PERKEMBANGAN INTELEKTUAL

PN. WAN MASITAH BINTI WAN AHMAD

OBJEKTIF PEMBELAJARAN :-

1. Menjelaskan konsep ilmu mengikut perspektif Islam
2. Menerangkan perkembangan ilmu Naqli & ilmu Aqli pada

zaman Khalifah Abbasiyah
3. Membincangkan perkembangan ilmu Naqli & ilmu Aqli

pada zaman Khalifah Umaiyyah

KRITERIA KEJAYAAN :-

1. Menjelaskan 3 asas konsep ilmu mengikut perspektif Islam
dengan betul

2. Menerangkan perkembangan 3/4 ilmu Naqli & 4/6 ilmu
Aqli pada zaman Khalifah Abbasiyah

3. Membincangkan perkembangan 3/5 ilmu Naqli & 4/8 ilmu
Aqli pada zaman Khalifah Umaiyyah

PERKEMBANGAN PERKEMBANGAN ILMU
INTELEKTUAL
SUMBANGAN TOKOH-TOKOH
INTELEKTUAL ISLAM

PERKEMBANGAN ILMU

KONSEP ILMU MENGIKUT PERSPEKTIF ISLAM

PERKEMBANGAN ILMU NAQLI & AQLI ZAMAN
KERAJAAN ABBASIYAH
(ABADKE-11 -13 M)

PERKEMBANGAN ILMU NAQLI & AQLI ZAMAN
KERAJAAN UMAYYAH DI ANDALUS
(ABAD KE-11 – 13 )

DEFINISI :-

1) Menurut Plato – Ilmu ialah “A kind of conversion of the soul from
darkness to light” (Sesuatu pemindahan roh @ jiwa daripada
kegelapan kepada terang)

2) Imam Abu Hamid al-Ghazali – “Sesuatu kepastian secara
demonstrative; cahaya (nur) merupakan anak kunci kepada ilmu
dan untuk sampai kepada ilmu, yang pasti mestilah melalui
pengalaman langsung (dhauq)

3) Syed Muhammad Naquib al-Attas – Ilmu adalah sesuatu
kebenaran yang sampai ke dalam roh @ menerusi roh @ jiwa
manusia





Syed Muhammad Naquib al-Attas ® “ilmu ialah suatu kebenaran yang sampai ke dalam roh
atau jiwa manusia.”
•Ilmu yang benar ialah ilmu yang tidak mengingkari perintah Allah SWT.
•Mengikut Islam, orang yang berilmu ialah orang yang paling tinggi darjatnya.
•Sumber ilmu :

1.Al-Quran
2.Akal
3.Alam

PERKEMBANGAN ILMU NAQLI

1. Ilmu Naqli – Ilmu yang bersumberkan wahyu daripada Allah
SWT, iaitu Al-Quran & Sunnah Rasulullah SAW

2. Ilmu Naqli termasuk dalam fardu ain, iaitu wajib dipelajari
oleh semua orang Islam kerana mengandungi ajaran-ajaran
mengenai akidah, syariah dan akhlak yang tidak dapat
dicapai melainkan melalui perantaraan wahyu daripada Allah
SWT





PERKEMBANGAN ILMU AQLI

1) Ilmu Aqli – Ilmu yang bersumberkan akal & dibahagikan kepada sains tabii, sains social &
sains kemanusiaan

2) Antara Ilmu Aqli ialah ilmu yang berkaitan dengan astronomi, matematik, geologi,
sosiologi, sejarah, psikologi, falsafah & sebagainya

3) Ilmu Aqli menduduki taraf kedua iaitu selepas Ilmu Naqli kerana ilmu ini bersumberkan
pemikiran akal yang kadang kala benar & kadang kala salah

4) Akal dianggap sebagai salah satu sumber ilmu pengetahuan

5) Para pengkaji sejarah berselisih pendapat dalam memberikan definisi akal

6) Definisi secara ringkas & tepat kepada perkataan akal ialah sesuatu yang wujud namun
tidak dapat dikesan oleh pancaindera yang lima, ruang & skopnya juga diketahui. Namun
kesannya dapat diketahui selepas sempurnanya sesuatu pekerjaan berfikir

1.PANCAINDERA
2.IJTIHAD
3.SEJARAH













Kategori Penerangan
Ilmu wahyu Bersumberkan wahyu yg diturunkan kepada Rasulullah SAW dlm bentuk ayat2 al-
Ilmu kasbi Quran
Ilmu intuisi
Diperoleh melalui pembelajaran atau pengalaman. Akal & pancaindera sebagai
Ilmu ilham medium.
Ilmu laduni
[Hassan Langgulung] perpindahan sifat potensi ke alam nyata dalam bentuk
lompatan intelektual yang cepat tanpa memerlukan usaha yang keras, susah
payah dan pelajaran tetapi menerusi deria batin atau disebut keserasian hati,
partisipati rohaniah atau rasa rohani.

[golongan tasawuf] mengetahui perkara-perkara aqliyah (akal) yang mujarrad
(abstrak)

Ilmu yang dianugerahkan oleh Allah SWT secara langsung.
Eg. Fizik, kimia, matematik etc

Ilmu akal Akal = kelebihan dan keistimewaan yang dianugerahkan oleh Allah
SWT kepada manusia.
Akal membezakan antara manusia & haiwan
Akal yang sempurna dapat melihat kewujudan dan kebesaran Allah
SWT
Akal merangkumi pengetahuan manusia tentang dirinya, alam
sekitar, sejarah manusia dan masyarakat

Ilmu makrifat Ilmu yang dicapai oleh manusia melalui pancaindera yang keenam.
Eg. Ibu dapat rasa anak ditimpa kemalangan

Ilmu hakikat [golongan tasawuf] ilmu yang paling tinggi tahapnya

Ilmu daruri Ilmu yang bersandarkan al-Quran dan hadis
Eg. Fiqah, tauhid, kalam, usuluddin, syariah, tasawuf

PERKEMBANGAN ILMU
NAQLI DAN AQLI
ZAMAN KERAJAAN
ABBASIYAH

(ABAD KE-11 HINGGA 13)

•Perkembangan intelektual sememangnya sinonim
dengan kerajaan Abbasiyah terutama semasa
pemerintahan Khalifah Harun al-Rasyid dan puteranya,
al-Makmun.

•Perkembangan intelektual (ilmu aqli & naqli) tetap
berlaku walaupun kerajaan Abbasiyah berada pada era
kemerosotan dan dikuasai golongan Bani Buwaih dan
golongan Seljuk.



Ilmu aqli dan naqli alami perkembangan pesat
berikutan kelahiran ramai tokoh2 yang unggul

seperti :

•Al-Farabi (b.falsafah)
•Ibnu Sina (b.falsafah)
•Al-Biruni (b.falsafah)
•Ibnu Miskawayh – kuasai ilmu falsafah dan sejarah
•Al-Nasawi - matematik, perkenalkan huruf (angka) india di wilayah Arab
•Al-Istakhri (menjelang abad ke-11) :

1.Falsafah

2.Ilmu pelayaran

3.Ilmu bumi

Pada zaman kekuasaan Bani Seljuk (1055-1199),
perkembangan ilmu aqli dan naqli agak ketara kerana :

Terdirinya :
1.Universiti Nizamiyah
2.Universiti Hanafiah
3.Cawangan2 Universiti Nizamiyah pada setiap kota di Iraq dan
Khurasan

•Penubuhan institusi ini penting untuk melahirkan ramai
cendekiawan Islam dalam ilmu aqli dan naqli.

Contohnya :
1.Al-Zamakhsyari muncul sebagai penulis yang hebat dalam bidang tafsir dan usuluddin
2.Al-Ghazali (Hujjatul al-Islam)

Karya :

1.Aqli – Tahafut al-Falasifah (bidang falsafah)

2.Naqli – Ihya’ Usuluddin (bidang

usuluddin) Membincangkan pelbagai aspek

pengetahuan, tatacara, kaedah ilmu dan akhlak yang menjadi contoh kepada umat Islam.

Umar al-Khayyam –

1.Falsafah, al-gebra dan geometri, baiki sistem takwim atas arahan Malik Shah.

2.peranan pentadbir yang gemar mendampingi para ulama (orang yang berilmu)

Faktor kemajuan ilmu naqli dan aqli
zamanAbbasiyah :

A. Faktor dalaman umat Islam - semangat keilmuan,
kesedaran yang tinggi dari pembesar kerajaan, wujudnya
pelbagai pusat kajian dan penterjemahan dan peningkatan
kematangan berfikir umat Islam.

B. Faktor luaran umat Islam - tradisi keilmuan wilayah parsi
sebelum perkembangan Islam, adaptasi terhadap budaya
asing terutama ilmu dan falsafah yunani, gerakan
penterjemahan karya asing dan kecenderungan baharu
dalam tradisi berfikir(pemikiran rasional-analisis).

Perkembangan ilmu naqli (keagamaan) :

a. Ilmu al-Quran - tafsir dan qiraat. Kajian al-quran tertumpu pada teks (Tafsir bil
Ma'tsur) dan pada kontekstual (Tafsir Birra'yi - (Tafsir Maudhu,i, Tafsir Adaby, Tafsir
Nuzuli dan Tafsir Ilmi). Kandungan ilmu al-quran,ilmu akidah, akhlak dan syariat (ibadat,
muamalat). Tokoh ulama –Zamakhsyui dan karyany a, al_Khosysyaf

b. Sunnah / hadis

– disiplin ilmu hadis, sanad, Nasakh wa Mansukh, dan rain-lain. Tokoh ilmu hadis -
Zamakhsyari dan karyanya al-Faiq

c. Ilmu kalam - pemikiran ketuhanan (teologi) ekoran berkembangnya kecenderungan
berfikir secara rasional sehingga kajian ketuhanan tidak lagi berdasarkan pada dalil
agama tetapi telah mengarah kepada kedalaman pemikiran terhadap dogma. Tokoh
ilmu kalam ,Imam al-Ghazali dan karyanya, Maqasid al-Falasifah dan tahafut al-
Falasifah,Imam al-Qusyairy an-Naisabury dengan karyanya RisaIatul Qusyairiyah





Perkembangan ilmu aqli :

a. Falsafah - induk kepada ilmu aqli kerana daripada falsafah ini,maka berkembanglah ilmu-ilmu lain.
Zaman Abbasiyah berlaku perkembangan ilmu falsafah akibat pengaruh Parsi dan Yunani. Tokoh ilmu
falsafah - Imam al-Ghazali dengan karyany a Tahafut al -FaIasifah

b. Seni sastera – antara tokoh ialah Farid al-Din al-'Aththar dengan karyanya Manthiq al-Thayr dan Umar
Khayyam dengan karyanya Rubaiyat.

c. Perubatan - perkembangan ilmu kedoktoran zaman Abbasiyah mengalami tiga peringkat:. Zaman
permulaan, kemajuan dan kemunduran. Tokoh perubatan Islam antaranya Jabir Ibn Hayyam (Kitab al-
Kimya),Ikhwan as-Safa (Rasa'il lkhwanas - Safa'wa Khullan al-Wafa), Ibn al-Hayth am (Kit ab al Manazir
danRisalafil-Daw') dan Ibnu Sina (al-Qanun FiTibb).

d. Astronomi - antara tokohnya ialah Nasiruddin Ath-Thusi (AlMutawassithat Bain Al-Handasa wal Hai'a)
dan Abu Wafa' -pakar trogonometri.

e. Matematik - antara tokohnya ialah Umar Khayyam yang terkenal dalam bidang algebra ('Mazalatfi al-
Jabr wa alMuqabila)













•[Abad ke-11] Kemunculan beberapa buah kerajaan kecil di
Andalus, sekaligus menandakan bermulanya era kemerosotan
Kerajaan Umayyah.

•Antara kerajaan yang muncul = Mulukal-Tawa’if, kerajaan al-
Murabitun, kerajaan al-Muwahhidun dan kerajaan Bani al-Amar
(Nasriyyah)

•Ketika kemerosotan Kerajaan Umayyah, perkembangan ilmu Aqli
dan Naqli tetap berlaku ekoran kemunculan para cendekiawan
Islam pada masa itu.

•Antara tokoh – tokoh terkemuka :





ILMU NAQLI

1. Ibnu Hazm (al-Zahiri) 2. Abu Asim
•Menghasilkan kitab-kitab fikah
•Mendalami ilmu hadis Karya :
•Mengemukakan satu aliran teologi baharu •Al-Tuhfah (persembahan)
berdasarkan pengalamannya

“bahasa al-Quran ialah bahasa yang dicipta oleh
Allah SWT untuk manusia dan manusia boleh
memahami dan mempelajarinya”

Karya :
•Al-Muhalla
•Al-Ahkam li Usul al-Ahkam
•Risalah fi Usul al-Fiqh
•Al-Fasl fi al-Milal wa al-Nihal

3. Ibnu Abd al-Barr (Ulama hadis terkenal) 4. Muhyidin Ibnu Arabi

Karya : •Ulama sufi yang terkenal
•Al-Isti’ab li Sahabah •Bidang tasawuf
•Pendedahan dan kecemerlangan ilmu tentang hadis dan •Terkenal dengan fahaman Wahdatul Wujud

ulama hadis serta konsep ilmu menurut islam. Karya :
•Al-Futuhat al-Makkiyah

5.Qadi Iyad [abad ke-13]
•Terkenal dalam bidang hadis, fikah & sejarah
•Berjaya menghasilkan 20 buah kitab berkenaan bidang-
bidang tersebut

Karya :
•Al-Syafa bi Ta’rif Huquq al-Mustaffa (puji-pujian terhadap
Nabi Muhammad SAW, akhlak & mukjizat baginda)





ILMU AQLI

Ibnu Tufail Ibnu Bajjah (dalam tamadun barat dikenali

•Ahli falsafah yang unggul sebagai Avenpace)

•Karyanya telah diterjemah ke dalam bahasa •Komentator karya2 Aristotle

Latin, Belanda, Inggeris, Jerman dan Perancis •Ahli muzik dan fizik

•Karya : •Guru kepada Ibnu Tufail

•Dianggap setaraf dengan Ibnu Rusyd, Ibnu Sina

dan al-Farabi

1.Hayy Ibn Yaqzan (memaparkan aliran2 •Minatnya tertumpu kepada idea & pemikiran

pemikiran sezaman menerusi kisah) serta aspek2 kemanusiaan

•Menumpukan kajian tentang bentuk2 kerohanian

“walaupun falsafah agama adalah benar, tetapi ia dan idea2 yang terdapat dalam pemikiran

tidak boleh digunakan secara langsung untuk manusia

membimbing urusan dan kehidupan rakyat biasa” •Karya :

1.Tadbir al-Mutawahhid

Ibnu Rusyd
•Pengaruhnya yang luas menyebabkan muncul aliran falsafah di Eropah
yang dikenali dengan nama Averoisme
•Berusaha mengharmonikan antara falsafah dengan agama
•Karya :

1.Tahafut al-Tahafut (mengandungi jawapannya terhadap ‘serangan’ al-
Ghazali dan ulasannya terhadap karya2 Aristotle)
2.Al-Kulliyat fi al-Tibb (bidang perubatan, telah menjadi rujukan berabad-
abad lamanya di Eropah)