1.ความหมายของวิทยาศาสตร์

รายวิชา วทิ ยาศาสตร์ รหสั วิชา ว21101
ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 1 ภาคเรยี นท่ี 1 ปีการศกึ ษา 2564

ชอื่ หน่วยการเรยี นรู้ : เราจะเรยี นรวู้ ิทยาศาสตรอ์ ยา่ งไร

How do
you

study
science?

หวั ข้อท่ี 1: ความหมายของวิทยาศาสตร์

สาระสาคญั /ความคิดรวบยอด

❖ความรู้ท่เี ป็นวิทยาศาสตร์เปน็ การเรยี นรสู้ ่วนทีเ่ ป็น
องค์ความรแู้ ละวธิ ีการหรอื ขั้นตอนในการแสวงหา
ความรู้ ซง่ึ ตอ้ งมที กั ษะกระบวนการทาง
วทิ ยาศาสตร์

❖นกั วิทยาศาสตรจ์ ะตอ้ งมีลกั ษณะตา่ งๆ ดังน้ี ชา่ ง
สงั เกต อยากรู้อยากเหน็ มีความเปน็ เหตุเปน็ ผล มี
ความคดิ ริเรม่ิ มคี วามมานะพยายามและอดทน

❖ความสาคญั และความหมายของวทิ ยาศาสตร์
ถ้ากลา่ วถึงคาวา่ "วทิ ยาศาสตร"์
(Science ) นักเรียนจะนึกถึง
อะไรบ้าง

เรามาดูความหมายกนั คะ่

• วิทยาศาสตร์ คอื What is science?
ความรู้เกี่ยวกับส่ิง
ต่าง ๆ ในธรรมชาตทิ ี่
ได้จากกระบวนการ
ศึกษาท่มี ีระเบยี บ
แบบแผน

ลักษณะสาคญั ทางวิทยาศาสตร์

คอื ความรูต้ ่างๆ ทน่ี ักวิทยาศาสตร์คน้ พบนนั้ สามารถ
เปลี่ยนแปลงได้ เม่อื มหี ลกั ฐานและขอ้ มูลเพม่ิ เติม
เนือ่ งจากความเจริญทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยีทา
ให้นักวิทยาศาสตรม์ ีเครือ่ งมือ และวิธีการทนั สมัยในการ
ค้นคว้าและศกึ ษาจนได้ข้อมลู ใหมซ่ ่งึ เปน็ ทีย่ อมรบั มากขน้ึ
กวา่ เดมิ

ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนา
สงิ่ ทีเ่ รียกวา่ "เทคโนโลยี"

ในโลกเรายังมีส่ิงต่างๆ อีกมากมายท่ีสร้างสรรค์ข้ึนมา
ด้วยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ และเกี่ยวข้องกับเราทุกคน

ดังน้ันทุกคนจึงจาเป็นต้องเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ถึงแม้ว่า
ทุกคนจะไม่ได้เป็นผู้มีความรู้วิทยาศาสตร์อย่างเช่ียวชาญใน
อนาคต แต่ก็ต้องมคี วามรู้เรอ่ื งวิทยาศาสตรใ์ นระดบั หน่ึง

เพื่อท่ีจะใช้ประโยชน์ในการดารงชีวิตอย่างมีคุณภาพ
และเป็นผู้ท่ีมีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สังคมของตนเองใน
โลกยุคปัจจบุ ัน

ร่วม กนั ค้น 1

คาส่งั ใหน้ กั เรยี นช่วยกนั คน้ หาเรอื่ งราวเกีย่ วกบั “ จนั ทรุปราคา ความเชือ่
เกี่ยวกับราหูอมจนั ทรข์ องคนสมยั โบราณ” ในแตล่ ะทอ้ งถน่ิ มา 1 เรื่องพร้อม
ระบแุ หลง่ สบื ค้น

สืบค้นข้อมลู จากอินเทอรเ์ นต็ ระบุ URL ของขอ้ มูลด้วยนะคะ

ทม่ี า : www…………………………………………………………………………………………………………………
วนั ทสี่ บื คน้ …………………………………………………………………………………………………………………...

ตวั อยา่ ง

มพี ระราหปู ระกาศเป็นศัตรูกับพระจนั ทรแ์ ละพระอาทิตย์
คือ พระราหู คอยจบั พระจนั ทรแ์ ละพระอาทิตย์ กิน หรือ อม
ไวเ้ พือ่ เป็นการแก้แค้น ชาวบา้ นเดอื ดรอ้ นตอ้ งตีเกราะเคาะไม้
ให้ ราหู ตกใจ คาย พระจนั ทร์ ออกมา เปน็ ความเชือ่ ของชาว
ภาคใต้

ถา้ พระราหอู มพระจนั ทรเ์ ราเรียกว่าจันทรุปราคา ถ้า
พระราหอู มพระอาทิตย์ เราเรียกว่า สรุ ิยุปราคาชาวบา้ น
เรียก "มีสูรยม์ ีจนั ทร"์ หรือ "จนั ทคราส สุรยิ คราส"

ทีม่ า : https://www.gotoknow.org/posts/240761

วันท่สี ืบคน้ วันท่ี 8 ม.ิ ย. 2564 เวลา 8.40 น

เวลาหัวค่าของวันพุธที่ 26 พฤษภาคม จันทรุปราคาเต็มดวงเกิดข้ึนในช่วงที่ดวง
2564 ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา จะเกิดจันทรุปราคาซ่ึง จันทร์ทั้งดวงอยู่ในเงามืด ตรงกับเวลา 18:11-18:26 น.
เป็นผลจากดวงจันทร์เคลื่อนผ่านเข้าไปในเงาโลก ชว่ งเวลาดงั กลา่ ว พ้ืนที่ส่วนใหญ่ของประเทศไทยยังไม่เห็น
ประเทศไทยสามารถสังเกตเห็นได้ท่ัวทุกภาค โดย ดวงจันทร์ บริเวณที่ดวงจันทร์ข้ึนแล้ว ได้แก่ ด้าน
จันทรุปราคาก่าลังด่าเนินอยู่ขณะดวงจันทร์ข้ึนเหนือ ตะวนั ออกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ปลายสุดของภาค
ขอบฟ้าทศิ ตะวันออก และสว่ นใหญ่ของประเทศเห็นได้ ตะวันออก และภาคใต้ตอนล่างสุด อย่างไรก็ตาม การ
ในชว่ งทเ่ี ป็นจนั ทรุปราคาบางส่วนเท่านั้น ไม่เห็นในช่วง สงั เกตการณ์แทบจะเปน็ ไปไม่ได้ เน่ืองจากตรงกับชว่ งท่ีดวง
ท่ีเป็นจันทรุปราคาเต็มดวง เนื่องจากจันทรุปราคาเต็ม อาทติ ย์เพ่งิ จะตก ท้องฟ้ายังสว่างอยู่ และดวงจันทร์เพิ่งจะ
ดวงสิน้ สดุ ลงกอ่ นดวงจันทรข์ น้ึ โผลพ่ น้ ขอบฟา้ อาจมีเมฆหมอกมาบดบงั

เงาโลกแบ่งได้เป็นสองส่วน ได้แก่ เงามืด
และเงามัว เงามืดมีความทึบแสงมากกว่าเงามัวหลาย
เท่า ช่วงที่ดวงจันทร์อยู่ในเงามัวจะแทบไม่เห็นการ
เปล่ียนแปลง ช่วงที่เริ่มเห็นดวงจันทร์แหว่งได้ชัดเจน
คอื เม่อื ดวงจนั ทร์เร่ิมสัมผัสเงามดื (เริม่ เกดิ จันทรปุ ราคา
บางส่วน) ครั้งน้ีเกิดข้ึนเวลา 16:45 น. เวลาน้ันดวง
อาทติ ยย์ งั อยูบ่ นทอ้ งฟา้ และดวงจันทร์ยังไมข่ ึ้น

คนสมัยกอ่ นถอื ว่าแสงทีพ่ งุ่ มาจากทอ้ งฟา้ ในยามค่าคนื เป็น

แสงของผีพุง่ ใต้ แต่ปัจจุบนั จากการศกึ ษาทางวทิ ยาศาสตร์

ทาใหเ้ ราทราบว่าแสงดงั กลา่ วคือ "ดาวตก"
การเกิดจันทรุปราคา ก็เช่นกนั คนสมยั ก่อนเช่ือวา่ เป็นเพราะ
ยกั ษท์ ่ีมีช่ือวา่ "ราห"ู ไดอ้ มดวงจนั ทรไ์ ว้ แตป่ ัจจบุ นั เราทราบว่า
จนั ทรุปราคาไมไ่ ดเ้ กิดจากราหอู มดวงจนั ทร์ แตเ่ กิดจากการบงั

กนั ระหวา่ งดวงอาทิตย์ โลก และดวงจนั ทร์

จนั ทรปุ ราคา เปน็ ปรากฏการณ์ ท่ีโลกบงั แสงดวงอาทิตย์ไม่ใหไ้ ป
กระทบท่ีดวงจันทร์

การเกิดจันทรุปราคา

จันทรุปราคา เกิดจากการที่ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์
เรียงอยู่ในแนวระนาบเดียวกันพอดี โดยปรากฏการณ์
จนั ทรปุ ราคานน้ั โลกจะอยู่ตรงกลางระหว่างดวงอาทิตย์และ
ดวงจันทร์ ซึ่งปรากฏการณ์จันทรุปราคาจะเกิดในช่วงที่ดวง
จนั ทรเ์ ตม็ ดวง

โ ด ย ป ร า ก ฏ ก า ร ณ์ จั น ท รุ ป ร า ค า เ กิ ด ขึ้ น ข ณ ะ ท่ี ด ว ง
จันทร์เคลื่อนที่ผ่านเข้าไปในเงาของโลก และเมื่อดวงจันทร์
โคจรผ่านเข้าไปในเงามืดของโลกแล้วดวงจันทร์จะค่อยๆ
แหว่งไปทีละน้อยจนมืดทั้งดวง และเริ่มโผล่อีกคร้ังเมื่อดวง
จันทร์เคลอ่ื นท่ีผ่านพ้นออกมาจากเงาของโลก

นกั เรียนไดค้ วามร้เู กี่ยวกับ
ปรากฏการณ์ จันทรปุ ราคา ไป

แล้วนะคะ วา่ เกิดจาก
ปรากฏการณ์ทางธรรมชาตินนั่ เอง

นั ก เ รี ย น เ ค ย ท ร า บ ถึ ง ป ร า ก ฏ ก า ร ณ์
สุริยุปราคามาหรือไม่? ให้นักเรียนลองค้นหา
ข้อมูลแล้วเขียนแผนภาพแสดงต่าแหน่งของ
ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลก ท่ีท่าให้เกิด
สุริยปุ ราคาด้วยนะคะ

ความเชอื่ เก่ียวกับจนั ทรุปราคา เรื่องผพี ุ่งใตแ้ ละราหูอม
จันทร์ จากทน่ี ักเรยี นสืบคน้ มา เปน็ ข้อมลู ทีไ่ มส่ ามารถหา
หลกั ฐานมาพิสูจนห์ รอื อธิบายได้ ไมจ่ ดั เปน็ วทิ ยาศาสตร์

สว่ นการเกดิ สรุ ิยุปราคาเนือ่ งจากการทดี่ วงจนั ทร์บงั ดวง
อาทิตย์เป็นความจรงิ เปน็ ขอ้ มลู ทีส่ ามารถหาหลกั ฐานมา
พสิ จู น์หรืออธบิ ายได้อย่างสมเหตผุ ล จัดเป็นวทิ ยาศาสตร์

ตัวอยา่ งที่แสดงใหเ้ ห็นวา่ ความรทู้ างวทิ ยาศาสตรเ์ ปล่ียนแปลงได้

ความรู้ในอดตี ความรู้ในปจั จุบนั

1. โบราณเชอ่ื วา่ โลกแบน 1. ภาพถา่ ยจากดาวเทยี มเป็นหลกั ฐาน

แนช่ ดั ว่าโลกกลม

2.โรคกลัวน่้าแตโ่ บราณเชอื่ ว่าเกดิ จาก 2. ปัจจุบนั สามารถปอ้ งกันโรคกลัวน่้า

ภตู ผีไม่สามารถรักษาได้ ได้ และมีกลอ้ งจลุ ทรรศน์อิเลคตรอน

มองเหน็ เช้ือโรคกลัวนา้่ ได้

3. โบราณเชื่อวา่ โรคมาลาเรียเกดิ จาก 3.ปัจจบุ ันโรคมาลาเรียเปน็ โรคเกิดจาก

น้่าโสโครก เชื้อโรคในตวั ยุงก้นปลอ่ ง

4. การเกดิ จนั ทรปุ ราคาโบราณวา่ เกิด 4.ปจั จุบันอธิบายจันทรปุ ราคาเกิดจาก

จากราหูอมจนั ทร์ โลกบังดวงอาทิตย์

ลักษณะสาคญั ของ ลักษณะสาคญั ของนัก
นักวิทยาศาสตร์มี วิทยาศาสตร์ ได้แก่
1. ชา่ งสงั เกต
อะไรบ้างคะ 2. อยากรอู้ ยากเหน็
3. มีความเป็นเหตุเปน็ ผล
4. มคี วามคิดรเิ รมิ่
5. มคี วามมานะพยายาม
และความอดทน

นักวทิ ยาศาสตรจ์ ะเป็นคนชา่ งสังเกต ซงึ่ การสงั เกตจะเป็นการใช้ประสาท
สมั ผัสท้งั 5 คอื หู ตา จมกู ปาก และกาย ใชใ้ นการสารวจปรากฏการณต์ า่ งๆ
ในธรรมชาติ หรือจากการทดลอง การสงั เกตจะทาใหพ้ บสง่ิ ใหมๆ่ ซ่ึงนาไปสู่
การคิดค้นหาคาอธบิ าย ซ่งึ นาไปสกู่ ารค้นพบกฎหรอื ทฤษฎตี ่างๆมากมาย

เซอร์ ไอแซก นิวตนั
(Sir Isaac Newton) เป็นนักวิทยาศาสตร์ผู้
มีช่ือเสียงคนหนึ่งของอังกฤษ มีชีวิตอยู่
ระหว่าง พ.ศ. 2185 – 2270 นิวตันค้นพบ
ความรู้ทางวิทยาศาสตร์มากมาย เช่น
ทฤษฎีเก่ียวกับการหักเหของแสง กฎการ
เคลือ่ นทีข่ องวตั ถุ กฎความโน้มถว่ ง

ภาพ เซอร์ ไอแซก นวิ ตนั

ครงั้ หนึง่ นิวตนั น่งั อย่ใู ต้ตน้ แอปเปล้ิ เขาเห็นลูกแอปเป้ลิ ตก
ลงสพู่ ้นื ดนิ นวิ ตันเกิดความสงสยั ว่าเม่อื แอปเปลิ้ หลดุ จาก
ต้น ทา่ ไมจึงตกลงสพู่ ื้น ไม่ล่องลอยไปในอากาศ ความ
สงสยั ดังกลา่ วทา่ ให้ นิวตนั ศึกษาคน้ คว้าหาเหตุผลและ
เข้าใจวา่ แอปเป้ลิ ตกลงสพู่ นื้ ด้วยแรงดงึ ดดู ของโลก และ
ต่อมาไดส้ รปุ เปน็ กฎแรงดึงดูดซง่ึ ใช้เป็นกฎสากล เรยี กวา่
“กฎแรงดงึ ดูดระหวา่ งมวลของนิวตัน”

อยากรูอ้ ยากเห็น นักวิทยาศาสตรม์ ักจะเป็นคนชา่ งคดิ ชา่ งสงสัย อยากท่ีจะรู้
ความจรงิ ความอยากรอู้ ยากเหน็ จะทาใหเ้ กดิ แรงผลักดนั ท่จี ะเรียนรู้ส่ิงใหม่ๆ
ซึ่งเป็นแรงจงู ใจอันสาคญั ของนักวิทยาศาสตรท์ จี่ ะทาใหเ้ กดิ จินตนาการ จงึ
มกั ต้งั ปญั หาต่างๆ เพ่อื ค้นหาคาตอบเสมอ และนาไปส่กู ารคน้ พบข้อมูลและ
ความรู้ใหมๆ่ เสมอ

เซอร์ อเลกซานเดอร์ เฟลมมิ่ง
สงสัยว่า ทา่ ไมแบคทเี รยี ท่ีมีเชือ้
ราขึน้ อยใู่ กลๆ้ จงึ ตายหมด ซ่งึ
นา่ ไปสู่การคน้ พบยาเพนนิซลิ นิ

ภาพ เซอร์ อเลกซานเดอร์ เฟลมมงิ่

มคี วามคดิ อยา่ งมเี หตุผล
นั ก วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ต้ อ ง มี ค ว า ม คิ ด อ ย่ า ง มี
เหตุผล เนื่องจากความรู้ทางวิทยาศาสตร์
เป็นความรู้ท่ีต้องอธิบายได้ด้วยเหตุด้วย
ผล โดยเมื่อได้ข้อมูลใหม่หรือพบสิ่งใหม่ๆ
จะต้องศึกษาก่อนว่า มีสาเหตุและความ
เป็นมาอย่างไร สืบค้นทฤษฎีที่เก่ียวข้องมา
ประกอบคาอธิบายว่าควรเป็นอย่างไร เมื่อ
ทราบสาเหตุจึงบอกได้ว่าผลเป็นอย่างไร
จะต้องไม่เช่ือคากล่าวอ้างที่ไม่มีหลักฐาน
แต่จะเช่ือในส่ิงท่ีมีประจักษ์พยาน หรือ
หลักฐานสนบั สนุนเสมอ

มีความคดิ ริเริม่ สรา้ งสรรค์
นักวิทยาศาสตร์มักเป็นคนมีความคิด
ริเร่ิมสร้างสรรค์ ทาส่ิงใหม่ๆเสมอ ผู้ท่ี
มีความคิดสร้างสรรค์จะเป็นผู้ท่ีต่ืนตัว
อยู่ตลอดเวลา มีความสามารถในการ
ใช้สมาธิ มีความสามารถในการพินิจ
วิเคราะห์ ความคิดถี่ถ้วนเพ่ือใช้ในการ
แก้ปัญหาและมีความสามารถในการ
สอบสวน จะค้นหารายละเอียดเก่ียวกับ
เ ร่ื อ ง ใ ด เ ร่ื อ ง ห น่ึ ง อ ย่ า ง ล ะ เ อี ย ด
กว้างขวาง

เชน่ เครือ่ งบนิ ท่ีใช้ประโยชน์อยูท่ ุกวันนี้น้ันผลจากความคิดริเริ่มของบุคคลต่อไปน้ี โรเจอร์
เบคอน (Roger Bacon) นกั วทิ ยาศาสตรช์ าวองั กฤษ มีความคิดฝันว่ามนุษย์นั้นสามารถ
ท่ีจะบินได้เหมือนนก ถ้าติดปีกท่ีมีรูปร่าง ลักษณะคล้ายปีกนก และกระพือปีกได้แบบ
เดียวกับนก ต่อมา ลีโอนาโด ดาวินซี (Leonardo da Vince) ได้นาความคิดน้ีไปวาด
เป็นภาพจาลองแบบตา่ งๆ ของส่งิ ท่จี ะช่วยใหค้ นบินได้ แตก่ ย็ งั ไม่มกี ารสร้างขนึ้ มา

ภาพวาดของลีโอนาโด ดาวินซี

จนถึงสมยั ของ วิลเบอรแ์ ละ ภาพ เคร่ืองร่อน
ออรว์ ิล ไรต์ (Wilbur and Oriville
Wright) ซ่ึงมคี วามสนใจในเร่ือง ภาพ วิลเบอร์ และ ออรว์ ิล ไรต์
ของการบิน จงึ ศึกษาขอ้ มลู
เกยี่ วกบั การร่อนและการบิน
และไดท้ ดลองสรา้ งเครื่องร่อน
พรอ้ มทง้ั ปรับปรงุ ใหด้ ีขน้ึ จน
กลายเป็ นเครื่องบิน หลงั จากนน้ั
ไดม้ ผี พู้ ฒั นาเคร่ืองบินมาโดย
ตลอดจนไดเ้ ครื่องบินทม่ี ี
ประสิทธภิ าพมาก ดงั เชน่
เครื่องบินไอพน่ ในปัจจบุ ัน

มีความเพยี ร เปน็ คณุ ลักษณะทสี่ าคญั มากอยา่ งหน่ึงในการทางานด้าน
วิทยาศาสตร์ ผลงานทางดา้ นวทิ ยาศาสตรต์ อ้ งใชค้ วามมานะและความ
พยายาม บางงานต้องใช้ระยะเวลาทยี่ าวนาน และต้องมกี ารพิสูจนห์ รือ
ทาซา้ จนกว่าจะได้คาตอบ เมอื่ เกดิ ปญั หาตอ้ งใช้ปญั ญาแก้ไข
ปญั หา จนกวา่ จะทางานนั้นใหส้ าเร็จเชน่ ทอมสั อลั วา เอดสิ นั

ในการประดษิ ฐห์ ลอดไฟฟา้ นั้น เขาไดน้ า
วสั ดเุ กอื บทกุ อย่างทีพ่ บเห็นมาทดลองทาไส้
หลอดไฟฟา้ เขาครา่ เครง่ ทดลองครั้งแลว้
คร้ังเลา่ โดยไมท่ อ้ ถอยเป็นเวลานานถึงปี
กว่าจึงประสบความสาเรจ็

นักเรียนทราบหรอื ไมว่ ่าการ
สร้างความร้ทู างวทิ ยาศาสตรท์ า่
ได้อย่างไร หรอื นักวทิ ยาศาสตร์
ทา่ งานอย่างไร

ในคาบเรยี นที่ 2 เราจะศกึ ษาเกี่ยวกับกระบวนการ
ทางวทิ ยาศาสตร์ แล้วพบกนั ใหมค่ ะ่