การสืบพันธุ์และการเจริญเติบโต

.it?.:TT:??i.kE.i.Dif:!iftftdก÷: ÷"j"'.
..
..
.
.
.

. ÷

.

.

%แfEล-tlะรnกlะf.บาfi?รบjfเtจส:..รบืi..ิญtพ-Nนัเ5ตธิบุ์ โต6%÷ะ$
/ ะiโ" " "

ก ÷:. i÷ ÷ : ..
.
. ii%. & .isi.
.
"'!๋ะ ง ฐํ๋,;:
. i. i.
#-÷ i.
. .
. .
.
µ. . /

i.J-tyggg-I.ะis>ะ_- .io

←42

ระบบ บื พนั ธุ์และการเจรญิ เติบโต

ระบบ บื พันธุ์และการเจริญเติบโต

การ บื พนั ธ์ุ (reproduction) เป็นการเพ่มิ จำน นข ง ่งิ มีชี ิต เพื่ ใ ้ได้ประชากรที่มากขึน้
ซ่ึงจะมกี ารถ่ายท ด ยนี (gene) รื ลัก ณะทางพนั ธุกรรมไปด้ ยเพ่ื ดำรงเผา่ พันธุไ์ มใ่ ้ ญู
ายไปจากโลก โดยการ บื พันธุ์ ามารถแบง่ ได้ 2 แบบ คื

1. การ ืบพันธุ์แบบไม่อา ัยเพ (asexual reproduction) การ ืบพันธุ์แบบนี้จะได้ลูกจาก

การแบ่งเซลล์แบบ Mitosis (แบ่งเซลล์ร่างกาย) ลัก ณะทางพันธุกรรมข งลูกเ มื นพ่ แม่ทุก

ประการ มักพบใน ัต ์จำพ กไม่มีกระดูก ัน ลัง ซึ่ง ามารถแบ่ง กได้ ลายแบบ เช่น การแตก

น่ (budding) ไบนารีฟิ ชนั (Binary fission) การง กใ ม่ (regeneration)

i ./iงอกออกมาอีกi .งอกอกี นดิ อ้าว ไดต้ ัวใหม่ซะง้นั

.
.

.
.
.::&ii.'๊ (.สiนtค่อยๆมีหน่องอกออก
.

Budding -

แบ่งนิวเคลียสแลว้ ก็คอด
เยอื่ หุ้มเซลลเ์ ข้า
อยากเพิม่ จำนวนจัง iii.2๋Diiะ.เพมิ่ จำนวนสารพนั ธะุกรรม
ก่อนอันดบั แรก > ได้เซลล์ใหม่แลว้ เยๆ่
i
iii.
. i

.

.. . .

.

.

.

..
..
.
.

.

Binary fisson # "

)

3'๋. ไ:ะ*5่'tr . . . ÷. :
.. . ..

. . .
. .

.. .
.
. . .
.
. . . \
..
.
.

. .

n สว่ นทีง่ อกออกมาใหม่
ไดด้ าวทะเลเพิ่มข้ึนอีก 1 ตัว
.it?pf.:.:/;%÷÷i.÷.. ÷. ถูกตัดขาดออกจากกนั
/ . .
. .
&๋tโก.ะะป #g.
. .

% ii. ii.÷8
7.
hns
.+๋% ÷
ะ
t ÷÷
.

Regeneration - 43

ระบบ ืบพนั ธแ์ุ ละการเจรญิ เติบโต

2. การ ืบพันธ์แุ บบอา ัยเพ (sexual reproduction) เป็นการเพมิ่ จำน นข ง ่งิ มีชี ิตโดย
ใชเ้ ซลล์ ืบพันธุ์ (sex cell รื gamete) ทำใ เ้ กิดค ามแปรผันข ง ง่ิ มีชี ิต

การปฏิ นธิ (fertitization) มายถึง การร มตั

ไข่ ของเซลล์ ืบพันธ์ุที่มขี นาดและรูปร่างต่างกัน เรียก ่า
การ บื พันธแุ์ บบ า ยั เพ ข ง ัต ์แบ่ง กเป็น 2 กลมุ่ คื เ เท โรแกมีต (heterogamete) โดยเซลล์ ืบพันธ์

2.1 กลุ่มที่มีอ ัย ะ ืบพันธุ์ทั้ง 2 เพ อยู่ในตั เดีย กัน รื ัต ์ที่เป็นกะเทย (hermaphrodite)
มีการปฏิ นธิ 2 แบบ คื

2.1.1 การปฏิ นธิในตั เอง (self fertilization) การเจริญข งเซลล์ ืบพันธุ์ทั้ง 2 ชนิดข ง

0i do.ET.int/ตั พ์ กน้จีะพร้มกนั จงึ ามารถปฏินธิในตัเงได้เช่นพยาธติัตดื
x/(,๋. ?!อสจุ ิ จะมีการปฏิ นธิ 2 ครั้ง คื ระ ่าง ุจิกับเซลล์ไข่
÷ ะ. เพ ผู้เรียก ่า ุจิ (sperm) เซลล์ ืบพันธ์ุเพ เมีย
.
เรียก ่า ไข่ (egg) เช่น ัต ์ และพืชทั่ ๆ ไป ในพืชด ก
!.
.. และ ุจิกับโพลาร์นิ คลีไ (polar nuclei) เรียก ่า

ปฏิ นธิซ้ น (double fertitization)

2.1.2 การปฏิ นธิขา้ มตั (cross fertilization) การเจรญิ ข งเซลล์ ืบพันธุท์ ้ัง 2 ชนิดข ง
ตั ์พ กนจี้ ะไมพ่ ร้ มกันจงึ มกี ารปฏิ นธขิ า้ มตั เช่น พลานาเรีย ไ ้เดื น

-n๘

*ไส้เดอื นมี 2 เพศในตัวเดยี ว แต่เวลาสบื พันธ์ุ จะตอ้ งเขา้ ค่กู ับตวั อื่นอยู่ดี

44

ระบบ บื พันธ์ุและการเจริญเตบิ โต

2.2 กลุ่มที่มีอ ัย ะ ืบพันธุ์อยู่แยกเพ ผู้เพ เมียกัน มักพบใน ัต ์ชั้น ูง มีการแยกเพ ใ ้เ ็นกนั
ย่างชดั เจน ซ่งึ มกี ารปฏิ นธิ ยู่ 2 ประเภท

2.2.1 การปฏิ นธิภายนอก (external fertilization) เป็นการผ มระ ่างไข่และตั ุจิ
ภายน กตั ข ง ัต ์เพ เมียเช่น กบเพ เมียปล่ ยไข่ กมาภายน ก แล้ เพ ผู้ปล่ ย
ุจิไปผ มกบั ไข่

>.E&E๋่?Y.?Aำ,:ญiญ'ื..๋ื.0'i.iii.: ฒู่i. ... ฒื่ - (2) อสจุ ิกบั ไขเ่ กดิ การปฏสิ นธิ
ะ ภายนอกรา่ งกายของกบตวั เมีย
.
i. ii.
.

.
.

.

.

. -

. .
.

ญื่iii. . ÷

. .

.
.

/÷ .

. . . .
. . .
.
÷"
.. .

"

(1) อสจุ ิและไขถ่ กู หล่งั
ออกมาภายนอกรา่ งกาย

2.2.2 การปฏิ นธิภายใน (internal fertilization) เป็นการผ มระ ่างไข่และตั ุจิภายใน
ตั ข ง ตั เ์ พ เมยี เชน่ คน

เ

ไขก่ บั อสุจเิ กิดการปฏิสนธิ1B (าไง.7Ej7FpgHG-?รg;!y;ร่างกายเพศหญงิ ไ

C๋บรเิ วณปกี มดลูกภายใน
"

+๋

2ณ_.. ÷÷

45

ระบบ ืบพนั ธแ์ุ ละการเจริญเติบโต

โครง รา้ งของอ ัย ะ บื พนั ธ์ุของคน

อ ัย ะ บื พันธเุ์ พ ชาย

ระบบการ บื พนั ธขุ์ งเพ ชายประก บด้ ย ัย ะ ลาย ย่างท่ที ำงาน มั พันธ์กัน

กระเพาะปสั สาวะ ต่อมสร้าง
น้ำเลย้ี งอสจุ ิ
¥ #ท่อปัสสาวะ
ตอ่ มลกู หมาก
*ฒ#ื๋อวัยวเัพศ ตอ่ มคาวเปอร์
หลอดเกบ็ อสุจิ

ถงุ หุ้มอนั ฑะ อันฑะ

- ถุงอัณฑะ (Scortum) ทำ น้าที่ ่ ุ้มลูก ัณฑะ ค บคุม ุณ ภูมิภายในใ ้พ เ มาะต่ การแบง่
เซลล์เพื่ ร้างเซลล์ ืบพันธ์ุ ปกติแล้ จะมี ุณ ภูมิต่ำก ่า ุณ ภูมิเฉลี่ยข งร่างกายประมาณ 3-5
ง าเซลเซยี

- อัณฑะ (Testis) เป็นต่ มรปู ไข่ 2 ต่ ม มี น้าที่ ร้างตั จุ ิ (Sperm) ซึ่งเปน็ เซลล์ ืบพันธุ์ และ
ผลิต ร์โมนเพ (รายละเ ียดในเรื่ งข งระบบต่ มไร้ท่ ) เพื่ การค บคุมลัก ณะต่างๆ ข งเพ
ชายเชน่ น ดเครา เ ยี ง โดย ากมีเพยี ง 1 ต่ มจะนบั ่าเปน็ ค ามผดิ ปกติ

ใน ัณฑะจะมี ล ด ร้าง ุจิ
(seminiferous tubules) จำน นมากมาย
มีกลุ่มเซลล์ ชื่ primordial germ cell
แบ่งตั แบบ mitosis ได้เซลล์ที่เรียก ่า
spermatogonia โดย spermatogonia จะ
แบ่งตั แบบ meiosis เรียกเซลล์นี้ ่า
primary spermatocyte ซึ่งจะแบ่งตั แบบ

K.M๋่:5N!HL.4๋ฐํ65!่POญ๋ื8!ฐํRQ่i:Ti๋MEN:54่ฐฏํ?VWX'๋่Y:[5OE=H\ะZ?"ฐL๋ํ!9่ฏ:tํQNH่7#5\HEUK58ะO่๋5R๋่:ฐํN:;:i /:meiosisIได้secondaryspermatocyte

และแบ่งตั แบบ meiosis II ได้ spermatid
อสุจิทถ่ี กู สร้างขนึ้ ภาภยาในพหตลดั อตดามสรขา้วงาองสุจิ

"

i. อ.. 0 <ก\ไ bโาะ:÷!2 ÷
. .
ร .
⑦
.

÷

✗

ซึ่งจะเจรญิ ต่ ไปเปน็ ตั ุจิ ÷:/ \

46

ระบบ บื พนั ธุ์และการเจรญิ เตบิ โต

ภาพแสดงการสร้างเซลล์สืบพันธ์เุ พศชาย

.K๋r ]๋
:ฐํ๋-_: K4Q5่ญQื่๋i7IK:่i!>!`.ฐiํ๋÷it:i: i^K๋่ะi:eL:5i่:ii Q๋i!Hi: อนัฑะ
.

:: iiii €ะ:÷ iะ÷ะ÷
ตดั ตามขวาง

i-.

หลอดสรา้ งอสุจิ

:
÷

@ฐKH:ํ๋:?a่ะ:.D!::it?A!??B K๋:⑧÷÷-
'
÷'O2nJ

น ะ:ฐง?ะ;:_ึ:C.่:!c .TTE่\ .! e ? ii. Sppermatogonium Mitosis
. i.

. ⑤2n

> . . Primary "⑧n Meiosis I
. . spermatocyte Meiosis II

.. . Secondary n
ร spermatocyte
.
.
:.
÷ .
. .

Spermatids- n ⑤n ⑤n ⑤n

tt !i. t
☒:÷÷
Q๋7ะSpermatozoa ะ de๋

47

ระบบ ืบพนั ธ์ุและการเจริญเติบโต

- ลอดเก็บตั อ ุจิ (Epididymis) ยู่ดา้ นบนข ง ัณฑะ มลี ัก ณะเป็นท่ เล็ก ๆ ขดไปมาเพื่ เก็บ
และพักตั จุ ใิ เ้ ติบโต

- ลอดนำตั อ ุจิ (Vas Deferens) เชื่ มต่ กับ ล ดเก็บตั ุจิ โดยทำ น้าที่ลำเลียง ุจิไป
เก็บไ ้ทตี่ ่ ม ร้างน้ำเล้ยี ง ุจิ

- ต่อม ร้างน้ำเลี้ยงอ ุจิ (Seminal Vesicle) ทำ น้าที่ ร้าง า าร ำ รับ ุจิ เช่น น้ำตาล
ฟรักโท (ที่ต้ ง ร้าง า ารใ ้เพราะ ุจิเป็นเซลล์ ิ ระ ที่แยก กจากร่างกายไม่ได้เชื่ มต่ กับ
ระบบเลื ดแล้ )

- ต่อมลูก มาก (Prostate Gland) ทำ น้าท่ี ลัง่ ารที่มฤี ทธิ์เป็นเบ ่ นๆ กมา เพื่ ปูทางใ ้
จุ ไิ ม่ตาย (เพราะต้ งใช้ทางเดนิ ร่ มกบั ปั า ะที่เปน็ กรด)

- ต่อมคา เปอร์ (Cowper's Gland) ยู่ติดกับต่ มลูก มาก ทำ น้าที่ ลั่ง าร ล่ ลื่นซึ่งมีฤทธิ์
เป็นด่าง เพ่ื ช่ ยลดค ามเป็นกรดภายในท่ ปั า ะและช่ งคล ดเพ ญงิ ขณะมเี พ ัมพันธ์

อะโครโซม อ ุจิ ประก บไปด้ ย ่ น ำคัญ 3 ่ น ได้แก่
ส่วนหวั
1. ่ น ั (Head) มีลัก ณะ
K๋f๋นิวเคลยีส สว่ นลำตัว รูปไข่ ภายในมีนิ เคลีย บรรจุไ ้เกื บ
ส่วนหาง เต็ม ทาง ่ น น้า ุดข ง ่ น ั จะมี
ไมโทคอนเดรีย ลัก ณะเป็นถุง เรียก ่า ะโครโมโซม
(acrosome) ซึ่งพัฒนามาจาก golgi
bodies มีเ นไซม์ซึ่ง ามารถย่ ย ลาย
ผนังเซลล์ข งไข่ เรียก ่า ไ ยาลูโรนิเด
( hyaluronidase) ร ื ไ โ ด ร ไ ล ติ ก

เ นไซม์ (hydrolytic enzyme) รื ไล

ซนิ (lysin)

2 . ่ น ล ำ ต ั ( Midpiece รื 3. ่ น าง (Tail รื Flagellum) เป็น
Middle piece) เป็น ่ นที่ต่ จาก ่ น ั ่ นข ง ล ดโปรตีน (microtubule) ที่ยื่น
มี mitochondria จำน นมากเรียงเป็น กมาจาก เซนตริโ ล มี น้าที่พัดโบกใ ้ ุจิ
เกลยี ทำ น้าท่ี ร้างพลงั งานใ ้กับ จุ ิ เคลื่ นทไี่ ปได้

*** ุจจิ ะเคลื่ นที่ได้ 1-3 มิลลเิ มตรต่ นาทเี ท่านั้น และจะมี ายุประมาณ 2-3 ชั่ โมงน ก 48

รา่ งกาย และ 24-48 ช่ั โมงภายในร่างกายเพ ญิง

ระบบ ืบพนั ธุแ์ ละการเจริญเตบิ โต

อ ัย ะ ืบพนั ธ์เุ พ ญิง

1. รังไข่ (Ovary) มีขนาดเล็ก 2 ัน ยู่คนละข้างข งมดลูก ทำ น้าที่ ร้างไข่และ ร์โมน
เพ ญิง โดยปกติจะมีการตกไข่ทุกๆ 28 ัน โดยแต่ละครั้งจะตกเพียงใบเดีย จากรังไข่แต่ละข้าง
ลบั กนั ทกุ เดื น

กลุ่มเซลล์ในรังไข่ที่เรียก ่า primordial germ cell แบ่งตั แบบ mitosis ได้ oogonium

รื oogonia (2n) และแบ่งเซลล์แบบ Miosis ได้ primary oocyte (2n) ซึ่งจะถูก ่ ุ้มด้ ย

primary follicle (มใี นผู้ ญงิ ทั่ ๆ ไปตงั้ แตเ่ กิด) ท่อนำไข่

i.เมื่ โตเป็น า FSH กระตุ้นใ ้

primary oocyte (2n) แ บ ่ ง เ ซ ล ล ์ แ บ บ

meiosis I ได้ secondary oocyte (n) และ
ๆ.FะiโWsาGf::ได้ first polar body n) ่ ุ้มด้ ย . ÷%
.
ฐํ\Graafian follicle (คื primary follicle ท่ี . .. .
่!!!.มันใ ญ่มากๆ) จะมีการ ร้าง ร์โมน . .
.
.
.

รังไข่ มดลูก

_ ชอ่ งคลอด

ZOOM ไขเ่ จรญิ ไปเร่ือยๆ Primary oocyte
iQง่:งiไFSH+LH จะทำใ ้ใ ้ไข่ตก ลังจากนั้น
estrogen ขึ้นมากระตุ้นใ ้ ร้าง LH โดย
follicle แล้ จะกลายเป็น corpus luteum &

0iii€ihi. .itซึ่งจะ ร้าง progesterone และ estrogen

่งผลใ ้ FSH และ LH ต่ำ (**ในต นนี้จะ
FSH ก็จะตำ่ ลง ๏Graafian follicle
-
%เมื่ ไข่ ลุด กจาก Graafian

. i \±

. .
.

.
.

ทำใ ้เยื่ บุผนังมดลูก endometrium นา Corpus albicans

เ มาะแกการฝังตั ข งเ มบริโ ) ๏\ Corpus luteum
ไขต่ กแล้ววววว

(secondary oocyte)

> ากไม่เกดิ การปฏิ นธิจะไม่มีการฝังตั >> ากเกิดการปฏิ นธิ secondary oocyte

corpus luteum จะฝ่ เป็น corpus albicans จะมีการแบ่งเซลล์แบบ meiosis II ได้เป็นเซลล์

ง่ ผลใ ้ progesterone และ estrogen ตำ่ เยื่ Ootid พัฒนาไปเป็น เซลล์ไข่ (ovum) 1 เซลล์

บุผนังมดลูก endometrium ลุด กเป็น และ secondary polar body 1 เซลล์ จากนั้น

ประจำเดื น จะมีการร มตั ระ ่างนิ เคลีย ข ง ุจิกับ

นิ เคลีย ข งเซลล์ไข่เกิดเป็นไซโกตซึ่งจะมีการ

แบ่งเซลล์แบบ mitosis เพื่ เพิ่มจำน นเซลล์

และเคล่ื นท่ีไปฝังตั ท่ีผนังมดลูก 49

ระบบ ืบพนั ธ์แุ ละการเจรญิ เติบโต

ภาพแสดงการสรา้ งเซลลส์ บื พันธ์เุ พศหญิง

I. H otoOotid n??ก่อนปฏิสนธิ 2n Oogonium

2n Primary oocyte Mitosis

Secondary oocyte n First polar Meiosis I
body Meiosis II
•n

Second polar n Polar body

body n n

หลังปฏิสนธิ !

Ovum

แผนภาพเปรียบเทยี บการเปลีย่ นแปลงของ ฟอลลเิ คลิ ในรังไข่ ฮอร์โมน และผลังมดลกู

Secondary ไขต่ ก Corpus
oocyte luteum

J① i.÷
Primary Corpus albicans
oocyte
K
^๋DI์๏
รังไ ่ข lar r r t nmt it tnFSH

Primary Graafian
follicle follicle

LH Progesterone

Estrogen

ฮอร์โมน

ผ ันงมด ูลก

50

วนั ท่ี 1 14-2 - > 28

ระบบ บื พันธ์แุ ละการเจริญเตบิ โต

TT2. ท่อนำไข่ (Oviduct) รื ปีกมดลูก (Fallopian
:-. . . Tube) เป็นทางเชื่ มต่ ระ ่างรังไข่ทั้ง งข้างกับ

มดลูก ทำ น้าที่เป็นทางผ่านข งไข่ที่ กจากรังไข่เขา้ ู่
.;kๆf๋iา?บ.pงif.::e,Nm๋6i. . " %. "
.
.k๋..
.
.÷

มดลูก และเป็นบริเ ณท่ี จุ ิจะเขา้ ปฏิ นธกิ บั ไข่

3. มดลูก (Uterus) ภายในเปน็ โพรง ำ รบั ร งรับ
การฝังตั ข งตั ่ นจนถึงกำ นดคล ด ถ้ามีไข่ตก

iii. ผนังข งมดลูกจะมี ล ดเลื ดมา ล่ เลี้ยงจำน นมาก

ากไม่มีการฝงั ตั ข งเ มบรโิ ผนังมดลูกท่ี น้าๆ นี้จะ

ลดุ กเป็นประจำเดื น

การตง้ั ครรภ์

เมื่ มีการฝังตั ข งเ มบริโ บริเ ณ endometrium เข้า ู่การตั้งครรภ์และการเจริญเติบโต

ต่ ไป
เอมบรโิ อฝังตัว

itTT.fi :n.i?nะ?ะ)::::!แgiะfญตSืrก๋f:.:ที่ผนังมดลกู
- สส

.

. .
. .

:\ k๋ .

Fe
การเจรญิ เติบโต ZOOM t fii . i.iZOOM e.
.

การเจริญเติบโตข งตั ่ น ลังจากการปฏิ นธิข ง ิ่งมีชี ิตชั้น ูงโดยทั่ ไป จะมีการเจริญ

ยู่ 4 ระยะ ดังน้ี

1. คลีเ จ (cleavage) เป็นกระบ นการที่ ญื้L
ไซโกตมีการแบ่งเซลล์แบบไมโทซิ ย่างร ดเร็
ทำใ ้ได้เ ็มบริโ ที่มีจำน นเซลล์เพิ่มขึ้น แต่
ขนาดข งแต่ละเซลล์เล็กลง เมื่ ิ้น ุดระยะคลี

เ จจะได้เ ็มบริโ ที่ประก บด้ ยเซลล์จำน น เพม่ิ จำนวนเซลล์
อยา่ งรวดเรว็
มาก

ftp.yii-
2. บลา ทูเลชัน (blastulation) เซลล์
ข งเ ็มบริโ มีการจัดเรียงตั เป็นชั้น ยู่ร บ
น ก ตรงกลางเป็นช่ ง ่างที่มีข งเ ล บรรจุ
ยู่เต็มเรียก ่า บลา โทซลี (blastocoel) เรียก
ตรงกลาง เ ม็ บริโ ระยะนี้ ่า บลา ทูลา (blastula) 51

เปน็ ช่องวา่ ง

ระบบ ืบพนั ธแ์ุ ละการเจรญิ เตบิ โต

3. แก ทรูเลชัน (gastrulation) เป็น ญื๋Q้uะi]Lr:ำKrNs่t๋!งM blastulation
กระบ นการที่กลุ่มเซลล์ชั้นน กบุ๋มตั เข้าไปข้าง
ใน เกิดเป็นช่ ง ่างภายในเ ็มบริโ เกิดเป็น ÷-
เนื้ เยื่ 3 ชั้น (germ layer) คื เอกโทเดิร์ม
(ectoderm), เมโซเดิรม์ (mesoderm) และเอน
โดเดิร์ม (endoderm) เรียกเ ็มบริโ ระยะนี้ ่า

แก ทลู า (gastrula) เนอ้ื เย่อื ม้วนเขา้ เกดิ เป็นช่องวา่ ง
ลำตัวและก่อใหเ้ กิด gem layer

Mesoderm

0A @@. . Endoderm ④
- Ectoderm
.

4. ออร์แกโนเจเนซิ (organogenesis) เป็นกระบ นการที่เนื้ เยื่ ทั้ง 3 ชั้นข งเ ็มบริโ มี
พฒั นาการไปเปน็ ัย ะต่างๆ

การเจรญิ เติบโตของกบ

ตั ่ น (larva) ข งกบที่ฟัก กจากไข่ จะเรียก ่า ลูก ๊ ด และเมื่ เ ลาผ่านไปลูก ๊ ดจะมี
การเปล่ียนแปลงรูปร่างลัก ณะการดำรงชี ิต ลายคร้ัง จนกระท่งั ท่มี ีลัก ณะเ มื นกับพ่ แม่ เรียก
กระบ นการเจริญเติบโตแบบเปลี่ยนแปลงเป็นข้ันๆ นี้ ่า เมทามอร์โฟซิ (metamorphosis)
( มายค าม ่าลกู ทเี่ กดิ ใ มจ่ ะไม่เ มื นพ่ แม่ ต้ งเจรญิ ไป กั พักจงึ จะเ มื นพ่ และแม่

น กจากกบแล้ ยังมี ิ่งมีชี ิต ่ืนๆ ที่มีการเจริญเติบโตแบบ เมทาม ร์โฟซิ ามารถแบ่ง ก

ได้ ดงั น้ี

i:v:๋HEะVN&n:÷Hi:L_ะO๋ะwRY§xsะUI!HVE|HPQ:๋_Uิ÷}x:S_}:VEW}T:Vไ เตัอ่อน(naiad)=>ตัเต็มัย(adult)1. การเปลี่ยนแปลงรูปร่างแบบไม่ :*%zL{์๋

มบรู ณ์ (incomplete metamovphosis) เช่น

แมลงป ชปี ะขา กบ ซึ่งตั ่ นจะ า ัย ยู่ใน

น้ำ ใช้เ งื กในการ ายใจ เมื่ เป็นตั เต็ม ัยจะ ตัวเต็มวัย i. - WE_~่Hi_iะ!:ะi ?ไข่ :

า ัย ยู่บนบก ใช้ท่ ลมในการ ายใจ การ อาศยั บอนาบศยักใ/นในนน้ำ้ำ :÷: : ÷ ÷

÷

เจริญเติบโตมี 3 ขั้นต น คื ไข่ (egg) => ..:::

. ตัวอ่อน
.

.. . .

.

52

หนอนu๋" ดักแด้ ระบบ บื พนั ธแ์ุ ละการเจริญเตบิ โต

ไข่ "" 2. การเปลีย่ นแปลงรูปร่างแบบ มบูรณ์
(complete metamorphosis) เช่น ผีเ ื้
X-2่ตวั เต็มวยั ยุง แมลง ัน มด แมลง ี่ ผึ้ง ต่ ด้ ง
ม ด มัด การเจริญเติบโตมี 4 ขั้นต น
คื ไข่ (egg) => ตั นอน (larva) =>
ดกั แด้ (pupa) => ตั เต็ม ัย (adult)

.

.

การเจรญิ เติบโตของไก่

เปลือกไข่ เป็นชั้นที่ ยู่น ก ุดข งไข่ไก่ ทำ น้าที่ป้ งกัน ันตราย และป้ งกันการ ูญเ ียน้ำ

ข งเซลลไ์ ข่ ภายในมีเ ม็ บริโ ถกู ่ ุม้ ด้ ยถุงต่างๆ คื ถุงน้ำครำ่

ถุงน้ำคร่ำ (amnion) เป็นถุงชั้นใน มี แอลแลนทอยส์

/ \ข งเ ล บรรจุ ยู่ ทำ น้าที่ป้ งกันการ \

กระทบกระเทื นและป้ งกันไม่ใ ้เ ็มบริโ ไข่แดง
แ ้ง
.เปลอื กไข่ .
แอลแลนทอย ์ (allantois) เป็นถุง

ฒื ①ช้ันน ก ทำ นา้ ทีแ่ ลกเปลยี่ นแก๊ กับภายน ก

เพราะมี ล ดเลื ดฝ ย ยู่โดยร บ และเก็บ

.ข งเ ียประเภทกรดยูริก ะ มไ ้จนกระท่ัง
ตัวออ่ น
เ ม็ บรโิ กจากไข่

ถุงไข่แดง (yolk sac) เป็นแ ลง่ า ารใ ก้ ับตั ่ นข งตั ่ นเพ่ื ใชใ้ นการเจรญิ เติบโต ่ น
บรเิ ณจุด ีแดงเล็กๆ เป็นไซโกตซ่งึ จะเจรญิ ไปเป็นเ ็มบริโ ต่ ไป

เมื่ เ ม็ บริโ นี้เจริญเติบโตเต็มทีก่ ็จะฟัก กจากไข่ แล้ เจรญิ เติบโตเป็นตั เต็ม ัยต่ ไปโดยไม่
มกี ารเปล่ียนแปลงแบบเมทามอรโ์ ฟซิ

① ①ZOOM * °*

*

Cleavage ของไก่ทเี่ กดิ บรเิ วณไขแ่ ดง

53

ระบบ ืบพันธแ์ุ ละการเจรญิ เติบโต

การเจรญิ เติบโตของคน f.i:.iใit.?นะ.Mii..ฐผiฺ.Mะ.,:ZOOM

เมื่ ไข่ผ มกับ ุจิที่บริเ ณท่ นำไข่
่ นต้น บริเ ณ ั ข ง ุจิ จะมีถุง โคโซม

(arcosome) ย่ ยผนังข งไข่ ทำใ ้นิ เคลีย ท่ี\(2) ปเลพอ่ อื่ ยยสอ่ ายรสจลากายถผุงนอะงั โไคขโ่ ซม .(3) นวิ เคลยี สอสุจิว๊าาา โดนแซงหน้าซะแลว้
ยู่บริเ ณ ั ข ง ุจิเข้าไปในไข่ได้ ลังจาก เคล่ือนทไ่ี ปหาไข่ อดเลย !!!!!!!!!!!!
นั้นเซลล์ไข่จะมีการ ร้างผนัง น้าขึ้นเพื่ | F์_÷÷ 0๋ j.it..
|
o~ma-si.Qlii.ป้ งกันไม่ใ ้ จุ ติ ั ่นื ๆ มาปฏิ นธิ กี ครงั
7

ไข่ทีร่ อผสม

*ไข่ท่ปี ฏิสนธแิ ลว้ จะสรา้ ผนังท่แี ขง็ แรง
ไมใ่ หอ้ สจุ ติ วั อ่ืนมาปฏิสนธอิ ีก
:iyf |(1) อสุจเิ คลอ่ื นทีไ่ ปหาไข่ (4) เป็นไซโกต

ลังจากเกิดการผ มระ า่ ง ุจิกับไข่ แล้ เรียกเซลล์น้ี ่า ไซโกต (zygote) มีโครโมโซมเป็น
2n จะมีการแบ่งเซลล์ เป็นเ ็มบริโ ในระยะต่างๆ (cleavage, blastulation, gastrulation และ
organogenesis) germ layer 3 ชั้น ได้แก่ ectoderm, mesoderm และ endoderm จะเจริญไปเป็น

ยั ะตา่ งๆ ดังนี้

ectoderm เปน็ ่ นที่ปกคลุมร่างกาย, ระบบประ าท, ต่ ม ม กไต ่ นใน, ารเคลื บ
ฟนั ,เลน ์ตา

ระบบต่างๆ ในร่างกาย กล้ามเนื้ กระดู นังแท้ เนื้ ฟัน เนื้ เยื่ เกี่ย พัน ต่ ม
mesoderm ม กไต ่ นน ก

endoderm ต่ มต่างๆ ในร่างกาย ทางเดิน า าร ทางเดิน ายใจ กระเพาะปั า ะ ตับ
และตับ ่ น

เมื่ ตั ่ นมี ายุ 8-10 ัปดา ์ ก็จะ ิ้น ุดระยะเ ็มบริโ (เพราะมี ัย ะครบ มดแล้ )

ลงั จากนั้นจะเรียก ่าระยะ ฟีตั ซงึ่ จะมเี ยื่ ้มุ ทารก (Fetal membrane) ข้นึ มา และเกิดการพัฒนา

ข 0ง #ัย ะ0ตา่ งๆ 0Y⑦→ ⑧ ¥ \

" &
ะ
±
& ¥ ¥.IE -
- - Q๋ 54

. -

ระบบ บื พนั ธแ์ุ ละการเจริญเตบิ โต

เย่อื ุ้มทารก (Fetal membrane)
1. ถุงไขแ่ ดง (Yolk sac) ใ ้ า ารในช่ งแรก ๆ ต่ มาไมท่ ำ นา้ ทีใ่ ด ๆ
2. ถุงน้ำคร่ำ (Amnion) ป้ งกันการกระทบกระเทื นใ ้แก่ทารก ช่ ยค บคุม ุณ ภูมิ จะ

แตก ก่ นคล ดเรียก ่าน้ำทูน ั เปรียบเ มื นลิ้มข งเ ล (hydrostatic wedge) ช่ ยใ ้คล ด
ะด ก รื เทียบได้กับถุงไข่แดง (ใ ้ า าร) และแ ลแลนท ย ์ (แลกเปลี่ยนแก๊ และขับถ่ายข ง
เ ีย) ในเ มบริโ ไก่

3. คอเรียน (Chorion) เจรญิ เปน็ ่ น นง่ึ ข งรก
4. แอลแลนทอย ์ (Allantois) เจรญิ เปน็ ่ น นึง่ ข งรก

ถุงนำ้ ครำ่ สายสะดอื
รก

⑤K่f๋นำ้ครำ่
คอเรีย ถงุ ไข่แดง

5. รก (Placenta) ทำ น้าที่ใ ้ า ารแก่ทารก, แลกเปลี่ยนแก๊ , ขับถ่ายข งเ ีย และ ร้าง
ร์โมน HCG กับ Progesterone ดังนั้น รกจึงเทียบกับลําไ ้เล็ก (แ ล่งดูดซึม า าร) ป ด
แลกเปล่ยี นแก๊ และไต (ขบั ข งเ ยี )

6. าย ะดอื (Umbilical cord) เปน็ โครง ร้างตดิ ต่ ระ า่ งทารกกับรก ภายในมี ล ดเลื ด
3 เ ้น ประก บไปด้ ย เ ้นเลือด vein 1 เ ้นนำเลื ดแดงและ า ารมาใ ้ลูก และมี เ ้นเลือด
artery 2 เ น้ นำเลื ดดำ และข งเ ยี กจากลกู ไป ู่แม่

55

แบบฝกึ ดั ระบบ ืบพนั ธ์ุ

1. ลกู แฝด เกิดจาก าเ ตุใดได้บ้าง จงอธบิ ายใ เ้ ข้าใจ
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

2. จงใ ้ค าม มายของการเจรญิ เติบโตแบบ Metamorphosis
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

3. ในกระบ นการ ร้างอ ุจขิ องเพ ชาย ากมี เปอร์มาโทโกเนยี ม 10 เซลล์ ใน 1 งรอบของการ
ร้างเซลล์ ืบพนั ธ์ุ จะ ามารถ ร้างอ จุ ิได้ก่ีตั
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

4. ยาคมุ กำเนดิ มีผลต่อการต้ังครรภอ์ ย่างไร
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

5. จงใ เ่ ครอ่ื ง มายถูก ( / ) น้าขอ้ ค ามทถ่ี ูกต้อง ใ เ่ ครือ่ ง มายผดิ (X) นา้ ขอ้ ค ามท่ีไม่
ถูกต้อง พรอ้ มคำอธิบาย
………5.1 ัต ์ตั ใ ม่ที่เกิดจากการ ืบพันธุ์แบบไม่อา ัยเพ มีลัก ณะรูปร่างและข้อมูลทาง

พนั ธกุ รรมเ มือนกบั ตั ์ตั เดิมทกุ ประการ

………5.2 การแตก น่อและการงอกใ ม่เป็นการ ืบพันธุ์แบบไม่อา ัยเพ โดย ัต ์มีการแบ่ง
เซลลแ์ บบไมโทซิ เพ่อื ร้างเซลล์ ืบพนั ธุ์

………5.3 การ ืบพันธุ์แบบอา ัยเพ เกิดจากการปฏิ นธิระ ่างเซลล์ ืบพันธุ์เพ ผู้และเซลล์
บื พันธุ์เพ เมยี โดย ามารถเกดิ ได้ทั้งภายนอกและภายในรา่ งกายของ ัต เ์ พ เมยี

56

………5.4 ไ ้เดือนดนิ เป็นกะเทย เซลลไ์ ขแ่ ละ เปริ ์มของไ เ้ ดือนดนิ ท่ี ร้างจากตั เดีย กัน ามารถ
ปฏิ นธิกนั เองได้

………5.5 ในกระบ นการ รา้ ง เปริ ม์ เปอรม์ าโทไซต์ระยะแรกจะมีโครโมโซมเป็นแฮพลอยด์
………5.6 การเจาะของ เปิร์มที่ผิ เซลล์โอโอไซต์ระยะที่ องภายในท่อนําไข่กระตุ้นทำใ ้เกิดการ

แบง่ เซลลต์ อ่ ได้เปน็ เซลลไ์ ข่
………5.7 ในเพ ญงิ มีการ ร้างโอโอโกเนยี มจำน นมากตั้งแตเ่ กิดและไมม่ กี าร รา้ งเพ่ิมเติมอีก
………5.8 คอร์ปั ลูเทียมในรังไข่ของเพ ญิงเป็นเนื้อเยื่อที่เปลี่ยนแปลงมาจากฟอลลิเคิลที่

เจริญเตบิ โตเต็มท่ี ลังโอโอไซตร์ ะยะท่ี อง ลุดออกไปแล้
………5.9 ในเพ ญงิ ถา้ เซลล์ไข่ไม่ไดร้ ับการปฏิ นธจิ ะมีประจำเดือนซ่ึงเกิดจากการ ลายของเย่ือ

บุของท่อนําไข่
………5.10 การที่ เปิร์มเจาะเข้าไปในโอโอไซต์ระยะที่ องจะทำใ ้เยื่อ ุ้มเซลล์มีการเปลี่ยนแปลง

เพอ่ื ป้องกันการเจาะเขา้ ไปของ เปิร์มอ่ืน

57