หมุย

ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

“หมุย”

คานา

หมุย มีหลายช่ือ เรียกขานกันตามพื้นที่ต่าง ๆ ภาคใต้นิยมเรียกว่า หมุย ยอด
หรือใบอ่อนนิยมรับประทานเป็ นผกั มกี ลนิ่ เป็ นเอกลกั ษณ์เฉพาะตัว
หมุย มหี ลายสายพนั ธ์ุ มลี กั ษณะเป็ นไม้พ่มุ ขนาดเลก็ ถึงกลาง แตกก้านใบถงึ กง่ิ เป็ นใบ
คู่ขนานไปจนตลอดก้าน มีดอกเล็กออกเป็ นช่อสีขาว เก็บได้ตลอดท้ังปี และจะงาม
สะพร่ังเมื่อหน้าฝน

กนั ยารัตน์ ทองแก้ว

สารบัญ

เรื่อง หนา้
หมุย ......................................................................................................................... 4
ลกั ษณะทางพฤษศาสตร์ .......................................................................................... 5
สรรพคุณ ................................................................................................................. 6
ประโยชนท์ างดา้ นโภชนาการ ................................................................................. 8
บรรณานุกรม ........................................................................................................... 9

“หมุย”

“หัสคุณ” หรือ “หมุย” พืชสมุนไพรทพ่ี บขนึ้ ตามป่ าดงดบิ ป่ า
เขา ตามลาธาร ตามป่ าโปร่ง ทุ่งร้างทวั่ ไป
ชื่อสามญั Lime Berry ช่ือวทิ ยาศาสตร์ Micromelum minutum Wight & Arn.
(ชื่อพ้องวทิ ยาศาสตร์ Glycosmis subvelutina F.Muell.) จัดอยู่ในวงศ์ส้ม
(RUTACEAE) และอยู่ในวงศ์ย่อย AURANTIOIDEAE
มชี ่ือท้องถนิ่ อ่ืนๆ ว่า คอมขน สามโซก (เชียงใหม่), หวด (ลาปาง), เพยี้ ฟานดง สมดั
ดง สมดั ต้น สมดั ใหญ่ (เลย), หัสคุณ (สระบุรี), ฉี้ ลนิ้ ชี่ สาบแร้งสาบ
กา (จนั ทบุรี), หมอน้อย (อุตรดติ ถ์), ดอกสะมดั สะแบก (อุดรธานี), ชะ
มุย (ชุมพร), มุยขาว (ประจวบครี ีขนั ธ์), หมุยขน (นครศรีธรรมราช), กะม่วง สมุ
ยช้าง หมุยช้าง (ยะลา), มรุยช้าง (ตรัง), สมุย (สุราษฎร์ธานี), หมรุย หมุย
ใหญ่ (กระบ)่ี , กาจบั ลกั จปี้ ุกตัวผู้ จยี้ ้อย มองคอง หญ้าสาบฮิน้ (ภาคเหนือ), หมุย
สมุย หัสคุณ (ภาคใต้), สมดั , สมดั น้อย, สหัสคุณ, หัสคุณไทย เป็ นต้น
(https://mgronline.com/south/detail/9630000053518)

4

ลกั ษณะทางพฤษศาสตร์

หมุยจดั เป็ นไม้ยืนต้นหรือไม้พุ่มขนาดเลก็ ถงึ ขนาดกลาง มคี วามสูงได้ถึง 10 เมตร ตามกง่ิ อ่อนมขี นส้ันสีเทา ส่วน
ต้นเป็ นสีเขยี ว เม่ือแก่แล้วจะเปลย่ี นเป็ นสีนา้ ตาลอมเทา แตกเป็ นร่องตืน้ ตามยาว
- “ใบ” เป็ นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลบั มใี บย่อยประมาณ 7-15 ใบ ลกั ษณะของใบย่อยเป็ นรูปไข่ ปลายใบแหลม
ใบมขี นาดกว้างประมาณ 2-4 เซนตเิ มตร และยาวประมาณ 3-7 เซนติเมตร แผ่นใบเป็ นสีเขยี วอ่อน เนื้อใบบาง มตี ่อมนา้ มนั
เลก็ ๆ จบั ดูแล้วจะรู้สึกเหนียว หลงั ใบเกือบเรียบถงึ มขี นส้ันๆ ส่วนท้องใบมขี นบางๆ ใบมกี ลน่ิ หอมเหมือนการบูร มรี สหอม
ร้อน
- “ดอก” ออกดอกเป็ นช่อทปี่ ลายกงิ่ มดี อกย่อยจานวนมาก ดอกย่อยมกี ลบี ดอกเป็ นสีเขยี วอ่อนหรือสีขาวแกมเหลือง เม่ือ
ดอกบานเต็มทกี่ ลบี ดอกจะม้วนไปด้านหลงั เลก็ น้อย
- “ผล” เป็ นผลสด ออกเป็ นพวงโต ลกั ษณะของผลเป็ นรูปกระสวยหรือรูปไข่ขนาดเลก็ ผวิ ผลเรียบใส ฉ่านา้ ผลเป็ นสีเขยี ว
อ่อน มขี นปกคลุม เม่ือสุกแล้วจะเปลยี่ นเป็ นสีส้มหรือสีแดง
การขยายพนั ธ์ุทาได้ด้วยวธิ ีการเพาะเมลด็ (https://mgronline.com/south/detail/9630000053518)

5

สรรพคุณ

ตารายาไทยระบุว่า “หัสคุณ” เป็ นยารสเผด็ ร้อน มสี รรพคุณเป็ นยาแก้เสมหะและลมท้งั ปวง และใช้เป็ นยาขบั พยาธิ (ไม่ระบุส่วนทใ่ี ช้)
นอกจากนี้ มหี ลายตาราระบุสรรพคุณไว้มากมาย เช่น
“ใบ” มกี ลนิ่ หอม รสเผด็ ร้อน มสี รรพคุณช่วยแก้ลมอนั เสียดแทง ช่วยขบั ลม ยอกในข้อ เป็ นยาแก้หืดไอ แก้ไอ แก้ไข้ แก้ไข้อนั ผอมเหลือง
นามาตาใช้เป็ นยาทาแก้คนั หรือนามาพอกประคบหรืออบไอนา้ แก้ผื่นคนั ตามผวิ หนัง กระจายเลือดลมให้เดนิ สะดวก และช่วยแก้ลมอมั
พฤกษ์ อมั พาต
“ใบและเปลือก” ใช้เป็ นยารมรักษาริดสีดวงจมูก (เมื่อโดนละอองยาจะร้อนมากจนแสบจมูก)
“ดอก” มกี ลน่ิ หอม รสร้อน ใช้เป็ นยาฆ่าเชื้อโรค รักษาแผลเรื้อรัง และมสี รรพคุณช่วยแก้เสมหะให้ตก ขบั เสมหะให้ลงสู่คูถทวาร
“ผล” มสี รรพคุณเป็ นยาถ่าย
“เปลือกต้น” มรี สร้อน มสี รรพคุณช่วยแก้โลหิตในลาคอ และลาไส้ให้กระจาย (https://mgronline.com/south/detail/9630000053518)

7

“กระพ”ี้ มรี สร้อน ใช้เป็ นยาแก้โลหิตในลาไส้
“ต้น” มรี สร้อน มสี รรพคุณช่วยแก้ไอ แก้ลมภายในให้กระจาย และมสี รรพคุณเป็ นยาขบั พยาธิ
ไส้ เดือน
“ราก” มรี สร้อน มสี รรพคุณเป็ นยาแก้โรคหอบหืด เป็ นยาแก้ไข้ แก้ลม แก้โลหิตอนั ข้นด้วยบุพโพ
ใช้เป็ นยาแก้ริดสีดวง ยาขบั เลือดและหนอง ใช้เป็ นยาพอกแผลริดสีดวงจมูก และแผลคุดทะราด
และตารับยาพืน้ บ้านล้านนาจะใช้รากหัสคุณผสมกบั รากปลาไหลเผือก ฝนกบั นา้ ซาวข้าวกนิ เป็ นยา
รักษาน่ิวในไต
“ท้งั ต้น” มสี รรพคุณเป็ นยาบารุงนา้ ดี และเม่ือนามาใช้ร่วมกนั ในพกิ ดั “สหัสคุณท้งั 2” คือ หัสคุณ
(สมดั น้อย) ทก่ี ล่าวถงึ ในบทความนี้ และสหัสคุณเทศ (สมดั ใหญ่) หรือหวดหม่อน (มชี ่ือ
วทิ ยาศาสตร์ว่า Clausena excavata Burm.f.) โบราณว่า มรี สร้อน มสี รรพคุณเป็ นยาขบั ลมใน
ท้อง แก้ผอมแห้ง หืดไอ แก้ริดสีดวง ช่วยขบั เลือด ขบั หนองให้ตก (ไม่ระบุส่วนทใี่ ช้)
ข้อมูลทางเภสัชวทิ ยา สารสกดั จากต้นหัสคุณมฤี ทธ์ิคลายกล้ามเนื้อเรียบในสัตว์ทดลอง
(https://mgronline.com/south/detail/9630000053518)

7

ประโยชน์ทางด้านโภชนาการ

คุณค่าทางด้านอาหาร ยอดใบหมุย 100 กรัม ให้เส้นใยอาหาร (Fiber) 14.2 กรัม เบต้าแคโรทนี 5,390 มลิ ลกิ รัม ให้
โปรตนี แคลเซียม วติ ามนิ A วติ ามนิ C เหลก็ และสารอาหารอกี หลายอย่าง มรี สเผด็ ร้อน มนั และกลน่ิ หอม จงึ นิยมใช้
ยอดอ่อนและดอกเป็ นผกั แกล้ม

ภาคใต้ เรียกว่า ผกั เหนาะ ใช้แกล้มนา้ พริก แกงเผด็ แกงไตปลา แกงหน่อไม้ ขนมจนี นา้ ยา
ส่วนหมุยทนี่ ิยมนามารับประทานกนั กค็ ือ หมุยหอม สาหรับหมุยขมและหมุยช้าง จะมรี สท้งั เฝ่ื อน ขมจดั ไม่นิยม
นามารับประทาน (https://mgronline.com/south/detail/9630000053518)

8

บรรณานุกรม

https://mgronline.com/south/detail/9630000053518

9