หลักฐานทางประวัติศาสตร์สมัยอยุธยาธนบุรี

➢ จารึก

หมายถงึ การเขยี นรอยลกึ เป็นตวั อกั ษรลงบนแผน่ หิน
หรอื โลหะ เป็ นหลกั ฐานช้ันต้น

ตัวอย่าง จารกึ เจดีย์ ศรีสองรกั ที่เมืองดา่ นซา้ ย จงั หวดั เลย

ผพู้ บ ม.ปาวี ชาวฝร่งั เศส

ความสาคัญ เป็นการประกาศความสมั พนั ธใ์ นฐานะมิตร
ประเทศระหวา่ งสมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ กษัตรยิ แ์ ห่งอาณาจกั ร
ศรีอยธุ ยา กบั พระไชยเชษฐาธิราช กษัตรยิ แ์ หง่ ศรสี ตั นาครหตุ
(ลา้ นชา้ ง) ซึ่งไดท้ รงรว่ มกนั สรา้ งพระเจดียศ์ รสี องรกั ขนึ้ เป็นสกั ขี

พยานวา่ กษัตรยิ ท์ งั้ สองพระองค์ ทรงรกั และสนิทสนมกนั ตาม
นามของพระเจดยี อ์ งคน์ ี้

แบบอกั ษรในจารกึ วดั พระธาตศุ รีสองรกั บอกใหร้ ูว้ า่
ความนิยมในการใชร้ ูปอกั ษรของสองอาณาจกั รนีต้ า่ งกนั แมจ้ ะมี
ภาษาไทยใชร้ ว่ มกนั กต็ าม ดา้ นทีใ่ ชอ้ กั ษรธรรมอสี านเป็นของฝ่าย
กรุงศรีสตั นาคนหตุ สว่ นดา้ นทใี่ ชอ้ กั ษรขอมเป็นของฝ่ายกรุงศรี
อยธุ ยา อกั ษรทง้ั สองรูปแบบสามารถนามารวมไวใ้ นจารกึ หลกั
เดยี วกนั ได้ โดยมภี าษาไทยเป็นส่อื กลาง อีกทง้ั จารกึ ขอ้ ความ
ตรงกนั ทงั้ สองรูปแบบอกั ษร

➢ พระราชพงศาวดาร

หมายถงึ งานเขยี นท่ีบรรยายพระราชกรณยี กจิ ของ
พระมหากษัตรยิ ์ ซึ่งแบง่ ยอ่ ยไดเ้ ป็น 2 กลมุ่ คือ

1) พระราชพงศาวดารที่ผา่ นกระบวนการชาระ คือ มีการ
ตรวจสอบ แกไ้ ขในสมยั ธนบรุ แี ละรตั นโกสนิ ทร์ ทาให้
เนือ้ ความและจดุ ประสงคแ์ ตกตา่ งไปจากเดิม
เป็ นหลกั ฐานช้ันรอง

ตัวอย่าง พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยา
ฉบบั สมเดจ็ พระพนรตั น์

ความสาคญั เป็นพงศาวดารสยาม
เนือ้ หาเริม่ ตง้ั แตพ่ ระเจา้ เชยี งรายและชาวเมอื ง
อพยพมาสรา้ งกรุงศรอี ยธุ ยา จนถงึ นายบญุ เรอื ง
เผาตวั ในปี พ.ศ. 2333

ตอ่ มาพระราชพงศาวดารฉบบั นีไ้ ดใ้ ชเ้ ป็นตน้ ฉบบั พระราช
พงศาวดารอีก 2 ฉบบั คอื พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้
เจา้ อย่หู วั และพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ทรง
ใชใ้ นการตรวจชาระจนไดเ้ ป็นพระราชพงศาวดาร ฉบบั พระ

ราชหตั ถเลขา และเจา้ พระยาทิพากรวงศม์ หาโกษาธิบดี กใ็ ชใ้ น
การเรยี บเรยี งพระราชพงศาวดารกรุงรตั นโกสินทร์ รชั กาลท่ี 1

2) พระราชพงศาวดารที่ไมผ่ า่ นกระบวนการชาระ คือ
พงศาวดารที่ใหข้ อ้ มลู ตามที่บนั ทกึ
ไว้ เป็ นหลักฐานชั้นต้น
ตัวอย่าง พระราชพงศาวดารกรุง
เกา่ ฉบบั หลวงประเสรฐิ อกั ษรนิติ์

ความสาคญั พระราชพงศาวดาร
กรุงเก่า ฉบบั หลวงประเสรฐิ อกั ษรนิติ์
เป็นเอกสารอนั มคี า่ ยิ่งทาง
ประวตั ศิ าสตรท์ ี่บนั ทกึ พงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยา ซึ่งสมเดจ็ พระ
นารายณม์ หาราชทรงมรี บั ส่งั ใหเ้ รยี บเรยี งขนึ้ เนือ้ ความเรม่ิ
ตงั้ แตส่ รา้ งพระพทุ ธรูปพระเจา้ พนญั เชิง ในแผน่ ดนิ สมเดจ็ พระ
รามาธิบดที ่ี ๑ และความมาจบลงในแผน่ ดนิ สมเดจ็ พระ
นารายณม์ หาราชเมื่อทรงเตรียมทพั จะเสดจ็ ไปตีองั วะ

➢ จดหมายเหตุโหร เป็นงาน

ของโหรประจาราชสานกั บนั ทกึ
พระราชกรณยี กิจและเหตกุ ารณ์
สาคญั ในบา้ นเมืองตามลาดบั
วนั ที่เกิดเหตกุ ารณ์ โดยสรุปสนั้ ๆ
เป็ นหลกั ฐานชั้นต้น

➢ จดหมายเหตชุ าวต่างชาติ

หมายถงึ เอกสารที่เขยี นขนึ้ โดยชาวตา่ งชาติ มีทง้ั
หมอสอนศาสนา และคณะทตู อาจอยใู่ นรูปของ
บนั ทึกประจาวนั การเลา่ เร่อื งหรอื จดหมายเหตุ

เป็ นหลักฐานช้นั ต้น

ตัวอย่าง จดหมายเหตลุ าลแู บร์

ความสาคัญ เป็นจดหมายเหตพุ งศาวดารทีก่ ลา่ วถงึ ราชอาณาจกั ร
สยามในปลายรชั สมยั สมเดจ็ พระนารายณม์ หาราช โดย มองซเิ ออร์
เดอ ลาลแู บร์ อคั รราชทตู ของพระเจา้ หลยุ สท์ ี่ 14 แหง่ ฝร่งั เศส ซง่ึ เขา้
มาทลู พระราชสาสน์ ณ ประเทศสยาม ไดพ้ รรณาถงึ กรุงศรอี ยธุ ยาไว้
อยา่ งกวา้ งขวาง

ความมงุ่ หมายในการเขียน เพง่ เล็งในดา้ น
อาณาเขต ความอดุ มสมบรู ณ์ คณุ ภาพของดินใน
การกสิกรรม ภมู ิอากาศ ตอ่ มาเป็นขนบธรรมเนียม
ประเพณีโดยทว่ั ๆ ไป และเฉพาะเรอื่ งเฉพาะราย
เรื่องเกย่ี วกบั รฐั บาล และศาสนาและไดร้ วบรวม
บนั ทกึ ความทรงจา เกี่ยวกบั ประเทศนี้ ทเี่ ขาไดน้ าตดิ
ตวั มาดว้ ยไปผนวกไวต้ อนทา้ ย เพอ่ื ใหผ้ อู้ า่ นไดร้ ูจ้ กั
ชาวสยามโดยแจม่ ชดั

➢ วรรณกรรม

หมายถงึ งานหนงั สอื งานประพนั ธ์ บทประพนั ธท์ กุ ชนิด
ทงั้ ท่ีเป็นรอ้ ยแกว้ และรอ้ ยกรอง สมยั อยธุ ยามวี รรณกรรม
หลายเรอ่ื งที่ใหข้ อ้ มลู ทางประวตั ศิ าสตร์ เป็ นหลักฐาน
ชนั้ ต้น

ตัวอยา่ ง ลลิ ิตโองการแช่งนา้
ความสาคญั จดุ มงุ่ หมายของการแตง่ ลิลติ
โองการแช่งนา้ คอื ตอ้ งการจะใหเ้ ป็นบทลงโทษ
ทางใจท่ีพราหมณใ์ ชอ้ า่ นในพระราชพิธศี รสี จั
จปานกาล ซงึ่ เป็นพระราชพิธีสาคญั ในสมยั โบราณ

➢ หลักฐานทางดา้ นโบราณคดแี ละ
ประวัตศิ าสตรศ์ ลิ ปะ

เป็นสงิ่ ที่บง่ บอกความเจริญทางดา้ น ภมู ปิ ัญญาเทคโนโลยี
อทิ ธิพลจากวฒั นธรรมภายนอก และสภาพ
เศรษฐกิจและสงั คมไดด้ ที ี่สดุ

เป็ นหลกั ฐานช้ันต้น

ตัวอย่าง เจดียว์ ดั ขนุ ใจเมือง

ความสาคญั มลี กั ษณะศิลปะและการกอ่ สรา้ งแบบศลิ ปะทวาร
วดี คอื เป็นเจดยี ก์ อ่ อฐิ ไมส่ อปนู
องคส์ งู ใหญ่ เจดยี อ์ งคน์ ีต้ งั้ อยู่
บรเิ วณถนนใหญ่ในตวั เกาะอยธุ ยา
ในสมยั อยธุ ยาเคยเป็นท่ีประกอบ
พิธีถือนา้ พิพฒั นส์ ตั ยา นอกจากนี้
พบสว่ นองคพ์ ระพทุ ธรูปศลิ าหลาย
ชิน้

➢ พระราชพงศาวดาร

เป็ นหลักฐานชน้ั รอง

ตัวอย่าง พระราชพงศาวดารกรุงธนบรุ ีฉบบั พนั จนั ทนมุ าศ

ความสาคญั เป็นเอกสารเดมิ ชนิ้ สาคญั ที่เป็น
ตน้ ฉบบั ใหพ้ ระราชพงศาวดารฉบบั อื่น ๆ ถือได้
วา่ เป็นหลกั ฐานหลกั ในการตรวจสอบ
เหตกุ ารณใ์ นสมยั กรุงธนบรุ ี และพระราช
ประวตั ิของพระเจา้ ตากสนิ มหาราช

ในเลม่ ไดแ้ บง่ เนือ้ หาออกเป็น 3 สว่ น

"สว่ นแรก" เป็นเอกสารหลกั ท่ีเขยี นขนึ้ ในสมยั กรุงธนบรุ ี และแสดง
เหตกุ ารณส์ มยั กรุงธนบรุ ีโดยตรง

"สว่ นท่ีสอง" คอื กลมุ่ เอกสารทีจ่ าเป็นตอ้ งใชใ้ นการตรวจเทียบกบั
เอกสารกลมุ่ แรก ซงึ่ แสดงเหตกุ ารณพ์ าดพิง
สมยั กรุงธนบรุ ีอยา่ งมีนยั สาคญั

"สว่ นสดุ ทา้ ย" คือ จดหมายเหตทุ ่ีแสดง
เหตกุ ารณต์ อ่ เนื่อง บางสว่ นหลงั จากสนิ้ สมยั
กรุงธนบรุ ี และลาดบั สกลุ วงศข์ องราชวงศก์ รุง
ธนบรุ ี

➢ เอกสารชาวตา่ งชาติ

เป็ นหลักฐานช้ันต้น

ตัวอย่าง ชิงสอื่ ลคู่ วามสาคญั กลา่ วถงึ การติดตอ่
ระหวา่ งสมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราชกบั ราชสานกั
ราชวงศช์ ิงของจีน มีขอ้ มลู เกี่ยวกบั
สมยั สมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช

➢ บันทกึ จากเร่ืองบอกเล่า

เป็ นหลักฐานชนั้ ต้น

ตัวอยา่ ง จดหมายเหตคุ วามทรงจากรมหลวงนรนิ ทรเทวี

ความสาคัญ กลา่ วถงึ เรอ่ื งราวก่อนเสยี กรุงศรอี ยธุ ยาครง้ั ที่ 2
และเหตกุ ารณส์ มยั ธนบรุ จี นถงึ สมยั รตั นโกสนิ ทร์

โดยพระเจา้ ไปยิกาเธอ กรมหลวงนรนิ ทรเทวี มีพระนาม
เดิมวา่ กุ เป็นพระกนิษฐาตา่ งพระชนนีในพระบาทสมเดจ็ พระ
พทุ ธยอดฟา้ จฬุ าโลกมหาราช ประสตู ิในสมยั กรุงศรอี ยธุ ยา เมอื่
พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราช ทรง
ปราบดาภิเษกเป็นพระมหากษัตริยแ์ ห่งราชวงศจ์ กั รี