าวัน วิธีกำรท ำกิจกรรม 1. ศึกษาบัตรเนื้อหากิจกรรมที่ 3 เรื่องการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของหมู่เลือดระบบ ABO แล้วท ากิจกรรมต่อไปนี้ 2. ให้นักเรียนศึกษาวิเคราะห์ตัวอย่างหมู่เลือดของพ่อแม่กลุ่มหนึ่งดังต่อไปนี้ 2.1 พ่อมีหมู่เลือด A แม่มีหมู่เลือด A 2.2 พ่อมีหมู่เลือด A แม่มีหมู่เลือด B 2.3 พ่อมีหมู่เลือด A แม่มีหมู่เลือด O 2.4 พ่อมีหมู่เลือด AB แม่มีหมู่เลือด A 2.5 พ่อมีหมู่เลือด AB แม่มีหมู่เลือด B 2.6 พ่อมีหมู่เลือด AB แม่มีหมู่เลือด AB 2.7 พ่อมีหมู่เลือด AB แม่มีหมู่เลือด O 2.8 พ่อมีหมู่เลือด B แม่มีหมู่เลือด B 2.9 พ่อมีหมู่เลือด B แม่มีหมู่เลือด O 2.10 พ่อมีหมู่เลือด O แม่มีหมู่เลือด O 2. นักเรียนคิดว่าลูกที่เกิดมาจะมีจีโนโทป์เป็นแบบใด และมีหมู่เลือดใด โดยให้นักเรียน ออกตารางแบบบันทึกผลการท ากิจกรรม 3. นักเรียนแต่ละกลุ่มน าเสนอผลการศึกษาวิเคราะห์มาอภิปรายร่วมกันในชั้นเรียน ค ำถำมท้ำยกิจกรรม 1. หมู่เลือดระบบ ABO มีแอลลีลที่ควบคุมกี่แอลลีล อะไรบ้าง 2. แอลลีลแบบต่าง ๆ ในข้อ 1 มีจีโนไทป์เป็นแบบใด 3. ลูกที่เกิดมามีหมู่เลือดเหมือนพ่อหรือแม่คนใดคนหนึ่งเสมอไปหรือไม่ เพราะเหตุใด 4. ให้นักเรียนแสดงวิธีคิดหมู่เลือดของตนเองจากการผสมกันระหว่างหมู่เลือดพ่อและแม่ กิจกรรมกำรวิเครำะห์ (16 คะแนน)
49 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม 1. ข้อใดต่อไปนี้เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของโครโมโซมคู่ที่ 13 เกินมา 1 แท่ง ก. กลุ่มอาการดาวน์ ข. กลุ่มอาการคริดูชาต์ ค. กลุ่มอาการเอ็ดเวิร์ด ง. กลุ่มอาการพาทัว 2. เด็กใบหูต่ า ปัญญาอ่อน ดั้งจมูกแบน เวลาโกรธและตกใจจะมีเสียงร้องเหมือนแมว ความผิดปกติ ดังกล่าวมีสาเหตุมาจากอะไร ก. โครโมโซมคู่ที่ 21 เกินมา 1 เส้น ข. โครโมโซมคู่ที่ 5 ขาดหายไป 1 เส้น ค. โครโมโซมคู่ที่ 21 ขาดหายไป 1 เส้น ง. โครโมโซมคู่ที่ 5 มีบางส่วนขาดหายไป 3. การศึกษาแบบแผนการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมในมนุษย์ท าได้ยากเพราะมีข้อจ ากัดใด ก. มนุษย์มีลูกจ านวนมาก ข. ช่วงชีวิตของมนุษย์แต่ละคนสั้น ค. มนุษย์มีโอกาสเกิดลูกได้ง่าย ง. ไม่สามารถควบคุมการแต่งงานให้เป็นไปตามความต้องการได้ 4. กลุ่มอาการเทอร์เนอร์ จะมีโครโมโซมเป็นแบบใด ก. 43 + XXY ข. 44 + XO ค. 44 + XYY ง. 45 + XO แบบทดสอบหลังเรียน เล่มที่ 4 กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรม (Genetic inheritance) รำยวิชำวิทยำศำสตร์ชีวภำพ รหัสวิชำ ว31103 ชั้นมัธยมศึกษำปีที่ 4 ค ำชี้แจง 1. แบบทดสอบเป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จ านวน 10 ข้อ 10 คะแนน ใช้เวลา 10 นาที 2. ให้นักเรียนเลือกข้อที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วท าเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษค าตอบ P0st - test
50 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม 5. เพดดีกรี หรือพงศาวลี คืออะไร ก. วิชาที่ว่าด้วยความรู้เกี่ยวกับพันธุกรรมของคนในครอบครัว ข. ประวัติของครอบครัวที่เป็นโรคทางพันธุกรรม ค. แผนภาพแสดงล าดับเครือญาติที่ใช้ศึกษาลักษณะทางพันธุกรรม ง. สัญลักษณ์ที่ใช้ศึกษาโรคทางพันธุกรรม 6. กลุ่มอาการในข้อใดที่มีโครโมโซมคู่ที่ 18 เกินมา 1 แท่ง ก. กลุ่มอาการดาวน์ ข. กลุ่มอาการคริดูชาต์ ค. กลุ่มอาการเอ็ดเวิร์ด ง. กลุ่มอาการพาทัว 7. ลูกทั้ง 2 คนของคุณณเดช คูกิมิยะ มีหมู่เลือด O ทั้งคู่ แสดงว่าคุณณเดชและภรรยา มีจีโนไทป์ตรงตามข้อใด ก. I A i x I A I A ข. I A I B x ii ค. I A i x ii ง. I B I B x ii 8. เพราะเหตุใดคนจึงไม่นิยมแต่งงานในหมู่เครือญาติที่ใกล้ชิดกัน ก. ลูกเกิดมาจะเป็นหมัน ข. ลูกที่เกิดมาจะปัญญาอ่อนทุกราย ค. ลูกที่เกิดมาจะพิการแต่ก าเนิดเนื่องจากได้รับบางชนิดจากญาติที่ใกล้ชิด ง. ลูกที่เกิดมาอาจมีลักษณะผิดปกติเนื่องจากยีนด้อยมีโอกาสจับคู่กัน แบบทดสอบหลังเรียน เล่มที่ 4 กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรม (Genetic inheritance) รำยวิชำวิทยำศำสตร์ชีวภำพ รหัสวิชำ ว31103 ชั้นมัธยมศึกษำปีที่ 4 ค ำชี้แจง 1. แบบทดสอบเป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จ านวน 10 ข้อ 10 คะแนน ใช้เวลา 10 นาที 2. ให้นักเรียนเลือกข้อที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วท าเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษค าตอบ Post - test
51 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม 9. ข้อใดเป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมทั้งหมด ก. โรคหัวใจ โรคเอดส์ โรคตาบอดสี ข. โรคผิวเผือก โรคตาบอดสี โรคธาลัสซีเมีย ค. โรคฮีโมฟีเลีย โรคหัวใจ โรคเบาหวาน ง. โรคผิวเผือก โรคเอดส์ โรคฮีโมฟีเลีย 10. บุตรที่เกิดจากพ่อแม่คู่ใดไม่มีโอกาสมีเลือดหมู่ O ก. พ่อเลือดหมู่ A แม่เลือดหมู่ O ข. พ่อเลือดหมู่ O แม่เลือดหมู่ B ค. พ่อเลือดหมู่B แม่เลือดหมู่ A ง. พ่อเลือดหมู่ AB แม่เลือดหมู่ O หมายเหตุ : การประเมินคะแนน (คะแนนเต็ม 10 คะแนน) เกณฑ์การให้คะแนนข้อสอบปรนัยเลือกตอบ จากแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียน รำยกำรพิจำรณำ คะแนน ตอบถูกต้อง 1 ตอบผิด ไม่ตอบ ตอบหลายตัวเลือกหรือตอบเป็นอย่างอื่น 0 แบบทดสอบหลังเรียน เล่มที่ 4 กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรม (Genetic inheritance) รำยวิชำวิทยำศำสตร์ชีวภำพ รหัสวิชำ ว31103 ชั้นมัธยมศึกษำปีที่ 4 ค ำชี้แจง 1. แบบทดสอบเป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จ านวน 10 ข้อ 10 คะแนน ใช้เวลา 10 นาที 2. ให้นักเรียนเลือกข้อที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วท าเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษค าตอบ Post - test
52 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม เกณฑ์กำรประเมิน คะแนน 9 - 10 อยู่ในเกณฑ์ ดีมาก คะแนน 7 - 8 อยู่ในเกณฑ์ ดี คะแนน 5 - 6 อยู่ในเกณฑ์ พอใช้ คะแนน 0 - 4 อยู่ในเกณฑ์ ปรับปรุง แบบบันทึกกิจกรรมกำรประเมินควำมรู้ครั้งที่ 1 แบบทดสอบก่อนเรียนชุดกิจกรรมกำรเรียนรู้ เล่มที่ 2 เรื่อง กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรม ชื่อ................................................................................................เลขที่.................ชั้น................. ข้อที่ ตัวเลือก ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 คะแนนเต็ม 10 คะแนน คะแนนที่ได้ ผลกำรประเมิน ดีมำก ดี พอใช้ ปรับปรุง
53 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม บรรณำนุกรม กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลำงกำรศึกษำขั้นพื้นฐำน พุทธศักรำช 2551. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ ากัด. กระทรวงศึกษาธิการ. สสวท. (2553). หนังสือเรียนชีววิทยำเพิ่มเติม เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : สกสค.ลาดพร้าว. กระทรวงศึกษาธิการ. สสวท. (2553). คู่มือครูรำยวิชำชีววิทยำเพิ่มเติม เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : สกสค.ลาดพร้าว. ประดิษฐ์ เหล่าเนตร์. (2553). หนังสือเรียนชีววิทยำ 1 มัธยมศึกษำปีที่ 4 – 6. กรุงเทพฯ : แม็คเอ็ดดูเคชั่น. ประดิษฐ์ เหล่าเนตร์ และคณะ. (2553). หนังสือเรียนรำยวิชำพื้นฐำน ชีววิทยำ ชั้นมัธยมศึกษำปีที่4-6. กรุงเทพฯ : บริษัทรัตน์ธรา การพิมพ์จ ากัด. ประดิษฐ์ เหล่าเนตร์และณัฐภัสสร เหล่าเนตร์. (2558).หนังสือเรียนรำยวิชำพื้นฐำนชีววิทยำ มัธยมศึกษำปีที่ 4 – 6.กรุงเทพฯ: แม็คเอ็ดดูเคชั่น ประสงค์ หล าสะอาดและเกษม หล าสะอาด. (2554). คู่มือรำยวิชำพื้นฐำนกลุ่มสำระ กำรเรียนรู้วิทยำศำสตร์ ชีววิทยำ ม. 4-6. กรุงเทพฯ : ทรัพย์การพิมพ์. สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.).( 2559). (ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม สิ่งมีชีวิตกับกระบวนกำร ด ำรงชีวิต กรุงเทพฯ : ส านักพิมพ์พัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.)จ ากัด. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2553). หนังสือเรียนรำยวิชำพื้นฐำน ชีววิทยำ(ส าหรับนักเรียนที่เน้นวิทยาศาสตร์) ชั้นมัธยมศึกษำปีที่ 4 – 6 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค.ลาดพร้าว. สมาน แก้วไวยุทธ. (2555). Hi-ED’s Biology ชีววิทยำ ม.4 – 6 (รำยวิชำพื้นฐำน). กรุงเทพฯ: ไฮเอ็ดพับลิชชิ่ง. ส านักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). ตัวชี้วัดและสำระกำรเรียนรู้แกนกลำง กลุ่มสำระกำรเรียนรู้วิทยำศำสตร์ ตำมหลักสูตรแกนกลำงกำรศึกษำขั้นพื้นฐำน พุทธศักรำช 2551. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ ากัด. https://www. myfirstbrain.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 20 ธันวาคม 2563) https://www.genetics.thetech.org (วันที่สืบค้นข้อมูล : 20 ธันวาคม 2563) https://www. lean.co.th (วันที่สืบค้นข้อมูล : 20 ธันวาคม 2563)
54 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม https://www.vcharkarn.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 20 ธันวาคม 2563) https://www.google.co.th/search?q= (วันที่สืบค้นข้อมูล : 20 ธันวาคม 2563) https://www.google.com/search?source=hp&ei=AF53W7DzOoa3rQG-1aq4CQ&q (วันที่สืบค้นข้อมูล : 21 ธันวาคม 2563) https://www.sites.google.com/site/krutheiamjan/home/phanthukrrm (วันที่สืบค้นข้อมูล : 21 ธันวาคม 2563) http://www.dek-d.com/board/view/3305500/ (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) http://th.med-directory.com/karlikovost_default.htm (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) http://www.matichon.co.th/news_detailphp?newsid= (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) https://www.pobpad.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) http://www.med.cmu.ac.th (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) http://www.anager.co.th/Entertainment/ViewNews.aspx?Newsl D= (วันที่สืบค้นข้อมูล : 23 ธันวาคม 2563) https://th.wikipedia.org/wiki (วันที่สืบค้นข้อมูล : 24 ธันวาคม 2563) http://www.laservisionthai.com/health-corner color-blindness (วันที่สืบค้นข้อมูล : 24 ธันวาคม 2563) https://www.honestdocs.co/hematologic-lymphatic/hemophilia-disease (วันที่สืบค้นข้อมูล : 24 ธันวาคม 2563) https://th.wikipedia.org/wiki G-6-PD (วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 ธันวาคม 2563) https://www.bloggang.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 ธันวาคม 2563) https:// www.thaibiotech.info (วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 ธันวาคม 2563) https://www. sites.google.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 ธันวาคม 2563) https:// www.pattyalatnukas.blogspot.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563) https:// www.the 1 za.com (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563) https://www.honestdocs.co/xyy (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563) https://www.genetics.edu.au (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563) https:// www.suriyothai.ac.th (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563) https://www.thalassemia.or.th (วันที่สืบค้นข้อมูล : 26 ธันวาคม 2563)
55 ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม https://www.tokresource.org (วันที่สืบค้นข้อมูล : 27 ธันวาคม 2563) https://www.bluerollingdot.org (วันที่สืบค้นข้อมูล : 27 ธันวาคม 2563) https://www.gotoknow.org (วันที่สืบค้นข้อมูล : 27 ธันวาคม 2563)
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ชุดกิจกรรมกำรเรียนรู้ เล่มที่ 2 ภำคผนวก
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรม เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 1. ง 6. ง 2. ข 7. ค 3. ข 8. ค 4. ง 9. ง 5. ค 10. ง เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 1. ง 6. ค 2. ง 7. ค 3. ง 8. ง 4. ข 9. ข 5. ค 10. ง
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม สถำนกำรณ์ A : ให้เขียนเพดดีกรีแสดงการถ่ายทอดลักษณะนิ้วเกินในครอบครัวต่อไปนี้ สมหมายมีนิ้วมือ 12 นิ้ว แต่งงานกับสมศรีซึ่งมีจ านวนนิ้วมือปกติ เมื่อลูกชาย คนแรกมีนิ้วเกิน เหมือนพ่อ สมศรีก็ได้แต่สงสารลูกที่ร่างกายไม่เหมือนคนอื่น ครั้นลูกชายเติบโตขึ้น เป็นเด็กน่ารักแจ่มใส และหยิบจับท ากิจกรรมต่างๆ ได้ไม่ต่างจากคนอื่น สมใจเห็นว่าความผิดปกตินี้ ไม่ได้ส่งผลร้ายต่อการใช้ชีวิต จึงตัดสินใจมีลูกอีก ลูกคนรองเป็นหญิงมีนิ้วมือ 10 นิ้วตามปกติ ลูกคนเล็กก็เป็นหญิงอีกเช่นกัน แต่โชคไม่ดี ที่มีนิ้วเกินเหมือนพี่ชาย ลูกสาวทั้งคู่แต่งงานมีหลานให้พ่อแม่เชยชม ลูกสาวคนแรกมีลูกชาย 2 คนต่างก็มีจ านวนนิ้วมือปกติ ส่วนลูกคนเล็กของสมหมายและสมศรีมีลูกสาว 1 คน ซึ่งมีจ านวนนิ้วมือ 12 นิ้ว แต่ก็ ได้รับความรักความ บัตรเฉลยกิจกรรมที่ 1 เรื่อง กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรมที่อยู่บนออโตโซม แนวการเขียนเพดดีกรี แนวการเขียนเพดดีกรีแสดงการถ่ายทอดลักษณะที่ผิดปกติของครอบครัว
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ค ำถำมท้ำยกิจกรรม แนวการตอบค าถามท้ายกิจกรรม (4 คะแนน) 1. เพดดีกรี คืออะไร ( 1 คะแนน) แนวค าตอบ แผงผังแสดงการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของคนในครอบครัว 2. จากเพดดีกรี แสดงการถ่ายทอดลักษณะผิดปกติของครอบครัวข้างต้น ใครเป็นคนถ่ายทอดลักษณะ ผิดปกติมาสู่รุ่นลูกหลาน ( 1 คะแนน) แนวค าตอบ พ่อ 3. จากเพดดีกรี ลูกหลานที่เป็นโรคนี้เป็นชายหรือหญิง ( 1 คะแนน) แนวค าตอบ เป็นโรคทั้งชายและหญิง 4. โรคที่ถ่ายทอดมาสู่ลูกหลานเกิดจากแอลลีลที่ควบคุมลักษณะเด่นหรือลักษณะด้อย นักเรียนมีวิธีพิจารณาอย่างไร ( 1 คะแนน) แนวค าตอบ ลักษณะเด่น เพราะสามารถถ่ายทอดลักษณะดังกล่าวไปยังรุ่นต่อไปทุกรุ่น เกณฑ์การให้คะแนน ( 1 คะแนน) คะแนน เกณฑ์การให้คะแนน 1 คะแนน เขียนตอบตรงตามแนวค าตอบในแต่ละข้อค าถาม 0 คะแนน เขียนตอบไม่ตรงตามที่ระบุในแนวค าตอบแต่ละข้อ หรือ ไม่เขียนตอบ
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม บัตรเฉลยกิจกรรมที่ 2 เรื่อง ควำมผิดปกติทำงพันธุกรรมของมนุษย์ แนวการตอบสืบค้นข้อมูลความผิดปกติทางพันธุกรรม กลุ่มที่ เรื่องที่สืบค้นข้อมูลควำมผิดปกติทำงพันธุกรรม กลุ่มที่ 1 ผิวเผือก คนแคระ ภาวะความผิดปกติแต่ก าเนิด ท าให้บางส่วนของ ร่างกายหรือร่างกายทั้งหมดขาดเม็ดสีในบริเวณตา ผิวหนัง และเส้นผม หรือบางครั้งก็เพียงแต่ที่ตา เกิดจาก ยีนที่ป้องกันไม่ให้ร่างกายสร้างเม็ดสี ผิวเผือกจะมีผลมา จากการถ่ายทอดยีนบนออโตโซม โดยยีนที่ควบคุม ลักษณะผิวเผือกมี 2 แอลลีล คือ แอลลีลเด่น ก าหนด ลักษณะปกติ และแอลลีลด้อย ก าหนดลักษณะผิวเผือก ผู้ที่เป็นโรคผิวเผือก จะมีจีโนไทป์เป็นฮอมอไซกัส คือมี แอลลีลด้อยทั้งคู่ ผู้ที่เป็นโรคนี้ จะแสดงลักษณะเผือกคือ มีสีผิว ขาว ผมขาว ตาสีขาว ม่านตาสีเทา และโปร่งแสง รูม่าน ตา สะท้อนแสงออกมาเป็นสีแดง ร่างกายของคนเผือกมี ผิวที่ไม่ผลิตเม็ดสี ซึ่งจะ ช่วยปกป้องผิวจากรังสี อัลตราไวโอเลตจากดวงอาทิตย์ ท าให้เกิดอาการผิวไหม้ เนื่องจากตากแดด นานเกินไปได้ง่ายกว่าคนปกติ เพิ่ม ความเสี่ยงโรคมะเร็งผิวหนังและปัญหาอื่น ๆ การขาด เม็ดสีที่ ตา ก็ท าให้เกิดปัญหาในการมองเห็น ในประซา กรมนุษย์บนโลก เราจะพบผู้มีอาการผิวเผือก 1 ใน 17,000 คน และใน 1 ใน 70 คนเป็นพาหะผิวเผือก นอกจากมนุษย์เผือกแล้ว พวกสัตว์ก็มีผิวเผือก ได้ด้วย เช่นกัน เช่น ลิงเผือก กระรอกเผือก สัตว์จ านวนมากที่มี อาการเผือกไม่สามารถป้องกันตัวเอง โดยการพรางตัว และไม่สามารถซ่อนตัวเองจากผู้ล่าหรือการล่าได้ เกิดจากยีนบนออโตโซม พ่อ แม่ ที่เป็นโรคนี้มีโอกาสถ่ายทอด ไปสู่ลูก โดยผู้ที่มีลักษณะ คนแคระ อาจมีจีโนมไทป์เป็นฮอมอโซกัส หรือ เฮเทอโรไซกัส เนื่องจากแอลลีลที่ ก าหนดลักษณะ คนแคระเป็นแอลลี ลเด่นจึงสามารถบดบังการแสดงออก ของลักษณะปกติที่เป็นแอลลีลด้อย ได้ ลักษณะคนแคระ เกิดจากความ ผิดปกติของการเจริญเติบโตของ กระดูกอ่อนท าให้ ร่างกายเตี้ยแคระ มีแขน ขาสั้น
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม กลุ่มที่ เรื่องที่สืบค้นข้อมูลควำมผิดปกติทำงพันธุกรรม กลุ่มที่ 2 ธำลัสซีเมีย ท้ำวแสนปม เป็นโรคที่มีการถ่ายทอดทางพันธุกรรม มากที่สุดในประเทศไทย ประมาณว่ามีคนไทย เป็นพาหะของโรคนี้ร้อยละ 30 ของประซากร หรือประมาณ 18-20 ล้านคน ธาลัสซีเมียเป็น โรคที่เกิดจากแอลลีลด้อยบนออโตโซมบิดาหรือ มารดามีความผิดปกติก็จะมีโอกาสถ่ายทอดให้ บุตรได้รับมาจากคนใดคนหนึ่งเท่านั้น เรียกว่า เป็นพาหะของโรคจะมีอาการเหมือนคนปกติ ไม่มีอาการซีด ตับม้ามโต แต่ล้ารับมาจากทั้งพ่อ และแม่ และเป็นแบบ ที่เสริมความรุนแรงซึ่งกัน และกันก็จะเป็นโรคธาลัสซีเมีย จีโนไทป์และ ฟีโนไทป์ของโรคธาลัสซีเมีย ผู้ที่เป็นโรคธาลัสซีเมีย จะมี ความผิดปกติของยีนในการควบคุมการสร้าง ฮีโมโกลบินใน เม็ดเลือดแดง มีอาการซีด ตา เหลือง ตับและม้ามโต ดั้งจมูกยุบ กะโหลก ศีรษะหนา โหนกแก้มสูง คางและกระดูก ขากรรไกรกว้าง ฟันบนยื่น กระดูกบางเปราะ ง่าย ผิวหนังด าคล้ า ร่างกาย เจริญเติบโตข้า กว่าปกติ และติดเชื้อง่าย เป็นโรคผิวหนังที่ถ่ายทอดทาง พันธุกรรมโดยแอลลีลเด่นบนออโตโซม ผู้ที่ เป็น โรคท้าวแสนปมอาจมีจีโนไทป์เป็นฮ อมอไซกัส หรือ เฮเทอโรไซกัส เนื่องจาก แอลลีลที่ก าหนด ลักษณะโรคท้าวแสนปม เป็นแอลลีลเด่น จึงสามารถบดบังการ แสดงออกของลักษณะปกติที่ เป็นแอลลี ลด้อยได้ โรคท้าวแสนปม เกิดจากเซลล์เยื่อหุ้ม ประสาท เจริญผิดปกติกลายเป็นเนื้องอกขึ้น ตามผิวหนัง ในคนไทยพบประมาณร้อยละ 1 หรือประมาณ 600,000 คน ขณะที่ ต่างประเทศพบ น้อย เพียง 1 ใน 3,000 คน โดยก้อนเนื้อจะมีโอกาสเป็นมะเร็งได้ร้อยละ 2-5 ผู้ที่เป็นโรคนี้จะมีเนื้องอกขนาดเล็กบ้าง ใหญ่บ้างกระจายไปเต็มตัว บางรายอาจมีไม่ มาก แต่ส่วนใหญ่ร่างกายแข็งแรง เหมือน คนปกติทั่วไปการรักษาเป็นการรักษาตาม อาการโดยวิธีตัดก้อนเนื้อที่ก่อให้เกิดความ ร าคาญ ในการด ารงชีวิตประจ าวัน
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม กลุ่มที่ เรื่องที่สืบค้นข้อมูลควำมผิดปกติทำงพันธุกรรม กลุ่มที่ 3 ฮันทิงตัน ตำบอดสี เป็นโรคทางพันธุกรรมโรคหนึ่ง ที่ ถ่ายทอดโดยแอลลีลเด่นบนออโตโซม ผู้ป่วย โรค ฮันทิงตัน อาจมจีโนไทป์เป็นฮอมอไซกัส หรือ เฮเทอโรไซกัส เนื่องจากแอลลีลที่ก าหนดลักษณะ โรคฮันทิงตัน เป็นแอลลีลเด่น จึงสามารถปิดบัง การแสดงออกของลักษณะปกติที่เป็นแอลลีลด้อย ได้ โรคฮันทิงตัน ท าให้เกิดการเสื่อมของ ระบบประสาท ส่งผลต่อการควบคุม การ ประสานงานของกล้ามเนื้อ ท าให้สติปัญญาเสื่อม ถอยและน่าไปสู่ภาวะสมองเสื่อมได้ พบในคน เชื้อชาติยุโรปตะวันตกมากกว่าเอเชีย ผู้ป่วยจะมี การเสื่อมของระบบประสาทอย่างช้า ๆ ควบคุม กล้ามเนื้อไม่ได้บ่อยครั้งขึ้น ผู้ป่วยอาจไม่แสดง อาการจนอายุ 30 ปี ไปแล้ว และเสียชีวิตใน วัย 40-50 ปี ท าให้หลายคนได้ถ่ายทอดยีนให้กับลูก ก่อนอาการผิดปกติของตนจะแสดงออก อาการ แรกเริ่มที่มีลักษณะเฉพาะตัวคือ การมีการ เคลื่อนไหวผิดปกติแบบกระตุก การท างานของ ระบบ ควบคุมการเคลื่อนไหวจะค่อย ๆ เสื่อมลง เรื่อย ๆ ระดับสติปัญญาจะค่อย ๆ เสื่อมถอยลง อาการ ทางจิตที่มีการรายงาน ได้แก่ วิตกกังวล ซึมเศร้า ไม่แสดงอารมณ์ เห็นแก่ตัว ก้าวร้าว และย้ าคิด ย้ าท า ตาบอดสีมี 2 ชนิด ชนิดที่พบได้บ่อย มากกว่าและเป็นเกือบทั้งหมดของตาบอดสีคือ ตาบอดสีชนิดเกิดแต่ก าเนิด มีเพียงส่วนน้อย เท่านั้นที่เกิดในภายหลัง เซ่น จากโรคเบาหวาน ขึ้นตา ตาบอดสีชนิดเกิดแต่ก าเนิด มีการ ถ่ายทอดทางพันธุกรรม พบได้บ่อยกว่าในเพศ ชาย โดยในเพศชายพบได้ประมาณ 8% แต่พบ ในเพศหญิงได้เพียงประมาณ 0.4% ของประซา กรทั้งหมด เนื่องจาก ตาบอดสีแต่ก าเนิดอาจเป็น บอดสีแดง หรือพร่องสีแดง บอดสีเขียวหรือ พร่องสีเขียว ท าให้มองเห็นสีผิดไปจากคนปกติ ซึ่งในชีวิตประจ าวันอาจไม่เดือดร้อนแต่ ความสามารถในการแยกสีที่ใกล้เคียงกันลดลง ไป มีข้อจ ากัดในอาชีพบางอย่างที่ต้องใช้การ มองแยกสีเป็นประจ า เซ่น ทหารในกองทัพ ทั้ง บก เรือ และอากาศ ผู้บังคับจราจรทางอากาศ พนักงานขับรถไฟฟ้า ต ารวจ วิศวกร ไฟฟ้า พยาธิแพทย์ นักบิน เจ้าหน้าที่ห้องตรวจ ปฏิบัติการในโรงพยาบาล เภสัชกร พนักงาน ดับเพลิง เจ้าหน้าที่อุตสาหกรรมผ้าและสิ่งทอ ช่างทาสี ช่างถ่ายรูป เป็นต้น ลักษณะด้อยที่ ควบคุมด้วยยีนที่อยู่บนโครโมโซม X จะ มีโอกาสพบได้ในเพศชายเนื่องจากเพศชายมี โครโมโซมเพศเป็น XY มีโครโมโซม X เพียง 1 โครโมโซมซึ่งรับมาจากแม่ลักษณะด้อยที่ ถ่ายทอดมาจากแม่จึงปรากฏไดในลูกชาย แม้ว่าแม่จะไม่แสดงลักษณะนั้น ๆก็ตาม ส่วน ลักษณะด้อยที่ควบคุมด้วยยีนบนออโตโซมนั้น จะปรากฏกิต่อเมื่อลูกได้รับยีนด้อย จากทั้งพ่อ และแม่
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม กลุ่มที่ เรื่องที่สืบค้นข้อมูลควำมผิดปกติทำงพันธุกรรม กลุ่มที่ 4 ฮีโมฟีเลีย ภำวะพร่องเอนไซม์ G6PD ฮีโมฟิเลีย เป็นโรคเกิดจากความผิดปกติ ของยีน ถ่ายทอดโดยแอลลีลด้อยบน โครโมโซม X ซึ่งเป็นโครโมโซมเพศ เซ่นเดียวกับตาบอดสี จีโนไทป์และปีโนไทป์ฃองฮีโมฟิเลีย ฮีโมฟิเลีย เป็นโรคขาดปัจจัยการแข็งตัว ของเลือด มีโอกาสพบในเพศขายมากกว่า เพศ หญิง ในประเทศไทย พบโรคฮีโมฟิเลียประมาณ 1 รายต่อประซากร 20,000 คน ผู้ป่วย โรคฮีโม ฟิเลีย จะมีอาการตั้งแต่เป็นเด็กเล็กโดยอาการ เกิดเป็น ๆ หาย ๆ มักมีประวัติเลือดออกง่าย หยุดยาก ตั้งแต่อายุใน 2 ขวบปีแรก ในเด็กเล็ก ที่ยังเดินไม่ได้ อาจพบมีเลือดออกในกล้ามเนื้อที่ ขา หรือก้นเนื่องจากถูกกระทบกระแทกเวลา คลาน อาการเลือดออกในโรคฮีโมฟิเลียที่พบ บ่อยคือ เลือดออกในข้อ เซ่น ข้อเข่า ข้อศอก ผู้ป่วยจะมีอาการ ข้อบวม แดง ร้อน และปวด และมักจะเกิดขึ้นซ้ า ๆ ผู้ป่วยโรคฮีโมฟิเลียอาจมี ภาวะแทรกซ้อน เซ่น ความผิดปกติของข้อและ ของกล้ามเนื้อ การติดเชื้อจากเลือด ผู้ป่วยจะ สร้างสารต้านการแข็งตัวของเลือด ภาวะพร่องเอนไซม์ G-6-PD (Glucose6-Phosphate Dehydrogenase) เป็น ความ ผิดปกติที่เกิดจากพันธุกรรมที่พบได้มากที่สุด อย่างหนึ่ง พบได้ทั่วโลกมากกว่า 400 ล้านคน ใน ประเทศไทย พบว่าร้อยละ 10-12 ของประซากร เพศชายมีภาวะพร่องเอนไซม์ G-6-PD ส่วนใน เพศหญิงพบน้อยกว่าประมาณ 8-10 เท่า ถ่ายทอดโดยแอลลีลด้อยบนโครโมโซม X ซึ่งเป็น โครโมโซมเพศ เซ่นเดียวกับตาบอดลีจีโนไทป์ และฟีโนไทป์ฃองภาวะพร่องเอนไซม์ G-6-PD ดังนั้นเอนไซม์ G6PD จึงเป็นเอนไซม์ที่ ช่วยป้องกันเม็ดเลือดแดงจากการท าลายของสาร อนุมูลอิสระ(Oxidants) คนที่เกิดภาวะพร่อง เอนไซม์ชนิดนี้แล้วจะท าให้เกิดอาการเม็ดเลือด แดงแตก (Heamolysis) ได้ง่าย สาเหตุของการ พร่องเอนไซม์ G6PD เกิดจากความผิดปกติของ พันธุกรรมแบบ X-linked recessive โรคนี้จึงพบในผู้ชายได้มากกว่าผู้หญิงผู้ที่ มีภาวะพร่องเอนไซม์ G-6-PD อาจมีภาวะโลหิต จางและภาวะเหลืองในทารก แรกเกิด มีอาการ แพ้ยาและอาหารบางชนิดอย่างรุนแรง เซ่น แพ้ ยาปฏิชีวนะ ยารักษาโรคมาลาเรีย และยาแก้ปวด ลดไข้บางชนิด เป็นต้นผู้ที่มีภาวะพร่องเอนไซม์ G-6-PD เมื่อเจ็บป่วยจึงไม่ควรซื้อยากินเอง ควร ปรึกษาแพทย์และแจ้งให้แพทย์ทราบว่ามีภาวะ พร่องเอนไซม์ G-6-PD หลีกเลี่ยงยาและอาหาร บางอย่าง เซ่น ถั่วปากอ้า เมื่อมีอาการซีดลง เพลีย ปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลือง ตาเหลือง ควรพบ แพทย์โดยด่วน
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม กลุ่มที่ เรื่องที่สืบค้นข้อมูลควำมผิดปกติทำงพันธุกรรม กลุ่มที่ 5 ดำวน์ซินโดรม เทอเนอร์ เป็นโรคทางพันธุกรรมที่เกิดจากความ ผิดปกติของโครโมโซมร่างกาย สำเหตุ คือ การมีโครโมโซมเกินไป 1 แท่ง คือ โครโมโซมคู่ที่ 21 มี 3 แท่ง แทนที่จะมี 2 แท่ง จะท าให้มีโครโมโซม 47 โครโมโซม ท าให้เกิดปัญหาเรื่องการพัฒนาทั้งด้านร่างกาย และสมอง ลักษณะอำกำร คือ เด็กกลุ่มอาการดาวน์จะ มีศีรษะค่อนข้างเล็ก แบน และตาเฉียงขึ้น ดั้ง จมูกแบน ปากเล็ก ลิ้นมักยื่นออกมา(ลิ้นจุก ปาก) ตัวค่อนข้างเตี้ย มือสั้น มักมีโรคหัวใจ พิการแต่ก าเนิด หรือโรคล าไส้อุดตันตั้งแต่แรก เกิด และภาวะต่อมไทรอยด์บกพร่องและ ภาวะ ปัญญาอ่อน กำรป้องกัน ท าได้โดยการวินิจฉัยก่อนคลอด ปัจจุบันมักท ากันในหญิงตั้งครรภ์ที่อัตราเสี่ยงสูง เช่น อายุมากกว่า 35 ปี ขึ้นไป โดยแพทย์สมา รถเจาะน้ าคร่ ามาตรวจดูโครโมโซมของเด็กใน ครรภ์ว่าผิดปกติหรือไม่ เป็นโรคทางพันธุกรรมที่เกิดจาก ความผิดปกติ ของโครโมโซมเพศ โดยโครโมโซม X หายไป 1 แท่ง มี โครโมโซม 44 + XO สำเหตุ ความผิดปกติของโครโมโซม X ขาดหายไป 1 แท่ง ท าให้เหลือ โครโมโซม X เพียงแท่งเดียว และเหลือ โครโมโซมในเซลล์ร่างกาย 45 แท่ง พบ ได้ในเพศหญิงเป็นแบบ 44+XO โดย พบในผู้หญิง 1 ต่อ 2500 คน ลักษณะอำกำร คือ ตัวเตี้ย คอมีพังพืด กางเป็นปีก แนวผมท้ายทอยอยู่ต่ า หน้าอกกว้าง หัวนมเล็กและอยู่ห่างกัน ใบหูใหญ่อยู่ต่ ามีรูปร่างผิดปกติ แขนคอก รังไข่ไม่เจริญ ไม่มีประจ าเดือน เป็นหมัน มีอายุยืนยาวเท่าๆ กับคนปกติทั่วๆ ไป กำรป้องกัน โรคนี้สามารถตรวจวินิจฉัย ได้โดยการเจาะตรวจน้ าคร่ า ซึ่งจะท าใน กรณีที่มีความเสี่ยง
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ค ำถำมท้ำยกิจกรรม แนวการตอบค าถามท้ายกิจกรรม (4 คะแนน) 1. โรคทางพันธุกรรมใดที่เกิดจากการมีโครโมโซมคู่ที่ 21 เกินมา 1 แท่ง(1 คะแนน) แนวค าตอบ ดาวน์ซินโดรม 2. เราสามารถป้องกันการเกิดโรคธาลัสซีเมียได้ด้วยวิธีใด (1 คะแนน) แนวค าตอบ ตรวจสอบประวัติครอบครัวของคู่แต่งงานว่ามีคนเป็นโรคนี้หรือไม่ ถ้าพบว่ามี คนเป็นโรคในครอบครัวฝ่ายหนึ่งฝ่ายใด ย่อมมีโอกาสเสี่ยงที่คู่แต่งงานจะมีลูกเป็นโรคได้ เกณฑ์การให้คะแนน ( 1 คะแนน) คะแนน เกณฑ์การให้คะแนน 1 คะแนน เขียนตอบตรงตามแนวค าตอบในแต่ละข้อค าถาม 0 คะแนน เขียนตอบไม่ตรงตามที่ระบุในแนวค าตอบแต่ละข้อ หรือ ไม่เขียนตอบ 3. เพราะเหตุใดลักษณะตาบอดสีจึงปรากฏในเพศชายเป็นส่วนใหญ่ (2 คะแนน) แนวค าตอบ เพราะว่า ลักษณะตาบอดสีถูกควบคุมด้วยยีนบนโครโมโซม x และมีการถ่ายทอดทาง พันธุกรรมแบบ x-linked recessive จากแม่ไปสู่บุตรชาย เพราะเหตุนี้ตาบอดสีส่วนใหญ่มักจะ เกิดกับเด็กผู้ชาย ซึ่งได้รับการถ่ายทอดมาจากมารดา เกณฑ์การให้คะแนน ( 2 คะแนน) คะแนน เกณฑ์การให้คะแนน 2 คะแนน เขียนตอบตรงตามแนวค าตอบในแต่ละข้อค าถาม 1 คะแนน ตอบเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งหรือค าตอบใกล้เคียงกับแนวค าตอบ 0 คะแนน เขียนตอบไม่ตรงตามที่ระบุในแนวค าตอบแต่ละข้อ หรือไม่เขียนตอบ
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม บัตรเฉลยกิจกรรมที่ 3 เรื่อง กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพันธุกรรมของหมู่เลือดระบบ ABO แนวกำรบันทึกผลกำรวิเครำะห์หมู่เลือด หมู่เลือดของพ่อและแม่ ลักษณะจีโนไทป์ หมู่เลือดของลูก A x A I A i x IA i A , O A x B I A i x IB i A , B , AB , O A x AB I A i x IA I B A , B , AB A x O I A i x ii A , O B x B I B i x IB i B , O B x AB I B i x ii A , B , AB B x O I A I B x IA i B , O AB x AB I A I B x IA I B A , B , AB AB x O I A I B x ii A , B O x O ii x ii O สรุปผลกำรท ำกิจกรรม หมู่เลือดของมนุษย์มีลักษณะเฉพาะของแต่ละคนไม่เปลี่ยนแปลง และลักษระดังกล่าวได้รับการถ่ายทอด จากพ่อและแม่ เราสามารถจัดกลุ่มตามรูปแบบของยีนที่ควบคุมได้ 3 แบบ คือ แอลลีล A , B , i
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ค ำถำมท้ำยกิจกรรม แนวกำรตอบค ำถำมท้ำยกิจกรรม (4 คะแนน) 1. หมู่เลือดระบบ ABO มีอัลลีลที่ควบคุมกี่อัลลีล อะไรบ้าง( 1 คะแนน) แนวค ำตอบ มี 6 แอลลีล ได้แก่ AA , AO , BB , BO , AB , OO 2. แอลลีลแบบต่าง ๆ ในข้อ 1 มีจีโนไทป์เป็นแบบใด( 1 คะแนน) แนวค ำตอบ หมู่เลือด(ฟีโนไทป์) แอลลีล จีโนไทป์ A AA , AO I A I A หรือ I A i B BB , BO I B I B หรือ I B i AB AB I A I B O OO ii 3. ลูกที่เกิดมามีหมู่เลือดเหมือนพ่อหรือแม่คนใดคนหนึ่งเสมอไปหรือไม่ เพราะเหตุใด( 1 คะแนน) แนวค ำตอบ ลูกที่เกิดจะต้องมีหมู่เลือดเหมือนพ่อหรือแม่คนใดคนหนึ่งเสมอ เพราะหมู่เลือดเป็น ลักษณะของสิ่งมีชีวิตซึ่งถ่ายทอดผ่านทางเซลล์สืบพันธุ์ 4. ให้นักเรียนแสดงวิธีคิดหมู่เลือดของตนเองจากการผสมกันระหว่างหมู่เลือดพ่อและแม่( 1 คะแนน) แนวค ำตอบ (พิจารณาจากค าตอบของนักเรียน) เกณฑ์การให้คะแนน ( 1 คะแนน) คะแนน เกณฑ์การให้คะแนน 1 คะแนน เขียนตอบตรงตามแนวค าตอบในแต่ละข้อค าถาม 0 คะแนน เขียนตอบไม่ตรงตามที่ระบุในแนวค าตอบแต่ละข้อ หรือ ไม่เขียนตอบ
ชุดกิจกรรมที่ 2 การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม