สารและสมบัติของสาร

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั สิ าร 1

คาแนะนาการใช้ชุดการเรียนรสู้ าหรับครู

การใช้ชดุ การเรยี นรชู้ ดุ ที่ 1 เรอื่ ง สารและสมบัตขิ องสาร น้ีสาหรับจดั กิจกรรม
การเรียนการสอนรายวชิ าวทิ ยาศาสตร์พน้ื ฐาน (ว21101) ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี 1 ผสู้ อนมีบทบาทสาคญั
ดงั น้ี

1. ศึกษาแผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง สารและสมบตั ิของสาร ใหเ้ ขา้ ใจ
2. เตรยี มความพร้อมนักเรยี นก่อนการเรยี นโดยใชช้ ุดการเรียนรู้
3. เตรยี มชดุ การเรียนรู้ วัสดุ สิ่งของและอุปกรณ์ที่ระบุไว้ในชดุ การเรยี นรแู้ ละแบบบันทึก
กจิ กรรมประจาชุดการเรยี นรู้ท่ี 1 ให้พร้อม
4. แนะนาขนั้ ตอนการใช้ชุดการเรยี นรู้ แนวปฏบิ ัติให้นกั เรียนรบั ทราบโดยละเอยี ด
5. ก่อนการใชช้ ุดการเรยี นรู้ ให้นกั เรยี นทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี น เพ่อื วัดความรู้พ้นื ฐาน
กอ่ นเรยี น
6. จัดกจิ กรรมการเรยี นการสอนโดยปฏิบัติตามขั้นตอนในชุดการเรยี นรูท้ ่ี 1 และครตู ้องกากับ
ดแู ลนกั เรียนอยา่ งใกลช้ ดิ ขณะจัดกจิ กรรมการเรยี นการสอน
7. หลังจากทากิจกรรมการเรียนการสอนเสร็จ ให้นักเรียนเกบ็ วสั ดุ อุปกรณ์ประกอบ
และชุดการเรยี นรู้คืนครูผ้สู อนให้เรียบรอ้ ย
8. บันทกึ ผลคะแนนจากการทากิจกรรมในชดุ การเรียนรู้ ตามเกณฑก์ ารวัดประเมินผลที่ระบุใน
ชดุ การเรยี นรู้และแผนการจดั การเรยี นรู้
9. การทาแบบทดสอบหลงั เรียนรวมชุดการเรียนรู้ (สอบหลังจากท่ีเรยี นโดยใช้ชุดการเรียนรูท้ ้งั 8
ชดุ เสรจ็ แลว้ )
10. แนะนานักเรยี นหากไม่เข้าใจกิจกรรมตอนใดกส็ ามารถกลับไปศึกษาทบทวนและ
ทาความเข้าใจใหถ้ ูกต้องเสยี ก่อน
11. ครูคอยใหก้ าลงั ใจในการเรียน และแนะนานักเรียนให้มีความซื่อสตั ย์ตอ่ ตนเองใน
การเรยี น และปฏบิ ตั ติ ามคาสง่ั อยา่ งเคร่งครดั เพ่ือให้การเรยี นด้วยชุดการเรียนรบู้ รรลวุ ัตถปุ ระสงค์
12. เวลาท่ใี ช้ จานวน 2 ช่ัวโมง

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 2

คาแนะนาการใชช้ ุดการเรยี นรู้สาหรับนกั เรียน

นักเรยี นปฏิบัติตามคาแนะนา ดงั นี้

1. ชุดการเรียนรู้ที่ 1 เรือ่ ง สารและสมบตั ิของสาร เป็นชุดการเรียนรทู้ ่นี กั เรยี นสามารถศึกษาเป็น
รายบคุ คลตามลาดับความสามารถและเป็นรายกลุ่ม

2. นกั เรยี นนั่งเปน็ กลุ่ม กลุม่ ละ 4-5 คน (คละเกง่ ปานกลาง อ่อน) และเลือกหัวหนา้ รองหวั หนา้
และเลขานุการ

3. หัวหนา้ กลุ่มแจกชุดการเรยี นรใู้ หส้ มาชิกในกลุ่มทกุ คน และในชดุ การเรียนรู้จะประกอบดว้ ย
3.1 บัตรความรู้
3.2 บตั รกจิ กรรม
3.3 บัตรเฉลยกจิ กรรม
3.4 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น
3.5 เฉลยแบบทดสอบก่อนและหลังเรียน
3.6 แบบประเมินและเกณฑก์ ารให้คะแนน

4. นักเรยี นศึกษาและปฏิบัติตามข้นั ตอนในชุดการเรยี นรู้ ดังนี้
4.1 ศกึ ษาคาชแ้ี จง การใช้ชุดการเรียนรู้ จดุ ประสงค์การเรยี นรแู้ ละระยะเวลาทใ่ี ช้ในการปฏบิ ัติ
กจิ กรรม

4.2 ปฏบิ ัติกจิ กรรมตามขั้นตอนของชุดการเรียนรู้ ดังน้ี
4.2.1 ทดสอบก่อนเรียนชดุ การเรยี นรู้ท่ี 1 ใชเ้ วลา 10 นาที
4.2.2 ศึกษาบัตรความรู้ ที่ 1.1 เรือ่ ง สารกับสสาร ใชเ้ วลา 5 นาที
4.2.3 บตั รกิจกรรมท่ี 1.1 เร่ือง สารกับสสาร ใช้เวลา 20 นาที
4.2.4 ศึกษาบัตรความรู้ ที่ 1.2 เรอื่ ง สมบตั ิของสาร ใช้เวลา 10 นาที
4.2.5 บัตรกจิ กรรมท่ี 1.2 เรอ่ื ง สมบตั ขิ องสาร ใชเ้ วลา 10 นาที
4.2.6 บตั รกิจกรรมที่ 1.3 เรอื่ ง การทดสอบสมบตั ิของสาร ใช้เวลา 40 นาที
4.2.7 ทดสอบหลังเรยี น ใชเ้ วลา 10 นาที

4.3 ปฏิบัตกิ ิจกรรมด้วยความต้งั ใจ เมื่อเกิดปญั หาใหซ้ ักถามครูผู้สอน
4.4 นักเรียน ตรวจคาตอบแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น โดยรว่ มเฉลยกบั ครผู สู้ อน เพ่ือ

เปรยี บเทยี บคะแนนท่ีได้โดยไม่ดเู ฉลยคาตอบก่อน

5. เวลาที่ใช้ จานวน 2 ชวั่ โมง

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 3

ขั้นตอนการเรียนรดู้ ้วยชดุ การเรียนรู้

อา่ นค าแนะน าการใช้

ศกึ ษาจดุ มุง่ หมายของชุดการเรียนรู้

ทดสอบก่อนเรยี น

ศึกษาบัตรความรู้

ท ากจิ กรรม

ผ่านเกณฑ์ (80%) ทดสอบหลังเรยี น ไมผ่ า่ นเกณฑ์ (80%)

ศึกษาชุดต่อไป

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 4

จดุ มุ่งหมาย
ชุดการเรยี นรทู้ ่ี 1 เรือ่ ง สารและสมบัตขิ องสาร

สาระส าคัญ

สสาร เป็นสิ่งที่มีตัวตน มีมวล มีน้าหนกั ตอ้ งการท่ีอยู่ และสามารถสมั ผัสไดด้ ว้ ยประสาทสัมผัส
ทง้ั หา้ หรอื อาจหมายถึงสงิ่ ต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเรา มตี วั ตน ตอ้ งการทีอ่ ยู่ สัมผสั ได้ สว่ นสาร เป็นสว่ นย่อยๆ
ของสสารท่ีศกึ ษาค้นคว้าจนทราบสมบตั ิ และองค์ประกอบทแี่ น่นอน ซึ่งกค็ ือเน้ือของสารนน่ั เอง

สมบัตขิ องสาร เป็นลกั ษณะเฉพาะของสารแต่ละชนิดทีส่ ามารถบอกได้วา่ สารนน้ั เปน็ อะไร เพราะ
สารแตล่ ะชนดิ มสี มบตั ิไม่เหมือนกัน สมบตั ิของสารแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ สมบัติทางกายภาพและสมบตั ิ
ทางเคมี

จุดประสงค์การเรยี นรู้

1. ดา้ นความรู้
2.1 อธิบายความหมายของสารและสสารไดถ้ ูกต้อง
2.2 ยกตัวอยา่ งสารและสสารรอบๆตวั ได้ถกู ต้อง
2.3 อธิบายเกี่ยวกบั สมบัติทางกายภาพและสมบตั ิทางเคมีของสารได้
2.4 บอกความแตกต่างพร้อมท้ังยกตวั อย่างการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและการเปลีย่ นแปลง
ทางเคมีของสารได้

2. ด้านทกั ษะกระบวนการ
ปฏบิ ัติการทดลองศึกษาสมบตั ิของสารได้

3. ด้านคุณลักษณะทพี่ ึงประสงค์
3.1 ความซอื่ สตั ย์
3.2 มวี ินยั
3.3 ใฝร่ ใู้ ฝ่เรยี น
3.4 มุง่ ม่นั ในการทางาน

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 5

แบบทดสอบก่อนเรียน

เรื่อง สารและสมบัตขิ องสาร

ค าช้แี จง จงเลอื กคาตอบที่ถูกทสี่ ดุ เพยี งคาตอบเดียวแล้วทาเครอ่ื งหมาย (X) ลงในกระดาษคาตอบ

1. ขอ้ ใดคือความหมายของสสาร 4. สสารและสารแตกตา่ งกนั อยา่ งไร
ก. เป็นสงิ่ ทีม่ อี ยู่ในสิ่งแวดลอ้ ม ก. น้าหนัก
ข. สง่ิ ไม่มีชีวิตท่ีมีอย่ใู นส่งิ แวดลอ้ ม
ค. สิง่ ทไ่ี ม่มตี วั ตนและไมต่ ้องการท่ีอยู่ ข. สมบตั ขิ องสาร
ง. ส่งิ ทีม่ ีมวล มีตวั ตน ต้องการท่อี ยแู่ ละสัมผัสได้
ค. อัตราส่วนผสม
2. ขอ้ ใดต่อไปน้ีไมจ่ ดั ว่าเป็นสาร
ก. หลอดไฟ ง. การต้องการทีอ่ ยู่
ข. เสยี งดนตรี
ค. ปากกา 5. ข้อใดเปน็ การเปล่ยี นแปลงสมบัติทางเคมี
ง. โต๊ะ ก. ไม่มปี ฏิกริ ิยาเกดิ ข้นึ

3. ชิดชนกแสดงกลวิทยาศาสตรใ์ ห้เพ่ือนดู ดังน้ี ข. พลังงานเคมีของสารคงเดิม
“ใส่ผ้าเช็ดหน้าอัดลงในก้นแก้วให้แนน่ แลว้ ควา่ ลงใน
กล่องทีมนี ่า ผลปรากฏวา่ ผ้าเชด็ หน้าไม่เปียกน่า” จาก ค. ทาใหก้ ลบั มาเปน็ สารเดิมไดง้ า่ ย
สถานการณ์บอกสมบัติของสสารไดต้ ามขอ้ ใด
ง. สมบัตขิ องสารใหม่แตกต่างจากสารเดมิ
ก. สสารมมี วล
ข. สสารสมั ผสั ได้ 6. ขอ้ ใดเป็นสมบัตทิ างเคมขี องสารทั้งหมด
ค. สสารมีน้าหนัก ก. สี สถานะ การตดิ ไฟ
ง. สสารต้องการท่ีอยู่
ข. การละลายนา้ กล่นิ รส

ค. การเป็นสนิม ความเป็นกรด-เบส การติดไฟ
ง. สถานะ การเป็นสนิม การละลายนา้

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ชั้นมธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 6

7. สมบัติของสารในข้อใดไม่ต้องใช้เคร่ืองมือหรอื 9. นักเรยี นทาการทดลองโดยการนาสาร 2 ชนดิ
อปุ กรณ์ในการสงั เกตสมบตั ิของสาร มาเทรวมกนั จากนนั้ จะมตี ะกอนสเี หลอื งเกิดข้ึน
นกั เรยี นคิดว่าเป็นการเปลย่ี นแปลงของสารชนดิ ใด
ก. เกลือมีสขี าวและรสเคม็
ข. นา้ ยาล้างจานมสี มบัตเิ ป็นเบส ก. การเปล่ยี นแปลงทางเคมี
ค. เงินนาไฟฟ้าได้ดีกว่าทองแดง ข. การเปลยี่ นแปลงทางกายภาพ
ง. เหลก็ มคี วามหนาแนน่ มากกวา่ นา้ ค. การเปลี่ยนแปลงทางความร้อน
8. ขอ้ ใดกลา่ วถึงสมบัตทิ างเคมีของสารได้ถูกต้อง ง. การเปลยี่ นแปลงทางส่ิงแวดลอ้ ม
ก. เอทานอลเปน็ ของเหลวใส ไมม่ ีสี 10. การทดลองในข้อใดเกดิ การเปลยี่ นแปลงทาง
ข. นา้ ตาลมลี กั ษณะเป็นของแขง็ สขี าวใส กายภาพ
ค. หนิ ปูนทาปฏิกิรยิ ากบั กรดจะมีฟองกา๊ ซเกิดขนึ้ ก. การทาให้เหล็กเปน็ สนิม
ง. เกลือแกงมีลักษณะเป็นของแขง็ สีขาวข่นุ ข. การต้มนา้ ให้เดือดกลายเป็นไอ
ค. ใสผ่ งฟลู งในน้าส้มสายชู มีฟองเกดิ ข้ึน
ละลายนา้ ได้ ง. หยดสารละลายไอโอดีนลงในเมลด็ ข้าวสกุ เกิดสี
ม่วงแกมน้าเงิน

คิดดูดี ๆ นะว่าเพ่อื นๆ มี
ความร้เู ร่อื งเหล่านีแ้ ล้วหรือยัง?

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

7

กระดาษค าตอบแบบทดสอบกอ่ นเรียน
ชุดการเรยี นรู้ที่ 1 เรอ่ื ง สารและสมบัติของสาร
วชิ า วทิ ยาศาสตร์พน้ื ฐาน (ว21101) ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1
กลมุ่ สาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์ โรงเรียนเจียงทองพิทยาคม

ขอ้ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

นี่ไง !
ผลรวมคะแนน

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

8

1.1

สารกบั สสาร

สสาร (mater) คือ ส่ิงท่ีมีตัวตน มีมวล มีน้าหนัก ต้องการที่อยู่ และสามารถสัมผัสได้ด้วย
ประสาทสัมผัสท้ังห้า หรืออาจหมายถึงส่ิงต่างๆ ท่ีอยู่รอบตัวเรา มีตัวตน ต้องการท่ีอยู่ สัมผัสได้ อาจ
มองเห็นหรือมองไม่เห็นก็ได้ อาจเป็นสิ่งท่ีมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ได้ เช่น อากาศ น้า ดิน อาหาร พืช สัตว์
เก้าอ้ี หนังสือ ฯลฯ ดงั นั้น ส่ิงต่างๆในโลกนี้ล้วนเป็นสสารท้ังส้ิน นักวิทยาศาสตร์ เรยี กสสารที่รู้จักแล้วว่า
“สาร”

ภาพที่ 1-1 สสาร
(ทีม่ า : สถาบนั พัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.), 2559)

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 9

สาร (substance) คือ ส่วนย่อยๆของสสารที่ศึกษาค้นคว้าจนทราบสมบัติ และองค์ประกอบ
ท่ีแน่นอน ซ่ึงก็คือเน้ือของสารนั่นเอง ชนิดของสสารที่มีอยู่และที่เราพบเห็นนั้นมีอยู่มากมาย และหลาย
ชนิดมองเห็นว่ามีลักษณะเป็นเน้ือเดียวกันตลอด แต่เม่ือนามาวิเคราะห์ดูให้ละเอียดแล้ว มักจะพบว่า
ประกอบด้วยสารชนิดต่างๆจานวนหน่ึงเสมอ สารในโลกน้ีมีอยู่มากมาย เช่นกันและเม่ือนามาวิเคราะห์
หรือแยกสลายดูต่อไปอีกจะพบว่าประกอด้วย ธาตุต่างๆ ท่ีมีอยู่ท้ังส้ินเพียงร้อยกว่าชนิดเท่านั้น สารมี
ตัวตน มนี า้ หนักและต้องการท่ีอยู่เชน่ เดยี วกับสสาร เช่น

ถ้าเราเอาหินใส่ในขวดโหลใบหนึ่งทีละก้อน ในที่สุดก้อนหินจะเต็มขวดโหลไม่สามารถใส่ก้อนหิน
ได้อีก เพราะก้อนหินต้องการท่ีอยู่ขวดโหลจึงเต็ม หรือถ้วยแก้วที่เรามองดูว่าว่างเปล่า แท้ที่จริงแล้วมี
อากาศอยู่ภายใน แต่เรามองไม่เห็นมัน หรือลองเอากระดาษมาหน่ึงช้ิน ใส่ลงไปในก้นแก้วเปล่า แล้วถ้วย
คว่าแก้วน้ีลงไปในถังน้า หรืออ่างน้า กดให้แก้วจมอยู่ในน้าสักครู่จึงยกถ้วยแก้วขึ้นมาตรงๆ จะเห็นว่า
กระดาษจะไม่เปียกเพราะน้าเข้าไปในแก้วไม่ได้ แสดงว่ามีส่ิงใดสิ่งหน่ึงอยู่ในแก้ว น่ันก็คือ อากาศ ดังนั้น
อากาศกต็ ้องการท่อี ยู่ นา้ จงึ เข้าไปในแก้วไม่ได้

ภาพท่ี 1-2 ก้อนหนิ ในขวดโหล
(ทีม่ า: http://teacherjak.blogspot.com/2015_12_01_archive.html)

ภาพท่ี 1-3 อากาศต้องการท่ีอยู่
(ที่มา :http://kan2535.blogspot.com/2013/09/19-eaed-14.html)

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 10
0

สสารทุกอย่างต้องมีนา้ หนัก เช่น กระดาษ เราอาจจะไม่รู้สกึ ว่ากระดาษมีน้าหนัก แต่ถ้าลองช่ัง

กระดาษ 50 แผ่น จนถึง 200 แผ่น น้าหนักก็จะเพิ่มข้ึน หรือการนาลูกบอลท่ียังไม่ได้สูบลมมาวางไว้บน
เครอื่ งชัง่ แล้วรู้ว่าหนักเทา่ ไร หลังจากนน้ั นาลูกบอลไปสบู ให้อากาศเข้าไปจนเต็มลูกบอล แลว้ นาไปวางบน

เครื่องชั่งอีกคร้ัง จะเห็นว่าครั้งนี้ลูกบอลจะหนักกว่าครั้งแรก แสดงว่าอากาศที่เพ่ิมเข้าไปในลูกบอลนั้นมี

นา้ หนัก

ภาพท่ี 1-4 อากาศมีน้าหนกั
(ที่มา :http://edurobot.tarad.com/product.detail_591112_th_2792554)

ตาราง 1 ตัวอย่างสสารและสาร

สสาร สาร
เหลก็ เหล็ก
อากาศ
แกส๊ ไนโตรเจน+ แกส๊ ออกซิเจน +แก๊สอารก์ อน+
เพชร แก๊สคารบ์ อนไดออกไซด์ ฯลฯ
โตะ๊ - เก้าอ้ี
นา้ เกลอื เพชร
นา้ แป้งดิบ
ไม้ + เหล็ก + (ตะปู)
น้า + เกลอื
นา้ + แปง้ มนั

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 11
0

1.1

เรอ่ื ง สารกบั สสาร

ชื่อ-สกลุ ......................................................................................................................ช้ัน.................เลขท่.ี ..............

จดุ ประสงค์กิจกรรม
1. อธิบายความหมายของสารและสสารได้ถูกต้อง
2. ยกตวั อยา่ งสารและสสารรอบๆตัวได้ถูกต้อง

ค าชี้แจง ให้นักเรียนศกึ ษาบตั รความรู้ที่ 1.1 เรือ่ ง สารกับสสาร แล้วให้ตอบคาถามต่อไปน้ี
(ใชเ้ วลาทากิจกรรม 20 นาที)

1. ให้นกั เรยี นบอกความหมายของสารและสสาร
สสาร หมายถึง ........…………………………………………………………………………………………….……………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

สาร หมายถึง .........…………………………………………………………………………………………….……………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. สารและสสารเหมอื นและแตกต่างกนั อย่างไร

สิ่งที่เหมอื นกนั .......…………………………………………………………………………………………….……………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

สงิ่ ที่แตกตา่ งกัน...………………………………………………………………….………………………………….………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 12
0

3. จงยกตวั อย่างสสารในชวี ติ ประจาวนั มาอย่างน้อย 10 ชนดิ

1. ……………………………………….. 2. ………………………………………………

3. ……………………………………….. 4. ………………………………………………

5. ……………………………………….. 6. ………………………………………………

7. ……………………………………….. 8. ………………………………………………

9. ……………………………………….. 10. ………………………………………………

4. ให้นักเรียนพิจารณาว่าข้อใดจัดเปน็ สาร โดยใสเ่ คร่อื งหมาย () ลงในช่องท่ีตรงกบั ความเขา้ ใจของ

นักเรยี น

ข้อความที่ก าหนด สาร ไม่ใช่สาร ข้อความท่กี าหนด สาร ไมใ่ ชส่ าร

1. อากาศ 6. หมอก

2. เสียง 7. ต้นไม้

3. นา้ 8. กอ้ นหนิ

4. แสงแดด 9. ความร้อน

5. ไฟฟ้า 10. ประตู

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 13
0

1.2

สมบตั ขิ องสาร

สมบตั ขิ องสาร (Properties of matter)

สมบัติของสาร หมายถึง ลักษณะเฉพาะของสารแต่ละชนิดท่ีสามารถบอกได้ว่าสารนั้นเป็นอะไร
เพราะสารแต่ละชนิดมีสมบัติไม่เหมือนกัน เช่น สถานะ สี กล่ิน รส การละลาย จุดเดือด การนาไฟฟ้า
การเกิดสนิม การเผาไหม้ เป็นต้น ดังนั้นจึงมีการใช้เกณฑ์การพิจารณาและอธิบายสมบัติของสารมาจัด
จาแนกสารเพ่ือสะดวกในการศึกษาสารนั้นๆ สมบัติของสารแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ สมบัติทางกายภาพ
และสมบัตทิ างเคมี

สมบตั ขิ องสาร

สมบัติทางกายภาพ สมบตั ิทางเคมี

1. สมบัติทางกายภาพ (Physical properties) เป็นสมบัติเฉพาะตัวของสารแต่ละชนิด ซึ่ง
สามารถสงั เกตได้ง่ายจากภายนอก โดยไม่เกย่ี วข้องกับปฏิกิริยาเคมี สมบัติทางกายภาพบางอย่างของสาร
เป็นส่ิงท่ีเรารู้สึกได้ และบอกลักษณะได้ เช่น สี กล่ิน รส สถานะ เน้ือสาร รูปผลึก การยอมให้แสงผ่าน
ความเป็นมันวาว เป็นต้น แต่บางอย่างก็เป็นสิ่งที่สังเกตได้โดยการวัดจากการทดลอง เช่น จุดเดือด
จุดหลอมเหลว ความหนาแนน่ ความถว่ งจาเพาะ การนาความร้อน การนาไฟฟา้ เปน็ ตน้

สมบัติทางกายภาพของสารเป็นส่ิงที่เปล่ียนแปลงได้ ซึ่งจะเป็นการเปลี่ยนแปลงลักษณะ หรือ
สถานะไป เนื่องจากการเรียงตัวใหม่ของสารเดิมเท่านั้น จะไม่มีการเปล่ียนแปลงองค์ประกอบทางเคมี
(สัดส่วนของธาตุท่ีเป็นองค์ประกอบ) ของสารแต่อย่างใด ดังนั้นจะไม่มีสารใหม่เกิดขึ้น ตัวอย่างเช่น การ
ละลายน้าตาลทรายในน้า โมเลกุลของน้าตาลทรายจะแทรกในโมเลกุลของน้า โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง
องคป์ ระกอบทางเคมขี องโมเลกลุ ของนา้ ตาลทราย และนา้ แตอ่ ย่างใด

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 14
0

รูปท่ี 1-5 การเปลยี่ นแปลงทางกายภาพ
(ท่มี า : http://chabachee.blogspot.com/2013_07_01_archive.html)

สมบัตทิ างเคมี (chemical Properties) เป็นสมบัตขิ องสารท่ีเกยี่ วขอ้ งกับองคป์ ระกอบภายใน
ของสารท่ีแสดงออกมาให้เห็น เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงทางเคมีหรือการเกิดปฏิกิริยาเคมี โดยจะมีสารใหม่
เกิดข้นึ มีการเปลย่ี นแปลงองค์ประกอบภายในและมีผลทาให้เกิดการเปล่ียนแปลงสมบตั ิทางกายภาพของ
สารด้วย ซึ่งสารใหม่ที่เกิดข้ึนจะมีสมบัติแตกต่างไปจากสารเดิม เช่น การเกิดสนิมเหล็ก การเผาไหม้ของ
เชอ้ื เพลงิ การสังเคราะหด์ ว้ ยแสง การเกดิ ฟองแก๊สจากการทาปฏิกริ ิยาเคมขี องกรดและหนิ ปูน เป็นตน้

รูปท่ี 1-6 การเกิดสนมิ เหลก็
(ท่มี า : https://www.spokedark.tv/science-2/science-science-2/rust/)

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชัน้ มัธยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 15
0

รปู ท่ี 1-7 การเผาไหม้ของเชอื้ เพลงิ
(ที่มา : https://thai.alibaba.com/product-detail/wood-charcoal-with-long-burning-

capacity-50027060573.html )

การเปลยี่ นแปลงของสาร

การเปลีย่ นแปลงทางกายภาพ การเปลี่ยนแปลงทางเคมี

การเปล่ียนแปลงทางกายภาพ หมายถึง การเปล่ียนแปลงท่ีเกี่ยวข้องกับสมบัติทางกายภาพ
ของสาร เช่น การเปลี่ยนแปลงสถานะ การเดือด การละลาย เป็นต้น การมีรูปร่างเปล่ียนไปหลังจากการ

เปลี่ยนแปลงต้องไม่เกี่ยวข้องกับการเกิดปฏิกิริยาเคมี และไม่มีสารใหม่เกิดขึ้น สมบัติทางเคมีของสาร

ยังคงเดมิ แต่สมบตั ิทางกายภาพบางส่วนอาจเปลย่ี นไป เชน่ การหลอมเหลมของน้าแข็ง เป็นต้น

การเปล่ียนแปลงทางเคมี หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่เก่ียวข้องกับการเกิดปฏิกิริยาเคมี
หลังจากการเปลี่ยนแปลงมสี ารใหม่เกดิ ขน้ึ ซง่ึ สารทเ่ี กิดขึน้ ใหม่นี้มีองค์ประกอบและสมบัติทางเคมแี ตกต่าง

จากสารเดิม ไม่สามารถทาให้กลับไปสู่สภาพเดิมได้ หรอื ทาได้ยาก เช่น การเกดิ สนมเหล็ก การลุกไหมข้ อง

ไส้เทยี น เป็นต้น

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 16
0

ตารางที่ 2 เปรียบเทียบความแตกต่างของการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและการเปล่ียนแปลงทางเคมี
ของสาร

การเปล่ยี นแปลงทางกายภาพ การเปลย่ี นแปลงทางเคมี
1.ไม่มีปฏิกริ ยิ าเคมเี กิดขนึ้ 1. เกิดปฏิกริ ยิ าเคมี
2. องค์ประกอบทางเคมีของสารคงเดิม และไม่มี 2. องค์ประกอบทางเคมีของสารเปล่ียนแปลงไป
สารใหมเ่ กดิ ขนึ้ และมีสารใหมเ่ กดิ ขึน้

3. พลังงานเคมีของสารคงเดิม 3. พลงั งานเคมีของสารเปลย่ี นแปลงไป
4. สารยังมีสมบตั ิต่างๆ คงเดิม 4. สมบัตขิ องสารใหมแ่ ตกตา่ งจากสารเดมิ
5. ทาใหก้ ลับเป็นสารเดมิ ไดง้ ่าย เพราะเปน็ การจัด 5. ทาใหก้ ลับเปน็ สารเดิมไดย้ าก เพราะการจดั

โมเลกุลของสารใหม่เทา่ นั้น โมเลกุลของสารเปล่ยี นแปลงไป

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 17
0

1.2 28

เรอ่ื ง สมบตั ขิ องสาร

ชอื่ -สกลุ ......................................................................................................................ช้ัน.................เลขท่ี...............

จดุ ประสงค์กิจกรรม

1. อธบิ ายเกีย่ วกบั สมบตั ทิ างกายภาพและสมบัตทิ างเคมีของสารได้
2. จาแนกสมบัติทางกายภาพและสมบัตทิ างเคมีของสารได้

ค าช้แี จง ให้นกั เรยี นพจิ ารณาข้อความที่กาหนดให้ต่อไปนี้ ขอ้ ใดเปน็ สมบตั ทิ างกายภาพ
หรือสมบตั ทิ างเคมี โดยใสเ่ ครือ่ งหมาย () ลงในช่องทต่ี รงกบั ความเข้าใจของนักเรยี น

(ใชเ้ วลาทากิจกรรม 10 นาท)ี

ข้อความทก่ี าหนด สมบัติทางเคมี สมบตั ิทางกายภาพ
1. การนาความรอ้ น
2. การเกดิ สนิมเหลก็
3. ลักษณะผลกึ
4. ความหนาแน่น
5. การเผาไหม้
6. การละลายของนา้ ตาลในน้า
7. การเกดิ ฟองแก๊สของนา้ ยาล้างห้องน้ากับพืน้ ห้องนา้
8. การลกุ ไหม้ของไส้เทยี น
9. การระเหยเป็นไอของน้า
10. การสงั เคราะห์ดว้ ยแสงของพืช

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 18
0

1.3 เรอื่ ง การทดสอบสมบตั ขิ องสาร

ชอื่ กลมุ่ ...........................................สมาชกิ ในกลมุ่ ประกอบดว้ ย

1..........................................................................................ช้ัน.................เลขท.่ี ...............ประธานกลุ่ม

2.........................................................................................ช้ัน.................เลขท.ี่ ..............เลขานุการกลุ่ม

3.........................................................................................ชั้น.................เลขที.่ ..............สมาชิกกล่มุ

4.........................................................................................ช้ัน.................เลขที.่ ..............สมาชิกกลุ่ม

5.........................................................................................ช้นั .................เลขที่...............สมาชกิ กลมุ่

ค าช้ีแจง

1. ใหน้ ักเรียนแต่ละกลุ่มปฏิบัติกจิ กรรม โดยรบั วัสดอุ ปุ กรณก์ ารทดลองตามทค่ี รูจัดเตรียมให้

2. บันทึกตามแบบตารางบนั ทึกผลการทดลองเพอื่ นาเสนอเปรยี บเทยี บผลการทดลองของทุกกลุ่ม

บันทึกผลการทดลองตามแบบบันทกึ ให้เรียบร้อย แล้วรวบรวมส่งครตู อ่ ไป

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. ทาการทดลองเพื่อศึกษาสมบัติของสารได้

2. ระบุไดว้ า่ สมบัติใดเป็นสมบัติทางกายภาพและสมบตั ิทางเคมี

วัสดอุ ุปกรณ์

1. เกลือแกง 10 กรมั

2. น้าตาลทราย 10 กรมั

3. เปลอื กไข่บดละเอยี ด 10 กรัม

4. น้ามนั พชื 10 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร

5. หลอดทดลองขนาดกลาง 10 หลอด

6. ชอ้ นตกั สาร เบอร์ 1 2 อัน

7. จานหลมุ โลหะ 1 อัน

8. ทตี่ ง้ั หลอดทดลอง 1 ชุด

9. ไม้ขีดไฟ 1 กลัก

10. หลอดฉีดยา ขนาด 10 ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร 2 อนั

11. เอทานอล 10 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร

12. นา้ กลน่ั 10 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร

13. กรดอะซิตกิ 5 % 10 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร

14. ชุดตะเกยี งแอลกอฮอล์พรอ้ มทก่ี ้นั ลมและตะแกรงลวด 1 ชดุ

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 19
0

วธิ กี ารทดลอง

1. ให้สงั เกตลักษณะของสาร เช่น สถานะ สี กลนิ่ ของเกลือแกง นา้ ตาลทราย เปลือกไข่
น้ามนั พืช และเอทานอล แล้วบันทึกผลการสงั เกตในแบบบนั ทกึ บัตรกิจกรรมที่ 1.3

2. ใสเ่ กลอื แกง น้าตาลทราย เปลอื กไขบ่ ดละเอียด ชนดิ ละ 1 ช้อน เบอร์ 1 ในหลอดทดลอง
ขนาดกลาง ชนิดละ 1 หลอด

3. ใสน่ ้ามันพชื และเอทานอล ชนิดละ 1 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร ลงในหลอดทดลองขนาดกลาง ชนิด
ละ 1 หลอด

4. เติมน้ากลั่น หลอดละ 1 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร ลงในสารทั้ง 5 หลอด เขย่า สังเกตและบันทึกผล
การสงั เกตในแบบบันทึกบตั รกจิ กรรมที่ 1.3

5. ใสเ่ กลือแกง นา้ ตาลทราย เปลือกไขบ่ ดละเอยี ด ชนิดละ1 ชอ้ น เบอร์ 1 ในหลอดทดลอง
ขนาดกลาง ชนดิ ละ 1 หลอด

6. ใส่นา้ มันพืชและเอทานอล ชนดิ ละ 1 ลูกบาศก์เซนติเมตร ลงในหลอดทดลองขนาดกลาง ชนดิ
ละ 1 หลอด

7. เติมกรดอะซิติก 5 % ปรมิ าตร 1 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร ลงในสารท้ัง 5 หลอด เขย่า สังเกต
และบนั ทึกผลการสังเกตในแบบบนั ทึกบัตรกจิ กรรมท่ี 1.3

8. ใสเ่ กลอื แกง 1 ช้อน เบอร์ 1 ในจานหลุมโลหะ นาไปให้ความร้อน 1 นาที โดยใช้
เปลวไฟจากตะเกยี งแอลกอฮอล์ สงั เกตการเผาไหม้ของสารและบนั ทกึ ผลการสงั เกตในแบบบันทึกบัตร

กจิ กรรมที่ 1.3
9. ทาเชน่ เดยี วกับข้อ 6 แต่เปลี่ยนสารทีน่ าไปเผาเป็นน้าตาลทราย เปลอื กไข่ นา้ มนั พืช

2 หยด และเอทานอล 3 หยด แทนตามลาดับ

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 20

คาถามกอ่ นทากจิ กรรม

1. กิจกรรมน้ีมีจดุ ประสงค์อะไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. เม่ือผสมน้ากับน้ามนั พชื จะเกดิ การเปลีย่ นแปลงอย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง

สาร ลกั ษณะที่สังเกตได้ การเปล่ยี นแปลงเม่ือ
(สถานะ/สี) เติมน้ า เติมกรดอะซติ ิก 5% ใหค้ วามรอ้ น
1. เกลอื แกง
2. น้าตาลทราย
3. เปลือกไข่
4. น้ามันพืช
5. เอทานอล

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 21
0

คาถามหลงั ทากิจกรรม

1. สารท่ลี ะลายนา้ ได้แกส่ ารใดบา้ ง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. สารทท่ี าปฏกิ ริ ิยากบั กรดอะซิติก 5 % ได้แกส่ ารใดบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. สารท่เี กิดการลุกไหม้เมื่อนาไปให้ความร้อน ได้แกส่ ารใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

4. ถา้ สมบตั ิทางกายภาพของสาร สามารถสังเกตได้จากภายนอกหรือไดจ้ ากการทดลอง
อยา่ งงา่ ย จากการทดลองสมบตั ทิ างกายภาพของสารได้แกส่ มบตั ดิ ้านใดบ้าง

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

5. ถ้าสมบตั ิทางเคมขี องสาร สามารถสังเกตไดจ้ ากการมสี ารใหมเ่ กิดขน้ึ ดังน้นั สมบตั ิทางเคมี
ของสาร ไดแ้ ก่สมบตั ิดา้ นใดบ้าง

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

6. เปลือกไข่ มสี มบัตทิ างกายภาพ และสมบัติทางเคมอี ยา่ งไรบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

7. นา้ มนั พชื และเอทานอลมีสมบัตใิ ดท่ีเหมือนกนั และสมบตั ิใดทีแ่ ตกตา่ งกนั
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

8. สรุปผลการทดลอง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 22

แบบทดสอบหลงั เรยี น

เร่ือง สารและสมบตั ิสาร

ค าช้ีแจง จงเลอื กคาตอบท่ีถูกทส่ี ดุ เพียงคาตอบเดียว แล้วทาเคร่อื งหมาย  ลงในกระดาษคาตอบ

1. สสารและสารแตกต่างกันอยา่ งไร 4. สมบัติของสารในขอ้ ใดไมต่ ้องใชเ้ ครื่องมือหรอื อุปกรณ์
ก. นา้ หนัก ในการสงั เกตสมบตั ิของสาร
ก. เกลอื มสี ขี าวและรสเค็ม
ข. อัตราสว่ นผสม ข. เงนิ นาไฟฟา้ ไดด้ ีกว่าทองแดง
ค. สมบตั ิของสาร ค. นา้ ยาล้างจานมสี มบตั ิเป็นเบส
ง. เหล็กมีความหนาแน่นมากกว่านา้
ง. การตอ้ งการท่ีอยู่
5. การทดลองในข้อใดเกิดการเปล่ยี นแปลงทางกายภาพ
2. ขอ้ ใดคือความหมายของสสาร ก. การทาให้เหล็กเป็นสนมิ
ก. เป็นส่งิ ทีม่ ีอยู่ในส่งิ แวดลอ้ ม ข. การตม้ น้าใหเ้ ดือดกลายเป็นไอ
ค. ใส่ผงฟูลงในน้าส้มสายชู มีฟองเกิดขึ้น
ข. ส่ิงไม่มีชวี ติ ที่มีอยูใ่ นส่ิงแวดลอ้ ม ง. หยดสารละลายไอโอดนี ลงในเมลด็ ขา้ วสุก
เกิดสีม่วงแกมนา้ เงิน
ค. ส่งิ ทีไ่ ม่มตี วั ตนและไม่ตอ้ งการทอ่ี ยู่
ง. สิ่งทม่ี มี วล มตี วั ตน ต้องการที่อยู่และสมั ผสั ได้ 6. นักเรยี นทาการทดลองโดยการนาสาร 2 ชนดิ มาเท
รวมกันจากน้ันจะมตี ะกอนสีเหลืองเกิดข้ึน นักเรียนคิดว่า
3. ข้อใดต่อไปนี้ไมจ่ ัดวา่ เปน็ สาร เป็นการเปลยี่ นแปลงของสารชนดิ ใด
ก. โต๊ะ
ข. ปากกา ก. การเปล่ียนแปลงทางเคมี
ข. การเปลย่ี นแปลงทางกายภาพ
ค. หลอดไฟ ค. การเปลีย่ นแปลงทางสิง่ แวดล้อม
ง. การเปล่ยี นแปลงทางความรอ้ น
ง. เสยี งดนตรี

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 23

7. ข้อใดกลา่ วถึงสมบตั ิทางเคมีของสารได้ถูกต้อง 9. ขอ้ ใดเป็นสมบัติทางเคมขี องสารทง้ั หมด
ก. เอทานอลเป็นของเหลวใส ไม่มสี ี ก. สี สถานะ การตดิ ไฟ

ข. นา้ ตาลมีลกั ษณะเปน็ ของแขง็ สขี าวใส ข. การละลายน้า กลิ่น รส
ค. หินปนู ทาปฏิกิรยิ ากับกรดจะมฟี องกา๊ ซเกิดขึน้
ค. สถานะ การเป็นสนิม การละลายน้า
ง. เกลอื แกงมีลักษณะเป็นของแขง็ สีขาวขุ่น
ง. การเปน็ สนมิ ความเป็นกรด-เบส การตดิ ไฟ
ละลายนา้ ได้ 10. ชดิ ชนกแสดงกลวิทยาศาสตร์ให้เพือ่ นดู ดงั นี้
8. ข้อใดเป็นการเปล่ียนแปลงสมบัติทางเคมี “ใส่ผ้าเช็ดหน้าอัดลงในก้นแก้วให้แน่น แลว้ คว่าลงใน

ก. ไมม่ ปี ฏิกิรยิ าเกดิ ข้ึน กลอ่ งทนี ่า ผลปรากฏว่า ผา้ เชด็ หน้าไมเ่ ปียกน่า” จาก

ข. พลังงานเคมีของสารคงเดิม สถานการณ์บอกสมบตั ิของสสารไดต้ ามข้อใด
ค. ทาใหก้ ลับมาเป็นสารเดิมได้ง่าย
ก. สสารมีมวล
ง. สมบัติของสารใหม่แตกต่างจากสารเดิม
ข. สสารสมั ผสั ได้

ค. สสารมีน้าหนัก

ง. สสารต้องการท่ีอยู่

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ช้นั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 24

กระดาษค าตอบแบบทดสอบหลังเรียน
ชุดการเรยี นรู้ท่ี 1 เร่อื ง สารและสมบตั ขิ องสาร
วิชา วทิ ยาศาสตร์พื้นฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 1
กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ โรงเรียนเจยี งทองพทิ ยาคม

ขอ้ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

นีไ่ ง !
ผลรวมคะแนน

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 25

ภาคผนวก

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 26

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน

เรอื่ ง สารและสมบตั ขิ อง

สาร

ข้อ เฉลย
1 ง
2 ข
3 ง
4 ข
5 ง
6 ค
7 ก
8 ค
9 ก
10 ข

เกษร ปอ้ งสีดา 25

วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 27

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน

เร่ือง สารและสมบตั ขิ องสาร

ข้อ เฉลย
1ค
2ง
3ง
4ก
5ข
6ก
7ค
8ง
9ง
10 ง

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 28

1.1

เรอ่ื ง สารกบั สสาร

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
1. อธบิ ายความหมายของสารและสสารไดถ้ ูกต้อง
2. ยกตวั อย่างสารและสสารรอบๆตวั ได้ถูกตอ้ ง

ค าชีแ้ จง ให้นกั เรียนศึกษาบัตรเน้อื หาเรยี บรอ้ ยแลว้ ให้ตอบคาถามตอ่ ไปน้ี
1. ใหน้ กั เรียนบอกความหมายของสารและสสาร

สสาร หมายถงึ ส่ิงทีม่ ีตวั ตน มมี วล มีนา้ หนักตอ้ งการท่อี ยู่ และสามารถสัมผัสไดด้ ้วยประสาทสมั ผสั ท้ังห้า
หรอื อาจหมายถงึ ส่ิงตา่ งๆ ท่ีอยรู่ อบตัวเรา มตี ัวตน ตอ้ งการท่อี ยู่ สัมผัสได้

สาร หมายถงึ ส่วนยอ่ ยๆของสสารทศ่ี ึกษาค้นคว้าจนทราบสมบัติ และองค์ประกอบทีแ่ นน่ อน ซ่งึ กค็ ือเนือ้ ของ
สารนน่ั เอง

2. สารและสสารเหมอื นและแตกตา่ งกันอย่างไร

สิ่งท่ีเหมอื นกนั เป็นส่งิ ท่ีมีตัวตน มนี า้ หนัก ต้องการทอี่ ยู่ และสามารถสัมผสั ได้ด้วยประสาทสมั ผัสท้ังห้า
ส่ิงทแ่ี ตกตา่ งกนั สสารเป็นสง่ิ ทไี่ ม่สามารถระบุสมบตั ิเฉพาะได้ แตส่ ามารถระบสุ มบัติเฉพาะตัวของสารนัน้ ๆ
ได้

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 29

3. จงยกตวั อย่างสสารในชีวิตประจาวันมาอย่างนอ้ ย 10 ชนดิ

1. ปากกา 2. น้า 3. ดินสอ 4. ดิน
8. ตน้ ไม้
5. โตะ๊ 6. หิน 7. เก้าอ้ี

9. อากาศ 10. กระดาษ ฯลฯ

(ค้าตอบอาจหลากหลาย อยูใ่ นดลุ ยพินจิ ของครผู ้สู อน)

4. ใหน้ กั เรียนพจิ ารณาว่าขอ้ ใดจัดเปน็ สาร โดยใสเ่ คร่ืองหมาย () ลงในช่องที่ตรงกับความเขา้ ใจของ

นกั เรียน

ขอ้ ความท่ีก าหนด สาร ไมใ่ ช่สาร ข้อความท่กี าหนด สาร ไม่ใชส่ าร

1. อากาศ  6. หมอก 

2. เสยี ง  7. ตน้ ไม้ 

3. นา้  8. ก้อนหนิ 

4. แสงแดด  9. ความรอ้ น 

5. ไฟฟา้  10. ประตู 

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ช้นั มัธยมศึกษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 30

1.2

เรอ่ื ง สมบตั ขิ องสาร

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. อธบิ ายเกีย่ วกับสมบัติทางกายภาพและสมบตั ทิ างเคมขี องสารได้
2. จาแนกสมบัตทิ างกายภาพและสมบัติทางเคมีของสารได้

ค าชแ้ี จง ให้นกั เรยี นพจิ ารณาข้อความที่กาหนดใหต้ ่อไปนี้ ขอ้ ใดเปน็ สมบตั ทิ างกายภาพ
หรอื สมบตั ิทางเคมี โดยใส่เคร่ืองหมาย () ลงในช่องทต่ี รงกบั ความเข้าใจของนกั เรยี น

ขอ้ ความทกี่ าหนด สมบตั ิทางเคมี สมบัติทางกายภาพ
1. การนาความรอ้ น  
2. การเกดิ สนมิ เหล็ก
3. ลกั ษณะผลกึ  
4. ความหนาแน่น  
5. การเผาไหม้ 
6. การละลายของน้าตาลในน้า  
7. การเกดิ ฟองแกส๊ ของน้ายาล้างหอ้ งนา้ กับพ้ืนห้องนา้
8. การลกุ ไหม้ของไส้เทียน 
9. การระเหยเป็นไอของนา้
10. การสังเคราะห์แสงของพืช

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 31

1.3

คาถามกอ่ นทากจิ กรรม

1. กิจกรรมนม้ี ีจดุ ประสงค์อะไร

(แนวค้าตอบ) เพ่อื ศกึ ษาสมบตั ิทางกายภาพและสมบตั ทิ างเคมขี องสาร

2. เมอ่ื ผสมน้ากบั นา้ มันพืชจะเกิดการเปล่ยี นแปลงอย่างไร

(แนวคา้ ตอบ) สารสองชนิดแยกชั้นกันอยา่ งชัดเจน โดยน้าอยดู่ า้ นลา่ งของหลอดทอลอง นา้ มันพืชอยชู่ ้นั บน

ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง

สาร ลกั ษณะท่ีสงั เกตได้ เตมิ น้ า การเปลย่ี นแปลงเม่ือ ให้ความรอ้ น
1. เกลอื แกง (สถานะ/ส)ี เติมกรดอะซติ กิ 5%
2. น้าตาลทราย ละลายได้ ของแข็งสขี าว
3. เปลอื กไข่ ของแข็ง สขี าวข่นุ ไม่เปลี่ยนแปลง เปลีย่ นเปน็ สีดา้
ของแข็ง สขี าวขนุ่ มีกลิ่นเหมน็
4. น้ามนั พืช ของแขง็ สขี าวขนุ่ ละลายได้ ไม่เปลี่ยนแปลง เกดิ การลกุ ไหม้
ของเหลวใส สีเหลืองออ่ น
5. เอทานอล ไมล่ ะลาย มีฟองแก๊ส เกดิ การลกุ ไหม้
ของเหลวใส ไมม่ ีสี ไมล่ ะลายนา้ แยก ไม่เปลี่ยนแปลง
มีกล่ิน เป็นชน้ั นา้ มนั อยู่
ด้านบน น้าอยู่ลา่ ง ไม่เปลย่ี นแปลง

ละลายได้

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 32
0

คาถามหลงั ทากิจกรรม

1. สารที่ละลายนา้ ไดแ้ กส่ ารใดบ้าง

สารที่ละลายนา้ ได้แก่ เกลอื แกง น้าตาลทราย และเอทานอล

2. สารที่ทาปฏิกริ ิยากบั กรดอะซิตกิ 5 % ได้แกส่ ารใดบ้าง

สารที่ทา้ ปฏิกริ ยิ ากบั กรดอะซติ กิ 5 % ได้แก่ เปลือกไข่

3. สารทีเ่ กิดการลุกไหม้เมื่อนาไปให้ความร้อน ไดแ้ ก่สารใด

สารท่ีเกดิ การลกุ ไหมเ้ มอื่ นา้ ไปให้ความร้อน ไดแ้ ก่ เอทานอล น้ามนั พชื

4. ถา้ สมบตั ิทางกายภาพของสาร สามารถสังเกตไดจ้ ากภายนอกหรือไดจ้ ากการทดลอง
อยา่ งง่าย จากการทดลองสมบัติทางกายภาพของสารได้แก่สมบตั ดิ า้ นใดบ้าง

สมบตั ิทางกายภาพของสาร ไดแ้ ก่ สถานะ สี การละลายน้า

5. ถ้าสมบัติทางเคมีของสาร สามารถสังเกตได้จากการมสี ารใหม่เกดิ ขึน้ ดังนั้นสมบตั ทิ างเคมี
ของสาร ไดแ้ กส่ มบัตดิ า้ นใดบา้ ง

สมบัตทิ างเคมขี องสาร ได้แก่ การท้าปฏกิ ิริยากบั กรดอะซติ ิก การเผาไหม้

6. เปลอื กไข่ มสี มบัติทางกายภาพ และสมบตั ิทางเคมอี ยา่ งไรบา้ ง

สมบตั ิทางกายภาพของเปลอื กไข่ ได้แก่ สถานะของแข็ง สีขาวขนุ่ ส่วนสมบตั ิทางเคมีของเปลือกไข่ ไดแ้ ก่
การทา้ ปฏิกิรยิ ากับกรดอะซติ ริกเกดิ ฟองแกส๊ เมอื่ เผาไหมจ้ ะมกี ลน่ิ เหม็น

7. น้ามนั พชื และเอทานอลมีสมบัติใดท่เี หมือนกนั และสมบัตใิ ดท่ีแตกตา่ งกนั

สมบัตทิ เี่ หมือนกันของนา้ มนั พชื และเอทานอล คอื เปน็ ของเหลว ใส เมือ่ เติมกรดอะซิตรกิ
ไม่มีการเปล่ยี นแปลง และเมอ่ื ใหค้ วามรอ้ นจะเกดิ การลกุ ไหม้ สว่ นสมบตั ิที่ตา่ งกัน คอื น้ามนั พืชไมล่ ะลายน้า
แตเ่ อทานอลละลายนา้ ได้

8. สรุปผลการทดลอง

สมบตั ิของสารทส่ี งั เกตไดจ้ ากลักษณะภายนอกของสาร ไดแ้ ก่ สถานะ สี กลนิ่ การละลายน้าของสาร
ซึง่ เรยี นกวา่ สมบตั ิทางกายภาพ สว่ นสมบัติที่สังเกตไดเ้ มื่อมีปฏกิ ริ ยิ าเคมเี กิดขนึ้ ได้แกก่ ารเตมิ กรดอะซติ ิก
แลว้ เกดิ ฟองแกส๊ และการใหค้ วามร้อนจนเกดิ การลกุ ไหม้ เรยี กวา่ สมบัติทางเคมี

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 33

เกณฑก์ ารให้
คะแนน

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชั้นมธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 34

1 สารและสมบตั ขิ องสาร

รวมคะแนนบัตรกจิ กรรมทั้งหมด

บัตรกิจกรรมที่ 1.1

สารกบั สสาร

(คะแนนทง้ั หมด 16 คะแนน)

#####################################

แบบเติมค าตอบ จานวน 3 ขอ้ ขอ้ ละ 2 คะแนน
คะแนนเต็ม 6 คะแนน

แบบเลอื กตอบ จานวน 1 ข้อใหญ่ 10 ข้อย่อย ข้อละ 1 คะแนน

คะแนนเต็ม 10 คะแนน

เกณฑ์ ได้ 2 คะแนน

แบบเตมิ ค า
ตอบถูกตอ้ งตามแนวการตอบ

ตอบถูกต้องตามแนวการตอบบางส่วน ได้ 1 คะแนน

ตอบผิดหรือไมต่ อบ ได้ 0 คะแนน
ได้ 1 คะแนน
แบบเลือกตอบ
ตอบถูกตอ้ ง

ตอบผิดหรอื ไมต่ อบ ได้ 0 คะแนน

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ น้ื ฐาน (ว21101) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 35

บตั รกิจกรรมท่ี 1.2

สมบตั ขิ องสาร

(คะแนนท้งั หมด 10 คะแนน)
#####################################

แบบเลือกตอบ จานวน 10 ข้อ 10 คะแนน

คะแนนเต็ม 10 คะแนน

เกณฑ์ ตอบถูกต้อง ได้ 1 คะแนน

ตอบผดิ หรอื ไมต่ อบ ได้ 0 คะแนน

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 36

บัตรกิจกรรมที่ 1.3
การทดลองสมบตั ขิ องสาร

แบบประเมินการปฏิบัตกิ ารทดลอง เร่ือง การทดลองสมบตั ิของสาร
กลุ่มสาระการเรยี นร้วู ิทยาศาสตร์ ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 1

---------------------------------------------------------------

ชื่อกลุ่ม.................................................... วนั ที่.............................................

ค าชี้แจง ทาเครอื่ งหมาย  ลงในชอ่ งตรงกับระดบั พฤติกรรมที่นักเรียนแสดงออก ตามเกณฑ์ การ
ประเมินท่ีกาหนด

รายการพฤติกรรม คะแนนทไ่ี ด้ ขอ้ เสนอแนะ
4321
1. การปฏบิ ัติการทดลอง
1.1 ใชว้ สั ดุ อุปกรณ์ เครื่องมือในการทดลอง
1.2 ทาการทดลองตามข้นั ตอนทกี่ าหนด
1.3 การบนั ทกึ ผลการทดลอง
1.4 ทาความสะอาดและเก็บวัสดุ อปุ กรณ์
2. การน าสเ นอ
2.1 การตอบคาถาม
2.2 การอภปิ รายแสดงความคดิ เห็น
2.3 การสรปุ ผลการทดลอง
2.4 การอภปิ รายและข้อเสนอแนะ

รวม
รอ้ ยละ
ความคิดเห็นเพม่ิ เติม

............................................................................................................................. ....................

........................................................................................................ ..........................................

(ลงชือ่ ) ผ้ปู ระเมิน

()

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 37

เกณฑ์การใหค้ ะแนนการประเมนิ การปฏิบัตกิ ารทดลอง ระดบั
เรื่อง การทดลองสมบัติของสาร คะแนน

รายการประเมิน 4
3
1. การปฏบิ ตั ิการทดลอง 2
1.1 การใช้วสั ดุ อปุ กรณ์ เคร่ืองมือ ในการทดลอง 1
- ใชอ้ ุปกรณ์ เคร่ืองมือได้ถูกต้องตามหลักการปฏบิ ตั ิ อย่างคล่องแคล่ว
- ใชอ้ ุปกรณ์ เคร่ืองมือได้ถกู ต้องตามหลักการปฏิบตั ิ แตไ่ ม่คล่องแคล่ว 4
- ใชอ้ ปุ กรณ์ เครื่องมือได้บางสว่ นแต่ไม่คลอ่ งแคล่ว 3
- ใชอ้ ปุ กรณ์ เคร่ืองมือได้ไม่ถูกตอ้ ง 2

1.2 ท าการทดลองตามข้ันตอนที่ก าหนด 1
- ทดลองตามวิธกี ารและขน้ั ตอนที่กาหนดไว้อยา่ งถกู ต้อง
- ทดลองตามวิธกี ารและข้นั ตอนท่ีกาหนดไวโ้ ดยครูเป็นผแู้ นะนาในบางสว่ น 4
- ทดลองตามวิธีการและข้ันตอนท่ีกาหนดไว้บางข้ันตอน หรือดาเนินการขา้ มข้นั ตอน 3
2
ท่ีกาหนด 1
- ไม่ทดลองตามวธิ ีการและข้ันตอนท่ีกาหนดไว้
4
1.3 การบันทึกผลการทดลอง
- บนั ทกึ ผล อย่างถูกตอ้ งมรี ะเบยี บ และเปน็ ไปตามการทดลอง 3
- บนั ทกึ ผล ไมเ่ ปน็ ระเบียบ และเปน็ ไปตามการทดลอง 2
- บนั ทกึ ผล ไมเ่ ปน็ ระเบียบ และไม่เป็นไปตามการทดลอง 1
- ไม่มกี ารบันทึกผล

1.4 ท าความสะอาดและจดั เกบ็ อุปกรณ์
- ดูแลอปุ กรณ์/เครือ่ งมอื ทดลองอย่างดี มีการทาความสะอาดและเก็บอย่างถกู ตอ้ ง

ตามหลกั การ
- ดูแลอุปกรณ์/เครื่องมอื ขณะทดลอง ทาความสะอาด แต่เก็บไม่ถูกต้อง
- ดูแลอุปกรณ์/เครอื่ งมอื บางส่วน แต่ไมส่ นใจทาความสะอาดและเก็บใหเ้ ขา้ ที่
- ไมด่ แู ลอปุ กรณ์/เครอื่ งมือและไมส่ นใจทาความสะอาด ไมเ่ กบ็ เข้าท่ี

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

38

เกณฑก์ ารให้คะแนนการประเมินการปฏิบตั กิ ารทดลอง

เรอื่ ง การทดลองสมบัติของสาร (ตอ่ )

รายการประเมนิ ระดบั คะแนน

2. การน าสเ นอ 4
3
2.1 การตอบค าถาม 2
- ตอบคาถามทเ่ี ก่ยี วข้องได้ครบถ้วน ถูกต้อง และสมบรู ณ์ทุกขอ้ 1

- ตอบคาถามท่เี กีย่ วข้องได้ครบถ้วน ถกู ต้อง และไมส่ มบูรณ์บางข้อ 4

- ตอบคาถามท่เี กยี่ วข้องได้ไมค่ รบถว้ น ถกู ต้อง และไม่สมบรู ณ์บางข้อ 3

- ตอบคาถามทีเ่ กีย่ วข้องได้ไมต่ รงประเดน็ ไมค่ รบถว้ นทุกข้อ 2
1
2.2 การอภิปรายและแสดงความคดิ เหน็
- มีสว่ นร่วมในการอภิปราย และร่วมแสดงความคิดเหน็ อยา่ งสม่าเสมอ และมีเหตุผล 4
3
ประกอบอย่างสอดคล้อง ชัดเจนทุกครัง้ 2
1
- มสี ่วนร่วมในการอภิปราย และรว่ มแสดงความคิดเหน็ อยา่ งสมา่ เสมอ และอ้างอิงเหตผุ ลได้
4
สอดคลอ้ งเปน็ บางคร้งั 3
2
- มีสว่ นรว่ มในการอภิปราย และร่วมแสดงความคดิ เหน็ เปน็ บาง ได้รับการกระตนุ้ บา้ ง 1

- ไมก่ ล้าที่จะร่วมอภิปราย และแสดงความคดิ เหน็ เลย ต้องไดร้ บั การกระตนุ้ อย่างสม่าเสมอ

2.3 การสรุปผลการทดลอง
- สรุปผลการทดลองไดช้ ัดเจนดมี าก ครบถ้วนตรงตามจดุ ประสงค์

- สรปุ ผลการทดลองได้ชัดเจนดี ค่อนข้างจะครบถ้วนตรงตามจุดประสงค์

- สรุปผลการทดลองไมไ่ ด้ท้งั หมด ตอ้ งได้รับคาแนะนาเป็นบางสว่ น

- สรุปผลการทดลองไมไ่ ด้

2.4 การอภปิ รายผลและข้อแสนอแนะ
- อภปิ รายผลการทดลองถูกต้องและสอดคล้องกบั จุดประสงค์ของการทดลอง

- อภปิ รายผลการทดลองถูกต้องและสอดคล้องกับจุดประสงค์การทดลองเปน็ สว่ นใหญ่

- อภปิ รายผลการทดลองถูกต้อง แต่สอดคลอ้ งกับจุดประสงค์ของการทดลองบางส่วน

- อภิปรายผลการทดลองไมถ่ ูกต้อง และไมส่ อดคล้องกับจุดประสงค์

ระดบั คณุ ภาพ =4 ดี = 3
ยอดเย่ยี ม =2 ต้องปรับปรุง = 1

พอใช้

เกษร ปอ้ งสีดา วทิ ยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน (ว21101) ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 39

บรรณานกุ รม

กรมวชิ าการ. คูม่ ือการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนร้วู ิทยาศาสตร์. กรงุ เทพฯ
: โรงพมิ พ์องค์การรับสง่ สนิ คา้ และพัสดุภณั ฑ์ (ร.ส.พ.), 2544.
. การจัดสาระการเรียนรู้ กลมุ่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ตามหลักสตู รการศกึ ษา
ขนั้ พ้ืนฐาน พุทธศกั ราช 2544. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2546.

กระทรวงศึกษาธิการ. หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขนั้ พ้นื ฐาน พทุ ธศักราช 2551.
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พช์ มุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแห่งประเทศไทย. 2551.

สถาบันพฒั นาคณุ ภาพวิชาการ (พว.). คมู่ ือครูหนังสอื เรียนวิทยาศาสตร์ ช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1. กรุงเทพฯ :
สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ, 2559.

ปรชี า สุวรรณพินิจ และคณะ. ค่มู อื เตรียมสอบวิทยาศาสตร์ ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1 . เล่ม 1. กรงุ เทพฯ :
ไฮเอด็ พับลิชช่ิง, 2554.

พิมพันธ์ เดชะคปุ ต์ และคณะ. หนังสือเรียนรายวชิ าพื้นฐาน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1. กรงุ เทพฯ :
สถาบันพัฒนาคุณภาพวชิ าการ, 2559.

ยุพา วรยศ และคณะ. หนงั สอื เรียนรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์ เลม่ 1 ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 1
กลุ่มสาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์. กรงุ เทพฯ : อักษรเจริญทศั น,์ 2554.

ศิริลักษณ์ ผลวฒั นะ และคณะ. หนังสอื เรียนแม็ค วิทยาศาสตร์ ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 1. กรุงเทพฯ :
แม็ค, 2558.

ก้อนหนิ ในขวดโหล. (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก :
http://teacherjak.blogspot.com/2015_12_01_archive.html. สืบค้นเม่ือวนั ท่ี 30
พฤษภาคม 2559.

อากาศต้องการที่อยู่. (ออนไลน)์ . เข้าถึงได้จาก :
http://kan2535.blogspot.com/2013/09/19-eaed-14.html. สืบคน้ เม่ือวันท่ี 30
พฤษภาคม 2559.

อากาศมนี ้ าหนกั (ออนไลน์). เขา้ ถงึ ไดจ้ าก :
http://edurobot.tarad.com/product.detail_591112_th_2792554. สบื คน้ เม่ือวันท่ี 30
พฤษภาคม 2559.

ก

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน (ว21101) ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร 40

บรรณานกุ รม (ตอ่ )

การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ (ออนไลน)์ . เข้าถงึ ไดจ้ าก :
https://www.spokedark.tv/science-2/science-science-2/rust/. สืบค้นเม่ือวันที่ 31
พฤษภาคม 2559.

การเกิดสนมิ เหลก็ (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก :
https://thai.alibaba.com/product-detail/wood-charcoal-with-long-burning-capacity
-50027060573.html. สบื คน้ เมอื่ วนั ที่ 31 พฤษภาคม 2559.

การเผาไหมข้ องเชือ้ เพลิง (ออนไลน)์ . เข้าถึงได้จาก :
https://thai.alibaba.com/product-detail/wood-charcoal-with-long-burning-capacity-

50027060573.html สบื คน้ เมื่อวันท่ี 31 พฤษภาคม 2559.

เกษร ปอ้ งสดี า วิทยาศาสตรพ์ ้นื ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

ก

ค าน า

การจัดทาชุดการเรียนรู้ เร่ือง สมบัติของสารและการจาแนกประเภทของสาร รายวิชา
วิทยาศาสตร์พื้นฐาน (ว21101) ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1 เล่มนี้จดั ทาขึ้นเพ่ือใช้เป็นแนวทางในการศึกษาและ
พัฒนาการเรียนการสอน สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 1 ช่วยให้ผู้เรียนสามารถเกิด
การเรียนรู้และมีผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนดีขึ้น ทาให้การเรียนรู้เป็นไปตามลาดับขั้นตอนอย่างมีคุณภาพ ผู้
ศึกษาได้พยายามศึกษาค้นคว้าเอกสารและตาราต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดทาชุดการเรียนรู้ เพื่อให้เกิด
ความชดั เจนถูกตอ้ งตามหลักวิชา ดังนั้นจงึ ได้จัดทาชดุ การเรียนรู้ ทัง้ หมด 8 ชดุ ดงั นี้

ชดุ การเรียนรทู้ ี่ 1 เร่ือง สารและสมบตั ขิ องสาร
ชุดการเรียนรูท้ ี่ 2 เรื่อง การจาแนกประเภทของสาร
ชุดการเรยี นรทู้ ี่ 3 เร่ือง สารละลาย คอลลอยด์และสารแขวนลอย
ชดุ การเรยี นรูท้ ่ี 4 เรื่อง สมบัตขิ องสารละลายกรดเบส
ชุดการเรียนรูท้ ่ี 5 เรื่อง อินดิเคเตอรส์ าหรับกรด-เบส
ชุดการเรยี นรู้ท่ี 6 เร่อื ง การละลายและการเปลี่ยนแปลงของสาร
ชดุ การเรยี นรู้ท่ี 7 เรือ่ ง ความเขม้ ขน้ ของสารละลาย และการเตรียมสารละลาย
ชดุ การเรียนรู้ที่ 8 เรื่อง การเปลีย่ นแปลงสถานะของสาร
ชุดการเรียนรู้ท่ี 1 เร่ือง สารและสมบัติของสาร ประกอบด้วย บัตรความรู้ บัตรกิจกรรม
บัตรเฉลยกิจกรรม แบบทดสอบก่อนและหลังเรียน เกณฑ์การให้คะแนน และอุปกรณ์การทากิจกรรม
ต่างๆ ที่นักเรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง สามารถนาไปทบทวนเน้ือหาหรือสามารถนาไปศึกษา
เพิ่มเตมิ กรณีทเี่ รียนไม่ทนั เพือ่ นหรือนาไปใชใ้ นการเรียนซ่อมเสริมในกรณีทเ่ี รียนแลว้ สอบไมผ่ ่าน

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างย่ิงว่าผู้เรียนจะเกิดการเรียนรู้ บรรลุตามวัตถุประสงค์การเรียนรู้ และได้
ประสบการณ์ตรงในการคิดเป็น ทาเป็น แก้ปัญหาเป็น ซึ่งเป็นการตอบสนองการจัดการเรียนรู้ที่ยึด
ผู้เรยี นเปน็ สาคัญ

เกษร ป้องสีดา

เกษร ปอ้ งสดี า วทิ ยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ชนั้ มธั ยมศึกษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

ข

สารบัญ

หนา้
ค านา.............................................................................................................................................. ก
สารบัญ........................................................................................................................................... ข
สารบัญภาพ.................................................................................................................................... ค
คาแนะนาใชช้ ุดการเรยี นรู้สาหรับครู.………….………………………………....................................................... 1
คาแนะนาใชช้ ุดการเรียนรูส้ าหรับนักเรยี น…..………………………………....................................................... 2
ขน้ั ตอนการเรยี นรู้ดว้ ยชดุ การเรียนรู้ท่ี 1 สารและสมบตั ขิ องสาร ………………….….…….……….................. 3
จุดมุง่ หมายของชดุ การเรียนรู้ที่ 1 สารและสมบตั ิของสาร …………………….…………..…............................. 4
แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง สารและสมบตั ขิ องสาร ………………………………........................................... 5
กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น เรอ่ื ง สารและสมบัตขิ องสาร ………............................................ 7
บตั รความรทู้ ี่ 1.1 เร่อื ง สารกับสสาร………….......................................................................................... 8
บัตรกิจกรรมที่ 1.1 เร่ือง สารกบั สสาร……………………………………………………………..………..................... 11
บตั รความร้ทู ี่ 1.2 เรือ่ ง สมบตั ขิ องสาร……………………………………………..…………................................... 13
บัตรกจิ กรรมท่ี 1.2 เร่อื ง สมบตั ขิ องสาร…………………………………………………..………………….……............ 17
บตั รกจิ กรรมที่ 1.3 เรื่อง การทดลองสมบตั ิของสาร…………………………………..………………….……............ 18
แบบทดสอบหลงั เรียน เรอ่ื ง สารและสมบตั ิของสาร…………………………………………………………............. 22
กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลังเรยี น ………………………………………….……………………........................... 24
ภาคผนวก .......................................................................................................................................25
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เร่ือง สารและสมบัตขิ องสาร………………………………................................... 26
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น เรื่อง สารและสมบตั ิของสาร........................................................................ 27
บตั รเฉลยกจิ กรรมที่ 1.1 เร่ือง สารกบั สสาร…..……………......................................................................... 28
บตั รเฉลยกจิ กรรมที่ 1.2 เรอื่ ง สมบตั ิของสาร…..……………………………………………………...……………........ 30
บัตรเฉลยกิจกรรมท่ี 1.3 เรื่อง การทดลองสมบตั ิของสาร…..………………………….…………..……………........ 31
เกณฑ์การให้คะแนนและแบบประเมนิ ….................................................................................................. 33
บรรณานกุ รม…………………………………………………………...………………………..…………………………………….. 39

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ืน้ ฐาน (ว21101) ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

ชดุ การเรยี นรทู้ ี่ 1 สารและสมบตั ขิ องสาร

ค

สารบัญภาพ

ภาพที่ หนา้
1-1 สสาร …….…………………………………………………………………………………….……………………..….… 9
1-2 กอ้ นหนิ ในขวดโหล…..….…………………………………………………………………………….……..…….…… 10
1-3 อากาศต้องการที่อยู่….………………………………………………………….………………….…….…….………. 10
1-4 อากาศมนี า้ หนัก…..….……………………………………………………………………………….….…….………… 11
1-5 การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ……………………………………………………………….……….…...………… 14
1-6 การเกดิ สนิมเหลก็ ………………….……………..…………………………………………………………...………… 14
1-7 การเผาไหม้ของเช้ือเพลงิ ………………….……………………………………………………………..….………… 15

เกษร ปอ้ งสีดา วิทยาศาสตรพ์ ื้นฐาน (ว21101) ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 1