กาพย์ยานี ๑๑

ฉนั ทลกั ษณ์ กาพยย์ านี ๑๑

คณะและพยางค์
บทหนง่ึ มี 2 บาท 4 วรรค บาทท่ี 1 เรียกวา่ บาทเอก บาทท่ี 2

เรียกวา่ บาทโท วรรคท่ี 1 และ 3 มี 5 คา สว่ นวรรคที่ 2 และ 4 มี 6
คา 1 บทมี 22 คา ( 1 บาท มี 11 คา )

สมั ผสั

สมั ผสั กาพย์ยานี 11 มีสมั ผสั ในบท 2 แหง่ คือ
1. คาสดุ ท้ายของวรรคท่ี 1 สมั ผสั กบั คาท่ี 1 หรือ คาท่ี 2, 3 ของวรรค

ที่ 2 ของ บาท เอก สว่ นในบาทโทนนั้ ปัจจบุ นั มีผ้นู ยิ มแตง่ ให้สมั ผสั
เชน่ เดยี วกบั บาทเอก แตม่ ิได้ถือเป็น สมั ผสั บงั คบั

2. คาสดุ ท้ายของวรรคท่ี 2 สมั ผสั กบั คาสดุ ท้ายของวรรคที่ 3

3.สมั ผสั ระหวา่ งบท คือ คาสดุ ท้ายของบท สมั ผสั กบั คาสดุ ท้ายของ
วรรคที่ 2 ในบทตอ่ ไป

ตัวอย่าง

วชิ าเหมือนสินค้า อนั มีค่าอยู่เมืองไกล
ต้องยากลาบากไป จงึ จะได้สินค้ามา
เป็ นสาเภาอนั โสภา
จงต้งั เอากายเจ้า แขนซ้ายขวาเป็ นเสาใบ
ความเพยี รเป็ นโยธา

ใหน้ กั เรียนเติมคาลงในช่องวา่ งใหค้ ลอ้ งจองกบั คาท่ีกาหนดให้ ( ๓ คา )

๑. แก้ว...........................................
๒. รัก.............................................
๓. เหน่ือย......................................
๔. เจ็บ...........................................
๕. พมิ พ์.........................................
๖. หยดุ .........................................
๗. เพลนิ .......................................
๘. ยบั ..........................................

ใหน้ กั เรียนเขียนขอ้ บงั คบั ของกาพยย์ านี ๑๑

สมั ผสั นอก

สมั ผสั นอก คือ สมั ผสั ท่ีสง่ จากวรรคหนง่ึ ไปยงั อีกวรรคหนง่ึ
ตามข้อบงั คบั ของร้อยกรองแตล่ ะประเภท ดงั ตวั อยา่ ง

เขาทาชอบปลอบให้นา้ ใจชื่น จงึ เริงร่ืนรักแรงไมแ่ หนงหนี

ปรารถนาสารพดั ในปถพี เอาไมตรีแลกได้ดงั ใจปอง

( เพลงยาวถวายโอวาส : สนุ ทรภู่ )

สมั ผสั ใน

สมั ผสั ใน คอื สมั ผสั ท่ีอยใู่ นวรรคเดียวกนั จะเป็นสมั ผสั สระ
หรือสมั ผสั พยญั ชนะก็ได้ ถึงแม้สมั ผสั ในจะไมม่ ีกฎเกณฑ์บงั คบั เหมอื น
สมั ผสั นอกแตก่ ็มีสว่ นช่วยให้บทร้อยกรองมคี วามไพเราะยง่ิ ขนึ ้

อนั ความคิดวิทยาเหมือนอาวธุ ประเสริฐสดุ ซอ่ นใสเ่ สยี ในฝัก

สงวนคมสมนกึ ใครฮึกฮกั จงึ คอ่ ยชกั เชือดฟันให้บรรลยั

( เพลงยาวถวายโอวาท : สนุ ทรภู่ )

ความรู้เกี่ยวกบั การแต่งคาประพนั ธ์

• ๑. คา – เสยี งที่เปลง่ ออกมาแล้วมีความหมาย จะมกี ่ีพยางค์ก็ได้
คาประพนั ธ์จะนบั คาตามจานวนพยางค์ เชน่

ชีวิต ๑ คา ๒ พยางค์ นบั ๒ คา
สรุ ิยา ๑ คา ๓ พยางค์ นบั ๓ คา
เสด็จ - เสียง อะ กง่ึ เสยี ง นบั ๑ คา
ปฐพี - เสยี ง อะ ก่ึงเสียง นบั ๒ คา

๒. คณะ

• การกาหนดจานวนคา ใน ๑ วรรค ๑ บาท

๓. สมั ผสั

• คาที่คล้องจองกนั เพ่ือให้เกิดความไพเราะ
• ๓.๑ สมั ผสั นอก – สมั ผสั บงั คบั สง่ สมั ผสั ระหวา่ งวรรค ระหวา่ งบาท
• ระหวา่ งบท เป็ นสมั ผสั สระเทา่ นนั้
• ๓.๒ สมั ผสั ใน – สมั ผสั ไมบ่ งั คบั จะมี/ไม่มีก็ได้ จะสง่ สมั ผสั ภายในวรรค

เดียวกนั แบง่ เป็ นสมั ผสั สระ สมั ผสั อกั ษร

สมั ผสั สระสมั ผสั อกั ษร

• สมั ผสั สระ – คาท่ีใช้สระเดยี วกนั ถ้ามตี วั สะกดต้องมาตราเดียวกนั
• สมั ผสั อกั ษร – คาที่ใช้พยญั ชนะตวั เดยี ว/เสยี งเดียวกนั