การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

E-book

การเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อ

ผู้จัดทำ
นางสาว รุธิรา บุญสุภา ม.6/4 เลขที่26
นางสาว นิชาพร ธนัญชัย ม.6/4 เลขที่39

การเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อ

เป็นการเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อหรือเซลล์ที่แบ่งมา
ได้จากสิ่งมีชีวิต ซึ่งมักเพาะเลี้ยงบนอาหาร
เลี้ยงเชื้อซึ่งเป็นอาหารเหลวหรือวุ้น ในภาษา
อังกฤษ tissue culture (เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ)
มักหมายถึงการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อสัตว์ หาก
หมายถึงพืชมักเรียกจำเพาะเจาะจงว่า Plant
Tissue Culture (การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช)
เป็นต้น

ขวดเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อบรรจุอาหารเลี้ยงเชื้อ

ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อ

1.ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ดังนี้
การเตรียมเนื้อเยื่อ
เป็นการนาชิ้นส่วนพืชจากต้นแม่พันธุ์ใน
ส่วนของยอดอ่อนหรือตายอด เพื่อนาเข้า
มา สู่กระบวนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ โดย
ส่วนของพืชนั้น สามารถนามาได้จากหลาย
วิธี เช่น ยอดจากการ ปักชาทรายยอดจาก
การติดตายอดCutting และยอดจากต้น
แม่พันธุ์โดยตรงทั้งนี้การได้ยอดจาก การ
ติดตา เป็นวิธีที่ยังนิยมใช้ในการเพาะเลี้ยง
เนื้อเยื่อ แต่มีข้อเสีย คือต้องใช้เวลานาน
และต้องมีความ ชานาญ อีกทั้ง ยังต้องมี
ต้นพันธุ์เพื่อใช้สาหรับการติดตาอีกด้วย

อุปกรณ์
1. กิ่งแม่พันธุ์ (ตายอด/ตาข้าง)
2. กระถางขนาด 10 นิ้วขึ้นไป

3. ทราย
4. โรงเรือน
4.1 ตาข่ายกันแสง/สแลน 50%-80% 4.2 Timer
4.3 สเปรย์หมอกรดน้าต้นไม

ขั้นตอนการนากิ่งมาชาทราย
1. เตรียมกิ่งแม่พันธุ์ที่ต้องการ
(กิ่งแม่พันธุ์ต้องมีตาข้าง/ตายอด และไม่อ่อนหรือแก่จน
เกินไป ควรตัดด้วยยาวประมาณ 50-80
เซนติเมตร)
2. ปักกิ่งแม่พันธุ์ที่ต้องการลงกระถางทรายที่เตรียมไว้
โดยปักลึกไปประมาณ 20 เซนติเมตร จานวน
3-5 กิ่งเท่านั้น เพื่อไม่ให้แน่นกระถางจนเกินไป (ทรายควร

เป็นทรายที่สะอาด มีการตากแดดเพื่อฆ่า
เชื้อในเบื้องต้น)
3. ให้น้าทุกๆ 1 ชั่วโมง นาน 1 นาที (โดยใช้ Timer ตั้งเวลา
เพื่อสเปรย์หมอกรดน้า)

การเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อกล้วย

ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
1.คัดเลือกพันธุ์ที่มีลักษณะดีแข็งแรง

ปราศจากโรคและแมลง ลูกโตให้หวีต่อเครือ

มาก
2.ตกแต่งชิ้นส่วนพืชตัดส่วนที่ไม่ต้องการ

ออก
3.นาชิ้นส่วนพืชจุ่มในแอลกอฮอล์ 95 %

เพื่อลดแรงตึงผิวบริเวณนอก ชิ้นส่วนพืช
4.นาชิ้นส่วนพืชมาเขย่าในสารฆ่าเชื้อ
จุลินทรีย์ที่เตรียมไว้นาน 10 – 15 นาที
5.ใช้ปากคีบคีบชิ้นส่วนพืช ล้างในน้ากลั่นที่
นึ่งฆ่าเชื้อแล้ว 3 ครั้ง
6.ตัดชิ้นส่วนพืชตามขนาดที่ต้องการแล้ว

วางบนอาหารสังเคราะห์
7.หลังจากนั้นจึงเขียนรายละเอียด เช่น ชนิด

พืช วันเดือนปี รหัส แล้ว นาไปพักในห้อง

เลี้ยงเนื้อเยื่อต่อไป



การอนุบาล

การอนุบาลกล้วยจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
การอนุบาลระยะที่ 1 เป็นระยะที่ต้นพืชต้องได้รับการดูแลอย่าง

ใกล้ชิด ด้วยการควบคุมปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ อุณหภูมิ

ความชื้น และความเข้มแสงให้เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของ
พืชชนิดน้ั นๆ เป็นช่วงเวลาการดูแลไม่กว่า 30 วัน ตั้งแตย่้าย

ปลูก

การอนุบาลกล้วยจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
การอนุบาลระยะที่ 2 เป็นการดูแลต่อจากระยะท่ี 1 อีก 30-45
วัน ระยะนี้พืชจะมีความแข็งแรงและปรับตัวเข้ากับสภาพ
แวดล้อมได้มากขึ้น เม่ือผ่าน การอนุบาลระยะที่ 2 แล้ว รวมท้ั ง
สิ้นประมาณ 60-75 วัน ต้นพันธุ์พืชนั้น ๆ (บาง ชนิด) จะ
สามารถย้ายปลูกในสภาพปลูกเลี้ยงปกติได้

การอนุบาลระยะที่ 3 เป็นการดูแลในสภาพโรงเรือนเปิดเพื่อ
ปรับสภาพให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมที่จะนาไปปลูกในสภาพ
ธรรมชาติ การอนุบาลพันธ์ุพืชเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อตลอดระยะ
เวลา 60-75 วัน เป็นกระบวนการที่มีความสาคัญที่ควบคู่ไปกับ
การเพาะเล้ี ยงเนื้อเยื่อหรือจัดเป็นส่วนหนึ่งในความสาเร็จของ
กระบวนการเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื้ อพืชมีพืชหลายชนิดที่สามารถ
เพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อได้

ขั้นตอนการนำพืชเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อออกปลูก
ก่อนเข้าถึงขั้นตอนการดูแลหรืออนุบาลพืชเน้ื อเย่ือระยะต่างๆ
ควรมีการปรับสภาพให้เร่ิมเรียนรู้และค่อยๆ ปรับตัว อยู่กับ

สภาพแวดล้อมที่เป็นธรรมชาติได้ โดยเพิ่มความเข้มแสง ลด
ความชื้นในภาชนะลง อาจใช้วิธีนาขวดเน้ื อเยื่อพืชออกมาวาง ใน

สภาพอุ ณหภูมิห้องที่มีอากาศถ่ายเทได้สะดวกแต่ไม่ควรให้เนื้ อ
เย่ือพืชได้รับแสงแดดโดยตรงในระยะเวลา 2-3 วันแรก

1.ปรับสภาพเนื้อเยื่อพืช 2-3 วัน ก่อนปลูกในสภาพอุณหภูมิ

ห้องปกติที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก
2.นาพืชออกจากภาชนะท่ีได้จากการเพาะเลี้ยงด้วยฟอร์เซบ

หรือปากคีบ
3.ล้างอาหารวุ้นที่ติดอยู่บริเวณรากออกให้หมดด้วยน้าสะอาด
4.นาต้นพืชแช่ในสารป้องกันเชื้อราและแบคทีเรีย เป็นเวลา 3-5

นาที ก่อนปลูก เพื่อป้องกันโรคต้นเน่าเนื่องจาก พืชยังอ่อนแอ

ต่อการทาลายของเชื้อโรค

ขั้นตอนการย้าย
เนื้อเยื่อ

ข้ันตอนการย้ายเนื้อเยื่อ
ออกปลูกในระยะอนุบาล 1
1.ทาหลุมเล็กๆ ในวัสดุปลูก
ภายในถาดหลุม
2.ใช้ปากคีบจับโคนต้นพืช นา
ลงปลูก
3.กลบวัสดุปลูกให้มิดราก
หรือมิดโคนต้นพอดี เพราะ
ถ้ารากโผล่พ้นวัสดุปลูก
สัมผัสกับอากาศ อาจทาให้
รากและ ต้นพืชเหี่ยวได้

การดูแลต้นพืชในระยะอนุบาล 1
1.อุณหภูมิ ปรับสภาพภายในโรงเรือนให้มีระดับอุณหภูมิประมาณ 28-30
องศาเซลเซียส 2.ความเข้มแสง ความเข้มแสงไม่เกิน 60% เพราะพืชยังมี

ขนาดเล็ก
3.ความชื้นสัมพัทธ์ ในช่วง 30 วันแรกของการย้ายปลูกควรรักษาความชื้น
ภายในโรงเรือนไว้ที่ 85-90% 4.การให้น้า หลังจากปลูกต้นเนื้อเยื่อ 2-3 วัน

แรก ไม่ต้องให้น้าอีกจนกว่าวัสดุจะแห้ง เพราะในโรงเรือน มี
ความชื้นสูง 85-90%
5.การให้ปุ๋ย วัสดุปลูกที่ใช้ในระยะอนุบาล 1 จะเน้นเรื่องคุณสมบัติของการ

ระบายน้าที่ดี นิยมใช้ทรายผสมขี้เถ้า

แกลบ ซึ่งวัสดุดังกล่าวมีธาตุอาหารน้อยมากไม่เพียงพอต่อความต้องการ

จะให้ปุ๋ยเสริมทางใบโดยเฉพาะธาตุ ไนโตรเจน เพื่อการเจริญเติบโตทางลา
ต้นความเข้มของปุ๋ย ใช้เพียง 1/4 หรือ 1/2 ของการแนะนา

การดูแลต้นพืชในระยะอนุบาล 2
เป็นการดูแลรักษาต้นพืชที่ย้ายปลูกต่อจากระยะที่ 1 เป็นเวลา 30-45 วัน การดูแลรักษา
และควบคุม สภาพแวดล้อมไม่เข้มข้นเท่าอนุบาล 1 เนื่องจากพืชมีการเจริญเติบโตมาก

ขึ้น ธาตุอาหารจาเป็นต้องให้เพิ่มขึ้น นิยมปลูกใน ถุงพลาสติก ในพืชบางชนิดหลังจาก

อนุบาลในระยะนี้แล้วก็สามารถนาไปปลูกในแปลงได้เลยเช่น หน่อไม้ฝรั่ง กล้วย เป็นต้น
การดูแลพืชในระยะอนุบาล 3

ต้นพืชจากโรงเรือนอนุบาล 2 ซึ่งกาลังเจริญเติบโตจะถูกย้ายไปท่ีโรงเรือนอนุบาล 3 ซึ่ง

มีการควบคุมสภาพไม่ เข้มงวดมาก คือ ไม่มีการควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น และจะย้าย

เปลี่ยนพืชลงภาชนะปลูกใหม่ที่มีขนาดใหญ่ขึ้น เพื่อให้เหมาะสม กับระยะเติบโตของพืช
เช่น ถุงพลาสติกหรือกระถางที่มีขนาดใหญ่ขึ้น ต้นพืชจะอยู่ในโรงเรือนอนุบาล 3

ประมาณ 30-45 วัน เพื่อปรับสภาพให้เหมาะสมกับสภาพอากาศที่จะนาไปปลูกในสภาพ

ธรรมชาติ

3. การปลูกกล้วย
ข้อควรปฏิบัติในการเลือกพื้นที่ปลูก
พื้นที่ปลูกสามารถให้น้าได้อย่างพอพียง น้าไม่ท่วมขัง และ
สามารถระบายน้าได้อย่างร
การขยายพันธุ์กล้วยที่นิยม คือ
1. การแยกหน่อ โดยการขุดแยกหน่อที่แทงจากต้นแม่ข้ึ นมา
ขยายพันธุ์ต่อ

2. การผ่าหน่อ โดยการขุดหน่อที่มีอายุประมาณ 2-3 เดือน
นามาผ่าออกเป็น 4-6 ชิ้นต่อหน่อแล้วนามาเพาะใน วัสดุเพาะ
ชา
3. การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เป็นการขยายพันธุ์ที่สามารถทาให้ได้
ต้นกล้าจานวนมาก การคัดเลือกต้นพันธุ์เพื่อการ เพาะเลี้ยง
เนื้อเยื่อควรมีลักษณะที่ดี แข็งแรง ต้านทานโรคแมลงรบกวน
ลูกโต จานวนหวีต่อเครือมาก เพื่อให้ได้ ต้นพันธุ์ที่มีลักษณะที่
ดีตามต้องการและจานวนมากคุ้มค่าต่อการลงทุนโดยใช้ระยะ
เวลาประมาณ 6-8 เดือน นับตั้งแต่นาหน่อเข้าห้องปฏิบัติการ
เมื่อได้ต้นกล้าตามจานวนที่ต้องการแล้ว จึงนาออกมาอนุบาล
ภายในโรงเรือน ประมาณ 60 วัน จึงนาออกมาส่งเสริมแก่
เกษตรกร

การปลูกและ
การดูแลรักษา

การปลูกและการดูแลรักษา
1. ควรเตรียมหลุมปลูก กว้างxยาวxลึก ขนาด 50x50x50
เซนติเมตร รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอกอัตรา 1 กิโลกรัม ต่อต้น
2. ระยะการปลูก กล้วยน้าว้าใช้ระยะ 3x3 เมตร จะปลูกได้ 200 ต้น
ต่อไร่ แต่กล้วยหอมทองใช้ระยะ 2x2 เมตร ปลูกได้ 400 ต้นต่อไร่
3.การให้น้า ในระยะแรกควรให้น้าวันเว้นวัน หลังจากกล้วยสามารถ
ตั้งตัวได้แล้วจึงเปลี่ยนเป็นสัปดาห์ละ 1 ครั้ง
4. การใส่ปุ๋ย ในระยะแรกนิยมใช่ปุ๋ยคอกและหลังจากการปลูกได้ 2
เดือน จึงใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 46-0-0 อัตรา 60 กรัมต่อต้น ทุกเดือน
หลังจากกล้วยออกปลีแล้ว จะใส่ปุ๋ยสูตร 13-13-21 อัตรา 500 กรัม
ต่อต้น โดยแบ่งใส่ 2 ครั้ง หลังจากครั้งแรก 1 เดือน

จบการนำเสนอ