SAINS TINGKATAN 3

SAINS TINGKATAN 3
KSSM

Disediakan :
Nurul Auni Asyiqin Binti Hazman

Nur Balqis Binti Alwi

BAB 9: CUACA ANGKASA LEPAS

9.1 AKTIVITI MATAHARI YANG MEMBERI
KESAN KEPADA BUMI

• Matahari merupakan bebola
gas yang membara seperti
rajah dibawah. Hampir
keseluruhan matahari
terdiri daripada dua
jenis gas, iaitu Gas
Hidrogen dan Gas Helium.

STRUKTUR MATAHARI

• Matahari adalah salah satu bintang alam semesta yang
menjadi pusat dari tata surya bimasakti. Matahari memiliki
struktur berupa gas yang menyerupai bola api raksasa.
Walaupun matahari terusun oleh gas panas, namun kerapatan
matahari akan lebih berbeda jika dilihat dari inti sampai dengan
bagian terluarnya.

• Pada lapisan matahari paling luar, Korona memilihi suhu yang
meningkat drastis hingga 2 juta derajat Kelvin. Para ilmuwan
dan para ahli masih meneliti sebuah mitos tentang perbezaaan
variasi suhu serta kerapatan pada bagian matahari dengan
berbagai kajian penelitian dan instrumen.

FENOMENA YANG BERLAKU DI PERMUKAAN MATAHARI
TERMASUKLAH:

• GRANUL
• TOMPOK MATAHARI
• KITARAN SURIA
• SEMARAK SURIA
• NYALAAN SURIA
• LENTINGAN JISIM

KORONA
• ANGIN SURIA

GRANUL, TOMPOK MATAHARI DAN
KITARAN SURIA

Fotosfera dalam atmosfera
Matahari terdiri daripada
granul yang kelihatan
berbutir. Bahagian atas zon
perolakan bagi plasma yang
sangat panas dengan suhu
setinggi 5800 darjah celcius.
Diameter purata ialah lebih
kurang 1000 kilometer.

• Tompok matahari ialah
kawasan gelap yang
kelihatan pada permukaan
matahari. Suhu lebih
rendah daripada kawasan
sekitar granul. Fenomena
ini berlaku selama
seminggu.

• Aktiviti tompok matahari
kelihatan wujud dan
lenyap mengikut pusingan
11 tahun yang dikenali
sebagai kitaran suria.

SEMARAK SURIA (PROMINEN)

• Semarak suria atau prominen ialah ciri cerah bergas yang
besar mengunjur keluar dari permukaan matahari, sering
dalam bentuk gelung. Semarak suria berakar di
permukaan Matahari iaitu di fotosfera, dan mengunjur ke
arah luar ke dalam korona Matahari. Sementara korona
terdiri daripada gas terion terlampau panas, dikenali
sebagai plasma, yang tidak mengeluarkan banyak
cahaya tampak, semarak mengandungi plasma lebih
sejuk, sama komposisi yang ada pada kromosfera.

• Nyalaan suria ialah berbentuk lajur yang terdiri
daripada gas bercas yang banyak meletus
daripada Matahari dan kerap berlaku di tompok
Matahari. Letusan juga sangat hebat dan kuat.
Mencapai tahap kecerahan maksimumnya dalam
masa beberapa saat atau minit. Kemudian malap
dalam beberapa minit atau beberapa jam. Cahaya
yang berkelajuan mengambil masa lapan minit
untuk sampai ke Bumi manakala zarah gas bercas
mengambil masa beberapa puluh minit.

LENTINGAN JISIM KORONA

• Lentingan jisim korona ialah ledakan gergasi angin suria,
plasma isotop cahaya lain, dan medan magnet yang timbul di
atas korona suria atau dilepaskan ke dalam angkasa.

• Lentingan jisim korona sering dikaitkan dengan berbagai-
bagai jenis aktiviti suria yang lain, khususnya suar suria,
tetapi tidak pasti sama ada memang ada hubungan yang
kukuh. Kebanyakan lentingan berasal dari kawasan-kawasan
aktif di permukaan Matahari, seperti kelompok tompok
matahari yang dikaitkan dengan suar yang kerap.

ANGIN SURIA

• Fenomena angin suria ini ditemui oleh Eugene
Parker pada 1958. Beliau mendapati terdapat "angin"
yang tidak berhenti-henti bertiup dari matahari, dan
mengisi ruang angkasa dengan gas plasma. Ini
bermakna ruang angkasa lepas bukan lagi vakum
seperti yang difikirkan sebelum itu. Hipotesis Parker
itu mendatang tentangan kuat daripada saintis lain,
sehinggalah tahun 1960-an apabila fenomena
tersebut dapat dilihat melalui cerapan satelit.

• Bentuk muka bumi atau bentuk bumi ialah ciri semula
jadi permukaan pepejal Bumi atau jasad planet lain.
Membentuk tanah bersama-sama membentuk rupa
bumi yang tertentu, dan susunan mereka dalam
landskap dikenali sebagai topografi. Ciri-ciri bentuk bumi
biasa termasuk bukit, gunung, penara, ngarai, dan
lembah, serta ciri-ciri garis pantai seperti teluk,
semenanjung, dan laut, termasuk ciri-ciri yang terendam
seperti rabung tengah laut, gunung berapi, dan
lembangan laut yang besar.

• Planet Bumi adalah dikelilingi dengan medan magnet
semulajadi. Medan magnet semulajadi ini turut
menyebabkan kompas sentiasa menunjukkan arah
utara Bumi. Medan magnet semulajadi ini (turut
dipanggil sebagai magnetosfera), menjulang tinggi
sehingga ke ruang angkasa akan menangkis ion-ion
angin suria daripada menembusi masuk ke ruang
angkasa (atmosfera) Bumi. Lapisan ini terletak di
antara 3,000 km dan 10,000 km dari permukaan bumi,
iaitu di lapisan termosfera.

• Magnetosfera terbentuk daripada interaksi medan
magnet yang dibawa oleh angina suria dengan
medan magnet Bumi. Oleh sebab bilangan dan
tenaga dalam zarah yang dibawa oleh angina suri
yang berubah, bentuk mahnetosfera turut berubah.

• Kepentingan mahnetosfera adalah untuk melindungi
Bumi daripada kesan burukyang disebabkan oleh
zarah yang berbahaya daripada Matahari atau jasad
lain dalam Alam Semesta.

9.2 CUACA ANGKASA LEPAS DAN
KESANNYA TERHADAP BUMI

Cuaca angkasa lepas didefinisikan sebagai fenomena
yang berlaku:

• Permukaan Matahari seperti nyalaan suria,
semarak suria(prominen), tompok Matahari dan
lentingan jisim korona.

• Angkasa lepas seperti angina, ribut pancaran suria
dan ribut geomagnet.

Data cuaca angkasa lepas digunakan atau
dianalisis:

• Untuk meramal bila berlakunya lentingan jisim
korona di Matahari.

• Untuk menentukan sebab berlakunya nyalaan
suria dan lentingan jisim korona di permukaan
Matahari.

BAB 10 : PENEROKAAN ANGKASA
LEPAS

1. Ptolemy (90 – 168
selepas Masihi)

• Ahli astronomi, astrologi
dan geografi Yunani

• Membina model
geosentrik dengan Bumi
pada pusat dan orbit yang
membulat.

• 2. Copernicus (1473 –
1543)

• Ahli astronomi, matematik,
ekonomi dan doktor
Poland.

• Membina model
heliosentrik dengan
Matahari pada pusat dan
orbit yang membulat.

• 3. Kepler (1571 – 16300)

• Ahli astronomi, matematik
dan astrologi Jerman

• Mengubah suai model
heliosentrik dengan
Matahari pada titik fokus
sepunya pada orbit elips
planet mengikut Hukum
Kepler.

• Abad ke-11: China mencipta serbuk letupan dan
menggunakan roket primitif dalam pertempuan.

• 1609: Teleskop pertama
digunakan dalam bidang
astronomi oleh Galileo
Galilei.

• 1957: Satelit pertama –
USSR Sputnik.

• 1961: Manusia pertama di
orbit –Yuri Gagarin, dalam
USSR Vostok 1.

• 1969: Manusia pertama
menjejakan kakindi Bulan
– Neil Armstrong, US
Apollo 11.

• 1973: Penerbangan
pertama ke Musytari – US
Pioneer 10.

• 1981: Penerbangan pertama kapal
angkasa ulang alik US – Columbia

• 1989: Penerbangan
pertama ke Neptun – US
Voyunger 2.

• 1990: US melancarkan
Teleskop Angkasa Lepas
Hubble dari kapal angkasa
ulang alik Discovery.

• 1996: Satelit Malaysia
MEASAT 1 dan 2
dilancarkan.

• 2000: Mikrosatelit
Malaysia yang pertama,
TiungSAT-1 dilancarkan.

• 2002: Agensi Angkasa
Negara (ANGKASA)
ditubuhkan.

• 2011: stesen angkasa
antarabangsa (ISS) telah
siap dibina dengan
lengkap

• Teleskop Angkasa Lepas

1) Sekstan astronomi digunakan untuk mengukur altitude
bintang.

2) Teleskop Gagileo menjadi alat astronomi yang paling
banyak digunakan.

3) Teleskop angkasa Hubble diletakkan dalam ruang orbit
500 km dari permukaan Bumi.

4) Selain teleskop daripada jenis optic, teleskop radio
juga digunakan untuk mengesan gelombang radio dari
angkasa lepas.

5) Teleskop angkasa Spitzer mengesan aktiviti dalam
angkasa lepas yang sangat jauh.

• Roket digunakan secara meluas dalam penerokaan
angkasa lepas. Apabila bahan apidi dalam roket terbakar,
gas yang panas dibebaskan pada kelajuan yang tinggi
melalui bahagian bawah roket tersebut. Pembebasan
gas ini menghasilkan daya yang menolak roket ke atas.

• Satelit pertama, Sputnik 1 dihantar ke angkasa lepas
pada tahun 1957. Berapakah bilangan satelit yang
mengorbit mengelilingi Bumi pada hari ini. Negara yang
manakah mempunyai bilangan satelit yang paling
banyak.

• Kuar Angkasa atau prob angkasa ialah kapal angkasa
yang mengumpulkan maklumat dan menghantarnya
kembali ke Bumi. Kuar angkasa tidak mengorbit
mengelilingi Bumi seperti satelit tetapi bergerak jauh di
dalam dan di luar Sistem Suria. Kuar angkasa
membawa kamera dan peralatan penderiaan jauh serta
pemancar dan penerima radio untuk tujuan
berkomunikasi dengan ahli sains di Bumi.

• Penderiaan jauh ialah kaedah mengumpul dan
merekodkan maklumat dari jarak jauh. Di Malaysia,
alat penderaiaan jauh yang dipasang pada
TiungSAT-1 menerima atau mengesan cahaya
Nampak, sinar ultraungu dan sinar inframerah. Data
yang dikumpul kemudiannya dihantar Perseketuan
dan Stesen Misi Kawalan (MCGS), Bangi, Selangor.

• Pertanian – mengesan kawasan pembangunan
pertanian yang bersesuaian.

• Geologi – mengesan lokasi seperti sumber mineral,
susutan jisim dan susutan darat.

• Pengerusan bencana – mengenalpasti pencemaran dan
pembakaran hutan.

• Pertahanan – mengesan pencerobohan kapal, pesawat
udara dan kenderaan musuh.

Sekian, terima kasih.