SAINS NOTA TINGKATAN 1

51 BAB 4 Standard Kandungan 4.6 Kemandulan dan pencegahan kehamilan Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN STM PBD 4.8 Penyelidikan tentang pembiakan manusia Research on human reproduction KBAT 1 Berikan peralatan, bahan atau kaedah yang digunakan dalam pencegahan kehamilan. Pilih jawapan yang betul untuk menerangkan fungsinya. TP4/KBAT Give the devices, substances or methods used in birth control. Choose the correct answers to explain their functions. Spermisid Ligasi Implan Kondom Pil perancang keluarga Spermicide Ligation Implant Condom Contraceptive pills Alat kontraseptif dalam uterus (IUCD) Vasektomi Intrauterine contraceptive device (IUCD) Vasectomy Peralatan/Bahan/Kaedah Device/Substance/Method Fungsi Function (a) Alat yang diletakkan di dalam uterus perempuan A device placed inside the uterus of a female Alat kontraseptif dalam uterus (IUCD)/Intrauterine contraceptive device (IUCD) Untuk menghalang (persenyawaan, penempelan embrio, pengovulan). To prevent the (fertilisation, implantation of an embryo, ovulation). (b) Pil mengandungi hormon yang dimakan oleh perempuan Pills containing hormones that is taken by a female Pil pencegah hamil Contraceptive pills Untuk menghalang (pengovulan, persenyawaan, penempelan embrio). To prevent (ovulation, fertilisation, implantation of an embryo). (c) Sarung getah yang dipakai pada zakar lelaki A rubber sheath worn on the penis of the male Kondom/Condom Untuk menghalang sperma daripada memasuki (serviks, ovari, uterus, faraj). To prevent sperms from entering the (cervix, ovary, uterus, vagina). (d) Sejenis gel yang disapu pada faraj perempuan A gel applied on the vagina of the female Spermisid/Spermicide Untuk membunuh (ovum, sperma) yang memasuki (serviks, tiub Falopio, uterus, faraj). To kill (ovum, sperms) that enter the (cervix, Fallopian tube, uterus, vagina). (e) Tiub kecil mengandungi hormon yang dimasukkan ke dalam kulit lengan atas Small tube containing hormones that is inserted under the skin of the upper arm Implan/Implant Untuk menghalang (pengovulan, persenyawaan, penempelan embrio). To prevent (ovulation, fertilisation, implantation of an embryo). Buku teks m/s 115 – 118

52 BAB 4 Peralatan/Bahan/Kaedah Device/Substance/Method Fungsi Function (f) Duktus sperma dipotong dan diikat hujungnya The sperm ducts are cut and tied up Vasektomi/Vasectomy Duktus sperma Sperm duct Testis/Testes Untuk menghalang sperma daripada bergerak keluar dari (uretra, testis) ke (uretra, testis). To prevent sperms from moving out from the (urethra, testis) into the (urethra, testes). (g) Tiub Falopio dipotong dan diikat hujungnya The Fallopian tubes are cut and tied up Ligasi/Ligation Ovari Ovary Tiub Falopio Fallopian tube Untuk menghalang (ovum, sperma) daripada memasuki (serviks, uterus, tiub Falopio, faraj). To prevent (ovum, sperms) from entering the (cervix, uterus, Fallopian tubes, vagina). 2 Seseorang lelaki atau perempuan yang tidak mempunyai anak dikatakan mandul. TP2 A male or female who cannot have children is said to be sterile. (a) Tandakan ( ✓ ) sebab-sebab yang mungkin berlakunya kemandulan pada lelaki. Tick ( ✓ ) the possible causes of sterility in the male. ✓ Tiada sperma atau sperma terlalu sedikit No sperms or too few sperms Berlebihan rembesan hormon seks Excessive secretion of sexual hormones ✓ Sperma tidak matang atau mati terlalu awal Immature sperms or the sperms die too early ✓ Kerosakan testis atau duktus sperma Damage to the testes or sperm duct (b) Tandakan ( ✓ ) sebab-sebab yang mungkin berlakunya kemandulan pada wanita. TP2 Tick ( ✓ ) the possible causes of sterility in the female. ✓ Kitar haid tidak teratur Irregular menstrual cycle ✓ Tiub Falopio tersumbat Blocked Fallopian tube ✓ Ovum tidak matang atau mati terlalu awal Immature ova or ova die too early ✓ Pengovulan tidak berlaku No ovulation Serviks tersumbat Blocked cervix ✓ Ketidakseimbangan hormon Hormone imbalance 3 Padankan cara-cara untuk mengatasi kemandulan dengan penerangannya. TP2 Match the ways to overcome sterility with the explanation. Cara Way (a) Nutrisi Nutrition (b) Persenyawaan in vitro In vitro fertilisation (c) Rawatan hormon Hormone treatment (d) Pembedahan Surgery Penerangan Explanation Untuk meningkatkan penghasilan sperma atau ovum. To increase the production of sperms or ova. Membetulkan bahagian kecacatan organ pembiakan. Rectify the deformity of the reproductive organ. Mengambil makanan berkhasiat yang kaya dengan vitamin dan mineral. Taking nutritious food which is rich in vitamins and minerals. Persenyawaan sperma dan ovum dilakukan di luar badan dan embrio yang terhasil dimasukkan ke dalam uterus perempuan (bayi tabung uji). Fertilisation of the sperm and the ovum is conducted outside the body and the embryo produced is put into the female’s uterus (test tube baby). Praktis Kendiri

53 BAB 4 (a) Memerhatikan dan mengenal pasti struktur bunga To observe and identify the structure of a flower (b) Memerhatikan ovul dan butir debunga To observe the ovules and pollen grains Bunga raya (atau bunga lain), pita selofan, pisau cukur, kanta pembesar (kanta tangan), mikroskop Hibiscus flower (or other flowers), sellotape, razor blade, magnifying glass, microscope 1 Buat satu keratan membujur sekuntum bunga (contoh bunga raya). Cut a longitudinal section of a flower (for example a hibiscus flower). 2 Lekatkan hasil keratan bunga tersebut di ruang yang disediakan dengan pita selofan dan labelkan bahagian-bahagian bunga itu. (Anda boleh melekat bunga pada sehelai kertas dan kemudian lekatkannya pada muka surat ini jika ruang tidak mencukupi.) Place the cut flower in the space provided. Tape it with sellotape and label the parts of the flower. (You may stick your flower on a piece of paper and then attach it to this page if the space provided is not enough.) Pistil (organ betina)/Pistil (female organ) Ovul/Ovule Stigma/Stigma Stamen (organ jantan)/Stamen (male organ) Ovari/Ovary Sepal/Sepal Tangkai bunga/Flower stalk Stil/Style Ranggi/Petal Filamen/Filament Anter/Anther Stigma Stigma Anter Anther Stamen (organ jantan) Stamen (male organ) Pistil (organ betina) Pistil (female organ) Filamen Filament Stil Style Ovari Ovary Ovul Ovule Tangkai bunga Flower stalk Sepal Sepal Ranggi Petal Struktur bunga/The structure of a flower 1 Apakah bahagian tumbuhan yang menghasilkan biji benih untuk pembiakan? TP1 What is the part of the plant which produces seeds for reproduction? Bunga/The flower 2 Namakan bahagian-bahagian jantan bunga, iaitu stamen. TP1 Name the parts of a stamen which is a male reproductive organ. Anter/Anther dan/and filamen/filament . 3 Namakan bahagian-bahagian betina bunga, iaitu pistil. TP1 Name the parts of the pistil which is a female reproductive organ. Stigma/Stigma, stil/style dan/and ovari/ovary . Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Perbincangan Standard Kandungan 4.7 Pembiakan tumbuhan Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 4.9 Struktur bunga The structure of a flower KBAT Buku teks m/s 120 Aktiviti 4.7 Stigma Stigma Anter Anther Stamen (organ jantan) Stamen (male organ) Pistil (organ betina) Pistil (female organ) Filamen Filament Stil Style Ovari Ovary Ovul Ovule Tangkai bunga Flower stalk Sepal Sepal Ranggi Petal

54 BAB 4 4 Nyatakan bahagian bunga berdasarkan fungsi dalam jadual di bawah. TP2 State the parts of the flower based on the functions in the table below. Bahagian bunga Parts of the flower Fungsi Function (a) Ranggi Petal Menarik perhatian serangga untuk pendebungaan Attracts insects for pollination (b) Sepal Sepal Melindungi bunga pada peringkat kudup Protects the flower during the bud stage (c) Filamen Filament Memegang anter Holds the anther (d) Anter Anther Menghasilkan butir debunga Produces pollen grains (e) Debunga Pollen Mengandungi gamet jantan/sel pembiakan jantan Contains the male gamete/male reproductive cell (f) Stigma Stigma Menerima butir debunga Receives pollen grains (g) Stil Style Memegang stigma untuk menerima debunga Holds the stigma to receive the pollen (h) Ovari Ovary Menghasilkan ovul Produces ovules (i) Ovul Ovule Mengandungi gamet betina/sel pembiakan wanita Contains the female gamete/female reproductive cell 5 Apakah jenis gamet yang terkandung dalam butir debunga dan ovul? TP1 What types of gametes are contained in a pollen grain and an ovule? (a) Butir debunga/Pollen grain: Gamet jantan/Male gamete (b) Ovul/Ovule : Gamet betina/Female gamete 6 Fazrul memerhatikan permukaan stigma yang melekit dan sesetengah butir debunga yang berduri kasar atau tajam. Terangkan pemerhatian Fazrul tersebut. TP3/KBAT Fazrul observed the stigma surface which is sticky and some pollen grains which have rough or sharp, thorny surfaces. Explain the observations of Fazrul. Untuk membolehkan butir debunga melekat pada stigma bunga. To enable the pollen grains to stick onto the stigma of a flower. 1 Organ jantan bunga adalah stamen yang terdiri daripada filamen dan anter . The male organ is the stamen and it consists of a filament and anther . 2 Organ betina bunga adalah pistil yang terdiri daripada stigma , stil dan ovari . The female organ is the pistil and it consists of a stigma , style and ovary . Kesimpulan Praktis Kendiri MESTI BACA! Bunga uniseks ialah bunga yang hanya mengandungi stamen atau pistil. (Contoh: bunga betik dan jagung). Bunga biseks mempunyai kedua-dua stamen dan pistil dalam bunga yang sama (Contoh: bunga keembung dan bunga raya). Unisexual flowers are flowers which only have stamen or pistil (examples: papaya dan maize flowers). Bisexual flowers have both stamen and pistil in the same flower (examples: balsam and hibiscus flowers).

55 BAB 4 1 Apakah yang dimaksudkan dengan pendebungaan? TP2 What is meant by pollination? Proses pemindahan butir debunga dari anter ke stigma . Process of transferring pollen grains from the anther to the stigma . 2 Bezakan pendebungaan sendiri dan pendebungaan kacuk. TP4/KBAT Differentiate the self-pollination and cross-pollination. Lebih More Kurang Less Tinggi High Pokok sama Same plant Rendah Low Pokok berlainan Different plants Bunga sama Same flower Ciri-ciri Characteristics Pendebungaan sendiri Self-pollination Pendebungaan kacuk Cross-pollination (a) Tempat berlaku Place it occurs Bunga sama, pokok sama Same flower, same plant Pokok berlainan Different plants (b) Kepelbagaian pada tumbuhan baharu/Variety in new plants Kurang Less Lebih More (c) Kualiti biji benih atau buah yang terhasil/The quality of the seeds or fruits produced Rendah Low Tinggi High (d) Rintangan terhadap penyakit pada anak pokok Resistance to disease in new plants Rendah Low Tinggi High 3 Kelebihan pendebungaan kacuk membolehkannya diaplikasikan secara meluas dalam bidang pertanian. Wajarkan penggunaan pendebungaan kacuk dalam bidang pertanian. TP5/KBAT The advantages of cross-pollination enable it to be widely applied in the field of agriculture. Justify the uses of the cross-pollination in agriculture. Bermutu Quality Matang Mature Meningkatkan Increase Kepelbagaian Variety Rintangan Resistant Pendebungaan kacuk digunakan untuk meningkatkan pengeluaran tanaman, untuk memperoleh tanaman yang lebih bermutu , untuk memperoleh tanaman yang mempunyai rintangan terhadap perosak dan penyakit, untuk memperoleh hasil tanaman yang matang lebih awal dan untuk memperoleh kepelbagaian pada tumbuhan baharu. Cross-pollination is used to increase yields of crops, obtain crops with higher quality , obtain crops that are resistant to pests and diseases , obtain crops that mature earlier and obtain variety in new plants. Praktis Kendiri Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 4.10 Pendebungaan sendiri dan pendebungaan kacuk Self-pollination and cross-pollination KBAT Pokok padi/Paddy plant Buku teks m/s 121 – 122, 125 – 126

56 BAB 4 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN 4.11 Agen pendebungaan The pollinating agents KBAT Penemuan Inkuiri PBD 1 Tandakan ( ✓ ) agen-agen pendebungaan. Tick ( ✓ ) the pollinating agents. ✓ Air Water Tanah Soil ✓ Angin Wind ✓ Serangga/Burung Insects/Bird 2 Bandingkan ciri-ciri bunga. Compare the characteristics of flowers. Bunga yang didebungakan oleh haiwan (serangga atau burung) Flowers pollinated by animals (insects or birds) Bunga yang didebungakan oleh angin Flowers pollinated by wind Ciri-ciri Characteristics Agen pendebungaan/Pollinating agents Haiwan (serangga/burung) Animals (insects/birds) Angin Wind 1 Saiz bunga/Size of the flower Besar/Big Kecil/Small 2 Warna/Colour Cerah/Bright Putih atau pudar/White or dull 3 Bau/Scent Berbau wangi/Fragrant Tidak berbau/No fragrance 4 Filamen/Filament Pendek/Short Panjang/Long 5 Stigma/Stigma Melekit/Sticky Berbulu/Hairy 6 Anter/Anther Kecil/Small Besar/Big 7 Tangkai/Stalk Pendek/Short Panjang/Long 8 Nektar/Nectar Ada/Present Tiada/Absent 9 Bilangan dan ciri butir debunga Quantity and characteristics of pollen grain Sedikit dan melekit Small quantity and sticky Banyak dan ringan Large quantity and light Galeri Info Galeri Info Air ialah agen pendebungaan bagi tumbuhan akuatik seperti teratai. Water is the pollinating agent of aquatic plants such as the lotus. Buku teks m/s 123 – 124 Bunga matahari Sunflower Bunga melor Jasmine flower Bunga raya Hibiscus flower Bunga jagung Maize flower Bunga lalang Lallang flower

57 BAB 4 1 Terangkan proses persenyawaan pada tumbuhan. TP4/KBAT Explain the fertilisation in plants. Persenyawaan Ovul Melekit Gula Buah Fertilisation Ovule Sticky Sugary Fruit Gamet jantan Gamet betina Zigot Bercantum Bijih benih Male gamete Female gamete Zygote Fuses Seed Butir debunga Pollen grain Tiub debunga Pollen tube Ovul Ovule (a) Stigma adalah melekit dan mengandungi larutan gula untuk perkembangan butir debunga. The stigma is sticky and has a sugary solution for the pollen grains to develop. (b) Tiub debunga membawa gamet jantan dan tumbuh ke arah ovul yang mengandungi gamet betina . The pollen tube carries the male gamete and grows towards the ovule , which contains the female gamete . (c) Persenyawaan berlaku apabila tiub debunga tumbuh ke dalam ovul. Gamet jantan dalam tiub debunga bercantum dengan gamet betina dalam ovul . Zigot terbentuk. Ovul berkembang menjadi biji benih manakala ovari berkembang menjadi buah . Fertilisation occurs when the pollen tube grows into the ovule. The male gamete in the pollen tube fuses with the female gamete in the ovule . A zygote is formed. An ovule develops to become a seed while the ovary develops to become a fruit . 2 Lengkapkan peta alir di bawah untuk menunjukkan pembiakan seks tumbuhan berbunga. TP2 Complete the flow map below to show sexual reproduction of a flowering plant. Ovul Debunga Embrio Anak benih Persenyawaan Zigot Ovule Pollen Embryo Seedling Fertilisation Zygote Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 4.12 Persenyawaan dalam tumbuhan Fertilisation in plants KBAT Buku teks m/s 126 Video Zigot Zygote Persenyawaan Fertilisation Anak benih Seedling Embrio Embryo (proses/process) Ovul Ovule Debunga Pollen Anak pokok Young plant Tumbuhan berbunga Flowering plant

58 BAB 4 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 4.13 Struktur biji benih The structure of a seed KBAT 1 Label struktur luar dan struktur dalam biji benih. Label the outer and inner parts of the seed. Hilum Kotiledon Plumul Radikel Mikropil Testa Hilum Cotyledon Plumule Radicle Micropyle Testa (c) (a) (d) (e) (f) (g) Struktur luar/Outer structure Struktur dalam/Inner structure (b) Mikropil Micropyle (c) Hilum Hilum (a) Testa Testa (d) Testa Testa (e) Plumul Plumule (f) Radikel Radicle (g) Kotiledon Cotyledon 2 Namakan bahagian biji benih berdasarkan fungsi dalam jadual di bawah. TP2 Name the parts of the seed based on the functions in the table below. Bahagian biji benih Part of seed Fungsi Function Kulit biji Seed coat (a) Testa Testa Melindungi biji benih Protects the seed (b) Mikropil Micropyle Membenarkan udara dan air masuk ke dalam biji benih Allows air and water to enter the seed (c) Hilum Hilum Melekatkan biji benih pada dinding ovari (buah) Attaches the seed to the ovary wall (fruit) Embrio Embryo (d) Kotiledon Cotyledon Menyimpan makanan untuk percambahan biji benih Stores food for seed germination (e) Plumul Plumule Tumbuh menjadi pucuk Grows into a shoot (f) Radikel Radicle Tumbuh menjadi akar Grows into a root 3 Tandakan ( ✓ ) bahagian biji benih yang membentuk embrio. TP1 Tick ( ✓ ) the parts of a seed that form the embryo. ✓ Plumul Testa Mikropil ✓ Radikel ✓ Kotiledon Plumule Testa Micropyle Radicle Cotyledon Praktis Kendiri Buku teks m/s 127 MESTI BACA! Embrio Embryo Testa/Testa Kotiledon/Cotyledon Plumul/Plumule Radikel/Radicle Dalam monokotiledon seperti biji benih jagung, terdapat bekalan makanan yang disebut endosperma yang terpisah daripada kotiledon. In monocotyledon such as maize seed, there is usually a supply of food, called endosperm, but separate from the cotyledon.

59 BAB 4 Video Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Pengukuhan Masteri PBD 4.14 Peringkat-peringkat percambahan biji benih The stages of germination of a seed KBAT Memerhatikan peringkat-peringkat percambahan biji benih To observe the stages of germination of a seed Biji benih kacang hijau, pita selofan, botol kecil atau bekas, kapas (kertas tisu atau habuk kayu) Green beans, sellotape, small bottle or container, cotton wool (tissue paper or sawdust) 1 Cambahkan kira-kira 10 biji benih kacang hijau di atas kapas basah. Germinate about 10 green beans on some wet cotton wool. 2 Perhatikan peringkat-peringkat percambahan biji benih itu. Observe the stages of germination of the seeds. 3 Perhatikan percambahan anak benih mulai keesokan hari selama lima hari berturutturut, lekat dan rekodkan. (Anda boleh lekatkan anak benih pada sehelai kertas dan kemudian lekatkan pada muka surat ini jika ruang yang disediakan tidak mencukupi). Observe the germinating seedlings on the next day for five consecutive days, paste and record. (You may stick the seedling on a piece of paper and then attach it to this page if the space provided is not enough). Hari pertama/First day 1 Testa pecah, radikel tumbuh keluar. The testa breaks, the radicle grows. Hari kedua/Second day Radikel Radicle 2 Radikel tumbuh ke bawah. The radicle grows downwards. Hari ketiga/Third day 3 Kotiledon ditolak naik ke atas. The cotyledon is pushed upwards. Hari keempat/Fourth day 4 Plumul tumbuh keluar dari kotiledon. The plumule grows out from the cotyledon. Hari kelima Fifth day 5 Batangnya semakin panjang dan plumul membentuk daun hijau. Kotiledon semakin mengecut dan akhirnya digugurkan. The stem grows longer and the plumule forms green leaves. The cotyledon becomes smaller and finally falls off. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Kotiledon Cotyledon Radikel Radicle Plumul Plumule Kotiledon Cotyledon Radikel Radicle Plumul Plumule Daun hijau Green leaf Kotiledon Cotyledon Akar Root Buku teks m/s 128

60 BAB 4 1 Radikel tumbuh keluar daripada biji benih melalui bahagian biji benih yang paling lemah. Namakan bahagian biji benih itu./The radicle grows out of the seed through the weakest spot of the seed. Name the part of the seed. TP2 Mikropil/The micropyle 2 Bahagian tumbuhan yang manakah akan bertumbuh menjadi akar dan pucuk? TP1 Which parts of the plant will grow to become the roots and shoot? (a) Pucuk/Shoot: Plumul/Plumule (b) Akar/Root: Radikel/Radicle 3 Mengapakah kotiledon menjadi semakin mengecut semasa percambahan? TP2 Why does the cotyledon become smaller during germination? Makanan dalam kotiledon telah digunakan oleh biji benih untuk percambahan . The food in the cotyledon is used by the seeds for germination . 4 Susun peringkat percambahan biji benih dengan menulis nombor 1 – 5. TP2 Arrange the stages of seed germination by writing number 1 – 5. 3 5 Radikel tumbuh ke bawah The radicle grows downwards Kotiledon menjadi semakin mengecut dan gugur The cotyledon becomes smaller and drops off 1 2 4 Biji benih menyerap air melalui mikropil/The seed absorbs water through the micropyle Testa merekah The testa breaks Plumul tumbuh ke atas The plumule grows upwards 5 Label jenis-jenis percambahan biji benih dan berikan contoh-contoh tumbuhan. TP3 Label the types of seed germinations and give the examples of plants. Percambahan epigeal Percambahan hipogeal Epigeal germination Hypogeal germination (a) Percambahan hipogeal Hypogeal germination Kotiledon di luar tanah. Cotyledons outside the ground. Contoh tumbuhan: Kacang tanah , bunga matahari Examples of plants: Groundnut , sunflower (b) Percambahan epigeal Epigeal germination Kotiledon kekal di dalam tanah. Cotyledons remain in the ground. Contoh tumbuhan: Jagung , getah , rambutan Examples of plants: Maize , rubber , rambutan 1 Kotiledon membekalkan makanan semasa percambahan. The cotyledon supplies food during germination. 2 Plumul berkembang menjadi pucuk manakala radikel berkembang menjadi akar. The plumule develops into the shoot while the radicle develops into the root. Perbincangan Kesimpulan Praktis Kendiri Kotiledon Cotyledon AKTIVITI HANDS-ON Eksperimen Wajib 8: Syarat-syarat percambahan biji benih (rujuk silang m.s. 185 – 186) Compulsory Experiment 8: The conditions of seed germination (cross-reference pp. 185 – 186) Pucuk Kotiledon Shoot Cotyledon

61 BAB 4 Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 1 Rajah 1 menunjukkan sejenis organisma yang melakukan pembiakan aseks. Diagram 1 shows an organism that carries out asexual reproduction. Rajah 1/Diagram 1 Antara organisma berikut, yang manakah melakukan jenis pembiakan aseks yang sama? Which organism carries out the same type of asexual reproduction? A Lumut/Moss B Amoeba/Amoeba C Hydra/Hydra D Paku pakis/Fern 2 Bahagian bunga yang manakah memerangkap debunga? Which part of the flower traps the pollen? A Filamen/Filament B Stigma/Stigma C Stil/Style D Anter/Anther III Merokok/Smoking IV Minum alkohol/Drink alcohol A I dan/and II B III dan/and IV C II dan/and III D I dan/and IV 5 Rajah 3 menunjukkan sistem pembiakan lelaki. Diagram 3 shows the male reproductive system. B C D A Rajah 3/Diagram 3 Organ yang manakah A, B, C atau D, melindungi testis? Which organ A, B, C or D, protects the testis? Bahagian B/Section B 1 (a) Padankan organ-organ pembiakan lelaki dengan fungsinya. Match the male reproductive organs with its functions. Organ pembiakan Reproductive organ Fungsi Function (i) Testis Testis Menghasilkan bendalir yang mengaktifkan sperma Produces a fluid that activates sperms (ii) Kelenjar prostat Prostate gland Menghasilkan sperma Produces sperms [2 markah/2 marks] (b) Lengkapkan peta alir di bawah tentang perkembangan manusia. Complete the flow map below about the development of humans. Zigot Zygote (i) Embrio Embryo (ii) Fetus Foetus Bayi Baby Sperma/Sperma Ovum/Ovum [2 markah/2 marks] 3 Rajah 2 menunjukkan satu proses yang berlaku di dalam sistem pembiakan perempuan. Diagram 2 shows a process which occurs in the female reproductive system. Rajah 2/Diagram 2 Di manakah berlakunya proses itu? Where does the process occur? A Uterus/Uterus B Serviks/Cervix C Faraj/Vagina D Tiub Falopio/Fallopian tube 4 Antara tabiat berikut, yang manakah berbahaya kepada fetus? Which of the following habits is harmful to the foetus? I Bersenam/Exercise II Makan makanan seimbang Eat a balanced diet PT3 PRAKTIS PENGUKUHAN 4 KOMPONEN PP KOMPONEN PP

62 BAB 4 Bahagian C/Section C 2 (a) Rajah 2.1 menunjukkan sistem pembiakan perempuan. Diagram 2.1 shows the female reproductive system. L: M: Uterus Uterus M: Serviks Cervix K: Tiup Folopio Fallopian tube Rajah 2.1/Diagram 2.1 (i) Label organ K, L dan M pada rajah yang ditunjukkan di atas. Label organs K, L and M in the diagram shown above. [3 markah/3 marks] (ii) Nyatakan dua fungsi organ L. State the two functions of organ L. Menempatkan dan melindungi embrio Implants and protects the embryo [2 markah/2 marks] (b) Rajah 2.2 menunjukkan beberapa kaedah pencegahan kehamilan yang digunakan oleh perempuan. Diagram 2.2 shows a few methods of birth control used in the female. Implan/Implant IUCD/IUCD Ligasi/Ligation Ovari Ovary Tiub Falopio Fallopian tube Rajah 2.2/Diagram 2.2 Pilih dan namakan dua alat pencegahan kehamilan sementara bagi perempuan. Jelaskan jawapan anda. Choose and name two devices which are temporary birth control methods for the female. Explain your answer. TP3/Mengaplikasi IUCD dan implan. Alat-alat ini boleh dikeluarkan daripada badan perempuan pada bila-bila masa. IUCD and implant. These devices can be taken out from the female body at anytime. [3 markah/3 marks] (c) Jika penempelan embrio berlaku pada tiub Falopio seorang perempuan, kehamilan ektopik (luar rahim) berlaku. Pembedahan perlu dilakukan untuk mengeluarkan bahagian tiub Falopio yang terlibat itu. Adakah perempuan itu masih mempunyai peluang untuk mengandung kelak? Terangkan mengapa. If the implantation of an embryo occurs in the Fallopian tube of a female, an ectopic pregnancy takes place. A surgery needs to be conducted to remove the part of the Fallopian tube that is involved. Can the female still have the chance to conceive a baby in future? Explain why. TP5/Menilai Ya. Perempuan itu masih mempunyai satu tiub Falopio lagi. Yes. The female still has another Fallopian tube. [2 markah/2 marks] Praktis Formatif

Jirim Matter TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam Konsep PENTING IMPORTANT concepts 5 BIDANG PEMBELAJARAN BAB contoh examples Faktor penghubung Relating factor Sifat fizik Physical properties Takat lebur dan takat didih Melting and boiling points Pengaratan dan pembakaran Rusting and combustion Berdasarkan ketumpatan dan takat didih Based on the density and boiling point Sifat kimia Chemical properties Pengasingan bahan dalam campuran Separation of the substances in a mixture as as contoh examples Faktor penghubung Relating factor Tiga keadaan jirim The three states of matter Pepejal, cecair dan gas Solid, liquid and gas Lebih perlahan dalam pepejal daripada cecair Slower in a solid than in a liquid Pendidihan dan kondensasi Boiling and condensation Kadar resapan The rate of diffusion Perubahan keadaan jirim Changes of state of matter as as Semua benda hidup dan benda bukan hidup yang terdapat di sekeliling anda terdiri daripada jirim. Tahukah anda, udara malah bakteria seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar juga terdiri daripada jirim? Apakah yang membentuk jirim? All living and non-living things that you see around you consist of matter. Did you know that air and even minute bacteria which cannot be seen with the naked eye are also made of matter? What is matter made up of? APAKAH JIRIM? WHAT IS MATTER? 63

Jirim 1. Semua benda hidup dan benda bukan hidup adalah jirim yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang. 2. Mengikut teori kinetik jirim, jirim terdiri daripada zarah-zarah yang sangat kecil dan diskret kerana terdapat ruang di antaranya. 3. Zarah-zarah kecil ini merupakan unit asas bagi jirim dan dikenali sebagai atom. Atom ialah zarah yang paling kecil dan semua bahan dibina daripada atom. 4. Sifat fizik suatu jirim dapat diperhatikan atau diukur tanpa mengubah komposisinya. Contoh sifat fizikal jirim adalah kekerasan, warna, bau, kebolehan melarut, takat lebur, takat beku, takat didih, kekonduksian haba, ketumpatan dan kelikatan. 5. Sifat kimia adalah kebolehan suatu jirim berubah menjadi bahan lain. Contoh sifat kimia adalah pengaratan, kebolehbakaran dan pengoksidaan. Matter 1. All living and non-living things which are matter have mass and occupy space. 2. According to the kinetic theory of matter, matter is made up of very small and discrete particles because there are spaces between them. 3. These small particles are the basic units of matter and are known as atoms. Atoms are the smallest particles and all substances are made up of atoms. 4. Physical properties of matter can be observed or measured without changing the composition of matter. Examples of physical properties of matter are hardness, colour, odour (smell), solubility, melting, freezing and boiling points, heat conductivity, density, and viscosity. 5. A chemical property is the ability of matter to change into other substances. Examples of chemical properties of matter are rusting, flammability and oxidation. Pengasingan Bahan daripada Pelbagai Ciri 1. Bahan-bahan berlainan dalam suatu campuran boleh dikelaskan berdasarkan ciri bahan tersebut. 2. Ciri-ciri yang dapat digunakan untuk tujuan tersebut termasuklah ketumpatan, takat lebur, takat didih dan keterlarutan. Separation of Substances by Using Various Properties 1. The different substances in a mixture can be classified according to their properties. 2. Properties that can be used for this purpose include the density, melting and boiling points and solubility. Perubahan Keadaan Jirim 1. Jirim boleh wujud dalam tiga keadaan, iaitu pepejal, cecair atau gas. 2. Susunan zarah-zarah dalam jirim menentukan keadaan suatu jirim sama ada pepejal, cecair atau gas. 3. Perubahan keadaan jirim melibatkan penyerapan atau pembebasan haba. 4. Takat suhu tidak berubah semasa perubahan keadaan jirim seperti peleburan. 5. Contoh-contoh perubahan keadaan jirim dalam kehidupan harian termasuklah pemejalwapan ais kering di atas pentas dan pembekuan air membentuk ais. Changes of State of Matter 1. Matter exists in three states, which are the solid, liquid or gaseous states. 2. The arrangement of the particles in matter determines the state of matter whether it is solid, liquid or gas. 3. The change of state of matter involves absorption or release of heat. 4. The temperature remains unchanged during a change of state of matter such as melting. 5. Examples of the changes of state of matter in everyday life include the sublimation of dry ice on the stage and the freezing of water to form ice. Pergerakan Zarah-zarah dalam Jirim 1. Resapan berlaku dengan paling perlahan dalam keadaan pepejal kerana zarah-zarah pepejal tersusun rapat antara satu dengan yang lain. 2. Zarah-zarah meresap perlahan dalam cecair. 3. Zarah-zarah meresap paling laju dalam keadaan gas disebabkan ruang yang paling besar dalam keadaan gas. The Movement of Particles in Matter 1. Diffusion takes place very slowly in the solid state because the particles in solids are arranged close to one another. 2. Particles diffuse slowly through a liquid. 3. Particles diffuse the fastest in the gaseous state because the space are the biggest in the gaseous state. Nota Grafik NOTA BESTARI 64 BAB 5

Standard Kandungan 5.1 Jirim dalam alam Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 5.1 Jirim mempunyai jisim dan memenuhi ruang Matter has mass and occupies space KBAT Buku teks m/s 139 – 140 Aktiviti 5.1 Menunjukkan jirim mempunyai jisim dan memenuhi ruang To show that matter has mass and occupies space Dua biji belon, air, benang, pita selofan, kertas tisu, daun, pembaris meter, jarum, kaki retort dan pengapit, besen, gelas, penimbang digital Two balloons, water, thread, sellotape, tissue paper, leaves, metre rule, needle, retort stand and clamp, basin, glass, digital balance Jalankan aktiviti dalam jadual. Nyatakan pemerhatian anda dan berikan sebab. Carry out the activities in the table. State your observations and give reasons. Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation 1 Benang Thread Pembaris meter Metre rule Pita selofan Sellotape Jarum/needle Belon Balloon P Q • Sediakan susunan radas seperti di atas. Set up the apparatus as shown above. • Imbangkan dua biji belon pada pembaris meter. Balance two balloons on a metre rule. • Gunakan jarum untuk mencucuk belon Q melalui pita selofan. Use a needle to prick balloon Q through the sellotape. Udara di dalam belon Q terlepas dan pembaris condong ke sebelah kiri . The air in balloon Q escapes and the ruler tilts to the left . Sebab/Reason: Udara mempunyai jisim Air has mass 2 Ditekan Kertas tisu Pressed Tissue paper Besen/Basin Bikar/Beaker Air/Water • Tekan sebuah bikar kosong yang mengandungi kertas tisu ke dalam sebuah besen yang berisi air. Press an empty beaker containing tissue paper into a basin of water. Kertas tisu tidak basah . Air tidak memasuki bikar. The tissue paper is not wet . Water does not enter the beaker. Sebab/Reason: Udara memenuhi ruang Air occupies space 3 • Timbangkan beberapa helai daun dengan sebuah neraca digital. Weight a few pieces of leaves using a digital balance. Neraca digital menunjukkan bacaan . The digital balance show a reading . Sebab/Reason: Daun mempunyai jisim The leaves have mass Tujuan Bahan dan Radas Prosedur 65 BAB 5

Video 66 BAB 5 1 Apakah yang dimaksudkan dengan jirim? TP1 What is meant by matter? Jirim ialah bahan yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang . Matter is a substance which has mass and occupies space . 2 Berikan tiga objek di sekeliling anda yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang. Give three objects around you which have mass and occupy space. TP1 Meja, pen dan kerusi (sebarang objek) Table, pen and chair (any object) 3 Lengkapkan peta buih di bawah dengan contoh jirim dengan menggunakan perkataan yang diberi. TP1 Complete the bubble map below with the examples of matter using the words given. Asap/Smoke Cahaya/Light Air/Water Tanah/Soil Bunyi/Sound Haba/Heat Benang/Thread Graviti/Gravity Asap Smoke Benang Thread Tanah Soil Air Water Jirim Matter 4 Berikan sebab-sebab yang menerangkan aktiviti-aktiviti yang berikut. TP2 Give reasons that explain the following activities. (a) Neraca tuas menunjukkan bacaan jisim. The lever balance shows a reading of mass. Sebab/Reason: Benda hidup mempunyai jisim. A living thing has mass . (b) Seorang murid lelaki mengepam tayar basikal. A student pumps the bicycle tyre. Sebab/Reason: Udara memenuhi ruang . Air occupies space . Benda hidup dan benda bukan hidup mempunyai jisim dan memenuhi ruang . Living things and non-living things have mass and occupy space . Perbincangan Kesimpulan Praktis Kendiri

Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 5.2 Sifat fizik dan sifat kimia jirim Physical and chemical properties of matter KBAT Buku teks m/s 140 – 142 67 BAB 5 Mengkaji sifat fizik dan sifat kimia jirim To study the physical and chemical properties of matter Air suling, air, kiub ais, serbuk garam biasa, etanol, rod kuprum, rod kaca, paku tekan, lilin, spatula, tabung didih, termometer, bikar 250 ml, penunu Bunsen, tungku kaki tiga, kasa dawai, kayu, mangkuk penyejat Distilled water, water, ice cube, common salt powder, ethanol, copper rod, glass rod, thumbtack, wax, spatula, boiling tube, thermometer, 250 ml beaker, Bunsen burner, tripod stand, wire gauze, wood, evaporating dish 1 Jalankan aktiviti-aktiviti dalam jadual di bawah. Carry out the activities in the table below. 2 Perhatikan perubahan dan nyatakan jenis sifat yang dikaji sama ada sifat fizik atau sifat kimia. Observe the changes and state the types of properties studied whether physical property or chemical property. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Aktiviti Activity Pemerhatian dan jenis sifat Observations and types of properties A. Takat lebur dan takat didih The melting and boiling points Tungku kaki tiga Tripod stand Panaskan/Heat Kiub ais Ice cubes Bikar Beaker Kasa dawai Wire gauze Termometer Thermometer 1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam rajah di atas. Set up the apparatus as shown in the above diagram. 2 Rekodkan takat lebur ais. Record the melting point of ice. 3 Kemudian, panaskan kiub ais sehingga air yang terbentuk mendidih. Then, heat the ice cubes until the water formed boils. 4 Rekodkan takat didih air. Record the boiling point of water. • Takat lebur ais = 0 °C Melting point of ice • Takat didih air = 100 °C Boiling point of water • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property B. Pengaratan Rusting Perhatikan paku besi yang berkarat. Observe rusty iron nails. Bahan baharu terbentuk . A new substance is formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat kimia Chemical property

68 BAB 5 Aktiviti Activity Pemerhatian dan jenis sifat Observations and types of properties C. Kekonduksian haba/Heat conductivity Rod kuprum/Copper rod Penunu Bunsen Bunsen Burner Paku tekan/Thumbtack Kayu Wood Lilin/Wax 1 Sediakan susunan radas seperti di atas. Set up the apparatus as shown above. 2 Lekatkan satu paku tekan pada hujung rod kuprum. Attach a thumbtack at one end of the copper rod. 3 Panaskan satu hujung lain rod. Heat the other end of the rod. 4 Rekodkan pemerhatian./Record the observation. • Paku tekan jatuh . The thumbtack drops . • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property D. Kebolehan melarut/The solubility Goncang sedikit serbuk garam biasa dalam air dan rekodkan pemerhatian. Shake some common salt powder in water and record the observation. • Serbuk garam biasa melarut dalam air. The common salt powder dissolves in water. • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property E. Kebolehbakaran/Flammability Etanol/Ethanol Nyalaan/Flame 1 Tuangkan sedikit etanol ke dalam mangkuk penyejat dan nyalakannya./Pour some ethanol into an evaporating dish and lit it. 2 Rekodkan pemerhatian./Record the observation. • Etanol terbakar . The ethanol burns . • Bahan baharu terbentuk . A new substance is formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat kimia Chemical property 1 Nyatakan dua sifat jirim. TP1 State the two properties of matter. Sifat fizik dan sifat kimia./Physical and chemical properties. 2 Kenal pasti sifat yang diberi sama ada sifat fizik (F) atau sifat kimia (K). TP2 Identify the given properties whether it is physical (P) or chemical properties (C). (a) Ketumpatan/Density (F/P) (d) Pengoksidaan/Oxidation (K/C) (b) Keracunan/Toxicity (K/C) (e) Pereputan/Decay (K/C) (c) Kemuluran/Ductile (F/P) (f) Keradioaktifan/Radioactivity (K/C) Sifat fizik jirim tidak melibatkan pembentukan bahan baharu manakala sifat kimia jirim melibatkan pembentukan bahan baharu. Physical properties do not involve the formation of new substances while chemical properties involve the formation of new substances. Perbincangan Kesimpulan Praktis Kendiri Serbuk garam biasa Common salt powder Air Water Tabung didih Boiling tube

Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 5.3 Pengelasan bahan berdasarkan pelbagai ciri Classification of subtances based on various properties KBAT 69 BAB 5 Mengelaskan bahan berdasarkan perbezaan sifat fizik daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air To classify the substances based on the difference in physical properties in the aspect of density and solubility in water Pasir, guli, ranting kayu, lilin, gabus, garam, gula, alkohol, minyak masak, air, bikar, rod kaca Sand, marble, twig, candle, cork, salt, sugar, alcohol, cooking oil, water, beaker, glass rod 1 Masukkan bahan-bahan dalam jadual di bawah satu demi satu ke dalam sebuah bikar yang berisi air. Minyak masak dimasukkan pada akhir sekali. Put the substances in the table below one by one, into the beaker containing water. The cooking oil is put last. 2 Rekodkan pemerhatian anda dengan menandakan: Rekod your observations by putting a: ✓ Jika bahan itu terapung (kurang tumpat daripada air) atau larut dalam air (dikacau dengan rod kaca). If the substance floats (less dense than water) or dissolve in water (is stirred with a glass rod). ✗ Jika bahan itu tenggelam dalam air (lebih tumpat daripada air) atau tidak larut dalam air. If the substance sinks in water (denser than water) or does not dissolve in water. Bahan Substances Terapung (kurang tumpat daripada air) Float (less dense than water) Larut dalam air Dissolve in water Pasir Sand ✗ ✗ Guli Marble ✗ ✗ Ranting kayu Twig ✓ ✗ Lilin Candle ✓ ✗ Gabus Cork ✓ ✗ Garam Salt – ✓ Gula Sugar – ✓ Alkohol Alcohol – ✓ Minyak masak Cooking oil ✓ ✗ Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Buku teks m/s 144 Aktiviti 5.3

70 BAB 5 1 Apakah sifat-sifat fizik bahan yang dikaji dalam aktiviti ini? TP1 What are the physical properties studied in this activity? Ketumpatan dan keterlarutan dalam air The density and the solubility in water. 2 Mengapakah sifat-sifat bahan di soalan 1 merupakan satu sifat fizik? TP2 Why are the properties of matter in question 1 is a physical property? Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . 3 Kelaskan bahan-bahan dalam aktiviti ini daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air dalam peta pokok dan peta dakap di bawah. TP2 Classify the substances in this activity in the aspect of density and the solubility in water, in the tree map and brace map below. (a) Berdasarkan ketumpatan. Based on density Bahan-bahan/Substances Kurang tumpat daripada air Less dense than water Ranting kayu/Twig Lilin/Candle Minyak masak/Cooking oil Gabus/Cork Lebih tumpat daripada air Denser than water Pasir/Sand Guli/Marble (b) Berdasarkan keterlarutan dalam air Based on the solubility in water Bahan-bahan Substances Larut dalam air Soluble in water Tidak larut dalam air Insoluble in water Garam/Salt Gula/Sugar Alkohol/Alcohol Pasir/Sand Guli/Marble Ranting kayu/Twig Lilin/Candle Minyak masak/Cooking oil Gabus/Cork Bahan-bahan boleh dikelaskan berdasarkan perbezaan sifat fizik daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air . Substances can be classified based on the difference in physical properties, in the aspect of density and solubility in water . Perbincangan Kesimpulan

Standard Kandungan 5.2 Tiga keadaan jirim Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 5.4 Zarah-zarah seni dan diskret membentuk jirim Tiny and discrete particles form a matter KBAT Buku teks m/s 145 –146 71 BAB 5 Menunjukkan bahawa jirim terdiri daripada zarah-zarah seni yang diskret To show that matter are made up of tiny and discrete particles Air, hablur kuprum(II) sulfat, bikar Water, copper(II) sulphate crystals, beaker Air Water Hablur kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate crystals 1 Kacau beberapa ketul hablur kuprum(II) sulfat di dalam sebuah bikar yang berisi air dan catatkan pemerhatian. Stir a few pieces of copper(II) sulphate crystals in a beaker containing water and record the observation. 2 Tambahkan air ke dalam bikar sehingga penuh dan perhatikan sebarang perubahan pada warna larutan. Add water to the beaker until it is full and observe any change in the solution. 1 Sebelum ditambah air, larutan biru tua terbentuk. Before adding water, a dark blue solution is formed. 2 Selepas ditambah air, larutan biru muda kelihatan. After adding water, a light blue solution appears. 1 Apakah yang membentuk jirim? TP1 What is matter made up of? Zarah-zarah seni yang diskret . Tiny and discrete particles. 2 Jelaskan pemerhatian anda berdasarkan teori kinetik jirim selepas air ditambah ke dalam larutan kuprum(II) sulfat. TP4/KBAT Explain your observation based on the kinetic theory of matter after water is added into copper(II) sulphate solution. Jauh Seni Bergerak Diskret Further Tiny Move Discrete Zarah-zarah seni dan diskret kuprum(II) sulfat bergerak secara rawak pada semua arah dan lebih jauh antara satu dengan yang lain. The tiny and discrete copper(II) sulphate particles always move randomly in all directions and further among each other. Jirim terdiri daripada zarah-zarah seni yang diskret . Matter are made up of tiny and discrete particles. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Perbincangan Kesimpulan

Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 5.5 Perbezaan ciri-ciri jirim (pepejal, cecair dan gas) Different properties of matter (solid, liquid and gas) KBAT 72 BAB 5 Lengkapkan jadual tentang perbezaan ciri jirim. TP2 Complete the table on the differences between the properties of matter. Buku teks m/s 146 – 147 AKTIVITI HANDS-ON Eksperimen Wajib 9: Kadar resapan zarah (rujuk silang m.s. 187 – 188) Compulsory Experiment 9: The rate of diffusion of the particles (cross-reference pp. 187 – 188) Hebat Sains Modul 18 Ciri-ciri/Property Pepejal/Solid Cecair/Liquid Gas/Gas Rajah Diagram 1 Susunan zarah Arrangement of particles Sangat rapat dan tersusun secara teratur Very close and orderly arranged Kurang rapat dan tersusun secara tidak teratur Further apart and not orderly arranged Berjauhan dan tidak tersusun sama sekali Far apart and not arranged at all 2 Pergerakan zarah Movement of particles Bergetar pada kedudukan tetap Vibrate at fixed positions Perlahan , secara rawak dan berlanggaran Slow , random and collide with one another Laju , secara rawak dan berlanggaran Fast , random and collide with one another 3 Ruang antara zarah/Spaces between particles Sangat kecil Very small Kecil Small Besar Big 4 Tarikan antara zarah/Attraction between particles Sangat kuat Very strong Lemah Weak Sangat lemah Very weak 5 Tenaga kinetik Kinetic energy Sangat rendah Very low Rendah Low Sangat tinggi Very high 6 Bentuk Shape Tetap Fixed Mengikut bentuk bekas Follows the shape of the container Mengikut bentuk bekas Follows the shape of the container 7 Isi padu/Volume Tetap/Fixed Tetap/Fixed Tidak tetap/Not fixed 8 Kebolehmampatan Compressibility Tidak boleh Cannot Sukar Difficult Boleh Can Praktis Kendiri

Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 5.6 Perubahan keadaan jirim Changes in the state of matter KBAT Buku teks m/s 151 – 153 73 BAB 5 1 Nyatakan proses yang terlibat dalam perubahan keadaan jirim. Kemudian, lengkapkan ruangan berdasarkan teori kinetik jirim. TP4/KBAT State the processes involved in the following changes of state of matter. Then, complete the spaces based on the kinetic theory of matter. Pemejalwapan Sublimation Pembekuan Freezing Kondensasi Condensation Peleburan Melting Bergetar Vibrate Pendidihan atau penyejatan Boiling or evaporation Mendekati Closer Menyerap Absorb Lebih cepat Faster Membebaskan Release Sangat perlahan Very slowly Rapat Closer Berjauhan Further apart Proses/Process P: Peleburan/Melting Q: Pembekuan/Freezing R: Pendidihan atau penyejatan Boiling or evaporation S: Kondensasi/Condensation T: Pemejalwapan/Sublimation U: Pemejalwapan/Sublimation P Zarah menyerap haba dan bergetar lebih cepat. Particles absorb heat and vibrate faster. Q Zarah membebaskan haba dan bergerak sangat perlahan dan berkumpul rapat . Particles release heat, and move very slowly and gather closer together. R Zarah menyerap haba, bergerak lebih cepat dan berjauhan antara satu dengan yang lain. Particles absorb heat, move faster and further apart from one another. S Zarah membebaskan haba dan mendekati antara satu dengan yang lain. Particles release heat and move closer to each other. 2 Azlan memerhatikan termometer semasa proses peleburan ais dan pendidihan air seperti pada rajah di bawah. Azlan observed the thermometer during the melting of ice and boiling of water as shown in the diagram below. Termometer Thermometer Ais Ice Solid/Pepejal Liquid/Cecair Gas/Gas S Q P U T R

Praktis Kendiri 74 BAB 5 Dia mendapati suhu ketika kedua-dua proses tersebut kekal tidak berubah. Terangkan apa yang berlaku dengan memilih jawapan yang betul./He found that the temperatures during the two processes remain unchanged. Explain what happens by choosing the correct answers. TP4/KBAT Suhu tidak akan berubah ketika perubahan keadaan jirim daripada (pepejal, cecair) kepada (pepejal,  cecair) semasa peleburan dan daripada (cecair, gas) kepada (cecair,  gas) semasa pendidihan.  Hal ini demikian kerana tenaga kinetik zarah-zarah (bertambah, tidak bertambah). Tenaga haba yang dibekalkan (diserap, dibebaskan) untuk mengatasi daya (tarikan, tolakan) antara zarah-zarah.   The temperature will not change in a change of the state of matter from (solid, liquid) to (solid, liquid) during melting or from (liquid, gas) to (liquid, gas) during boiling. This is because the kinetic energy of particles (increases, does not increase). The heat energy that is supplied is (absorbed, released) to overcome the forces of (attraction, repulsion) between the particles. 3 Rajandran mendapati bahawa jisim gula kekal tidak berubah walaupun dilarutkan dalam air seperti yang ditunjukkan dalam rajah di bawah. Gurunya, Puan Hamidah menyatakan semua jisim bahan adalah tidak berubah semasa perubahan fizik./Rajandran found that the mass of sugar remained unchanged even when it was dissolved in water as shown in the diagram below. His teacher, Puan Hamidah, states that all the mass of substances is unchanged during physical changes. TP4/KBAT Rod kaca Glass rod Gula Sugar Air Water Berdasarkan pengetahuan anda tentang jirim, terangkan mengapa. Based on your knowledge on matter, explain why. Jisim adalah kekal tidak berubah kerana kuantiti zarah-zarah kekal tidak berubah . Perubahan yang berlaku hanya pada tenaga kinetik zarah-zarah tersebut. The mass remains unchanged as quantities of particles remains unchanged . The changes occur only on the kinetic energy of the particles. 4 Nyatakan perubahan keadaan jirim yang berlaku dalam kehidupan harian seperti yang ditunjukkan di bawah./State the changes of state of matter in everyday life as shown below. TP2 (a) Pembentukan awan. Formation of clouds. (b) Penyediaan garam daripada air laut. Preparation of salt from sea water. (c) Ubat gegat mengecil. Mothballs become smaller. (d) Air dipanaskan dalam cerek. Water is heated in a kettle. Kondensasi Condensation Penyejatan Evaporation Pemejalwapan Sublimation Pendidihan Boiling AKTIVITI HANDS-ON Eksperimen Wajib 10 & 11: Suhu dan jisim kekal semasa perubahan fizik (rujuk silang m.s. 189 – 192) Compulsory Experiment 10 & 11: The temperature and mass remain the same during physical change (cross-reference pp. 189 – 192)

PT3 PRAKTIS PENGUKUHAN 5 KOMPONEN PP KOMPONEN PP 75 BAB 5 Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 2 Rajah 2 menunjukkan seorang budak lelaki meniup sebiji belon. Diagram 2 shows a boy blowing a balloon. Belon Balloon Rajah 2/Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah menerangkan kenapa belon semakin mengembang? Which of the following explains why balloon becomes bigger? A Udara mempunyai jisim Air has mass B Udara mempunyai berat Air has weight C Udara memenuhi ruang Air occupies space D Udara mengembang Air expands 3 Antara yang berikut, yang manakah merupakan sifat kimia jirim? Which of the following is the chemical properties of matter? I Takat lebur/Melting point II Pengaratan/Rusting III Pembakaran/Combusting IVKetumpatan/Density A I dan/and II B III dan/and IV C II dan/and III D I dan/and IV 4 Apakah perubahan keadaan jirim yang berlaku apabila seketul mentega dipanaskan di dalam kuali? What is the change in the state of matter that occurs when a piece of butter is heated in a pan? A Peleburan Melting B Penyejatan Evaporation C Kondensasi Condensation D Pemejalwapan Sublimation 1 Rajah 1 menunjukkan susunan zarah dalam jirim K, L dan M. Diagram 1 shows the arrangement of particles in matters K, L and M. K L M Rajah 1/Diagram 1 Which of the following substances are represented by K, L and M? Antara bahan berikut, yang manakah diwakili oleh K, L dan M? K L M A Air Water Oksigen Oxygen Besi Iron B Hidrogen Hydrogen Minyak Oil Kuprum Copper C Gula Sugar Ais Ice Alkohol Alcohol D Besi Iron Alkohol Alcohol Minyak Oil Bahagian B/Section B 1 (a) Jirim dibina daripada zarah-zarah seni yang diskret. Lengkapkan petak di bawah dengan perkataan yang diberi. TP1 Matter are made up of tiny and discrete particles. Complete the boxes below with the word given. Pepejal/Solid Cecair/Liquid (i) Cecair/Liquid (ii) Pepejal/Solid [2 markah/2 marks] (b) Lengkapkan pernyataan di bawah./Complete the statements below. TP2 Zarah-zarah gas berjauhan antara satu dengan yang lain. Hal ini demikian kerana terdapat ruang yang besar di antara zarah-zarah gas./Gas particles are far apart from each other. This is because there are big spaces between the gas particles. [2 markah/2 marks]

76 BAB 5 Bahagian C/Section C 2 (a) Ahmad menelangkupkan sebiji gelas dengan kertas tisu kering pada dasarnya ke dalam air di dalam besen seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.1. Ahmad inverted a glass containing some dry tissue paper at its base into water in a basin, as shown in the Diagram 2.1. Kertas tisu Tissue paper Besen Basin Apakah yang dapat diperhatikan? Terangkan jawapan anda./What can be observed? Explain your answer. TP4/Menganalisis Kertas tisu masih kering. Udara memenuhi ruang di dalam gelas. Aras air tidak dapat naik. The tissue paper stays dry. Air occupies the space in the glass. The water level does not rise. [3 markah/3 marks] (b) Ahmad mengisi sebahagian daripada picagari dengan pasir. Apabila omboh ditolak, isi padu picagari berkurang seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.2. Ahmad filled part of a syringe with sand. When the piston is pushed, the volume in the syringe decreases as shown in the Diagram 2.2. Ditolak Is pushed Pasir/Sand Pasir/Sand Bukaan tertutup Opening closed Bukaan tertutup Opening closed Rajah 2.2/Diagram 2.2 Terangkan daripada segi susunan zarah-zarah mengapa omboh dapat ditolak masuk walaupun pasir ialah sejenis pepejal. TP4/Menganalisis Explain in the aspect of the arrangement of the particles, why the piston can be pushed in although sand is a type of solid. Terdapat ruang kosong antara zarah-zarah pasir. Zarah-zarah pasir masuk mengisi ruang antara zarah. There are spaces between the particles of sand. The sand particles enter to fill the spaces between them. [2 markah/2 marks] (c) Ahmad ingin membuat kerja rumah./Ahmad wants to do his homework. Walaupun air didih dan stim merekodkan suhu 100ºC, stim masih dikatakan mempunyai lebih banyak tenaga./Although both boiling water and steam record a temperature of 100ºC but still steam is said to have higher energy. Apakah penerangan yang boleh ditulis oleh Ahmad?/What explanation can Ahmad write? TP3/Mengaplikasi Air didih merupakan cecair manakala stim merupakan gas. Zarah-zarah gas mengandungi tenaga kinetik yang lebih tinggi. The boiled water is a liquid while the steam is a gas. The gas particles contain higher kinetic energy. [2 markah/2 marks] (d) Terangkan mengapa bau minyak wangi di dalam botol yang terbuka boleh dikesan dengan cepat di seluruh bilik. TP4/Menganalisis Explain why the smell of perfume in an opened bottle can be detected all over the room very quickly. Cecair minyak wangi menyejat membentuk zarah-zarah gas. Zarah-zarah gas mempunyai tenaga kinetik yang tinggi dan bergerak secara rawak dengan cepat ke semua arah. The perfume evaporates to form gas particles. The gas particles move randomly and quickly to all direction. [3 markah/3 marks] Rajah 2.1/Diagram 2.1 Praktis Formatif

Jadual Berkala Periodic Table TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam Konsep PENTING IMPORTANT concepts 6 BIDANG PEMBELAJARAN BAB Jadual berkala adalah satu senarai unsur-unsur yang diketahui dan digunakan oleh ahli kimia untuk memerhatikan corak dan hubungan antara unsur. Unsur-unsur disusun dalam urutan bilangan proton bermula daripada yang paling kecil. Tahukah anda apa itu proton, neutron dan elektron?/The periodic table is a list of known elements that used by chemists for observing the patterns and relationships between the elements. The elements are arranged in the order of their number of protons, starting with the lowest number. Did you know what a proton, neutron and electron are? APAKAH JADUAL BERKALA? WHAT IS PERIODIC TABLE? CAMPURAN MIXTURES Komponen dapat diasingkan melalui kaedah fizikal seperti kromatografi Components can be separated by physical methods such as chromatography Komponen diasingkan melalui kaedah kimia seperti elektrolisis Components can be separated by chemical methods such as electrolysis Contoh: Larutan garam, udara, tanah dan syiling Examples: Salt solution, air, soil and coin Terdiri daripada unsur (dikelaskan kepada logam dan bukan logam) Consist of elements (classified into metals and non-metals) Contoh: Air, karat, garam dan gula Examples: Water, rust, salt and sugar Dibina daripada atom (mengandungi proton, neutron dan elektron) Made up of atoms (contain protons, neutrons and electrons) SEBATIAN COMPOUNDS Melibatkan perubahan fizik (campuran) atau perubahan kimia (sebatian) Involve physical (mixtures) or chemical changes (compounds) 77

BAB 6 Struktur Atom 1. Atom merupakan zarah yang terkecil dalam suatu unsur. 2. Atom terdiri daripada satu nukleus yang dikelilingi oleh elektron-elektron. 3. Terdapat tiga jenis zarah subatom, iaitu proton, neutron dan elektron. 4. Proton dan neutron membentuk nukleus di pusat atom. Proton bercas positif, elektron bercas negatif dan neutron bersifat neutral. Atomic Structure 1. An atom is the smallest particle in an element. 2. An atom consists of a nucleus surrounded by electrons. 3. There are three types of subatomic particles, which are protons, neutrons and electrons. 4. Protons and neutrons form the nucleus in the centre of an atom. Protons are positively charged, electrons are negatively charged and neutrons are neutral. Unsur, Sebatian dan Campuran 1. Unsur ialah bahan yang dibina daripada sejenis zarah sahaja. Zarah-zarah dalam suatu unsur terdiri daripada atom atau molekul daripada jenis yang sama. 2. Semua logam dan bukan logam seperti karbon, oksigen dan klorin adalah contoh-contoh unsur. 3. Sebatian merupakan bahan yang mengandungi dua atau lebih unsur yang berpadu secara kimia seperti air, natrium klorida dan karbon dioksida. 4. Campuran ialah bahan yang terdiri daripada dua atau lebih bahan yang tidak berpadu secara kimia seperti air laut, udara, tanah dan petroleum. Elements, Compounds and Mixtures 1. An element is a substance that made up of one type of particle only. The particles in an element consist of atoms or molecules of the same type. 2. All metals and non-metals such as carbon, oxygen and chlorine are examples of elements. 3. A compound is a substance that contains two or more elements that are combined together chemically. As examples water, sodium chloride and carbon dioxide. 4. A mixture is a substance that consists of two or more types of substances which are not combined together chemically. As examples sea water, air, soil and petroleum. Logam dan Bukan Logam 1. Unsur dapat dibahagikan kepada logam dan bukan logam. 2. Contoh-contoh logam termasuklah besi, aluminium, timah dan emas. 3. Contoh-contoh bukan logam termasuklah oksigen, nitrogen, iodin dan klorin. Metals and Non-metals 1. Elements can be divided into metals and non-metals. 2. Examples of metals include iron, aluminium, tin and gold. 3. Examples of non-metals include oxygen, nitrogen, iodine and chlorine. Pengasingan Bahan dalam Campuran 1. Pengasingan magnet mengasingkan bahan magnet. 2. Penurasan memisahkan pepejal tidak larut daripada cecair atau larutan. 3. Pengapungan menggunakan corong pemisah memisahkan dua cecair yang berbeza ketumpatan dan tidak saling melarut. 4. Penyulingan memisahkan dua cecair yang berbeza takat didih dan saling melarut. 5. Pengenapan memisahkan pepejal yang lebih tumpat daripada air atau larutan. 6. Kromatografi memisahkan komponen berlainan yang bergerak pada kadar yang berbeza dalam pelarut. Separation of a Mixture 1. Magnetic separation separates magnetic substances. 2. Filtration separates insoluble solids from liquids or solutions. 3. Flotation using a separating funnel separates two liquids with different densities that are not miscible. 4. Distillation separates two miscible liquids with different boiling points. 5. Sedimentation separates solids which are denser than water or the solution. 6. Chromatography separates different components that move at different rates in a solvent. Perubahan Kimia dan Fizik 1. Perubahan kimia ialah perubahan jirim yang menghasilkan satu atau lebih bahan baharu. 2. Perubahan fizik ialah perubahan yang mengubah bentuk atau rupa sesuatu bahan tetapi tidak menukar bahan itu kepada bahan baharu. Chemical and Physical Changes 1. A chemical change is a change in matter that forms one or more new substances. 2. A physical change is a change that alters the form or appearance of a substance but does not convert the substance into new substances. Nota Grafik NOTA BESTARI 78

BAB 6 Standard Kandungan 6.1 Pengelasan unsur Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 6.1 Atom, molekul dan zarah subatom Atoms, molecules and subatomic particles 1 Lengkapkan ruang untuk menunjukkan perbezaan antara atom dengan molekul. TP1 Complete the spaces to show the differences between atoms and molecules. Atom oksigen Oxygen atom Atom karbon Carbon atom Atom oksigen Oxygen atom Molekul oksigen Oxygen molecule Molekul karbon dioksida Carbon dioxide molecule (c) Molekul ialah zarah neutral yang terbina daripada dua atau lebih atom. Molecule is the neutral particle made up of two of more atoms. Lebih/More Unit asas/Basic unit Atom/Atoms Molekul/Molecule Dua/Two 2 Lengkapkan ruang tentang zarah-zarah subatom. Tandakan ( ✓ ) jenis cas yang betul. TP2 Complete the spaces on the subatomic particles. Tick ( ✓ ) the correct types of charge. Subatom/Subatomic Nukleus/Nucleus Elektron/Electron Proton/Proton Neutron/Neutron (d) Atom terdiri daripada satu nukleus di tengah yang dikelilingi oleh elektron . An atom consists of a nucleus in the centre surrounded by electron . (e) Atom terbina daripada zarah-zarah yang lebih kecil yang disebut zarah-zarah subatom iaitu proton , neutron dan elektron . An atom is made up of particles that are even smaller called subatomic particles which are protons , neutrons and electrons . (f) Nukleus mengandungi proton dan neutron . The nucleus contains protons and neutrons . (g) Atom adalah neutral kerana bilangan proton dan bilangan elektron dalam atom adalah sama. An atom is neutral because the number of protons and the number of electrons in the atom are the same. Nukleus Nucleus Model atom Atomic model (a) Semua jirim terdiri daripada unit yang sangat kecil yang disebut atom . All matter consists of tiny units called atoms . (b) Atom ialah unit asas bagi semua jirim. The atom is the basic unit of all matter. Praktis Kendiri Video Buku teks m/s 165 – 166 Zarah subatom Subatomic particles Jenis cas Types of charge (a) Elektron Electron Positif Positive ✓ Negatif Negative Neutral Neutral (b) Proton Proton ✓ Positif Positive Negatif Negative Neutral Neutral (c) Neutron Neutron Positif Positive Negatif Negative ✓ Neutral Neutral 79

BAB 6 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 6.2 Unsur, sebatian dan campuran Elements, compounds and mixtures 1 Tuliskan istilah yang betul (unsur, sebatian atau campuran) dalam petak berdasarkan rajah yang diberi dan padankan istilah dengan maksudnya untuk menunjukkan perbezaan. TP1 Write the correct terms (element, compound or mixture) in the boxes based on their diagrams and match the terms to their meanings to show the differences. Istilah/Terms Maksud/Meanings Bahan terdiri daripada dua atau lebih unsur atau sebatian yang bercampur secara fizikal. Substance which consists of two or more elements or compounds which are mixed physically. Bahan terdiri daripada satu jenis atom sahaja. Substance which consists of atoms of only one type. Bahan terdiri daripada gabungan dua atau lebih unsur secara kimia. Substance which consists of two or more elements which combine chemically. Unsur/Element Sebatian/Compound Campuran/Mixture 2 Kelaskan jirim dalam kehidupan harian kepada unsur, sebatian dan campuran dalam peta dakap di bawah. TP3/KBAT Classify the matter in everyday life into elements, compounds and mixtures in the brace map below. Tanah Karbon Keluli Air laut Syiling 10 sen Gula Soil Carbon Steel Seawater 10 cent coin Sugar Besi Garam Air Oksigen Merkuri Petroleum Iron Salt Water Oxygen Mercury Petroleum Zink Karat Udara Nitrogen Karbon dioksida Zink sulfida Zinc Rust Air Nitrogen Carbon dioxide Zinc sulphide Jirim Matter Unsur Elements Zink, besi, karbon, oksigen, nitrogen, merkuri Zinc, iron, carbon, oxygen, nitrogen, mercury Sebatian Compounds Gula, air, karat, garam, karbon dioksida, zink sulfida Sugar, water, rust, salt, carbon dioxide, zinc sulphide Campuran Mixtures Tanah, air laut, udara, keluli, petroleum, syiling 10 sen Soil, seawater, air, steel, petroleum, 10 cent coin Buku teks m/s 166 – 167 & 176 80

BAB 6 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 6.3 Pengelasan unsur-unsur Classification of elements 1 Lengkapkan jadual berkala di bawah. TP1 Complete the Periodic Table below. Gas nadir Inert gases Kala Periods Bukan logam Non-metals Kumpulan Groups Logam Metals 1 2 3 4 5 1 HHydrogen 3 Li Lithium 11 Na Sodium 19 KPotassium 37 Rb Rubidium 4 Be Beryllium 12 Mg Magnesium 20 Ca Calcium 38 Sr Strontium 21 Sc Scandium 39 YYttrium 22 Ti Titanium 40 Zr Zirconium 23 VVanadium 41 Nb Niobium 24 Cr Chromium 42 Mo Molybdenum 25 Mn Manganese 43 Tc Technetium 26 Fe Iron 44 Ru Ruthenium 27 CoCobalt 45 Rh Rhodium 28 Ni Nickel 46 Pd Palladium 29 CuCopper 47 AgSilver 30 ZnZinc 48 Cd Cadmium 31 Ga Gallium 49 InIndium 32 Ge Germanium 50 SnTin 33 As Arsenic 51 Sb Antimony 34 Se Selenium 52 Te Tellurium 35 Br Bromine 53 I Iodine 36 Kr Krypton 54 Xe Xenon 5 BBoron 13 Al Aluminium 6 CCarbon 14 Si Silicon 7 NNitrogen 15 PPhosphorus 8 OOxygen 16 SSulphur 9 FFluorine 17 Cl Chlorine 10 Ne Neon 2 He Helium 18 Ar Argon 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Separuh logam Semi-metals (a) (c) (b) (d) (e) Kumpulan Groups (c) Logam Metals (b) Kala Periods (d) Bukan logam Non-metals (e) Gas nadir Inert gases 2 Bandingkan ciri-ciri logam dan bukan logam dalam jadual di bawah. TP2 Compare the properties of metals and non-metals in the table below. Rendah Low Berkilau Shiny Tidak boleh ditempa Not malleable Tinggi High Mulur Ductile Pudar Dull Tidak (kecuali karbon) Does not (except carbon) Baik Good Tidak mulur Not ductile Lemah Poor Boleh ditempa Malleable Logam Metals Berkilau Shiny Boleh ditempa Malleable Mulur Ductile Baik Good Baik Good Tinggi High Tinggi High Tinggi High Bukan logam Non-metal Pudar Dull Tidak boleh ditempa Not malleable Tidak mulur Not ductile Lemah Poor Tidak (kecuali karbon) Does not (except carbon) Rendah Low Rendah Low Rendah Low Ciri-ciri Properties (a) Rupa/Kekilauan Appearance (b) Kebolehtempaan Malleability (c) Kemuluran Ductility (d) Konduktor haba Heat conductor (e) Konduktor elektrik Electrical conductor (f) Kekuatan regangan Tensile strength (g) Takat lebur dan takat didih Melting and boiling points (h) Ketumpatan Density Buku teks m/s 167 – 171 81

BAB 6 Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 6.4 Ciri-ciri logam dan bukan logam Properties of metals and non-metals KBAT Mengkaji ciri-ciri logam dan bukan logam To study the properties of metals and non-metals Arang, rod karbon, rod kaca dan rod kuprum (sama panjang dan diameter), dawai kuprum, kayu, sel kering, mentol, kertas pasir, penukul, dawai penyambung, klip buaya, penunu Bunsen, tungku kaki tiga, paku tekan Charcoal, carbon rod, glass and copper rods (same length and diameter), copper wire, wood, dry cell, bulb, sandpaper, hammer, connecting wires, crocodile clip, Bunsen burner, tripod stand, thumbtacks Jalankan aktiviti dalam jadual dan rekodkan pemerhatian serta berikan sebab. Carry out the activities in the table and record the observations and give the reasons. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation Logam Metal Bukan logam Non-metal A. Rupa/Appearance Gosok rod kuprum dan rod karbon dengan kertas pasir. Rub a copper rod and carbon rod with sandpaper. Rod kuprum menjadi berkilat . The copper rod becomes shiny . Rod karbon kekal pudar . The carbon rod remains dull . Sebab/Reason: Logam mempunyai permukaan berkilat . Bukan logam mempunyai permukaan pudar . Metals have a shiny surface. Non-metals have a dull surface. B. Kemuluran/Ductility Dawai kuprum Copper wire Bengkokkan dawai kuprum dan ketulan arang. Bend the copper wire and the piece of charcoal. Dawai kuprum menjadi bengkok . The copper wire becomes bent . Ketulan arang tidak dapat dibengkok . The piece of charcoal cannot be bent . Sebab/Reason: Logam adalah mulur . Bukan logam adalah tidak tidak mulur . A metal is ductile . A non-metal is not ductile . C. Kebolehtempaan/Malleability Dawai kuprum Copper wire Arang Charcoal Ketuk dawai kuprum dan ketulan arang dengan penukul. Hammer the copper wire and the piece of charcoal. Dawai kuprum menjadi leper . The copper wire becomes flat . Ketulan arang menjadi hancur . The piece of charcoal shatters . Sebab/Reason: Logam boleh ditempa . Bukan logam tidak boleh ditempa. Metals are malleable . Non-metals are not malleable . Buku teks m/s 172 & 174 82

BAB 6 Kelaskan unsur-unsur kepada logam dan bukan logam di dalam peta pokok di bawah. Classify the elements into metals and non-metals in the tree map below. TP2 Nitrogen Merkuri Klorin Besi Timah Natrium Nitrogen Mercury Chlorine Iron Tin Sodium Hidrogen Sulfur Kuprum Emas Karbon Bromin Hydrogen Sulphur Copper Gold Carbon Bromine Unsur/Elements Logam/Metals Bukan logam/Non-metals Merkuri, kuprum, besi, emas, timah, natrium/Mercury, copper, iron, gold, tin, sodium Nitrogen, hidrogen, sulfur, klorin, karbon, bromin/ Nitrogen, hydrogen, sulphur, chlorine, carbon, bromine Logam dan bukan logam mempunyai ciri-ciri yang berlainan . Metals and non-metals have different properties. Perbincangan Kesimpulan Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation Logam Metal Bukan logam Non-metal D. Kekonduksian elektrik Electrical conductivity Rod kuprum Copper rod Sel kering Dry cell Mentol Bulb Klip buaya Crocodile clip Sambung rod kuprum kepada litar seperti yang ditunjukkan. Ulang aktiviti dengan rod kaca. Connect copper rod to a circuit as shown. Repeat the activity with a glass rod. Mentol menyala . The bulb lights up . Mentol tidak menyala . The bulb does not light up . Sebab/Reason: Logam mengkonduksikan arus elektrik. Bukan logam tidak mengkonduksikan arus elektrik. Metals conduct electric current. Non-metals do not conduct electric current. E. Kekonduksian haba Heat conductivity Rod kuprum/Copper rod Rod kaca/Glass rod Paku Tekan/Thumbtack Kayu Wood Lilin/Wax Sediakan susunan radas seperti di atas. Lekatkan paku tekan pada setiap hujung rod kuprum dan rod kaca. Panaskan hujung lain rod-rod serentak. Set up the apparatus as shown. Attach a thumbtack to one end of a copper rod and glass rod. Heat the other end of the rods simultaneously. Paku tekan jatuh terlebih dahulu . The thumbtack drops first . Paku tekan mengambil masa yang lebih lama untuk jatuh. The thumbtack takes a longer time to drop. Sebab/Reason: Logam ialah konduktor haba yang baik . Bukan logam ialah konduktor haba yang lemah . Metals are good conductors of heat . Non-metals are poor conductors of heat . Praktis Kendiri 83

BAB 6 Standard Kandungan 6.2 Campuran Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 6.5 Pengasingan campuran secara fizikal The separation of a mixture physically KBAT Mengasingkan campuran secara fizikal To separate mixtures physically A. Penurasan/Filtration Pasir, air, kertas turas, bikar 50 ml, corong turas, rod kaca, kaki retort dan pengapit Sand, water, filter paper, 50 ml beaker, filter funnel, glass rod, retort stand and clamp Rod kaca Glass rod Campuran pasir dan air Mixture of sand and water Kaki retort Retord stand Hasil turasan Filtrate 1 Tuangkan campuran pasir dan air di dalam bikar ke dalam corong turas menggunakan rod kaca. Pour a mixture of sand and water from a beaker into a filter funnel by using a glass rod. 2 Rekodkan pemerhatian. Record the obsevation. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Baki pada kertas turas ialah pasir . Hasil turasan di dalam bikar ialah air . The residue on the filter paper is sand . The filtrate in the beaker is water . Saiz zarah pasir adalah terlalu besar untuk dituras melalui kertas turas. The size of sand particles is too big to go through the filter paper. B. Pemisahan menggunakan magnet/Magnetic separation Pasir, serbuk besi, magnet bar, kertas Sand, iron filings, magnet, paper 1 Bawa sebatang magnet bar kepada suatu campuran pasir dan serbuk besi. Bring a bar magnet close to a mixture of sand and iron filings. 2 Rekodkan pemerhatian. Record the observation. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Serbuk besi tertarik ke arah magnet bar. The iron filings are attracted to the bar magnet. Magnet menarik logam besi. The magnet attracts iron metal. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur Magnet bar Bar magnet Pasir dan serbuk besi Sand and iron filings Pemerhatian Buku teks m/s 176 – 184 Aktiviti 6.4 – 6.9 Prosedur 84

BAB 6 C. Pengenapan/Sedimentation Kapur tulis, air, bikar 50 ml Chalk, water, 50 ml beaker Campuran serbuk kapur tulis dan air Mixture of chalk powder and water 1 Biarkan campuran serbuk kapur tulis dan air dalam bikar seketika. Leave the mixture of chalk powder and water for a while. 2 Rekodkan pemerhatian./Record the observation Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Kapur tulis terenap di dasar bikar. The chalk settles at the bottom of the beaker. Kapur tulis tidak larut dalam air dan lebih tumpat daripada air. Chalk is insoluble in water and is denser than water. D. Pengapungan/Flotation Air, minyak masak, kaki retort dan pengapit, bikar 50 ml, corong pemisah Water, cooking oil, retort stand and clamp, 50 ml beaker, separating funnel Corong pemisah Separating funnel Bikar Beaker 1 Tuangkan suatu campuran minyak masak dan air ke dalam corong pemisah. Pour a mixture of cooking oil and water into a separating funnel. 2 Buka pili untuk mengalir keluar cecair di lapisan bawah ke dalam bikar. Turn on the tap to drain out the liquid at the lower layer into a beaker. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Cecair di lapisan atas ialah minyak masak. Cecair di lapisan bawah ialah air . The liquid at the upper layer is cooking oil . The liquid at the lower layer is water . Minyak masak tidak terlarut dan kurang tumpat daripada air. Cooking oil is insoluble and is less dense than water. E. Kromatografi/Chromatography Air suling, pen dakwat hitam, biru dan merah, kertas turas, bikar 50 ml, lidi Distilled water, black, blue and red ink pens, filter papers, 50 ml beaker, wooden stick Kertas turas Filter paper Lidi Wooden stick Air suling Distilled water Bikar Beaker Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur 85

BAB 6 1 Guntingkan sekeping kertas turas berukuran 5 cm × 12 cm. Cut a piece of filter paper with a measurement of 5 cm × 12 cm. 2 Buat tiga titik di atas garisan pensel dengan pen dakwat yang berlainan warna. Make three points on the pencil line with ink pens of different colours. 3 Gantungkan kertas turas seperti yang ditunjukkan pada rajah dan rekodkan pemerhatian selepas 30 minit./Hang the filter paper as shown in the diagram and record the observation after 30 minutes. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Titik-titik dakwat berwarna merebak ke atas membentuk tiga garisan tebal yang berlainan warna. The points of coloured ink spread upwards to form three thick lines with different colours. Pen dakwat berwarna merupakan campuran pelbagai bahan pewarna. Coloured ink is a mixture of various dyes. F. Penyulingan/Distillation (Demonstrasi guru/Demonstration of teacher) Larutan garam biasa, air pili, serpihan porselin, kasa dawai, tungku kaki tiga, penunu Bunsen, kelalang dasar bulat, kondenser Liebig, kaki retort, penyumbat getah, termometer, bikar/Common salt solution, tap water, porcelain chips, wire gauze, tripod stand, Bunsen burner, round-bottomed flask, Liebig condenser, retort stand, rubber stopper, thermometer, beaker Termometer Thermometer Kelalang dasar bulat Round-bottomed flask Air keluar Water outlet Panaskan Heat Kondenser Liebig Liebig condenser Larutan garam biasa Common salt solution Serpihan porselin Porcelain chips Air masuk Water inlet Hasil sulingan Distillate Penyokong Support 1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam rajah. Set up the apparatus as shown in the diagram. 2 Didihkan larutan garam di dalam kelalang dasar bulat. Boil the salt solution in the round bottomed flask. 3 Kumpulkan hasil sulingan dengan bikar. Collect the distillate by using a beaker. 4 Rasa sedikit cecair yang dikumpulkan di dalam bikar. Taste a small amount of the liquid collected in the beaker. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Rasa hasil sulingan adalah tawar . The taste of the distilled is tasteless . Air suling terkumpul dalam bikar. Distilled water is collected in the beaker. Bahan-bahan dalam campuran boleh diasingkan secara fizikal . The substances in a mixture can be separated by physical . Prosedur Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Kesimpulan Praktis Kendiri Pemerhatian 86

BAB 6 Standard Kandungan 6.3 Sebatian Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 6.6 Tindak balas antara logam dengan bukan logam Reaction between a metal and a non-metal KBAT Mengkaji tindak balas antara magnesium dengan oksigen To study the reaction between magnesium and oxygen Pita magnesium, penyepit, penunu Bunsen Magnesium ribbon, tongs, Bunsen burner 1 Pegang sejalur pita magnesium dengan penyepit dan panaskan dengan nyalaan penunu Bunsen. Hold a magnesium ribbon with a pair of tongs and heat it with a Bunsen burner. 2 Perhatikan perubahan yang berlaku. Observe the changes that occur. Magnesium terbakar dengan api putih berkilauan . Magnesium burns with a bright white flame . 1 Kenal pastikan logam dan bukan logam dalam aktiviti ini. TP1 Identify the metal and non-metal in this activity. (a) Logam/Metal : Magnesium (b) Bukan logam/Non-metal: Oksigen/Oxygen 2 Apakah yang berlaku semasa pembakaran magnesium dalam udara? TP2 What happens during the combustion of magnesium in air? Magnesium bertindak balas dengan oksigen dalam udara. Magnesium reacts with the oxygen in air. 3 Namakan sebatian yang terhasil./Name the compound produced. Magnesium oksida/Magnesium oxide 4 Tuliskan satu persamaan perkataan untuk mewakili tindak balas yang berlaku. TP2 Write a word equation to represent the reaction that occurs. Magnesium + oksigen Magnesium oksida Magnesium oxygen Magnesium oxide 5 Jika aktiviti diulang dengan menggantikan magnesium dengan aluminium, tuliskan satu persamaan perkataan untuk menunjukkan tindak balas yang berlaku. If this activity is repeated by replacing the magnesium with aluminium, write a word equation to show the reaction that occurs. Aluminium + oksigen Aluminium oksida Aluminium oxygen Aluminium oxide Magnesium (logam) bertindak balas dengan oksigen (bukan logam) untuk membentuk magnesium oksida . Magnesium (metal) reacts with oxygen (non-metal) to form magnesium oxide . Magnesium Magnesium + Oksigen Oxygen Magnesium oksida Magnesium oxide Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Penyepit Tongs Pita magnesium Magnesium ribbon Penunu Bunsen Bunsen burner Pemerhatian Perbincangan Kesimpulan Buku teks m/s 186 – 187 87

BAB 6 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 6.7 Sebatian dan kaedah pengasingan Compounds and the method of separation KBAT 1 Jika 4.8 g magnesium bertindak balas dengan 3.2 g klorin, hitung jisim magnesium klorida yang terbentuk dalam petak yang diberi. Berikan sebab kepada jawapan anda. If 4.8 g of magnesium react with 3.2 g of chlorine, calculate the mass of magnesium chloride that is formed in the box given. Give a reason for your answer. + Unsur magnesium Magnesium element (4.8 g) Unsur klorin Chlorine element (3.2 g) Sebatian magnesium klorida Magnesium chloride compound 8.0 g Sebab/Reason: Jisim diabadikan semasa perubahan kimia . Mass is conserved during a chemical change. 2 Rajah di bawah menunjukkan satu campuran serbuk besi dan serbuk sulfur yang dipanaskan dalam satu mangkuk pijar untuk membentuk suatu sebatian. The diagram below shows a mixture of iron and sulphur powder that is heated in a crucible to form a compound. Serbuk besi + serbuk sulfur Iron filings + sulphur powder Campuran Mixture Sebatian Compound Dipanaskan Heated Besi sulfida Iron sulphide Tuliskan satu persamaan perkataan untuk mewakili tindak balas yang berlaku. TP2 Write a word equation to represent the reaction that occurs. Besi Iron + Sulfur Sulphur Besi sulfida Iron sulphide 3 Rajah di bawah menunjukkan susunan radas untuk mengasingkan suatu sebatian. Tuliskan bahanbahan yang terbentuk dalam petak yang disediakan. Kemudian, namakan proses yang berlaku. TP2 The diagram below shows the apparatus set up to separate a compound. Write the substances formed in the boxes provided. Then, name the process that takes place. Arus elektrik Electric current Kuprum(II) klorida Copper(II) chloride (Sebatian/compound) (Unsur/Element) Kuprum Copper Klorin Chlorine + Bateri/Battery Elektrod karbon Carbon electrodes + – (a) (b) Larutan kuprum(II) klorida Copper(II) chloride solution Kuprum Copper Gas klorin Chlorine gas (c) Proses/Process: Elektrolisis/Electrolysis • Proses pengasingan unsur-unsur dalam suatu sebatian dengan menggunakan arus elektrik. The separation of elements in a compound by using an electric current. Video Buku teks m/s 187 88

BAB 6 1 Bandingkan antara perubahan fizik dengan perubahan kimia. Kemudian, pilih jawapan yang betul. Compare physical and chemical changes. Then, choose the correct answers. TP2 Ya/Yes Sama/Same Tidak/No Berbeza/Different Sedikit/A little Banyak/A lot Perubahan kimia Chemical changes Ya Yes Berbeza Different Berbeza Different Banyak A lot Perubahan fizik Physical changes Tidak No Sama Same Sama Same Sedikit A little Ciri-ciri Characteristics (a) Pembentukan bahan baharu Formation of new substances (b) Sifat bahan dan hasil Properties of substances and products (c) Komposisi kimia bahan dan hasil Composition of substances and products (d) Keperluan tenaga Requirement of energy (e) Perubahan fizik ialah perubahan yang mengubah (rupa, sifat kimia) sesuatu bahan dan (melibatkan, tidak melibatkan) pembentukan bahan baharu. Perubahan kimia ialah perubahan yang (melibatkan, tidak melibatkan) tindak balas kimia yang (menghasilkan, tidak menghasilkan) bahan baharu. A physical change is a change that alters the (appearance, chemical properties) of a substance and (involves, does not involve) the formation of new substances. A chemical change is a change which (involves, does not involve) a chemical reaction that (produces, does not produce) new substances. 2 Bandingkan antara campuran dengan sebatian. TP2 Compare mixtures and compounds. Ya Tidak Berbeza Kaedah kimia Sama Kaedah fizikal Yes No Different Chemical method Same Physical method Campuran Mixture Tidak No Sama Same Tidak No Kaedah fizikal Physical method Sebatian Compound Ya Yes Berbeza Different Ya Yes Kaedah kimia Chemical method Ciri-ciri Properties (a) Pembentukan bahan baharu Formation of a new substance (b) Sifat bahan asal dan bahan baharu The properties of the original substance and the new substance (c) Pembentukan ikatan kimia Formation of chemical bond (d) Kaedah pengasingan Separating method Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 6.8 Perubahan fizik dan kimia serta campuran dan sebatian Physical and chemical changes, mixtures and compounds Buku teks m/s 188 – 189 89

90 BAB 6 Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 1 Antara yang berikut, yang manakah mewakili unsur? Which of the following represents an element? A B C D 2 Rajah 1 menunjukkan struktur suatu atom. Diagram 1 shows the structure of an atom. A B C D Rajah 1/Diagram 1 Antara zarah subatom yang berlabel A, B, C dan D, yang manakah ialah neutron? Which of the labelled subatomic particles, A, B, C or D, is a neutron? 3 Antara yang berikut, yang manakah merupakan sebatian? Which of the following is a compound? I Air Water II Udara Air III Petroleum Petroleum IV Natrium klorida Sodium chloride A I dan II I and II B III dan IV III and IV C II dan III II and III D I dan IV I and IV Bahagian B/Section B 1 (a) Lengkapkan peta buih di bawah. TP1 Complete the bubble map below. Air/Water Udara/Air Oksigen/Oxygen Natrium/Sodium Zink Zinc Karbon Carbon Natrium Sodium Oksigen Oxygen Unsur Element [2 markah/2 marks] (b) Bulatkan perubahan kimia/Circle the chemical changes. TP1 Pereputan daun Decay of leaves Pendidihan air Boiling of water Kitar air Water cycle Pengaratan besi Rusting of iron [2 markah/2 marks] PT3 PRAKTIS PENGUKUHAN 6 KOMPONEN PP KOMPONEN PP

BAB 6 Bahagian C/Section C 2 (a) Kini, rangka bumbung besi telah menggantikan rangka bumbung kayu bagi sesetengah rumah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.1. Nowadays, iron roof frames have replaced wooden roof frames for certain houses as shown in the Diagram 2.1. Rajah 2.1/Diagram 2.1 Wajarkan kegunaan rangka besi untuk menggantikan rangka kayu. Justify the used of iron frames to replace wooden frames. TP5 Rangka besi mempunyai kekuatan regangan yang lebih tinggi dan tidak mudah bengkok akibat cuaca panas. Rangka kayu mudah bengkok./Iron frames have a higher tensile strength and will not bend easily in hot weather. Wooden frames bend more easily. [3 markah/3 marks] (b) Penghuni rumah kadang kala menghadapi masalah anai-anai yang merosakkan bingkai kayu pintu. Huraikan bagaimana penghuni itu dapat mengatasi masalah ini. Wajarkan penggunaan bahan itu untuk menggantikan bingkai kayu pintu itu. TP5/Menilai The occupants of a house sometimes have problems with termites that damage wooden door frames. Explain how the occupants can overcome this problem. Justify the use of the substance for replacing wooden door frames. Penghuni rumah boleh menggantikan bingkai kayu dengan bingkai aluminium. Anai-anai tidak dapat merosakkan bingkai yang dibuat daripada aluminium. Bingkai aluminium tidak menghadapi masalah pengaratan yang menyebabkan kakisan logam itu. The occupants of the house can replace the wooden frames with aluminium frames. Termites cannot damage aluminium frames. Aluminium frames cannot rust that causes the corrosion of the metal. [4 markah/4 marks] (c) Rajah 2.2 menunjukkan pemegang alatan memasak yang dibuat daripada plastik. Diagram 2.2 shows that the holder of a cooking utensil is made of plastic. Pemegang Holder Rajah 2.2/Diagram 2.2 Mengapakah plastik boleh digunakan untuk membuat pemegang alatan memasak? TP2 Why is plastic used for making the holder of the cooking utensil? Plastik merupakan konduktor haba yang lemah./Plastic is a poor conductor of heat. [1 markah/1 mark] (d) Logam adalah sangat berguna kepada manusia./Metals are very useful to humans. Penukul Hammer Rajah 2.3/Diagram 2.3 Terangkan mengapa logam dapat digunakan untuk membuat alatan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.3./Explain why metals can be used for making the tool shown in the Diagram 2.3. TP2 Logam adalah kuat dan mudah ditempa./Metals are strong and malleable. [2 markah/2 marks] Praktis Formatif 91

BAB 7 Konsep PENTING IMPORTANT concepts BIDANG PEMBELAJARAN BAB Udara Air Udara terdapat di sekeliling kita. Tahukah anda komposisi udara? Udara yang kita sedut ke dalam peparu dan karbon dioksida yang dihembus merupakan sebahagian daripada udara. Bahan pencemar yang berbahaya kepada kesihatan kita juga terkandung dalam udara. Air is all around us. Did you know the contents of air? The oxygen we breathe into our lungs and the carbon dioxide we breathe out are part of air. Pollutants that are harmful to our body health are also contained in air. APAKAH UDARA? WHAT IS AIR? TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam 7 Untuk respirasi dan fotosintesis For respiration and photosynthesis Untuk pembakaran yang memerlukan oksigen, bahan api dan haba For combustion that needs oxygen, fuel and heat Untuk alat pemadam api seperti pemadam api karbon dioksida For fire extinguishers such as carbon dioxide fire extinguishers Berlakunya pencemaran udara seperti kesan rumah hijau, penipisan lapisan ozon dan hujan asid Occurrence of air pollution such as the greenhouse effect, depletion of ozone layer and acid rain Suatu campuran gas seperti oksigen, karbon dioksida dan nitrogen A mixture of gases such as oxygen, carbon dioxide and nitrogen Kitar karbon dan kitar oksigen Carbon and oxygen cycles UDARA AIR 92

BAB 7 93 Komposisi Udara 1. Udara merupakan satu campuran nitrogen (78%), oksigen (21%), karbon dioksida (0.03%), gas nadir dan lain-lain (0.97%) (habuk, wap air dan mikroorganisma). The Composition of Air 1. Air is a mixture of nitrogen (78%), oxygen (21%), carbon dioxide (0.03%), inert gases and others (0.97%) (dust, water vapour and microorganisms). Kitar Karbon dan Kitar Oksigen 1. Kitar karbon mengekalkan kandungan gas karbon dioksida dalam udara. 2. Proses-proses yang membebaskan karbon dioksida ke udara termasuklah respirasi atau pernafasan, pembakaran dan pereputan. 3. Kitar oksigen mengekalkan kandungan gas oksigen dalam udara. 4. Proses-proses yang menggunakan oksigen termasuklah respirasi atau pernafasan, pembakaran, pereputan dan pengaratan. The Carbon Cycle and Oxygen Cycle 1. The carbon cycle maintains the content of carbon dioxide in the air. 2. Processes that release carbon dioxide into the air include respiration or breathing, combustion and decay (decomposition). 3. The oxygen cycle maintains the content of oxygen in the air. 4. Processes that use oxygen include respiration or breathing, combustion, decay (decomposition) and rusting. Kesan Rumah Hijau 1. Pembasmian hutan secara berleluasa menyebabkan kandungan karbon dioksida dalam atmosfera meningkat menyebabkan kesan rumah hijau dan pemanasan global. 2. Pemanasan global menyebabkan ais di kawasan kutub mencair dan seterusnya menyebabkan paras air laut naik. Kawasan rendah di tepi pantai ditenggelami air. The Greenhouse Effect 1. Massive deforestation increases the carbon dioxide content of the atmosphere causing greenhouse effect and global warming. 2. An increase in global warming has resulted in the melting of the ice at the Poles, leading to rising sea levels. Low-lying coastal areas are submerged in water. Syarat-syarat Pembakaran 1. Pembakaran ialah satu proses penggabungan bahan bersama oksigen secara kimia. Proses ini menghasilkan haba dan cahaya. 2. Pembakaran hanya akan berlaku dengan kehadiran bahan api, oksigen dan haba. 3. Jika bekalan oksigen, bahan api atau haba diputuskan, kebakaran tidak akan berlaku. Prinsip tersebut digunakan untuk memadamkan api kebakaran. The Conditions of Combustion 1. Combustion (burning) is a process of chemically combining substances with oxygen. This process gives out heat and light. 2. Burning can only take place in the presence of a fuel, oxygen and heat. 3. If the supply of oxygen, fuel or heat is cut off, a fire will not occur. This principle is used in putting out a fire. Pencemaran Udara dan Kesannya 1. Pencemaran udara adalah penambahan bahan cemar ke udara yang mendatangkan kesan negatif kepada alam sekitar. 2. Kesan-kesan pencemaran udara termasuklah: (a) Asap, jerebu, debu dan jelaga mengaburkan pandangan, menyebabkan kesesakan nafas, mengotori bangunan, menyebabkan kabut dan mengurangkan proses fotosintesis. (b) Gas berasid seperti sulfur dioksida dan nitrogen dioksida larut dalam air hujan membentuk hujan asid yang mengakis bahan besi, merendahkan pH tanah dan sumber air, dan menjadikan tanah tidak subur. 3. Kesan rumah hijau dapat dikurangkan dengan menanam lebih banyak tumbuhan hijau yang dapat menyingkirkan karbon dioksida daripada udara dan menghalang pembakaran terbuka. Air Pollution and their Effects 1. Air pollution is the addition of pollutants to the air which causes negative effects on the environment. 2. The effects of air pollution include the following. (a) Smoke, haze, dust and soot blur vision, causes breathing difficulties, dirty buildings, cause smog and reduce the process of photosynthesis. (b) Acidic gases such as sulphur dioxide and nitrogen dioxide dissolve in the rainwater to form acid rain that corrodes iron objects, lowers the pH of the soil and sources of water, and causing the soil to be infertile. 3. The greenhouse effect can be reduced by planting more green plants which are able to remove carbon dioxide from the air and prohibiting the open burning. Nota Grafik NOTA BESTARI

BAB 7 Standard Kandungan 7.1 Komposisi udara Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Masteri PBD 7.1 Komposisi udara Composition of air 1 Tulis komposisi udara dan peratus kandungan gas dalam ruang yang disediakan. TP1 Write the composition of air and the percentages of the gases in the spaces provided. Oksigen Nitrogen Karbon dioksida Gas nadir dan lain-lain Oxygen Nitrogen Carbon dioxide Inert gases and others 0.03 21 0.97 78 Jenis gas Type of gas Peratus gas (%) Percentage of gas (a) Nitrogen Nitrogen 78 (b) Karbon dioksida Carbon dioxide 0.03 (c) Gas nadir dan lain-lain Inert gases and others 0.97 (d) Oksigen Oxygen 21 2 Tuliskan ‘Benar’ atau ‘Palsu’ bagi pernyataan tentang udara sebagai suatu campuran. TP2 Write ‘True’ or ‘False’ for the statements about air as a mixture. (a) Udara ialah campuran beberapa jenis gas. Air is a mixture of a few gases Benar True (b) Udara bukan merupakan sebatian kerana gas-gas di dalamnya tidak berpadu secara kimia. Air is not a compound because the gases are not combined chemically. Benar True (c) Gas-gas dalam udara hanya boleh dipisahkan secara kimia. The gases in air can only be separated chemically. Palsu False (d) Setiap komponen gas yang telah dipisahkan menunjukkan ciri-ciri asal gas itu. Each gas component that has been separated shows the original properties of the gas. Benar True (e) Komposisi udara adalah tidak tetap dan akan berubah mengikut masa, keadaan persekitaran dan aktiviti yang dijalankan. The composition of air is not fixed and will change according to time, the conditions of the surroundings and the activities carried out. Benar True (f) Komponen-komponennya adalah bercampur-campur dan sama dari segi kuantiti. The components are mixed and same in quantity. Palsu False (g) Semua gas di dalam udara merupakan unsur. All the gases in the air are elements. Palsu False MESTI BACA! Mikroorganisma, wap air dan habuk ialah komponen-komponen lain dalam udara yang mempunyai kuantiti yang kecil dan sering berubah. Microorganisms, water vapour and dusts are other components of the air that have small and often change in quantities. 94 Buku teks m/s 196 – 198 Praktis Kendiri

BAB 7 Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 7.2 Peratusan oksigen dalam udara Percentage of oxygen in air KBAT Menentukan peratus gas oksigen dalam udara To determine the percentage of oxygen in air Gelang getah, lilin, mancis, air, plastisin, balang gas, alas balang gas, takung kaca Rubber bands, candle, matches, water, plasticine, gas jar, gas jar stand, glass trough Jalankan aktiviti. Kemudian, lukis dan nyatakan pemerhatian anda. Carry out the activity. Then, draw and state your observations. Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation Balang gas Gas jar Gelang getah Rubber band Takung kaca Glass trough Lilin menyala Lighted candle Udara Air Air Water Alas balang gas Gas jar stand • Dengan menggunakan gelang getah, bahagikan balang gas kepada lima bahagian dengan sekata. By using rubber bands, divide the gas jar into five equal parts. • Letakkan sebatang lilin menyala di dalam balang gas yang mengandungi udara. Place a lighted candle inside the gas jar containing air. • Lukis pemerhatian anda setelah nyalaan lilin terpadam dalam rajah yang diberi. Draw your observation after the flame of the candle goes out, in the diagram given. Nyalaan lilin terpadam dan paras air naik sehingga satu per lima daripada ruang udara dalam balang gas itu. The flame goes out and the water level rises by one fifth of the air space in the gas jar. 1 Mengapakah nyalaan lilin terpadam selepas beberapa ketika? TP2 Why does the candle flame burn out after a while? Gas oksigen di dalam balang gas telah digunakan untuk pembakaran. The oxygen gas in the gas jar has been used for combustion. 2 Anggarkan pecahan udara yang telah digunakan untuk pembakaran dalam balang gas. TP2 Estimate the fraction of air used up for combustion in the gas jar. Satu per lima/One fifth 3 Deduksikan peratus oksigen dalam udara. TP2 Deduce the percentage of oxygen in air. Kira-kira 20%/About 20% Satu per lima daripada udara terdiri daripada oksigen. Peratus oksigen dalam udara ialah kira-kira 20% . One fifth of air consists of oxygen. The percentage of oxygen in air is about 20% . Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Perbincangan Kesimpulan 95 Buku teks m/s 197 Aktiviti 7.1

BAB 7 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 7.3 Kepentingan gas dalam kehidupan harian The importance of gases in everyday life Jadual di bawah menunjukkan kepentingan gas-gas dalam kehidupan harian. Kenal pastikan gas-gas berdasarkan kegunaannya. TP2 The table below shows the importance of gases in everyday life. Identify the gases based on their uses. Oksigen Karbon dioksida Nitrogen Gas nadir Oxygen Carbon dioxide Nitrogen Inert gases (a) (b) (c) Karbon dioksida Carbon dioxide Diisi di dalam alat pemadam api. Filled in fire extinguishers. Oksigen Oxygen Diperlukan oleh penyelam laut. Needed by sea divers. Gas nadir Inert gas Diisi dalam belon kaji cuaca. Filled in weather balloons. (d) (e) (f) Gas nadir Inert gas Gas argon diisi dalam mentol elektrik. Argon gas is filled in electric bulbs. Nitrogen Nitrogen Digunakan sebagai agen penyejuk. Used as a cooling agent. Oksigen Oxygen Untuk pembakaran bahan api roket./For the burning of the fuel in rockets. (g) (h) (i) Karbon dioksida Carbon dioxide Terdapat dalam minuman berkarbonat. Found in carbonated drinks. Nitrogen Nitrogen Diperlukan untuk membuat baja./Needed to manufacture fertilisers. Karbon dioksida Carbon dioxide Menaikkan adunan roti dan kek./Makes the dough of breads and cakes rise. Praktis Kendiri 96 Buku teks m/s 198 – 199

BAB 7 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 7.4 Kitar karbon dan kitar oksigen Carbon and oxygen cycles KBAT 1 Namakan fenomena alam di bawah ini. TP2 Name the natural phenomena below. (a) Kitar karbon Carbon cycle Edaran karbon dan sebatiannya di Bumi. The circulation of carbon and its compounds on Earth. (b) Kitar oksigen Oxygen cycle Edaran oksigen dan sebatiannya di Bumi. The circulation of oxygen and its compounds on Earth. 2 Proses fotosintesis memainkan peranan yang penting dalam kitar karbon-oksigen. Lengkapkan rajah kitar karbon-oksigen di bawah dengan proses-proses yang berlaku. TP2 Photosynthesis plays an important role in the carbon-oxygen circle. Complete the carbon-oxygen cycle in the diagram with the processes that take place. Respirasi Fotosintesis Pembakaran Pereputan (Penguraian) Pengaratan Respiration Photosynthesis Combustion Decaying (Decomposition) Rusting Karbon dioksida Carbon dioxide Membebaskan Releases Membebaskan Releases Membebaskan Releases Diserap Absorbed Diserap Absorbed Diserap Absorbed Membebaskan Releases Oksigen Oxygen (Tumbuhan hijau Green plants) (d) (Hidupan/Living things) (c) (e) (Bahan api/Fuel) (b) Fotosintesis/Photosynthesis Respirasi/Respiration Pengaratan Rusting Pembakaran/Combustion (Organisma mati Dead organisms) (a) Pereputan (Penguraian) Decaying (Decomposition) 3 Pembakaran hutan yang dijalankan oleh pihak tertentu untuk tujuan penanaman telah mengganggu keseimbangan kitar karbon-oksigen seperti yang ditunjukkan dalam foto. The irresponsible burning of forests for planting by certain parties has disturbed the balance of the carbon-oxygen cycle, as shown in the photo. Apakah kesan aktiviti manusia ini terhadap kandungan oksigen dan karbon dioksida dalam udara? TP5/KBAT What are the effects of this human activity on the oxygen and carbon dioxide content of the air? Kandungan oksigen berkurang manakala kandungan karbon dioksida bertambah . The oxygen content decreases while the carbon dioxide content increases . Praktis Kendiri Video 97 Buku teks m/s 200 – 203

BAB 7 Kaca Glass Matahari Sun Seumpama rumah hijau Like greenhouse Menyebabkan Causes Mengakibatkan Leading to Mengakibatkan Leading to Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 7.5 Kesan rumah hijau dan pemanasan global The greenhouse effect and global warming KBAT 1 Lengkapkan ruang di bawah tentang kesan daripada penambahan karbon dioksida dalam udara kepada hidupan dan persekitarannya./Complete the spaces below to show the effect of adding carbon dioxide to the air on living things and the environment. TP4/KBAT Haba Heat Memanaskan Heat up Karbon dioksida Carbon dioxide Ditenggelami Submerged Peleburan Melting Pemanasan global Global warming Kesan rumah hijau Greenhouse effect Haba Heat Kutub Poles (a) Lapisan gas karbon dioksida memerangkap haba daripada Matahari. The layer of carbon dioxide gas traps the heat from the Sun. (b) Rumah hijau memerangkap haba daripada Matahari dan memanaskan tanaman di dalamnya. The greenhouse traps the heat from the Sun and heats up the plants in it. (c) Kesan rumah hijau/Greenhouse effect (f) Kawasan rendah ditenggelami air. Low-lying areas are submerged in water. (e) Peleburan ais di kedua-dua kutub . Melting of ice at the two poles . (d) Pemanasan global/Global warming 2 Tandakan ( ✓ ) aktiviti manusia yang meningkatkan kandungan karbon dioksida di atmosfera. TP2 Tick ( ✓ ) the human activities which increase the carbon dioxide content of the atmosphere. ✓ Pembalakan Logging Penggunaan klorofluorokarbon (CFC) Using of chlorofluorocarbons (CFCs) ✓ Pembakaran terbuka Open burning ✓ Pembakaran bahan api fosil Burning of fossil fuels 3 Cadangkan dua cara untuk mengatasi masalah ini. TP4/KBAT Suggest two ways to overcome the problem. (a) Menanam lebih banyak tumbuhan hijau/Plant more green plants (b) Melarang pembakaran terbuka/Pembakaran hutan/Prohibit open burning/Forest burning 98 Buku teks m/s 200 – 203

BAB 7 Standard Kandungan 7.2 Pembakaran Tarikh: EKSPERIMEN INKUIRI Penemuan Inkuiri PBD 7.6 Syarat-syarat untuk pembakaran Conditions for combustion KBAT Membuktikan oksigen, haba dan bahan api diperlukan untuk pembakaran To prove that oxygen, heat and fuel are needed for combustion (burning) Lilin, balang gas, mancis Candle, gas jar, matches 1 Nyalakan dua batang lilin yang serupa. Light up two similar candles. 2 Telangkupkan sebatang lilin menyala dengan sebuah balang gas. Invert a gas jar over one of the lighted candles. 3 Rekod pemerhatian anda. Record your observation. Nyalaan di dalam balang gas padam terlebih dahulu . The flame in the gas jar goes out first . 1 Namakan gas yang diperlukan untuk pembakaran. Name the gas needed for combustion. Oksigen/Oxygen 2 Apakah peranan lilin dalam pembakaran? What is the role of the candle in combustion? Sebagai bahan api . As a fuel . 3 Apakah yang dibekalkan oleh mancis menyala untuk pembakaran lilin? What is supplied by the burning matches for the combustion of candle? Haba/Heat 4 Huraikan maklumat yang boleh diperoleh daripada segi tiga pembakaran di bawah. Describe the information that can be obtained from the fire triangle shown below. OKSIGEN/OXYGEN BAHAN API/FUEL HABA/HEAT Pembakaran hanya boleh berlaku dengan kehadiran bahan api , oksigen dan haba . Combustion can only take place in the presence of fuel , oxygen and heat . 5 Ramalkan apa yang akan berlaku kepada pembakaran jika satu daripada syarat pembakaran disingkirkan. Wajarkan kepentingan pengetahuan ini dalam kehidupan harian. Predict what will happen to combustion if one of the conditions of combustion is removed. Justify the importance of this knowledge in everyday life. Pembakaran berhenti . Pengetahuan ini digunakan untuk pembuatan alat pemadam api . Combustion stops . This knowledge is applied in the making of fire extinguishers . Oksigen , bahan api dan haba diperlukan untuk pembakaran. Oxygen , fuel and heat are needed for combustion. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Perbincangan Kesimpulan Balang gas Gas jar Lilin menyala Lighted candle 99 Buku teks m/s 204 – 206 Aktiviti 7.3

BAB 7 Tarikh: AKTIVITI PERBINCANGAN Kontekstual PBD 7.7 Prinsip pembuatan alat pemadam api The principle in making fire extinguishers 1 Jika kekurangan oksigen, haba atau bahan api, kebakaran tidak akan berlaku. Prinsip ini diaplikasikan untuk memadamkan api kebakaran. Namakan bahan atau alat untuk menyekat bekalan oksigen, haba atau bahan api dalam suatu kebakaran dalam rajah di bawah. TP1 If oxygen, heat or fuel is absent, a fire will not occur. This principle is applied to put out fires. Name the materials used to cut off the supply of oxygen, heat or fuel in a fire, in the diagram below. Air Selimut api Pasir Alat pemadam api Water Fire blanket Sand Fire extinguisher (a) Alat pemadam api Fire extinguisher (b) Air/Water (c) Pasir/Sand (d) Air/Water (e) Selimut api Fire blanket 2 Padankan bahan atau alat yang sesuai untuk memadamkan api berdasarkan jenis bahan terbakar. Match the suitable materials or devices for putting out fires based on the types of burning materials. TP2 Jenis bahan terbakar Type of burning materials Kayu, kertas, plastik, getah, kain (pepejal) Wood, paper, plastic, rubber, cloth (solids) Minyak, alkohol, petrol, kerosin, cat, varnis, gris (cecair) dan arus elektrik Oil, alcohol, petrol, kerosene, paint, varnish, grease (liquids) and electric current Gas metana, etana, propana dan dan asetilena/Methane, ethane, propane gases and acetylene Kalium, natrium dan magnesium Potassium, sodium and magnesium Bahan atau pemadam api Materials or fire extinguisher Pemadam api serbuk kering, karbon dioksida dan busa/Dry powder, carbon dioxide and foam fire extinguishers Pasir, pemadam api karbon dioksida, busa dan serbuk kering Sand, carbon dioxide, foam and dry powder fire extinguishers Air, pasir dan sebarang jenis alat pemadam api Water, sand and any fire extinguishers Pasir dan pemadam api serbuk kering Sand and dry powder fire extinguisher 3 Tandakan ( ✓ ) langkah-langkah mencegah kebakaran. TP2 Tick ( ✓) the steps in the prevention of fires. ✓ Tutup pili gas atau suis elektrik selepas selesai digunakan. Turn off the gas tap or electric switch when not in use. Gunakan kertas untuk menyalakan penunu Bunsen. Use paper to ignite the Bunsen burner. ✓ Letakkan bahan mudah terbakar jauh daripada sumber api. Place flammable substances away from sources of heat. Praktis Kendiri Buku teks m/s 206 – 207 Nota Ekstra AKTIVITI HANDS-ON Pembelajaran Berasaskan Projek 2: Punca Kebakaran dan Langkah Pencegahan (rujuk silang m.s. 167) Project-Based Learning 2: Causes of Fires and Precautionary Measures (cross-reference p. 168) 100