พระธาตุขวยปู จัดทำโดยห้องสมุดประชาชนอำเภอวังชิ้น

พระธาตขุ วยปู

นางศริ พิ ร วงศป์ ญั ญาไว
บรรณารกั ษ์

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอวงั ชนิ้
ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อาเภอวงั ชน้ิ
สานกั งานสง่ เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั จงั หวดั แพร่

พระธาตขุ วยปู

“พระธาตุขวยปู” หากเอ่ยชอ่ื พระธาตุคงมแี ตผ่ ู้คนสงสัย ว่าขวยปหู มายถึงอะไร และน่าสนใจอยา่ งไร
ถึงได้นามาเล่าขานใหไ้ ด้อ่านกัน คาวา่ “ขวยปู”หรือ ขุยปู น้ันหมายถึง “กองดนิ เล็กบริเวณปากรูปู”ซ่ึงปขู ุด
ขึ้นมากองไว้ พระธาตุขวยปูเปน็ พระธาตุที่มอี ายุเก่าแกเ่ ม่ือเทยี บกบั องค์พระธาตุท่ีมชี ื่อเสียงและเปน็ ท่ีเคารพ
ของชาวล้านนา หลายแห่ง ดังเช่นวัดพระสงิ ห์ ซงึ่ พระเจา้ ผายู ทรงสร้างเมอื่ พุทธศักราช 1888 , พระธาตุ
ดอยสุเทพ พระเจา้ กือนา ทรงสรา้ งเม่อื พุทธศักราช 1982 กว่า 600 ปี (ขอ้ มูลเหล่านีอ้ า้ งองิ ตามวารสาร
การพระศาสนาภาค 5 เดือน ธนั วาคม 2507) และจากตานานปรากฏเป็นประวตั ิผูซ้ ึง่ ใชน้ ามว่า จันทร์วงศ์ ท่ีได้
กล่าวไว้ ถงึ 4 ยคุ การก่อสรา้ งและปฏิสงั ขรณ์ พระธาตขุ วยปู

พระธาตขุ วยปู ประดษิ ฐานสถานอยู่ท่ี วดั ชัยสิทธิ์ ตาบลแมป่ ้าก อาเภอวงั ชิ้น จงั หวัดแพร่ มีประวัติ
ความเป็นมาที่เล่าขานวา่ ในบุพกาลสมัยเม่ือพระพุทธจ้าทรงเสวยพระชาตเิ ป็นพระโพธสิ ัตว์ ทรงกาเนดิ เป็นปู
นาใหญ่ สีเหลือง ตามตานานเรยี กว่า “ปคู า” ปูคาเลยี้ งดแู ม่ทแ่ี ก่ชราอาศยั อยู่ในถ้ากก บ้านแม่ป้าก ปูคาเป็นปู
ท่ีมีความกตญั ญู คอยดูแลแม่ผ้แู กช่ รา คอยหาอาหาร หาน้า ดูแลและทาทุกอยา่ งไมเ่ คยเกลยี ดคร้านและ
พรอ้ มกนั น้นั ปคู า ก็ได้บาเพ็ญ รกั ษาศลี ภาวนา สงั่ สมบารมีทาน อยทู่ ี่ถ้า จวบจนแมเ่ สยี ชวี ิต ปคู าพระโพธสิ ตั ว์
จึงได้ตดั สินใจท่จี ะเจาะรูเพ่ือเดินทางออกจากถ้าไปสั่งสมบารมที าน ก่อนทีป่ คู าจะเจาะรูออกจากถ้าก็เกดิ คดิ ถงึ
แม่ ถ้าที่อยู่อาศัย และทุกอย่างท่ีหลอ่ เล้ียงชวี ติ ของตนและแม่ ลว้ นเปน็ ส่งิ ที่มีพระคุณ จงึ เจาะรโู พล่ขน้ึ เปน็ เนนิ
พเิ ศษทางทิศตะวันออก ห่างจากถ้าประมาณ 300 เมตร(ซง่ึ ปัจจุบนั คอื สถานทีป่ ระดิษฐานพระธาตขุ วยปู )
พร้อมตั้งจิตอธิฐานว่า ใหท้ แี่ ห่งนเ้ี ปน็ ท่ปี ระดิษฐานพระบรมสารีริกธาตขุ องพระสมั มาสมั พทุ ธเจ้า เม่อื พระ
สมั มาสมั พุทธเจ้าทรงปรินิพพาน พระอโศกมหาราชแหง่ อินเดีย ไดส้ ง่ พระธรรมทตู มาเผยแพร่ศาสนา และได้นา
พระบรมสารีริกธาตุ ไหล่ดา้ นซ้ายของพระพุทธเจ้ามาประดิษฐ์ไวใ้ นรปู ู แลว้ กอ่ เจดีย์ทับไว้

วัดชยั สิทธิ์ หรือวัดพระธาตุขวยปู เปน็ วดั ท่ีเกา่ แก่ท่สี ดุ ในอาเภอวังชิ้นและอาเภอลอง ตามตานานเสล
ธาตุ ซงึ่ เชื่อกันว่าสรา้ งตัง้ แตส่ มัยพระเจ้าอโศกมหาราช ท่ีทรงสร้างพระเจดีย์ ๘๔๐๐๐ องค์ท่วั โลก ซ่งึ พระ
มหาชินธาตุขวยปกู เ็ ปน็ หนง่ึ ในนั้น และการสรา้ งพระมหาชนิ ธาตุขวยปอู งคน์ ้ี ถือวา่ เปน็ พระเจดยี ์องคแ์ รกท่ีถูก
สร้างข้ึนในเมื่องเววาทะภาษติ (เมืองลอง) และเป็นท่ีบรรจพุ ระบรมสารรี ิกธาตุของ สมเดจ็ พระสมั มาสัมพุทธเจ้า
สว่ นไหล่ซ้าย ในรูปูคาโพธสิ ตั วแ์ ละกอ่ ศิลาทบั ไว้เปน็ พระธาตุ ซงึ่ ตามก็พังลงแต่ไมท่ ราบว่าเพราะเหตุใด องคท์ ่ี
สองได้สรา้ งครอบทับทีเ่ ดิมโดยพระมหาเถระวัดซางและนาต้มุ แต่ก็พงั ลงมาเพราะฟ้าผ่า องค์ทสี่ ามก็ถูกสร้าง
ข้ึนทบั องค์เดิมอีก โดยพระมหาเถระอนิ ตะ๊ แห่งวัดพระยืน ได้สรา้ งไว้แต่เป็นทห่ี นา้ เสยี ดายก็ต้องพงั ลงมาจาก
เหตุการแผ่นดินไหว และองค์ปัจจบุ นั สร้างโดยพระครูญาณวลิ าศ(ครบู านนั ตาติยา) โดยมเี จ้าบุญวาทย์ วงศ์
มานิต เจ้านครลาปางเปน็ ผู้อุปถัมภ์ และมเี ค้าสนามหลวงเมอื งลองและเจ้าเมืองลองเป็นผ้อู ุปถัมภร์ ่วม ซง่ึ องค์
พระมหาชินธาตเุ จ้าขวยปูองค์ปัจจบุ นั เรม่ิ สร้างเมอื่ พ.ศ.๒๔๔๓ แล้วเสรจ็ เมื่อ พ.ศ.๒๔๔๖ โดยศิลปะขององค์
พระมหาชินธาตขุ วยปูเปน็ แบบลา้ นนาผสมพมา่ ซึง่ เปน็ อทิ ธผิ ลในสมยั น้ัน ซึง่ ทาให้องค์พระมหาชินธาตขุ วยปู
มลี กั ษณะเป็นเอกลักษณ์ไม่เหมอื นกับพระเจดีย์องค์ใดในเมืองลองเลย ซึ่งความสาคัญอีกอย่างหนง่ึ คือ เชื่อวา่
พระมหาชินธาตเุ ปน็ ท่พี ระพุทธเจ้าทรงพุทธทานายไว้และเป็นสถานที่พระพุทธเคยเสวยพระชาตเิ ปน็ พญาปูคา
โพธสิ ตั วแ์ ละทรงอธิฐานขอให้มพี ระบรมสารีริกธาตมุ าประดิษฐาน ณ ที่แหง่ น้ี
“พระมหาชินธาตุเจ้าขวยปู” หรอื ท่มี ักเรยี กวา่ “พระธาตุเจ้าขวยปู” อนั เปน็ พทุ ธสถานทเี่ คารพสงู สดุ ของ
เทวดาแลมนษุ ย์ทงั้ หลาย ซง่ึ ไดค้ งยนื หยดั ผ่านกาลเวลามาหลายยคุ หลายสมยั แมค้ ราถึงยุคเสื่อมโทรม สัก
เพยี งใดองค์พระธาตกุ ค็ งไดร้ บั การดแู ลโดยตลอดและได้บูรณปฏสิ ังขรณ์เป็นองค์พระธาตุขึน้ มาอีกครั้ง ซึ่งได้
สะทอ้ นถึงความศรัทธาและสาคญั ของพระมหาชินธาตเุ จา้ ขวยปอู งค์น้ี เร่ืองราวของพระมหาชนิ ธาตุเจา้ ขวยปู
นน้ั ไดป้ รากฏในหลายตานานของการสร้างพระธาตุ เชน่ ตานานพระธาตแุ หลมลี่ ตานานเสลธาตุ เป็นต้น

ผู้ทเ่ี กิดใน ปกี ุน ปจี อ และปีขาล ตลอดถึงปีนักษัตรอ่ืนๆ เดินทางผา่ นควรแวะมากราบไหวส้ กั การบชู า
เพือ่ เปน็ สิริมงคลแกต่ นเองและครอบครัว



ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอวังชิน้
ศนู ย์การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อาเภอวังชิน้
สานักงานสง่ เสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั จังหวดั แพร่
ทป่ี รกึ ษา

นายบรรจง ใคร้บญุ โต ผูอ้ านวยการ กศน.อาเภอวังชิน้
ผูจ้ ัดทา

นางศิรพิ ร วงศ์ปัญญาไว ตาแหน่ง บรรณารักษ์ ห้องสมุดประชาชนอาเภอวงั ชิ้น

ขอขอบคณุ ขอ้ มลู จาก

http://phrae108.com/WatChaisith.html