ลักษณะทางสังคมและวัฒนธรรมของทวีปยุโรป

เอกสารประกอบการสอน

ลักษณะทางสงั คมและวฒั นธรรม
ของทวปี ยุโรป

รายวชิ า ส22101 สงั คมศึกษาฯ3

นางสาวดาระเกตุ คงบัน
ครูชาํ นาญการ

โรงเรียนห้วยยอด อําเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง
สาํ นักงานเขตพืนทีการศึกษามัธยมศึกษาเขต 13

1

ใบความรู้ท่ี 1

เร่ือง ลกั ษณะทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป
ลกั ษณะทวั่ ไปทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป

สภาพทางสังคมของยุโรปมีลักษณะเป็ นสังคมเมืองท่ีเป็ นเช่นน้ีเน่ืองจากระบบ
อุตสาหกรรมที่แพร่หลายอยู่ในยุโรปมีส่วนชักจูงผูค้ นให้เขา้ มาทาํ งานและต้งั ถิ่นฐานในบริเวณ
แหล่งอุตสาหกรรมจนทาํ ให้เกิดเป็ นชุมชนข้ึน ซ่ึงต่อมาจะขยายออกเป็ นเมืองและการที่ประชากร
มาอยรู่ วมกนั เป็ นชุมชน ทาํ ใหเ้ กิดผลผลิตต่างๆ มากมายมาตอบสนองความตอ้ งการ ผูค้ นจึงไดร้ ับ
ความสะดวกสบายมากข้ึน แต่การท่ีผูค้ นจาํ นวนมากมาอยู่รวมกนั จาํ เป็ นตอ้ งมีระเบียบกฎเกณฑ์
ของสงั คม เพื่อใหก้ ารอาศยั อยูร่ ่วมกนั เป็ นไปอยา่ งสันติสุข ทุกคนจึงตอ้ งยอมรับในสิทธิและหนา้ ท่ี
ท้งั ของตนเองและของผูอ้ ่ืน ส่ิงเหล่าน้ีได้เป็ นพ้ืนฐานสําคญั ที่ทาํ ให้สังคมยุโรปมีความเป็ น
ประชาธิปไตยสูงมากและเป็ นแหล่งกาํ เนิดของการปกครองระบอบประชาธิปไตยในที่สุด ลกั ษณะ
สงั คมแบบน้ีตอ่ มาไดข้ ยายไปยงั ประเทศต่างๆ ทวั่ โลก ท้งั น้ีความเป็ นประชาธิปไตยในสังคมยุโรป
มีอิทธิพลต่อความสัมพนั ธ์ภายในครอบครัวดว้ ย ครอบครัวชาวยโุ รปส่วนใหญ่เป็ นครอบครัวเด่ียว
ประกอบด้วย พ่อ แม่ ลูก แต่ละคนได้รับการอบรมให้เป็ นตวั ของตวั เองและช่วยตวั เองให้ได้
มากท่ีสุด และมีส่วนร่วมในการตดั สินใจเกี่ยวกบั เร่ืองภายในครอบครัวของตน

ภาพท่ี 1 สงั คมยโุ รป
ที่มา: รพพี ฒั น์ มณั ฑนะรัตน์. (2557,174)

2

สังคมในทวีปยุโรปส่วนใหญ่เป็ นสังคมของผูท้ ี่ได้รับการศึกษา คือ มีผู้รู้หนังสือ
ถึงร้อยละ 99 และจากการที่ประเทศมีความเจริญก้าวหน้าในทุกๆ ด้าน ทาํ ให้ผูค้ นมีมาตรฐาน
การดาํ รงชีวิตสูง อตั ราการเพ่ิมของประชากรต่าํ เน่ืองจากนโยบายการวางแผนครอบครัว รวมท้งั
ทศั นคติของประชากรท่ีไมน่ ิยมการมีบุตรมาก

กล่าวโดยสรุป สภาพสังคมยโุ รปโดยทวั่ ไปมีลกั ษณะสาํ คญั ๆ ดงั น้ี
1. เป็นสงั คมท่ีมีความเจริญกา้ วหนา้ ทางดา้ นวทิ ยาการต่างๆ โดยเฉพาะดา้ นวทิ ยาศาสตร์

และเทคโนโลยีอย่างสูง มีการใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์มาประยุกต์ใช้ในการดําเนินชีวิต
อยา่ งแพร่หลาย

ภาพท่ี 2 การซ้ือตวั๋ รถไฟ
ท่ีมา: สิรภพ มหรรฆสุวรรณ. (2558, 33)

2. เป็ นสังคมท่ีมีความเจริญทางดา้ นวตั ถุมาก แต่ผคู้ นก็ให้ความสาํ คญั กบั การดูแลรักษา
ส่ิงแวดลอ้ ม ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีของทอ้ งถ่ิน

 ประเทศไอซ์แลนด์เป็ นประเทศท่ีมีการจดั การควบคุมปัญหามลภาวะ สุขอนามยั
สิ่งแวดล้อม และเร่ืองของการบริหารจัดการทรัพยากรมีการควบคุมการปล่อยก๊าซที่จะมีผล
ในการทาํ ลายช้นั บรรยากาศและมีการควบคุมการทาํ ลายป่ าไมข้ องประเทศ

 ประเทศสวีเดนไดร้ ับการยอมรับในเรื่องของการลงทุนในโครงสร้างพ้ืนฐาน
ในเรื่ องของสิ่ งแวดล้อม การควบคุมมลภาวะและการกําหนดนโยบายระดับประเทศ
ในการที่จะขบั เคลื่อนไปขา้ งหนา้ โดยไดผ้ ลในระยะยาว

 ประเทศออสเตรียไดร้ ับการยอมรับในเรื่องของการลงทุนในโครงสร้างพ้ืนฐาน
ในเร่ื องของส่ิ งแวดล้อม การควบคุมมลภาวะและการกําหนดนโยบายระดับประเทศ
ในการท่ีจะขบั เคล่ือนไปขา้ งหนา้ โดยไดผ้ ลในระยะยาว

3
 เทศกาลการปามะเขือเทศ ประเทศสเปน

สาเหตุของการเกิดเทศกาลการปามะเขือเทศ เกิดจากการชกต่อยกันของวยั รุ่น
ที่ทะเลาะกนั และเอามะเขือเทศมาปาใส่กนั ในวนั เดิมๆ หลายปี ติดต่อกนั เทศกาลการปามะเขือเทศ
จดั ข้ึนในเดือนสิงหาคมของทุกปี ท่ีเมืองบุนยล ประเทศสเปน

 เทศกาล St. Patrick’s Day ประเทศไอร์แลนด์
เทศกาล St. Patrick’s Day เป็ นเทศกาลท่ีระลึกถึงเซนตแ์ พทริก นกั บุญคนสาํ คญั

ของประเทศไอร์แลนด์ (นาํ ศาสนาคริสต์มาเผยแพร่) เป็ นวฒั นธรรมและประเพณีของชาวไอริช
ที่จะมารวมตัวกนั ที่เมืองดับลิน ประเทศไอร์แลนด์ เพ่ือเฉลิมฉลองและทาํ กิจกรรมร่วมกัน
จะแต่งกายดว้ ยชุดสีเขียว ซ่ึงเป็นสีหน่ึงในสามสีหลกั ของธงชาติไอร์แลนด์ สีเขียว ขาว และส้ม

 เทศกาลดนตรี Tomorrowland ประเทศเบลเยยี ม
เทศกาลดนตรี Tomorrowland เป็ นเทศกาลดนตรีแนวอิเล็กทรอนิกส์ จดั ข้ึนท่ี

เมืองบูม ประเทศเบลเยยี ม เป็นเทศกาลดนตรีที่ยง่ิ ใหญท่ ี่สุดและมีชื่อเสียงมากที่สุดในโลก

ภาพที่ 3 พลงั งานจากลม
ที่มา: อนุพนั ธุ์ สุขะปิ ณฑะ. (2559,4)

4

3. เป็นสังคมเมืองมากกวา่ สังคมชนบท โดยเฉพาะในภูมิภาคยโุ รปตะวนั ตก

ภาพที่ 4 สังคมเมือง
ท่ีมา: สิรภพ มหรรฆสุวรรณ. (2558, 19)
4. เป็นสังคมท่ีชอบความเป็ นอิสระและเสรี นิยมความเป็ นประชาธิปไตย แต่ก็เคร่งครัด
ในระเบียบวนิ ยั มีความขยนั ขนั แขง็ ในการทาํ งาน

ภาพท่ี 5 ความเคร่งครัดในระเบียบวนิ ยั
ที่มา: พวงนิล คาํ ปังสุ์. (2553,61)

5

5. เป็นสังคมที่ประกอบดว้ ยครอบครัวขนาดเล็ก มีสมาชิกในครอบครัวนอ้ ย

ภาพท่ี 6 ครอบครัวชาวยโุ รป
ที่มา: อญั มณี ทบั ทิมศรี. (2553,226)
สาํ หรับลกั ษณะวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป แตกต่างกนั ไปตามสภาพแวดลอ้ มและ เช้ือ
ชาติของประชากรในแต่ละประเทศ เช่น การแต่งกาย อาหาร ขนบธรรมเนียมในการดาํ เนินชีวิต คติ
ความเชื่อ ภาษาท่ีใช้ เป็นตน้ แต่ก็มีลกั ษณะร่วมบางประการที่คลา้ ยคลึงกนั คือ มีลกั ษณะวฒั นธรรม
แบบคริ สต์และแบบประชาธิ ปไตย กล่าวคือ ชาวยุโรปส่ วนใหญ่นับถือศาสนาคริ สต์
มีความเช่ือในพระเจา้ นบั ถือพระเยซู มีการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาคลา้ ยๆ กนั ซ่ึงความเช่ือ
ทางศาสนาน้ีไดเ้ ป็ นรากฐานท่ีสาํ คญั อยา่ งหน่ึงของสังคมยโุ รป และเป็ นบ่อเกิดของวฒั นธรรมและ
ประเพณีตา่ งๆ ของยโุ รป

ภาพท่ี 7 ทารกนอ้ ยเขา้ พิธีศีลลา้ งบาป
ท่ีมา: ปัญจภคั ปุญญเจริญสิน. (2550, 89)

6
ดา้ นวฒั นธรรมแบบประชาธิปไตยน้นั ชาวยุโรปเป็ นผทู้ ี่รักเสรีภาพ กลา้ แสดงออก เคารพ
สิทธิของผอู้ ่ืน ยอมรับเสียงขา้ งมากและมีวนิ ยั อยา่ งเด่นชดั ซ่ึงลกั ษณะวฒั นธรรมแบบประชาธิปไตย
น้ีเริ่มปรากฏอยา่ งเด่นชดั ต้งั แตภ่ ายในครอบครัวไปจนถึงการปกครองระดบั ประเทศ

ภาพที่ 8 การแสดงออกทางการเมือง
ท่ีมา: ปัญจภคั ปุญญเจริญสิน. (2550, 57)

อยา่ งไรกต็ าม วฒั นธรรมของยุโรปอยา่ งหน่ึงท่ีรู้จกั กนั ดีทว่ั โลก คือ วฒั นธรรมทางดา้ น
ภาษาท่ีใชใ้ นทวปี ยโุ รปเป็นภาษาตระกูลอินโด - ยโู รเปี ยนแบง่ ออกไดเ้ ป็น 3 กลุ่มใหญ่ ดงั น้ี

1. กลุ่มภาษาโรแมนซ์ มีกาํ เนิดมาจากภาษาละติน เป็ นภาษาที่ใชก้ นั อยา่ งแพร่หลาย
ในยโุ รปใต้ แยกยอ่ ยออกเป็นภาษาฝร่ังเศส ภาษาอิตาลี ภาษาสเปน และภาษาโปรตุเกส

2. กลุ่มภาษาตวิ ตอนิก เป็ นภาษาท่ีใชก้ นั ในยุโรปเหนือและยุโรปกลาง แยกยอ่ ยออกเป็ น
ภาษานอร์เวย์ ภาษาสวเี ดน ภาษาเดนิช ภาษาเยอรมนั ภาษาดตั ช์ ภาษาเฟลมิช และภาษาองั กฤษ

3. กลุ่มภาษาสลาฟ นิยมใชก้ นั อยา่ งกวา้ งขวางในยุโรปตะวนั ออก แยกยอ่ ยออกเป็ น
กลุ่มสลาฟเหนือ เช่น ภาษาที่ใช้กนั อยู่ในประเทศโปแลนด์ สาธารณรัฐเช็ก สโลวาเกีย ลตั เวีย
สหพนั ธรัฐรัสเซีย ลิทวั เนีย เบลารุส กลุ่มสลาฟใต้ ไดแ้ ก่ ภาษาท่ีใช้กนั อยู่ในประเทศเซอร์เบีย
มอนเตเนโกร ฮงั การี บลั แกเรีย และตอนใตข้ องยเู ครน

7

ใบกจิ กรรมท่ี 1

เรื่อง ลกั ษณะทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป

จุดประสงค์การเรียนรู้ มีความรู้ความเขา้ ใจเกี่ยวกบั ลกั ษณะทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป
คาชี้แจง ใหน้ กั เรียนนาํ ตวั อกั ษรมาใส่หนา้ ขอ้ คาํ ถามที่กาํ หนดให้ (10 คะแนน)

A ภาษาโรแมนซ์
B เกษตรกรรม
C อินโด - ยโู รเปี ยน
D ประชาธิปไตย
E นโยบายการวางแผนครอบครัว
F ภาษาติวตอนิก
G พระเยซู
H ศาสนาคริสต์
I ยโุ รปตะวนั ตก
J รักเสรีภาพ กลา้ แสดงออก เคารพสิทธิของผอู้ ื่น
K ภาษาสลาฟ
L พระสันตะปาปา
M คอมมิวนิสต์
N อุตสาหกรรม
O ศาสนาฮินดู
P ยโุ รปตะวนั ออก
……..………… 1. ประชากรส่วนใหญ่ของทวปี ยโุ รปนบั ถือศาสนาใด
……..………… 2. ภาษาท่ีใชใ้ นทวปี ยโุ รปเป็นภาษาที่อยใู่ นตระกูลใด
……..………… 3. กลุ่มภาษาใดท่ีใชก้ นั อยา่ งกวา้ งขวางในยโุ รปตะวนั ออก
……..………… 4. ภาษาโปรตุเกสอยใู่ นกลุ่มภาษาใด
……..………… 5. สภาพสังคมของยโุ รปมีลกั ษณะเป็นสังคมเมืองเพราะอะไร
……..………… 6. ทวปี ยโุ รปเป็นแหล่งกาํ เนิดการปกครองระบอบใด
……..………… 7. วฒั นธรรมแบบประชาธิปไตยเป็นอยา่ งไร
……..………… 8. เพราะเหตุใดอตั ราการเพ่มิ ประชากรของทวปี ยโุ รปต่าํ ลง
……..………… 9. ภูมิภาคใดของทวปี ยโุ รปมีความเป็นสังคมเมืองมากกวา่ สงั คมชนบท
……..………… 10. ศาสนาคริสตม์ ีความเชื่อในเร่ืองพระเจา้ พระองคใ์ ด คะแนนเตม็ 10 คะแนน

คะแนนที่ได้ …… คะแนน
 ผา่ นเกณฑ์ (8 - 10 คะแนน)
 ไม่ผา่ นเกณฑ์ (0 - 7 คะแนน)

8

ใบความรู้ท่ี 2

เร่ือง การเปลยี่ นแปลงทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป
การเปลย่ี นแปลงทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป

ทวีปยุโรปประกอบไปดว้ ยประเทศต่างๆ มากมาย แต่การที่เป็ นประเทศที่พฒั นาแล้ว
ประชากรมีคุณภาพสูง มีการศึกษาสูง ส่วนใหญ่มีฐานะทางเศรษฐกิจดี เป็ นประเทศที่มีการพฒั นา
มาอย่างยาวนาน การเพิ่มข้ึนของจาํ นวนประชากรมีน้อย รวมท้ังประชากรก็ให้ความสําคัญ
กับการอนุรักษ์ขนบธรรมเนียมประเพณี ของเช้ือชาติของตนประกอบกับการมีลักษณะ
ทางวฒั นธรรมแบบคริสตค์ ลา้ ยกนั วฒั นธรรมภายนอกเขา้ ไปมีอิทธิพลต่อการดาํ เนินชีวติ ของผูค้ น
ไมม่ ากนกั ส่งผลทาํ ใหส้ ภาพสงั คมและวฒั นธรรมของยโุ รปส่วนใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงค่อนขา้ งนอ้ ย

ภาพที่ 9 การศึกษา
ท่ีมา: Heidi Hayes Jacobs. (2005, 106)
การเปล่ียนแปลงทางสังคม สภาพของชุมชนชนบทมีลกั ษณะเป็ นสังคมเมืองมากข้ึน
เทคโนโลยีสมยั ใหม่และเครื่องทุ่นแรงต่างๆ มีบทบาทสําคญั ต่อการดาํ เนินชีวิตของประชากร
สภาพสังคมท่ีมีการเปล่ียนแปลงค่อนข้างมาก อยู่บริเวณยุโรปทางตอนใต้บริเวณคาบสมุทร
บอลข่าน ซ่ึงมีประเทศเกิดใหม่ที่เพ่ิงแยกตวั เป็ นเอกราชหลายประเทศ ไดแ้ ก่ ประเทศสโลวีเนีย
แอลเบเนีย โครเอเชีย มาซิโดเนีย เซอร์เบีย บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา และคอซอวอ มีการแกไ้ ข
ปัญหาความไม่สงบภายในประเทศ และมีการเร่งพฒั นาเศรษฐกิจของประเทศ สภาพสังคม
มีการเปลี่ยนแปลงค่อนขา้ งเร็ว สภาพบา้ นเมืองไดร้ ับพฒั นาให้ทนั สมยั วิถีชีวิตของผูค้ นท่ีเคยทาํ
การเกษตร เล้ียงสัตว์ การทาํ เหมืองแร่ ได้ปรับเปล่ียนมาเป็ นการให้บริการทางดา้ นการท่องเท่ียว
และบางส่วนมีการโยกยา้ ยไปทาํ งานในประเทศอิตาลีและบริเวณยุโรปตะวนั ตกที่มีความเจริญมากกวา่

9
สภาพสังคมท่ีมีการเปล่ียนแปลงอยา่ งรวดเร็วอีกบริเวณหน่ึง ก็คือ ยุโรปตะวนั ออก
ซ่ึงในอดีตเคยมีระบอบการปกครองแบบคอมมิวนิสต์ ภายหลงั จากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต
เม่ือ พ.ศ. 2534 ประเทศท่ีเคยรวมเป็ นสหภาพโซเวียตแยกตวั เป็ นเอกราช ให้ชาวต่างชาติเขา้ ไปลงทุน
ผคู้ นไดร้ ับแนวคิดในการดาํ เนินชีวติ จากยโุ รปตะวนั ตกและสหรัฐอเมริกา สภาพสังคมมีการเปล่ียนแปลงไป
จากเดิมอยา่ งมาก มีความพยายามที่จะพฒั นาบา้ นเมืองใหเ้ จริญกา้ วหนา้ ทดั เทียมกบั ยโุ รปตะวนั ตก

ภาพท่ี 10 ความเจริญกา้ วหนา้ ของยโุ รปตะวนั ออก
ท่ีมา: จิรัฏฐ์ สิริเฉลิมพงศ.์ (2558,217)

สาํ หรับดา้ นวฒั นธรรมชาวยโุ รปมีลกั ษณะร่วมบางอยา่ งท่ีคลา้ ยคลึงกนั เช่น การสวมใส่
ชุดสากล ใชภ้ าษาองั กฤษเป็ นภาษากลางในการติดต่อส่ือสาร นบั ถือศาสนาคริสต์ และบางประเทศ
ก็ใชส้ กลุ เงินยโู รเดียวกนั หากแต่ละชนชาติก็ยงั คงสามารถรักษาเอกลกั ษณ์เฉพาะของชนชาติตนไวไ้ ด้
ไมว่ า่ การใชภ้ าษาพ้นื เมือง การแต่งกายพ้ืนเมือง อาหาร ศิลปะการแสดง การดาํ เนินชีวติ เมื่อเห็นแลว้
สามารถจะบอกไดท้ นั ทีวา่ เป็นของประเทศใด ซ่ึงวฒั นธรรมของชาวยุโรปแมจ้ ะมีการเปล่ียนแปลงไปบา้ ง
เน่ืองจากอิทธิพลของเทคโนโลยแี ละการติดตอ่ ส่ือสาร แต่กม็ ีการเปล่ียนไม่มากเม่ือเทียบกบั ดินแดน
ส่วนอ่ืนๆของโลก

10

ใบกจิ กรรมที่ 2

เรื่อง การเปลย่ี นแปลงทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป

จุดประสงค์การเรียนรู้ มีความรู้ความเขา้ ใจเกี่ยวกบั ลกั ษณะทางสงั คมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป
คาชี้แจง ใหน้ กั เรียนลอ้ มรอบคาํ ตอบจากตาราง และเติมคาํ ตอบลงในช่องวา่ งใหถ้ ูกตอ้ ง (5 คะแนน)

โ ค ร เ อ เ ชี ย ลั ต เ วี ย
ป อ อ ส เ ต รี ย ส วี เ ด น
ร ม ป ร ะ ช า ธิ ป ไ ต ย า
ตุ มิ เ ย อ ร ม นี ฮั ง ก า รี
เ วโมนา โกออสโล
ก นิ ลั ก เ ซ ม เ บิ ร์ ก ซ อ
ส ส อ ง บ อิ ต า ลี ท ว เ ดี
อั ต์ น ก ล ล อ น ด อ น ฟี ต
ง บ ริ ก า ร ท่ อ ง เ ที่ ย ว
ก รี ก า รุ เ ห มื อ ง แ ร่ โ
ฤ เ ด น ม า ร์ ก อ า ห า ร
ษ เ ผ ด็ จ ก า ร ท ห า ร ม

1. ประเทศใดเกิดใหมใ่ นทวปี ยโุ รปที่เพิ่งแยกตวั เป็นเอกราช
………………………………………………………………………………………….

2. วถิ ีชีวติ ที่เคยทาํ การเกษตร เล้ียงสตั ว์ ปรับเปล่ียนมาทาํ งานลกั ษณะใด
………………………………………………………………………………………….

3. ประชากรในยโุ รปนิยมโยกยา้ ยไปทาํ งานที่ประเทศใด
………………………………………………………………………………………….

4. ในอดีตยโุ รปตะวนั ออก ปกครองดว้ ยระบอบใด
………………………………………………………………………………………….

5. ภาษากลางในการติดต่อส่ือสารของทวปี ยโุ รป คือภาษาใด
………………………………………………………………………………………….

คะแนนเตม็ 5 คะแนน
คะแนนท่ีได้ …… คะแนน

 ผา่ นเกณฑ์ (4 - 5 คะแนน)
 ไมผ่ า่ นเกณฑ์ (0 - 3 คะแนน)

11

ใบกจิ กรรมท่ี 3

เร่ือง การเปลยี่ นแปลงทางสังคมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป

จุดประสงค์การเรียนรู้ วเิ คราะห์ขอ้ มูลเกี่ยวกบั การเปล่ียนแปลงทางสงั คมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รปได้
คาชี้แจง ใหน้ กั เรียนตอบคาํ ถามต่อไปน้ี (10 คะแนน)

1. สภาพสงั คมในทวปี ยโุ รปมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไร
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………

2. สภาพวฒั นธรรมในทวปี ยโุ รปมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไร
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………

คะแนนเตม็ 10 คะแนน
คะแนนที่ได้ …… คะแนน

 ผา่ นเกณฑ์ (8 - 10 คะแนน)
 ไมผ่ า่ นเกณฑ์ (0 - 7 คะแนน)

12

บรรณานุกรม

จิรัฏฐ์ สิริเฉลิมพงศ.์ (2558).ได้เวลาเทยี่ วรัสเซีย. กรุงเทพฯ: พร้อมพมิ พ.์
ปัญจภคั ปุญญเจริญสิน. (2550). รัสเซีย. พิมพค์ ร้ังที่ 1. กรุงเทพฯ:หนา้ ต่างสู่โลกกวา้ ง.
พวงนิล คาํ ปังสุ์. (2553). ทวปี ยโุ รป. พิมพค์ ร้ังท่ี 1. กรุงเทพฯ: หนา้ ตา่ งสู่โลกกวา้ ง.
รพพี ฒั น์ มณั ฑนะรัตน.์ (2557). คู่มือนักเดินทางสเปน. พมิ พค์ ร้ังที่ 1.กรุงเทพฯ:อทิตตาพริ้นติง้ .
สิรภพ มหรรฆสุวรรณ. (2558). องั กฤษเล่มเดียวเทยี่ วได้จริง. พมิ พค์ ร้ังที่ 1. กรุงเทพฯ: The Letter

Publishing.
อญั มณี ทบั ทิมศรี. (2553). สแกนดิเนเวยี . พิมพค์ ร้ังท่ี 3. กรุงเทพฯ: หนา้ ต่างสู่โลกกวา้ ง.
อนุพนั ธุ์ สุขะปิ ณฑะ.(2559). ยุโรปเส้นทางสู่สายนา้ ฉบบั ปรับปรุง. กรุงเทพฯ: โปรวชิ น่ั .
Heidi Hayes Jacobs. (2005). WORLD STUDIES EUROPE and RUSSIA. Boston: Pearson Prentice Hall.

13

หนังสือทค่ี วรศึกษาเพมิ่ เติม

กระมล ทองธรรมชาติ และคณะ. (2558). หนังสือเรียน รายวชิ าพืน้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนา และ
วฒั นธรรม ช้ันมัธยมศึกษาปี ท่ี 2. พิมพค์ ร้ังท่ี 3. กรุงเทพฯ: อกั ษรเจริญทศั น์.

กวี วรกวนิ และคณะ. (2558). หนังสือเรียน รายวชิ าพืน้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
ช้ันมธั ยมศึกษาปี ที่ 2. กรุงเทพฯ: พฒั นาคุณภาพวชิ าการ.

ธวชั ทนั โตภาส และคณะ (2553). หนังสือเรียน รายวชิ าพืน้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
ช้ันมธั ยมศึกษาปี ที่ 2. กรุงเทพฯ: สาํ นกั พมิ พว์ ฒั นาพานิช.

นครรัฐ โชติพรม และคณะ. (2551). แบบวดั และบนั ทกึ ผลการเรียนรู้ ภูมศิ าสตร์ ช้ันมธั ยมศึกษา
ปี ท่ี 2. พิมพค์ ร้ังที่ 4. กรุงเทพฯ: อกั ษรเจริญทศั น์.

วโิ รจน์ เอี่ยมเจริญ และอภิสิทธ์ิ เอี่ยมหน่อ. (2554). คู่มือครูหนังสือเรียน รายวชิ าพืน้ ฐานภูมศิ าสตร์
ช้ันมธั ยมศึกษาปี ท่ี 2. กรุงเทพฯ: อกั ษรเจริญทศั น์.

สถาบนั พฒั นาคุณภาพวชิ าการ. (2558). ชุดกจิ กรรมพฒั นาความคิด ภูมิศาสตร์ ช้ันมธั ยมศึกษาปี ที่ 2.
กรุงเทพฯ: พฒั นาคุณภาพวชิ าการ.

สาํ เนียง เล่ือมใส และสุชาดา วราหพนั ธ์. (2557). หนังสือเรียน รายวชิ าพืน้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนา
และวฒั นธรรม2. พิมพค์ ร้ังที่ 1. กรุงเทพฯ: สาํ นกั พมิ พเ์ อมพนั ธ์.