หนังสือ พลวัตภูมิปัญญาผ้าลำพูน

101 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 141 เครื่่�องแต่่งกายชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ

102 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ตััวอย่่างลวดลายอััตลัักษณ์ ์ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ ภาพที่ ่� 142 ลายขะแจ๋๋หลงตู้้� ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 143 ลายขอโงด ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน

103 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ตััวอย่่างลวดลายอััตลัักษณ์ ์ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ ภาพที่ ่� 144 ลายดอกควััก ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 145 ลายบััวเครืือ ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน

104 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 146 เครื่่�องแต่่งกายชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยงและปกาเกอะญอ “กลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง” อััตลัักษณ์์ลวดลายผ้้าทอกลุ่่มชาติพัิ ันธุ์์กะเหรี่่�ยงในพื้้�นที่่�จัังหวััดลำพููนที่่�โดดเด่่น ได้้แก่่กะเหรี่่�ยงสะกอ(ปกากะญอ)และกะเหรี่่�ยงโปว์์ ด้ว้ยเอกลัักษณ์์ผืืนผ้้าทอที่่�สะท้้อนถึึงทัักษะความเชี่่�ยวชาญในด้้านศิิลปะการสร้้างลวดลายบนผืืนผ้้าที่่�งดงามนั้้�น ได้ถูู้กส่่งผ่่านสตรีชีาวกะเหรี่่�ยง ที่่�ได้้รัับการกล่่าวขานว่่าเป็็นหนึ่่�งในกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ที่่�มีีฝีีมืือในการทอผ้้าที่่�เก่่งที่่�สุุด ด้้วยการถ่่ายทอดความรู้้ ทัักษะฝีีมืือการทอผ้้ามาจากผู้้เป็็น มารดาถููกส่่งต่่อสู่่เด็็กหญิิงในวััยประมาณ 10 ปีี ทั้้�งนี้้�สตรีีชาวกะเหรี่่�ยงมัักจะทอเสื้้�อผ้้าไว้้ใช้้สวมใส่่ในชีีวิิตประจํําวัันทั้้�งของตนเองและสมาชิิก ในครอบครััว รวมถึึงการทอเก็็บไว้้ใช้้ในงานพิิธีีสํําคััญๆ เช่่น งานแต่่งงาน งานประเพณีีสํําคััญต่่าง ๆ การทอผ้้าของชาวกะเหรี่่�ยง เป็็นการทอแบบวิิถีีดั้้�งเดิิม เรีียกว่่าทอแบบกี่่�เอว หรืือ การทอแบบห้้างหลััง โดยใช้้อุุปกรณ์์เครื่่�องทอ ขนาดเล็็กที่่�คล้้องช่ว่งเอวของผู้้ทอ ทำให้ผ้้ ้าที่่�ทอด้ว้ยกี่่�เอวจะเป็็นผ้้าทอที่่�หน้้าแคบกว่่าผ้้าทอปกติทั่่ิว�ไป ซึ่่�งลัักษณะการทอผ้้าแบบกี่่�เอวนี้้ ผู้้�ทอ จะต้้องนั่่�งกัับพื้้�น เหยีียดขาขนานตรงไปข้้างหน้้าทั้้�งสองข้้าง มีีสายคาดที่่�ทํําด้้วยแผ่่นหนัังหรืือผ้้าที่่�ทบกัันหลายชั้้�นที่่�ผููกติิดเข้้ากัับด้้ายเส้้นยืืน คาดรััดโอบไปด้้านหลัังของเอว สายอีีกด้้านหนึ่่�งจะผููกมััดกับัเสาเรืือนหรืือโคนต้้นไม้้หรืือหลัักที่่มี�ีความแข็็งแรงการทอด้ว้ยกี่่�เอวจะใช้้การขยับั เคลื่่�อนตััวของผู้้ทอบัังคัับเส้้นด้้ายยืืนให้้เกิิดความตึึงหรืือหย่่อนได้้ตามต้้องการ ทํําให้้ผู้้ทอสามารถเลืือกสถานที่่�ทอได้้ตามความพอใจ สามารถ โยกย้้ายสถานที่่�ทอผ้้าได้้สะดวก ศิิลปะลวดลายบนผืืนผ้้าของชาวกะเหรี่่�ยง มีีเอกลัักษณ์์โดดเด่่นที่่�แสดงถึึงตััวตนที่่�สืืบทอดมาจากบรรพบุุรุุษ การสร้้างสรรค์์ลวดลาย ต่่าง ๆ มัักเกิิดจากการสัังเกต การใช้้จิินตนา และการนํําเอาลัักษณะเด่่นจากสิ่่�งที่่�พบเห็็นในธรรมชาติิและสิ่่�งแวดล้้อมรอบตััว ทั้้�งพืืชพรรณ ดอกไม้้ ต้้นไม้้สารพััดสััตว์์ ข้้าวของเครื่่�องใช้้ในชีีวิิตประจํําวััน ตลอดไปจนถึึงประเพณีีและคติิความเชื่่�อมาประยุุกต์์ถ่่ายทอดลงสู่่ลวดลาย บนผืืนผ้้าได้้อย่่างงดงาม ด้้วยเทคนิิคการทอทั้้�งการจก การมััดหมี่่�การปัักด้้วยด้้ายหรืือไหมพรมหลากสีีรวมไปถึึงการปัักประดัับตกแต่่งด้้วย เมล็็ดลููกเดืือย ทั้้�งนี้้�เอกลัักษณ์์ลวดลายดั้้�งเดิิมที่่�พบได้้ในกะเหรี่่�ยงโปว์์และปกากะญอจะเน้้นลัักษณะลวดลายเป็็นสี่่�เหลี่่�ยมขนมเปีียกปููน ลายดอกไม้้ลายเส้้นตรงลายกากบาท เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้ชื่่� �อเรีียกของลวดลายผ้้าทอกะเหรี่่�ยงแต่่นดั้้�งเดิมนั้้ ิ �น อาจไม่มี่ ชื่่ี�อหรืือความหมายที่่จ�ะเข้้าใจ ได้้โดยง่่าย เนื่่�องจากเป็็นชื่่�อเรีียกลวดลายโบราณดั้้�งเดิิมของชนเผ่่าที่่�ถููกเรีียกขานและถ่่ายทอดต่่อๆ กัันมานัับตั้้�งแต่่บรรพบุุรุุษด้้วยภาษาของ ชนเผ่่ากะเหรี่่�ยงในแต่่ละท้้องถิ่่�นนั่่�นเอง พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน

105 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ตััวอย่่างลวดลายอััตลัักษณ์ ์ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง ภาพที่ ่� 147 ลายน้้ำไหล ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้้้้�ประกอบการผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 148 ลายเมล็็ดฟัักทอง ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผููู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน

106 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ตััวอย่่างลวดลายอััตลัักษณ์ ์ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง ภาพที่ ่� 149 ลายดอกพริิก ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน ภาพที่ ่� 150 ลายแมงมุุม ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพถ่่ายจาก ผู้้�ประกอบการผ้้าลำพููน

107 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน กระบวนการผลิิตผ้้าชนเผ่่า /ผ้้าชาติิพัันธุ์์ เส้้นใยฝ้้าย เส้้นใยฝ้้ายที่่�นิิยมใช้้เพื่่�อการทอผ้้าชนเผ่่า ในพื้้�นที่่�จัังหวััด ลำพููน นิิยมใช้้ฝ้้ายพัันธุ์์พื้้�นเมืือง ได้้แก่่“ฝ้้ายสีีตุ่่น”ซึ่่�งเป็็นสายพัันธุ์์ที่่� มีีลัักษณะดอกฝ้้ายขนาดเล็็ก มีีปุุยฝ้้ายสั้้�น สีีน้้ำตาลอ่่อน ไม่่ฟูู มีีความ นุ่่มและเหนีียว เหมาะสำหรัับใช้้เป็็นวััตถุุดิิบในการผลิิตผ้้าฝ้้ายทอ มืือแบบพื้้�นเมืืองทั้้�งนี้้�กลุ่่มผู้้ประกอบการนิิยมใช้้ฝ้้ายสีีตุ่่นมาผลิิตเป็็น ผลิิตภััณฑ์์งานหััตถกรรมประเภทต่่างๆ เนื่่�องจากผลิิตภััณฑ์์จากฝ้้าย สีตุ่่ ีนมีีราคาที่่สู�ูงกว่่าฝ้้ายสีีขาว ด้ว้ยสีจีากธรรมชาติที่่ิ�สวยงามพร้้อมกับั คุุณสมบััติิของเส้้นใยที่่�เหนีียวนุ่่ม และมีีความทนทานกว่่าเส้้นใยฝ้้าย สายพัันธุ์์อื่่�นๆ ส่ว่นพัันธุ์์ฝ้้ายสีีขาวที่่มี�ีดอกฝ้้ายเป็็นสีีขาว และมีปุีุยฝ้้าย ยาวสีีขาวฟูู ส่่วนใหญ่่นิิยมนำมาใช้้ในการทอผ้้าในระบบอุุตสาหกรรม นัับตั้้�งแต่่ในอดีีตผู้้ประกอบการทอผ้้าฝ้้าย จัังหวััดลำพููน นิิยมซื้้�อเส้้น ฝ้้ายจากบริิเวณตรอกเหล่่าโจ้้ว ตลาดวโรรส จัังหวััดเชีียงใหม่่ จนใน ปััจจุุบัันนิิยมสั่่�งซื้้�อเส้้นฝ้้ายสำเร็็จจากโรงงาน ที่่�มาในรููปแบบเป็็นไจ หรืือเป็็นหลอด โดยใช้้ฝ้้ายในการเป็็นเส้้นยืืนขนาด 40/2 และฝ้้าย เส้้นพุ่่งขนาด 40/2 ในการทอผืืนผ้้า ทั้้�งนี้้�ในปััจจุุบัันอาจยัังพบเห็็นการปลููกต้้นฝ้้ายในบางพื้้�นที่่� เพื่่�อเป็็นวััตถุดิุบิในกระบวนการทอผ้้าการปลููกต้้นฝ้้ายจะใช้้ระยะเวลา 6 - 7 เดืือน จึึงจะสามารถเก็็บปุุยฝ้้าย เพื่่�อนำไปสู่่กระบวนการทอ ผ้้าวััสดุทีุ่่�ใช้้เก็บปุ็ ุยฝ้้ายควรเป็็นถุุงผ้้าหรืือกระสอบปอที่่�ทำจากเส้้นใย ธรรมชาติิไม่่ควรใช้ถุุ้งที่่�ทำจากพลาสติิกเนื่่�องด้ว้ยเส้้นใยพลาสติิกอาจ ปะปนไปกับัเส้้นใยฝ้้ายซึ่่�งมีผีลต่่อคุุณภาพของใยฝ้้ายในกระบวนการ ย้้อมสีี ทั้้�งนี้้�หลัังจากการเก็็บปุุยฝ้้าย ควรผึ่่�งปุุยฝ้้ายไว้้ในร่่ม เลี่่�ยงต่่อ การถููกแสงแดดจััด เพื่่�อเป็็นการรัักษาเส้้นใยฝ้้ายให้้มีีคุุณภาพ เครื่่�องทอผ้้า หรืือ กี่ ่� อุุปกรณ์์การทอผ้้าชนเผ่่าที่่�นิิยมใช้้ในจัังหวััดลำพููนมีีลัักษณะ การทอโดยใช้้กี่่�๒ ประเภทด้้วยกััน คืือ 1. กี่ ่�พื้้�นเมืืองแบบโบราณ (กลุ่่มชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ) ลัักษณะบริิเวณส่่วนด้้านหน้้าและด้้านหลัังของกี่่�พื้้�นเมืืองแบบโบราณ จะมีีไม้้คานพาดจากคานรัับด้้านบนลงมา ในลัักษณะเอีียงประมาณ 45 องศา รัับด้้วยคานบริิเวณส่่วนกลางค่่อนลงไปทางด้้านล่่างและ ยื่่�นออกมาไว้้สำหรัับพาดเส้้นยืืนก่่อนเข้้าฟืืม โดยคานที่่�รัับจะยาว ไปถึึงบริิเวณส่ว่นท้้ายของกี่่�เชื่่�อมกับัแผ่่นไม้มี้ีไว้้เป็็นที่่นั่่� �งทอผ้้าสำหรับั ช่่างทอ เมื่่�อช่่างทอขึ้้�นเส้้นยืืนและเข้้าฟืืมเรีียบร้้อยแล้้ว จะเก็็บด้้าย เส้้นยืืนที่่�เหลืือไว้้ในลัักษณะของการขััดแบบม้้วนจุุกด้้วยไม้้ท่่อนเล็็ก ส่่วนการกระทบฟืืมนั้้�นสามารถทำได้้อย่่างอิิสระซึ่่�งการทอผ้้ายกด้้วย กี่่�พื้้�นเมืืองโบราณแบบการเกล้้าจุุกนั้้�นมีีข้้อจำกััดคืือ หากผู้้ทอไม่่มีี ความชำนาญ น้้ำหนัักมืือไม่่สม่่ำเสมอจะทำให้้เส้้นใยทอผ้้าหลวม ไม่่เรีียบเนีียน และได้้ลวดลายที่่�ไม่่ชััดเจน เนื่่�องจากการหย่่อนตึึงของ เส้้นใยที่่�ไม่่เท่่ากััน นิิยมการพุ่่งของกระสวยเส้้นพุ่่งด้ว้ยมืือเรีียกว่่ากี่่มื�ือ ส่่วนประกอบเครื่่�องทอผ้้าพื้้�นเมืืองแบบโบราณ เครื่่�องทอสำหรับัการทอผ้้าชนเผ่่านิิยมใช้้เครื่่�องทอผ้้าพื้้�นเมืือง แบบโบราณ ประกอบด้้วยอุุปกรณ์์ต่่าง ๆ ดัังนี้้� 1. เสาหลัักขาตั้้�ง โดยมีีลัักษณะการวางเสาเป็็น รููปทรงสี่่�เหลี่่�ยมที่่�มีีขนาดความสููงเท่่ากัันทั้้�ง 4 ต้้น 2. ไม้้คาน พาดเชื่่�อมต่่อระหว่่างเสาหลัักทั้้�ง 4 ต้้น ในกี่่�ที่่�เป็็นกี่่�โบราณหรืือกี่่�พื้้�นเมืืองนั้้�นจะมีีเครืือเส้้นยืืนพาดบนไม้้คาน ด้้านหน้้า โยงมาผููกไม้้คานด้้านหลััง เพื่่�อดึึงเส้้นยืืนให้้ตรง 3. ไม้้รองนั่่�ง แผ่่นไม้้ที่่�พาดไว้้บนคานไม้้ด้้าน ล่่างบริิเวณด้้านช่่างทอ เพื่่�อให้้ช่่างทอนั่่�งและวางอุุปกรณ์์การทอ เช่่น ตะกร้้าใส่่ด้้าย ใส่่หวีี 4. ไม้้ม้้วนผ้้า เป็็นท่่อนไม้้สี่่�เหลี่่�ยมปลายสองข้้าง เสีียบเข้้ากัับเดืือยที่่�หลัักไม้้บริิเวณด้้านใกล้้กัับช่่างทอ มีีไว้้สำหรัับ ม้้วนเก็็บผ้้าที่่�ทอเสร็็จแล้้ว 5. ไม้้หาบ ไม้้ไผ่่รููปทรงกระบอก มีีขนาดยาว เพีียงพอสำหรัับพาดคานไม้้ มีีไว้้ใช้้ผููกเชืือกโยงเข้้ากัับฟืืมและรอก 6. ไม้้เหยีียบ เป็็นไม้้ขนาดเล็็กยาวประมาณ 1 เมตร มีีไว้้สำหรัับเหยีียบบัังคัับการสลัับขึ้้�นลงของเครืือเส้้นยืืน 7. ตะกอ หรืือเขา แผงเส้้นด้้ายที่่�ถัักเกี่่�ยวเครืือ เส้้นยืืนเอาไว้้โดยใช้้ไม้้ไผ่่2 ซี่่�เป็็นคาน โดยจะยกเส้้นยืืนขึ้้�นและลง ให้้กระสวยเส้้นพุ่่งผ่่านสานทอขััดเกิิดลวดลายบนผืืนผ้้า 8. ฟืืม หรืือฟัันหวีีเป็็นอุุปกรณ์์การทอที่่�สำคััญ จะอยู่่บริิเวณด้้านหน้้าตะกอหรืือเขา มีีไว้้สำหรัับใช้้กระทบเส้้นพุ่่ง ให้้สานทอกัับเส้้นยืืน ฟืืมนั้้�นมีีทั้้�งขนาดยาวและขนาดสั้้�น ขึ้้�นอยู่่กัับ การเลืือกใช้้ของช่่างทอว่่าต้้องการผ้้าหน้้าแคบหรืือหน้้ากว้้าง ขนาดไหน 9. รอก เป็็นอุุปกรณ์์ช่่วยพยุุงตะกอหรืือเขา โดยผููกโยงไว้้กัับไม้้คานหููก ภาพที่่� 151 กี่่�พื้้�นเมืืองแบบโบราณ (กลุ่่มชาติิพัันธุ่่ไทลื้้�อ)

108 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน 2. กี่่�เอว หรืือกี่่�แบบห้้างหลััง (กลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง) กระบวนการทอผ้้าที่่�ใช้้“กี่่�เอว” หรืือที่่�เรีียกว่่า “ทอแบบ ห้้างหลััง”(Back-strap bodytensionloom) ถืือเป็็นต้้นกำเนิิดของ การทอผ้้าแบบดั้้�งเดิิมของมนุุษย์์ในช่่วงที่่�ยัังไม่่ได้้ใช้้ กี่่�หรืือหููก และ ฟืืม เข้้ามาช่่วยเหมืือนการทอผ้้าในปััจจุุบัันที่่�ได้้ถููกพััฒนามาเป็็นการ ทอผ้้าแบบนั่่�งห้้อยขา มีฟืีมืสำหรับักระทบ อีีกทั้้�งกี่่�แบบขาตั้้�งที่่มี�ีขนาด ใหญ่่จึึงสามารถทอผ้้าได้้หน้้ากว้้างมากขึ้้�น ในขณะที่่�“กี่่�เอว” ถืือเป็็น เครื่่�องทอผ้้าขนาดเล็็ก โดยใช้้ผู้้ทอเป็็นจุุดขึึงเส้้นด้้าย นิิยมใช้้ในกลุ่่ม ชาวไทเหนืือหรืือไทใหญ่่ในยููนนาน ประเทศสาธารณรััฐประชาชนจีีน รวมทั้้�งกลุ่่มชาติิพัันธุ์์บางเผ่่าเช่่นกะเหรี่่�ยง ลััวะ และลาหู่่ ยัังคงใช้้ทอ ผ้้ากัันอยู่่ ผู้้ทอผ้้าด้้วยกี่่�เอวต้้องนั่่�งกัับพื้้�น เหยีียดขาตรงไปข้้างหน้้า ทั้้�งสองข้้าง เท้้าแนบชิิดกััน บางแห่่งมีีขอนไม้้ยัันเพื่่�อไม่่ให้้ตััวเลื่่�อน ไหลไปข้้างหน้้ามากจนเกิินไป ด้้ายเส้้นยืืนมีีสายหนัังคาดรััดโอบไป ด้้านหลัังของเอว บางพื้้�นที่่�เรีียกว่่า“การทอมััดเอว”การทอผ้้าวิธีินี้้จ�ะ ไม่่ใช้้กระสวยช่่วยสอดด้้ายเส้้นพุ่่ง หากแต่่ใช้้นิ้้�วหรืือไม้้ไผ่่ซีีกเล็็กๆ สอดด้้ายเส้้นพุ่่ง แล้้วใช้้แผ่่นไม้้เล็็ก ๆ ที่่�เรีียกว่่า “หน่่อทาแพะ” กระแทกด้้ายเส้้นพุ่่งให้้แน่่นแทนการใช้้ฟืืม ส่่วนปลายของเส้้นยืืน จะผููกมััดกัับเสาเรืือนหรืือโคนต้้นไม้้ทำให้้ผู้้ทอสามารถเลืือกสถานที่่� ทอผ้้าได้้ตามความพอใจ เช่่น บนเรืือน ใต้้ถุุนบ้้าน ทั้้�งนี้้�ผู้้ทอจะต้้อง ก้้มและยืืดตััวขึ้้�นสลัับกัับการสอดด้้ายเส้้นพุ่่งเข้้าไประหว่่างเส้้นยืืน ด้้วยไม้้สลัับกัับการกระทบด้้ายเส้้นพุ่่งให้้เรีียงกัันแน่่นด้้วยแผ่่นไม้้ บางๆ ด้้วยการทอผ้้าประเภทนี้้�ไม่่ใช้้ฟืืม จึึงทำให้้ผ้้าไม่่เรีียบแน่่น และ การทอที่่ม�าจากการมััดเอวผู้้ทอส่่งผลทำให้ผ้้ ้าที่่�ทอออกมามีีหน้้าแคบ กว่่าผ้้าทอทั่่ว�ไป ส่่งผลให้้เวลาตััดเย็บจ็ ำเป็็นต้้องนำผ้้าที่่�ทอมาเรีียงต่่อ กัันหลายผืืน องค์์ประกอบเครื่่�องทอผ้้าแบบห้้างหลััง หรืือกี่่�เอว การทอผ้้าของกลุ่่มชาติพัิันธุ์์กะเหรี่่�ยง หมายถึึงการทอผ้้าด้ว้ย กี่่�เอว จะมีีลวดลายสวยงามเป็็นเอกลัักษณ์์การออกแบบลวดลายการ ทอส่่วนมากยัังนิิยมเป็็นแบบดั้้�งเดิิม คืือทอลายดั้้�งเดิิมบนผ้้าสีีดํํา แดง ม่่วง หรืือขาว เช่่น ลวดลายเกสร ลายฟัันเลื่่�อย และประดัับตกแต่่ง ด้้วยลููกเดืือยอย่่างสวยงาม โดยเครื่่�องทอผ้้าแบบห้้างหลัังหรืือกี่่�เอว ประกอบด้้วยองค์์ประกอบ ดัังนี้้� 1. แผ่่นหนัังหนา ส่่วนมากจะใช้้แผ่่นหนัังสััตว์์เช่่น หนัังกวาง ตััดเป็็นสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้ากว้้างประมาณ 4-6 นิ้้ว �ยาวประมาณ 80 เซนติิเมตร ปลายสองข้้างเจาะรููร้้อยเชืือกสำหรัับคล้้องกัับปลาย ไม้้รั้้�งผ้้าที่่�ทอให้้ตึึง โดยพัันอ้้อมกัับเอวผู้้ทอ เพื่่�อที่่�จะสามารถรองรัับ น้้ำหนัักของผู้้ทอได้้ 2. ไม้้กระทบผ้้า มีีลัักษณะคล้้ายมีีด ด้้านที่่�เป็็นสัันจะมีีความ หนากว่่าอีีกด้้านหนึ่่�ง มีีความยาวประมาณ 30-60 นิ้้�ว ให้้สำหรัับ ช่่วยแยกเส้้นยืืน ให้้มีีช่่องว่่างมากขึ้้�นเพื่่�อให้้เกิิดความสะดวกใน การสอดด้้ายเส้้นพุ่่ง และใช้้กระทบด้้ายเส้้นพุ่่ง ทำให้้ผ้้าที่่�ทอมีีความ แน่่นมากขึ้้�น ซึ่่�งจะทำให้้เนื้้�อผ้้าที่่�ทอมีีความหนาแน่่น ไม้้กระทบผ้้า เหมาะสำหรัับการใช้้ทอเก็็บลาย 3. ไม้้กลมเรีียว เส้้นผ่่าศููนย์์กลางประมาณ 3/4 เซนติิเมตร ยาวประมาณ 20-25 นิ้้�ว หรืือ ยาวตามขนาดผ้้าที่่�จะทอ ในการ ทอผ้้าจะต้้องใช้้ไม้้กลมเรีียวอย่่างน้้อย 5 อััน และก่่อนใช้้งานจะต้้อง ถูขีู้้ผึ้้� �งให้้เรีียบ เพื่่�อไม่่ให้้เส้้นผ้้าติิดไม้้ไม้้กลมเรีียวสามารถใช้ป้ ระโยชน์์ ได้้หลายอย่่าง เช่่น : ใช้้สำหรัับคล้้องด้้ายตะกอ เพื่่�อแบ่่งเส้้นด้้านเส้้นยืืนเวลา ขึ้้�นทอ : ใช้้สำหรับักำหนดแนวและจััดระเบีียบเส้้นด้้ายขึ้้�นก่่อนตะกอ : ใช้้กำหนดตะกอ สำหรัับการทอผ้้าที่่�มีีตะกอหลายชุุด พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 152 แผ่่นหนัังหนา ภาพที่่� 153 ไม้้กระทบผ้้า

109 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน 4. ไม้้ยึึดเส้้นด้้ายทั้้�งหมด มีีลัักษณะเป็็นไม้้กระบอกกลม แต่่ไม่่กลวง เส้้นผ่่านศููนย์์กลางประมาณ 1 1/2 – 2 นิ้้�ว ความยาว 50 ถึึง 60 นิ้้�ว 5. ไ ม้้สํําห รัับพัั น ผ้้ า เ ป็็นการนำไ ม้้ท่่อนกล ม เส้้นผ่่านศููนย์์กลางประมาณ 1 1/2 นิ้้�ว ยาว 30-60 นิ้้�ว เหลาให้้เป็็นหลัังเต่่า ผ่่าครึ่่�งประกบกััน ปลาย 2 ข้้างบากเป็็นช่่อง สํําหรัับใช้้คล้้องเชืือกจากแผ่่นหนััง เป็็นไม้้อัันแรกที่่�ใช้้พัันด้้าย เมื่่�อเริ่่�มขึ้้�นเครื่่�องทอ และยัังใช้้สํําหรัับม้้วนผ้้าที่่�ทอแล้้ว 6. ไม้้เรีียวเล็็กมีีความยาวประมาณ 12 นิ้้ว พั�ันด้ว้ยเส้้นด้้าย ทํําหน้้าเป็็น กระสวยเพื่่�อสอดด้้ายพุ่่ง 7. ไม้ช่้ว่ยแยกด้้าย มีลัีักษณะเป็็นไม้้กระบอกกลมๆเส้้นผ่่าน ศููนย์์กลาง ประมาณ 2.5 เซนติิเมตรความยาวประมาณ 30- 60 นิ้้ว � (เท่่ากัับบ่่า) ใช้้สํําหรัับแยก เส้้นด้้ายยืืนออกจากกัันตามแนวตะกรอ เพื่่�อให้้เกิิดช่่องว่่างพอที่่จ�ะสอดไม้้กระทบเข้้าไป ทํําให้ช่้ ่องว่่างสํําหรับั สอดด้้ายขวางกว้้างขึ้้�น 8. เส้้นไหมไนล่่อน ที่่�มีีความเหนีียวและลื่่�น ใช้้พัันกัับไม้้ เรีียวเล็็ก เพื่่�อยกเส้้นด้้ายขึ้้�นในการเก็็บลาย ภาพที่่� 154 ไม้้กลมเรีียว ภาพที่่� 157 ไม้้เรีียวเล็็ก ภาพที่่� 158 ไม้้ช่่วยแยกด้้าย ภาพที่่� 155 ไม้้ยึึดเส้้นด้้ายทั้้�งหมด ภาพที่่� 156 ไม้้สํําหรัับพัันผ้้า ภาพที่่� 159 เส้้นไหมไนล่่อน

110 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน 9. ไม้้ขนาด มีีขนาด 3x2 นิ้้ว �ยาวประมาณ 6 ศอกเจาะเป็็นรูู เล็็กใหญ่่ตามขนาดต้้องการ สอดอุุปกรณ์์ต่่าง ๆ ในการทอผ้้า วิิธีีการทอผ้้าชนเผ่่า /กลุ่่มชาติิพัันธุ์์ กระบวนการทอผ้้าชนเผ่่า หากอ้้างอิิงตามลัักษณะของ เครื่่�องทอผ้้า หรืือ กี่่�สามารถแบ่่งได้้2 ประเภท ดัังนี้้� การทอผ้้าด้้วยกี่พื้้่� น�เมืืองแบบโบราณ (กลุ่่มชาติพัิ นธุ์์ ั ไทลื้้�อ) ประกอบด้้วย 6 ขั้้�นตอน ดัังต่่อไปนี้้� ขั้้�นตอนที่่� 1 นำม้้วนฝ้้ายหรืือไจมาคลี่่�ออก และดึึงเส้้นฝ้้าย มาพัันเข้้ากัับหลอดไม้้ที่่�มีีขนาดตามความต้้องการใช้้งาน ในกรณีี ที่่�ต้้องการเส้้นฝ้้ายที่่�มีีเส้้นใหญ่่ จะต้้องปั่่�นฝ้้ายครั้้�งละ 2 - 3 ไจ เพื่่�อให้้เส้้นฝ้้ายรวมกััน ขั้้�นตอนที่่� 2 นำหลอดใส่่ฝ้้ายที่่�ผ่่านการปั่่�นฝ้้ายหรืือ กวัักฝ้้ายเรีียบร้้อยแล้วม้าตั้้�งเรีียงกััน ส่ว่นมากจะเรีียงหลอดฝ้้ายตั้้�งแต่่ 40 หลอดขึ้้�นไป ขั้้�นตอนที่่� 3 นำเส้้นยืืนรอขึ้้�นกี่่� ขั้้�นตอนที่่� 4 นำเส้้นยืืนมาร้้อยเข้้ากัับฟืืมจนครบตาม จำนวนที่่�ต้้องการ จากนั้้�นใช้้หวีีหรืือแปรงในการสางให้้เส้้นยืืนนั้้�นคลี่่� ออกจากกััน เป็็นการแยกเส้้นยืืนไม่่ให้้เส้้นนั้้�นพัันกััน ขั้้�นตอนที่่� 5 ในกรณีีที่่�ลวดลายทอนั้้�น เป็็นลวดลายเดิิมที่่� เคยทอไว้้อยู่่ก่่อนแล้้ว ช่่างทอจะนำเส้้นยืืนใหม่่มาต่่อกัับเส้้นยืืนเดิิม เรีียกกระบวนการนี้้�ว่่า “การสืืบลาย” โดยในการทอผ้้าแต่่ละผืืน นั้้�น เมื่่�อแล้้วเสร็็จช่่างทอจะตััดผ้้าทอเพื่่�อให้้ได้้ขนาดตามที่่�ต้้องการ ทั้้�งนี้้�เพื่่�อให้้เกิิดความรวดเร็็วและเป็็นการลดขั้้�นตอนของการทอ ลวดลายเดิิมในครั้้�งถััดไป ช่่างทอจะทำการทอเก็็บลวดลายเดิิมไว้้ เพื่่�อเป็็นต้้นแบบ โดยยัังคงให้้ลวดลายเส้้นยืืนเดิิมติิดอยู่่กัับฟืืม เมื่่�อถึึงโอกาสในการขึ้้�นกี่่�ทอผ้้าในครั้้�งใหม่่ด้้วยลวดลายเดิิม ช่่างทอ จะสามารถทอลวดลายเดิิมได้้ทัันทีีโดยไม่่จำเป็็นต้้องผููกลวดลาย เส้้นยืืนซ้้ำอีีกครั้้�ง ด้้วยวิิธีีการสืืบลายนี้้� จึึงถืือเป็็นขั้้�นตอนที่่�สำคััญ สำหรัับช่่างทอในการวางแผนการผลิิตผ้้าทอในระยะยาว ขั้้�นตอนที่่� 6 หลัังจากกระบวนการสืืบลาย หรืือขึ้้�นกี่่� ทอผ้้าใหม่่เป็็นที่่�เรีียบร้้อย จากนั้้�นจะเริ่่�มเข้้าสู่่กระบวนการทอผ้้า โดยการเหยีียบ “ไม้้เหยีียบ” ตามลำดัับ จากนั้้�นพุ่่งกระสวยด้้วยมืือ เพื่่�อให้้เส้้นพุ่่งขััดกัับเส้้นยืืน ตามด้้วยการกระทบฟืืม ทำกระบวนการ ตามที่่�กล่่าวนี้้�ซ้้ำจนได้้ขนาดตามที่่�ต้้องการของผ้้าทอทั้้�งผืืน การทอผ้้าด้้วยเครื่่�องทอแบบห้้างหลััง หรืือกี่่�เอว (กลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง) กระบวนการทอผ้้าด้้วยกี่่�เอว โดยกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง มีีขั้้�นตอนดัังนี้้� การกะขนาดผ้้าทอ การทอผ้้าของกะเหรี่่�ยงก่่อนที่่�จะขึ้้�นเครื่่�องทอ จำเป็็นต้้อง กำหนดวััตถุุประสงค์์ของการทอก่่อนว่่าจะทอเพื่่�อใช้้ทำอะไร เช่่น ทอย่่าม ทอเสื้้�อ ทอผ้้าถุุง ฯลฯ และต้้องกำหนดขนาดไปพร้้อมกััน ด้้วย ทั้้�งนี้้�เนื่่�องจากลัักษณะของเครื่่�องนุ่่งห่่มของชนเผ่่ากะเหรี่่�ยง เป็็นการนำผ้้าแต่่ละชิ้้�นมาเย็็บประกอบกัันโดยไม่่การตััด ยกเว้้น ความยาว ดัังนั้้�นการทอผ้้าแต่่ละครั้้�งจึึงต้้องกะให้้ได้้ขนาดที่่�จะนำ มาเย็็บ แล้้วสวมได้้พอดีีตััว จากการที่่�กะเหรี่่�ยงไม่่มีีเครื่่�องมืือที่่�ใช้้ เป็็นมาตรฐานในการวััด จึึงต้้องใช้้วิิธีีกะประมาณ โดยอาคััย ความเคยชิิน การกะขนาดของผ้้าที่่�จะทอแต่่ละครั้้�ง ผู้้ทอจะยึึด รูปรู่่างของตนเป็็นมาตรฐานว่่าเมื่่�อขึ้้�นเครื่่�องทอเพื่่�อทอเสื้้�อของตนต้้อง เรีียงด้้ายสููงประมาณเท่่าไหร่่ของไม้้ที่่�เสีียบบนไม้้ขึ้้�นเครื่่�องทอ ภาพที่่� 160 ไม้้ขนาด ภาพที่่� 161 กระบวนการทอผ้้ากลุ่่มชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ ด้้วยกี่่�ทอผ้้าแบบพื้้�นเมืือง

111 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน เช่่น ประมาณว่่า “ครึ่่�งไม้้” หรืือ “ค่่อนไม้้” เป็็นต้้น ดัังนั้้�นเมื่่�อ ต้้องทอให้้ผู้้อื่่�นจึึงต้้องเพิ่่�ม หรืือลดขนาดของด้้ายลง โดยอาศััยการ เปรีียบเทีียบจากรููปร่่างของผู้้ทอ ปกติิแล้้วความกว้้างของผ้้าที่่�ทอ มีีขนาดเพีียง 1 ใน 4 ของรอบอกผู้้สวมใส่่หรืือทอผ้้าขนาดเดีียวกััน 2 ผืืน แล้้วนำมาประกบกัันเป็็นเสื้้�อ เป็็นต้้น ส่่วนประกอบของเครื่่�องทอผ้้าห้้างหลััง หรืือกี่่�เอว มีีดัังนี้้� 1. แผ่่นหลัังหรืือผ้้าหนา ๆ ส่่วนมากจะใช้้หนัังสััตว์์เช่่น หนัังกวาง ฯลฯ ตััดเป็็นแผ่่นสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ปลายสองข้้างเจาะรูู ร้้อยเชืือกสำหรัับคล้้องกัับปลายไม้้รั้้�งผ้้าที่่�ทอให้้ตึึง โดยพัันอ้้อมกัับ เอวผู้้ทอ 2. ไม้้สำหรัับพัันผ้้า เป็็นไม้้จริิงท่่อนกลม ผ่่าครึ่่�งประกอบ ปลาย 2 ข้้าง บากเป็็นช่่องสำหรัับใช้้คล้้องเชืือกจากแผ่่นหนััง เป็็นไม้้ อัันแรกที่่�ใช้้พัันด้้าย เมื่่�อเริ่่�มขึ้้�นเครื่่�องทอ และใช้้สำหรัับม้้วนเก็็บผ้้า ที่่�ทอแล้้ว 3. ไม้้กระทบ เป็็นไม้้จริิง ใช้้สำหรัับแยกด้้ายยืืนให้้มีี ช่่วงกว้้างขึ้้�น เพื่่�อสะดวกในการสอดเส้้นพุ่่ง และใช้้กระทบเส้้นพุ่่ง ให้้แน่่น 4. ไม้้ช่่วยแยกด้้าย เป็็นปล้้องไม้้ไผ่่กลม ๆ ใช้้สำหรัับแยก เส้้นด้้าย 5. ไม้้ไผ่่เหลา เป็็นลัักษณะไม้้ไผ่่เหลาให้้กลมเรีียวเล็็ก การทอผ้้าครั้้�งหนึ่่�ง ๆ จะใช้้ไม้้ไผ่่เหลาอย่่างน้้อย 3 อััน ไม้้ไผ่่เหลานี้้� ควรมีีไว้้หลาย ๆ อััน เนื่่�องจากมีีประโยชน์์หลายอย่่าง คืือ * ใช้้สำหรัับคล้้องตะกอ เพื่่�อแบ่่งด้้ายเส้้นยืืนเวลาขึ้้�น เครื่่�องทอ เมื่่�อทอจะยกขึ้้�นสลัับกัับไม้้ช่่วยแยกด้้าย * ใช้้เครื่่�องกำหนดแนว และจััดระเบีียบด้้ายเส้้นยืืน * ใช้้กำหนดตะกอสำหรัับการทอผ้้าที่่�มีีตะกอหลายชุุด จำนวน ไม้้ไผ่่เหลาที่่�ใช้้ในการนี้้� จะมีีจำนวนเท่่ากัับตะกอการขึ้้�น เครื่่�องทอ การขึ้้�นเครื่่�องทอ เป็็นการนำเส้้นด้้ายมาเรีียงกัันอย่่างมีีระเบีียบตามแนวนอน ขนานไปกัับไม้้ขึ้้�นไป เรีียงลำดัับไว้้ ดัังนี้้�การเรีียงด้้ายจะใช้้จำนวนคู่่ เช่่น 2 เส้้น หรืือ 4 เส้้น หากเป็็นเส้้นด้้ายพื้้�นเมืืองปั่่�นเองปกติิจะนิิยม ใช้้ด้้ายเส้้นยืืนเพีียงเส้้นเดีียว เวลาเรีียงใช้้2 เส้้นควบ หากเป็็นด้้าย สำเร็็จรููป จะใช้้ด้้ายยืืน 2 เส้้นเวลาเรีียงใช้้4 เส้้นควบ จำนวนด้้าย อาจเพิ่่มม�ากขึ้้�น ในกรณีที่่�เป็็นการทอผ้้าลายนููนตามแนวยาว ทั้้�งนี้้ขึ้้� �น อยู่่กัับลวดลายที่่�ต้้องการ การกรอด้้ายเส้้นพุ่่ง ด้้ายเส้้นพุ่่ง คืือ ด้้ายที่่�สอดเข้้าไประหว่่างด้้ายเส้้นยืืน ปกติิ แล้้วการทอผ้้าของคนพื้้�นราบจะกรอใส่่หลอดด้้าย และติิดกระสวย นำสอดผ่่านเข้้าไประหว่่างด้้ายเส้้นยืืน แต่่การทอของ ชาวกะเหรี่่�ยงจะไม่่มีีกระสวย จึึงต้้องใช้้ด้้ายพัันไม้้ขนาดยาวประมาณ 1 ฟุุต เส้้นผ่่าศููนย์์กลางประมาณ 1 เซนติิเมตร โดยมืือซ้้ายจัับปลาย ไม้้ด้้านหนึ่่�งวางทาบกัับหน้้าขาขวา ใช้้มืือขวาปั่่�นฝ้้ายเข้้าหาตััวโดยให้้ ด้้ายผ่่านเข้้ามาระหว่่างนิ้้�วชี้้�กัับนิ้้�วกลาง ของมืือซ้้าย ทำเช่่นนี้้�จนด้้าย ในไม้้มีีมากพอควรแล้้วจึึงกรอใส่่ไม้้อัันใหม่่ การทอผ้้าของกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง มีี 2 ชนิิด 1. การทอธรรมดาหรืือทอลายขััด เป็็นการสอดด้้ายเส้้นพุ่่งข้้าไประหว่่างด้้ายเส้้นยืืน ซึ่่�งแยก สลัับกัันขึ้้�น 1 ลง 1 หรืือขึ้้�น 2 ลง 2 ตามจำนวนเส้้นด้้ายที่่�เรีียงเมื่่�อ ขึ้้�นเครื่่�องทอ ผ้้าที่่�ได้้เนื้้�อผ้้าจะเรีียบ สมํ่่�าเสมอ และเป็็นสีีเดีียวกััน ตลอดผืืน ใช้้สำหรัับเย็็บชุุดเด็็กหญิิงกะเหรี่่�ยงสะกอ และเย็็บกางเกง ผู้้ชายเท่่านั้้�น โดยปกติิด้้ายเส้้นยืืน และด้้ายเส้้นพุ่่งที่่�ใช้้ในการทอแบบ ธรรมดาจะมีจีำนวนเท่่ากััน ยกเว้้นกรณีที่่�ใช้ด้้ ้ายต่่างชนิิดกััน เช่่น ด้้าย เส้้นยืืนเป็็นด้้ายสำเร็็จรููปซึ่่�งเส้้นเล็็ก และด้้ายเส้้นพุ่่งพื้้�นเมืือง มีีขนาด เส้้นใหญ่่ จึึงต้้องใช้้ด้้ายเส้้นยืืนจำนวนมากกว่่าด้้ายเส้้นพุ่่ง 2. การทอเป็็นลวดลาย ผ้้าที่่�ชาวกะเหรี่่�ยงทอใช้้ส่่วนใหญ่่จะมีีลวดลาย ทั้้�งนี้้�ขึ้้�นอยู่่ กัับการใช้้ประโยชน์์ความเชื่่�อและความนิิยม เช่่น ชุุดหญิิงสาวสะกอ จะมีีลายขวางบริิเวณเหนืืออก ผ้้าถุุงของหญิิงแต่่งงานแล้้วจะทอ ลวดลายบริิเวณไหล่่อย่่างสวยงาม เป็็นต้้น การประดิิษฐ์์ลวดลายในผืืนผ้้า มีีขั้้�นตอนดัังนี้้� ลวดลายในเนื้้�อผ้้า ลัักษณะลวดลายจะปรากฏเป็็นเส้้นนููนตามแนวตั้้�งหรืือ แนวนอนก็็ได้้หากเป็็นลายนููนตามแนวตั้้�ง การกำหนดลาย จะทำพร้้อมกับัการเรีียงด้้าย คืือใช้จ้ำนวนด้้ายเส้้นยืืนเพิ่่มขึ้้� �น มากกว่่า ปกติิที่่�ต้้องการให้้เป็็นลายนููน ส่่วนด้้ายเส้้นพุ่่งใช้้จำนวนเท่่าปกติิ แต่่หากเป็็นลายนููนตามแนวนอน จะใช้้ด้้ายเส้้นพุ่่งและด้้ายเส้้นยืืน ตามจำนวนปกติิ ลวดลายสลัับสีี เป็็นการทอแบบธรรมดา คืือใช้้ด้้ายเส้้นยืืนและด้้ายเส้้นพุ่่ง จำนวนเท่่าปกติิแต่่แทรกด้้ายสีีต่่าง ๆ สลัับเข้้าไป ขณะเรีียงด้้าย เส้้นยืืนหรืือเมื่่�อสอดด้้ายเส้้นพุ่่ง เช่่น การทอผ้้าห่ม ย่่ ่าม และผ้้าถุุงของ หญิิงที่่�แต่่งงานแล้้ว ลวดลายจก เป็็นการทอลวดลายโดยการสอดด้้ายสลัับ ซึ่่�งไม่่ใช่่ด้้าย เส้้นเดีียวกัันกัับด้้ายเส้้นพุ่่ง แต่่เพิ่่�มด้้ายเข้้าไปเป็็นบางส่่วนใน เนื้้�อผ้้าตามลวดลายและสีีในตำแหน่่งที่่�ต้้องการ การยกด้้ายเส้้นยืืน จะไม่่เป็็นไปตามการยกตะกอแต่ผู้้่ทอจะใช้นิ้้้วมื�ือ หรืือขนเม่่นช่ว่ยสอด ยกด้้ายขึ้้�นตามจำนวนที่่�ระบุุไว้้และสอดด้้ายสีที่่ต้�้องการเข้้าไประหว่่าง ด้้ายเส้้นยืืน ทั้้�งนี้้�ลวดลายที่่�ปรากฏอาจไม่่เหมืือนกัันทั้้�งผืืน

112 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ลวดลายขิิด คืือการทอผ้้าโดยให้้ลวดลายที่่�ปรากฏเหมืือนกัันทั้้�งผืืน ลัักษณะลายแบบยกดอกในตัว ั โดยกำหนดสีีตามด้้ายเส้้นยืืน การแยก ด้้ายเส้้นยืืนใช้วิ้ธีินัีบัเส้้นเป็็นช่ว่งๆและสอดไม้้ไผ่่เหลาเข้้าไปเป็็นตัวันำ ไม้จ้ะช่ว่ยแยกด้้ายให้ช่้่องระหว่่างด้้ายเส้้นยืืนกว้้างขึ้้�นเพื่่�อความสะดวก ในการสอดด้้ายเส้้นพุ่่ง ผ้้าทอลายขิิดของชาวกะเหรี่่�ยงจะมีีลัักษณะ คล้้ายกับัของชาวอีีสาน หากแต่่ลวดลายมีีความสลับซับซ้ั ้อนน้้อยกว่่า และชาวอีีสานไม่นิ่ ิยมทอลายขิิดพร้้อมกับัการสลับสีั ีแต่ช่าวกะเหรี่่�ยง นิิยมทอลายขิิดและเล่่นลายสลับสีั ดัี ังนั้้�นในผ้้าผืืนเดีียวจึึงมีทั้้ี�งลวดลาย ยกดอกนููนขึ้้�นมาของลายขิิดและลายเล่่นสีีสลัับกััน การทอลวดลายโดยแทรกวััสดุุ ทอประกอบลููกเดืือย วิิธีีการปัักลููกเดืือยประดัับเครื่่�องแต่่งกายทั้้�งชายและผู้้ หญิิง จะใช้้วิิธีีปััก หลัังจากเย็็บผ้้าประกบเข้้าไปพร้้อมกัันในระหว่่าง ขณะทอผ้้า โดยร้้อยลููกเดืือยเข้้ากัับเส้้นด้้ายขวางระหว่่างด้้ายยืืน โดยให้้ลููกเดืือยลอยตััวอยู่่บนผืืนผ้้า เมื่่�อประกอบเป็็นลวดลายแล้้วจึึง ปัักทัับด้้าย สลัับสีีลงในช่่องระหว่่างลููกเดืือย นัับเป็็นการทำลวดลาย บนผืืนผ้้าให้้สวยงามหลัังจากกระบวนการเย็็บเป็็นเครื่่�องนุ่่งห่่ม แล้้วเสร็็จ โดยลัักษณะการประดัับจะใช้้ด้้ายหลากสีีปัักสลัับลููกเดืือย ซึ่่�งเป็็นพืืชที่่�ชาวกะเหรี่่�ยงปลููกไว้้เพื่่�อใช้้ในการประดัับเครื่่�องแต่่งกาย โดยเฉพาะ การวางลาย ลัักษณะการวางลาย นิิยมปัักตกแต่่งบริิเวณชายเสื้้�อ ด้้านล่่าง การผสมผสานลายมัักใช้้ลายลููกเดืือยเป็็นแนวกำหนด เพื่่�อให้้ได้ช่้่องว่่างที่่จ�ะเป็็นแนวปัักลวดลายชััดเจนขึ้้�น จากนั้้�นจึึงทำการ ปัักลายจนเสร็็จสมบููรณ์์ พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 162 การทอผ้้าด้้วยกี่่�เอว

113 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 163 ลวดลายผ้้าชนเผ่่า พลวััตวิิถีีการดำรงอยู่่ของผ้้าชนเผ่่า/ผ้้าชาติิพัันธุ์์ จัังหวััดลำพููน การสืืบทอดเพื่่�อการดำรงอยู่่ของภููมิิปััญญา และวััฒนธรรมผ้้าชนเผ่่านั้้�นได้้มีีกลไก วิิธีีการสืืบทอดผ่่านสตรีีจากรุ่่นสู่่รุ่่น ด้้วยค่่านิิยมที่่� ยัังคงมีอิีิทธิิพลจนถึึงปััจจุบัุันในเรื่่�องการแบ่่งบทบาทระหว่่างสตรีีและบุุรุษ ทัุ้้�งนี้้�สตรีมีีหน้้าที่่ผลิ�ิตเครื่่�องนุ่่งห่ม ่เครื่่�องแต่่งกายให้้สำหรับัสมาชิิก ทุุกคนในครอบครัว จึั ึงทำให้้เกิิดการปลููกฝัังวิธีิีการทอผ้้าให้กั้บัเด็็กหญิิง โดยผู้้เป็็นมารดาจะเป็็นผู้้ที่่ส่�่งต่่อองค์์ความรู้้ภููมิิปััญญาการผลิิตเส้้นใย ธรรมชาติจินไปถึึงวิธีิีการทอผ้้าเป็็นผืืนพร้้อมลวดลายเพื่่�อนำไปใช้้เป็็นเครื่่�องนุ่่งห่ม ่ และใช้้เป็็นส่ว่นประกอบในพิธีิีสำคััญตามความเชื่่�อของกลุ่่ม ชาติพัิ ันธุ์์ ด้ว้ยความเคร่่งครััดในความเชื่่�อและการยอมรับัในวิถีิปี ฏิิบัติัิรวมถึึงข้้อห้้าม ยัังคงมีีความเข้มข้้ ้นส่่งผ่่านพลัังอิิทธิิพลข้้อตกลงร่วม่ของ กลุ่่มชาติพัิันธุ์์ ทั้้�งผู้้เฒ่่าอาวุุโสจนถึึงเยาวชนผู้้เป็็นอนาคต ด้ว้ยความเชื่่�อขนบธรรมเนีียม ประเพณี ที่่ยั�ังคงยอมรับัสานต่่อในหลายกลุ่่มชาติพัิันธุ์์ ยัังคงเคร่่งครััดในธรรมเนีียมเดิิม โดยเฉพาะธรรมเนีียมแห่่งบทบาทระหว่่างเพศสภาพ ถึึงแม้้วิิถีีชีีวิิตของเยาวชนกลุ่่มชาติิพัันธุ์์รุ่่นใหม่่จะเริ่่�ม เปลี่่�ยนแปลงไป แต่่การเป็็นเด็็กหญิิงที่่�ต้้องเรีียนรู้้กระบวนการทอผ้้าจากมารดายัังคงถููกสืืบทอดอยู่่จนถึึงปััจจุุบััน แม้้วิิถีีการทอผ้้ากลุ่่มชาติิพัันธุ์์ยัังคงมีีการสืืบทอดและดำรงอยู่่ ท่่ามกลางการเปลี่่�ยนแปลงของสัังคม จึึงเป็็นเหตุุให้้วััตถุุประสงค์์ของ การทอผ้้าเกิิดการเปลี่่�ยนแปลงไป จากการทอผ้้าเพื่่�อการใช้้งานในครััวเรืือนถููกแทนที่่�ด้้วยการผลิิตเพื่่�อเชิิงพาณิิชย์์สาเหตุุจากความนิิยมใน แนวคิิดการให้้ความสำคััญกัับสิ่่�งแวดล้้อม จนไปถึึงการให้้ความสนใจในวิิถีีชีีวิิตของคนที่่�อยู่่ร่่วมกัับผืืนป่่าและธรรมชาติิ ที่่�คนเมืืองอาจไม่่เคย สััมผััส จึึงทำให้้เกิิดกระแสแห่่งแฟชั่่�นที่่�เน้้นการออกแบบเครื่่�องแต่่งกายที่่�สามารถแสดงถึึงความเชื่่�อมโยงเข้้ากัับธรรมชาติิและกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ ที่่�มีีความเข้้มข้้นของวััฒนธรรมและอาศััยอยู่่ในพื้้�นที่่�แห่่งธรรมชาติิ เห็็นได้้ว่่าผ้้าชนเผ่่า หรืือผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ ของแต่่ละพื้้�นที่่�ย่่อมมีีอััตลัักษณ์์ลวดลายบนผืืนผ้้าที่่�สากลต่่างยอมรัับว่่าเป็็นมากกว่่าสิ่่�ง ทอ เนื่่�องจากกระบวนการวางแนวคิิดที่่�มาของลวดลาย การเลืือกใช้้ลวดลายความเชื่่�อที่่�แสดงบนผืืนผ้้าทอ ย่่อมสะท้้อนถึึงวิิถีีนิิเวศวััฒนธรรม เชิิงพื้้�นที่่�ในแต่่ละท้้องถิ่่�น นัับเป็็นงานหััตถกรรมที่่�เต็็มไปด้้วยการสะท้้อนเรื่่�องราว (storytelling) ด้้วยเหตุุผลนี้้� จึึงทำให้้แบรนด์์ดีีไซเนอร์์ต่่าง สนใจในการขยายตลาดผ้้าลวดลายอััตลัักษณ์์นี้้�เนื่่�องจากเป็็นการส่่งต่่อคุุณค่่าแห่่งวััฒนธรรมที่่�ตรงกัับความต้้องการของผู้้บริิโภคแฟชั่่�นใน ปััจจุุบััน ส่่งผลให้้เกิิดการเพิ่่�มมููลค่่าของกลุ่่มแฟชั่่�นผ้้าชนเผ่่าได้้เป็็นอย่่างดีี

114 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พลวััตภููมิ ิปััญญาผ้้าบาติิกลำพููน ผ้้าบาติิกหรืือปาเต๊๊ะ เป็็นงานศิิลปะโบราณที่่�มีีการกล่่าวถึึงมาอย่่างยาวนาน โดยเชื่่�อว่่าการทำผ้้าบาติิกเป็็นวััฒนธรรมดั้้�งเดิิมของ ประเทศอิินโดนีีเซีีย เนื่่�องจากมีีการใช้้เทคนิิคงานฝีีมืือระดัับสููงที่่�แตกต่่างกว่่าพื้้�นที่่�อื่่�น ทั้้�งนี้้�ได้้มีีการสืืบทอดรวมไปถึึงการพััฒนาลวดลายจน ทำให้้ผ้้าบาติิกกลายเป็็นที่่�นิิยม และเป็็นสิินค้้าส่่งออกของประเทศอิินโดนีีเซีียในเวลาต่่อมา ประเทศไทยนัับเป็็นหนึ่่�งในหลายประเทศที่่�ได้้รัับอิิทธิิพลศิิลปะผ้้าบาติิกจากอิินโดนีีเซีีย โดยเริ่่�มแพร่่กระจายในพื้้�นที่่�บริิเวณภาคใต้้ เป็็นพื้้�นที่่�แรก กระทั่่�งเกิิดการส่่งเสริิมเป็็นอาชีีพ โดยกรมส่่งเสริิมอุุตสาหกรรมเป็็นผู้้ถ่่ายทอดศิิลปะผ้้าบาติิกให้้กัับผู้้ประกอบการที่่�ให้้ความ สนใจในทุุกภาคส่่วนของประเทศไทย จึึงเป็็นอีีกหนึ่่�งปััจจััยที่่�สนัับสนุุนให้้ผ้้าบาติิกเป็็นที่่�นิิยมและสามารถสร้้างรายได้้ให้้แก่่ผู้้ประกอบการมา จนถึึงปััจจุุบััน โดยสีีสัันและลวดลายผ้้าบาติิกจะไม่่มีีรููปแบบตายตััว ขึ้้�นอยู่่กัับการออกแบบตามอััตลัักษณ์์ในแต่่ละพื้้�นที่่� อััตลัักษณ์์ผ้้าบาติิกลำพููน ถึึงแม้ผ้้้าบาติิกไม่่ใช่่ศิิลปะดั่่�งเดิม ิ และไม่่ใช่่เทคนิิควิธีิจีากวััฒนธรรมท้้องถิ่่�นในพื้้�นที่่�จัังหวััดลำพููน หากแต่ผ่ ลงานศิิลปะผ้้าบาติิกจัังหวััด ลำพููนกลายเป็็นที่่�รู้้จัักของกลุ่่มผู้้ที่่�ชื่่�นชอบศิิลปะผ้้าบาติิก เนื่่�องด้้วยผ้้าบาติิกลำพููนมีีรููปแบบการผลิิต เทคนิิควิิธีีการออกแบบลวยลายที่่� หลากหลาย อีีกทั้้�งมีีการออกแบบลวดลายที่่�ซัับซ้้อน เชื่่�อมโยงถึึงความอ่่อนช้้อยของศิิลปะล้้านนา เช่่น ลายเครืือเถาพรรณพฤกษา ลายเรขาคณิิต ลายโคมล้้านนา โดยผ่่านลายเส้้นที่่�นุ่่มนวลด้้วยเทคนิิคเขีียนเทีียนด้้วยมืือแบบฟรีีแฮนด์์ (Freehand) รวมถึึงเทคนิิคการ ทำลวดลายแบบพิิมพ์์ลาย (Block) และการจัับคู่่สีีที่่�เน้้นโทนสีีอ่่อน เช่่น สีีเอิิร์์ธโทน สีีพาสเทล โดยเทคนิิคทั้้�งหมดนี้้�ได้้ถููกสร้้างสรรค์์ลงบน ผืืนผ้้าไหม อัันเป็็นเอกลัักษณ์์ของจัังหวััดลำพููน จึึงทำให้ผ้้ ้าบาติิกลำพููนมีลัีักษณะเฉพาะตัว ที่่ ั �แสดงถึึงการประยุุกต์์ศิิลปะล้้านนาดั่่�งเดิมิเข้้าร่วม่ กัับศิิลปะการทำผ้้าบาติิก รวมถึึงความสร้้างสรรค์์ในการจัับคู่่สีีที่่�เชื่่�อมโยงถึึงการใช้้สีีบนผืืนผ้้าไหมในแบบฉบัับของจัังหวััดลำพููน รวมถึึงจัังหวััดลำพููนนับัเป็็นแหล่่งผลิิตภััณฑ์ผ้์ ้าบาติิกและผ้้ามััดย้้อมที่่�โดดเด่่น โดยเฉพาะตำบลแม่่แรงอำเภอป่่าซางซึ่่�งได้รั้บัความ สนใจเป็็นอย่่างดีีและเป็็นที่่�รู้้จัักอย่่างกว้้างขว้้างของนัักท่่องเที่่�ยวตลอดจนกลุ่่มผู้้ประกอบการขายส่่งผ้้าบาติิก และผ้้ามััดย้้อมทั่่�วประเทศ เนื่่�องจากตำบลแม่่แรง อำเภอป่่าซาง นัับเป็็นพื้้�นที่่�ของฐานผลิิตผ้้าบาติิก และผ้้ามััดย้้อมเชิิงพาณิิชย์์เพื่่�อการส่่งออกระดัับประเทศ พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 164 ตััวอย่่างลวดลายผ้้าบาติิกบนผืืนผ้้าไหม ที่่�มา : grhttps://www.facebook.com/praeuraibatik

115 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 166 ตััวอย่่างบล็็อกพิิมพ์์สำหรัับการทำลวดลายผ้้าบาติิก แบบพิิมพ์์ลาย ภาพที่่� 167 การเตรีียมเทีียนที่่�ใช้้ สำหรัับเขีียนลวดลายลงบนผืืนผ้้า ภาพที่่� 168 หลัังจากเขีียน ลวดลายด้้วยเทีียนแล้้วเสร็็จ จะใช้้สีีในการแต้้มระบายลงบน ผืืนผ้้า อุุปกรณ์์ในการผลิิตผ้้าบาติิกลำพููน อุุป ก รณ์์ที่่� ใช้้ในกระ บว นการการผลิิ ตผ้้ า บ าติิ ก มีีดัังต่่อไปนี้้� ผืืนผ้้า ผ้้าที่่�เหมาะสมและเป็็นที่่�นิิยม คืือ ผ้้าที่่�ทำมาจากเส้้นใย ธรรมชาติิเช่่น ผ้้าฝ้้าย ผ้้าลินิิน ผ้้าปอและผ้้าป่่านมััสลิิน อีีกทั้้�งผ้้าไหม สามารถนำมาทำผ้้าบาติิกได้้เช่่นกััน หากแต่่กรรมวิธีิีในการผลิิตผ้้าไหม บาติิกจำเป็็นต้้องใช้้ความชำนาญและความประณีีตเป็็นพิิเศษ ส่ว่นผ้้า ที่่�ไม่่นิิยมในการนำมาผลิิตเป็็นผ้้าบาติิก คืือผ้้าที่่�ได้้จากใยสัังเคราะห์์ ด้้วยคุุณสมบััติิของใยสัังเคราะห์์ไม่่สามารถทำให้้สีีย้้อมติิดเส้้นใยได้้ ดัังนั้้�นผ้้าที่่�มีีคุุณลัักษณะเหมาะสมในการผลิิตผ้้าบาติิกจำเป็็นต้้องใช้้ เนื้้�อผ้้าที่่�ไม่่หนาจนเกิินไป ซึ่่�งเทีียนต้้องสามารถซึึมทะลุุจากด้้านหน้้า ไปด้้านหลัังได้้เพื่่�อให้้ลวดลายจากการย้้อมสีมีีความชััดเจน คมชััดและ สวยงาม เทีียนบาติิก เทีียนสำหรัับใช้้เขีียนผ้้าบาติิก ได้้จากการผสมของขี้้�ผึ้้�ง แท้้(Bee Wax) กัับพาราฟิิน (Paraffin) ในอััตราส่่วนที่่�เหมาะสม เทีียนบาติิกมีลัีักษณะเป็็นก้้อนสีีเหลืืองสด มีรูีปูทรงคล้้ายถ้ว้ยก้้นแบน ในกระบวนการผลิิตผ้้าบาติิก เทีียนและส่่วนผสมที่่�เตรีียมไว้้ตาม สััดส่่วน จะถููกนำไปต้้มในภาชนะโลหะ (หม้้อต้้มเทีียน) ตั้้�งไฟเพื่่�อ หลอมให้้เหลวเป็็นน้้ำเทีียน แล้้วจึึงตัักใส่่จัันติ้้�ง หรืือ ปากกาเดิินเทีียน เพื่่�อนำไปเขีียนบนผ้้า น้้ำเทีียนมีีหน้้าที่่�กั้้�นสีีไม่่ให้้ซึึมเข้้าหากััน การเตรีียมเทีียนหรืือผสมเทีียนจะใช้ขี้้้ผึ้้� �งผสมกับัพาราฟีีน ในอััตราส่ว่น 1:1 หรืือ 1:2 ไม่่ควรเกิิน 1:12 เพราะจะทำให้้เทีียนใสไม่่เกาะติิดผ้้า บางครั้้�งอาจมีีการผสมยางสนหรืือไขสััตว์์เพื่่�อช่ว่ ยให้้เทีียนมีีความแข็็ง สีีฝุ่่น สีฝุ่่ ีนสำหรับผ้ั ้าบาติิกเป็็นสีที่่�ใช้ผ้สมเพื่่�อการย้้อมสีีเพ้้นท์์หรืือ พิมพ์ิ ์ลายผ้้าบาติิก สีที่่�ใช้้ในการทำผ้้าบาติิกมีีหลายประเภท ควรเลืือก ประเภทย้้อมเย็็นที่่�มีีอุุณหภููมิิไม่่สููงเกิินไป จัันติ้้�ง จัันติ้้�งเป็็นเครื่่�องมืือสำหรัับการเขีียนเทีียนลงบนผ้้าบาติิก รููปทรงคล้้ายพู่่กััน ด้้ามของจัันติ้้�งทำมาจากไม้้เพื่่�อป้้องกัันความร้้อน ในช่่วงขณะที่่�เขีียนเทีียน บริิเวณปลายจัันติ้้�งมีีกระเปาะที่่�ทำจาก ทองแดงสำหรัับใส่่น้้ำเทีียนอุุณหภููมิิสููง และมีีท่่อเป็็นรููกลวงที่่�ต่่อจาก กระเปาะสำหรัับหยอดหรืือเขีียนให้้เกิิดลวดลายบนผืืนผ้้า เหล็็กแทงปากกาเขีียนเทีียน เหล็็กแทงปากกาเขีียนเทีียน หรืือ ไส้้แทงปากกาเขีียนเทีียน ใช้้สำหรับัแทงปลายปากกาเขีียนเทีียน เมื่่�อปลายปากกามีีเศษฝุ่่นหรืือ เศษเทีียนเกาะอยู่่ในท่่อปลายปากกานั้้�น บล็็อกแม่่พิิมพ์์ ใช้้สำหรัับพิิมพ์์ลายผ้้าบาติิก โดยบล็็อกพิิมพ์์นิิยมทำจากไม้้ ทองแดง หรืือโลหะ ในการผลิิตลวดลายผ้้าบาติิกจากการใช้้บล็็อก แม่่พิิมพ์์เริ่่�มจากนำบล็็อกแม่่พิิมพ์์ จุ่่มเทีียนที่่�กำลัังร้้อนพอเหมาะ พิมพ์ิ ์ลวดลายลงบนผ้้า จากนั้้�นจึึงทำการแต้มสี้ ีและเข้้าสู่่กระบวนการ ย้้อมในขั้้�นตอนต่่อไป ผ้้าบาติิกพิิมพ์์ลายจะมีีลัักษณะพิิเศษ คืือ มีีลวดลายที่่�ซ้้ำกััน จากบล็็อกพิิมพ์์ที่่�ต่่อเนื่่�อง เป็็นผลให้้กระบวนการผลิิตผ้้าบาติิกแบบ บล็็อกพิิมพ์์เป็็นที่่�นิิยมในอุุตสาหกรรมผลิิตผ้้าแบบขายส่่งในครั้้�งละ ปริิมาณมาก ความสวยงามของผ้้าบาติิกนั้้�น ขึ้้�นอยู่่กัับแม่่พิิมพ์์ที่่�มีี ความละเอีียดและประณีีตในการเป็็นต้้นแบบบล็็อกพิมพ์ิ ์ของการผลิิต ลวดลาย ภาพที่่� 165 ตััวอย่่างลวดลายผ้้าบาติิกบนผืืนผ้้าฝ้้าย ที่่�มา : grhttps://www.facebook.com/Penpetch.Pasang

116 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน วิิธีีการผลิิตผ้้าบาติิกลำพููน การผลิิตผ้้าบาติิกลำพููน มีีขั้้�นตอนการผลิิต ดัังนี้้� ขั้้�นตอนที่ ่� 1 นำผ้้าที่่�ต้้องการมาซัักล้้างทำความสะอาด จากนั้้�นนำมาขึึง ให้้ตึึงกัับเฟรมด้้วยวิิธีีการขลิิบผ้้า จากนั้้�นเขีียนลวดลายที่่�ต้้องการ ลงบนผ้้าด้้วยดิินสอ 2B ขึ้้�นไป ขั้้�นตอนที่ ่� 2 นำเทีียนขึ้้�นตั้้�งไฟจนละลายเป็็นน้้ำเทีียนมาทาลงบนเฟรม ขึึงผ้้าบนเฟรมให้้ตึึง น้้ำเทีียนนั้้�นจะเป็็นตััวจัับผ้้ากัับเฟรม ขููดเทีียน บริิเวณขอบเฟรมด้้วยด้้ามช้้อน เพื่่�อให้้ผ้้านั้้�นจัับกัับเฟรมแน่่นขึ้้�น ขั้้�นตอนที่ ่� 3 การผลิิตลวดลายบาติิกแบบเขีียนเทีียนด้้วยมืือแบบฟรีี แฮนด์์ (Freehand) ให้้นำจัันติ้้�งลงแช่่ในน้้ำเทีียนเพื่่�อให้้จัันติ้้�งเกิิด ความร้้อน จากนั้้�นเดิินเส้้นเทีียนขณะที่่�เทีียนกำลัังอุ่่นเป็็นเส้้นตาม ลวดลายที่่�ต้้องการ ขนาดเส้้นเทีียนนั้้�นไม่่ควรมีีขนาดเกิิน 2 –3 ม.ม. ระหว่่างการเดิินเส้้นเทีียนควรถืือกระดาษทิิชชููหรืือผ้้าสำหรัับไว้้รอง เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้น้้ำเทีียนหยอดลงบนผืืนผ้้าในบริิเวณที่่�ไม่่ต้้องการ ให้้เกิิดลวดลาย การผลิิตลวดลายบาติิกแบบพิิมพ์์ลาย (Block) ให้้นำ แม่่พิิมพ์์จุ่่มลงในน้้ำเทีียนที่่�มีีความร้้อนเหมาะสม จากนั้้�นนำแม่่พิิมพ์์ มากดบนผืืนผ้้าเพื่่�อให้้เกิิดลวดลายตามที่่�ต้้องการ ขั้้�นตอนที่ ่� 4 การผสมสีีควรเป็็นไปตามอััตราส่่วนของสีีแต่่ละประเภท ก่่อนระบายสีีควรนำน้้ำสะอาดมาระบายลงบนผืืนผ้้าก่่อน ระหว่่าง การระบายสีีหากต้้องการให้้สีีกลมกลืืนกััน สามารถใช้้ปลายนิ้้�วไล่่สีี ไปมาเพื่่�อให้้เกิิดความกลมกลืืนของสีีได้้ ขั้้�นตอนที่ ่� 5 การลงน้้ำยากัันสีีตกหรืือโซเดีียมซิิลิิเกต ในขั้้�นตอนการ ลงน้้ำยากัันสีีตกควรใช้้แปรงจุ่่มน้้ำยา จากนั้้�นนำแปรงที่่จุ่่มน้้ �ำยาทาลง ให้ทั่่ ้วบริ�ิเวณที่่�ลงสีีแล้วผึ่่ ้ �งให้้แห้้งในลัักษณะราบไปกับพื้้ ั �น ห้้ามตั้้�งขึ้้�น หรืือตะแคง เนื่่�องจากจะทำให้สี้ีไหลซึมึเข้้าหากััน ทั้้�งนี้้�ใช้้ระยะเวลาใน การผึ่่�งให้้แห้้ง 4 – 5 ชั่่�วโมง ขั้้�นตอนที่ ่� 6 การทำละลายเทีียนที่่�เขีียนลวดลาย ทำได้้โดยการนำผ้้า ที่่�ผ่่านกระบวนการผึ่่�งสีีจนแห้้ง แล้้วไปซัักทำความสะอาดให้้สีีและ สารกัันสีีตกออกจนหมด แล้้วนำไปต้้มในน้้ำสะอาดเพื่่�อให้้เทีียน หลุุดออก จึึงนำมาซัักด้ว้ยผงซัักฟอกตามด้ว้ยซัักในน้้ำเปล่่าจนสะอาด แล้้วนำไปผึ่่�งให้้แห้้งอีีกครั้้�ง ภาพที่่� 169 จัันติ้้�ง ใช้้สำหรัับการ เขีียนลวดลายด้้วยเทีียนลงบนผ้้า บาติิก ภาพที่่� 170 บล็็อกพิิมพ์์สำหรัับการ ทำลวดลายผ้้าบาติิกแบบพิิมพ์์ลาย ภาพที่่� 172 การสร้้างลวดลายด้้วยการใช้้บล็็อกพิิมพ์์ พิิมพ์์ลวดลาย ภาพที่่� 173 การลงสีีหลัังจากการเขีียนลวดลาย หรืือการพิิมพ์์ลวดลาย ภาพที่่� 171 การวาดลวดลายด้้วยการเขีียนเทีียน

117 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พลวััตวิิถีีการดำรงอยู่่ของผ้้าบาติิกลำพููน ด้้วยการส่่งเสริิมองค์์ความรู้้ผ้้าบาติิกแก่่ผู้้ประกอบการ ในพื้้�นที่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่และจัังหวััดลำพููนนั้้�น เป็็นการเข้้ามา ในเชิิงของอุุตสาหกรรมสิ่่�งทอ โดยศููนย์ส่์ ่งเสริมอุิุตสาหกรรม ภาคที่่� 1 จัังหวััดเชีียงใหม่่ ทั้้�งนี้้�การออกแบบลวดลายผ้้าบาติิกในปััจจุุบััน มีีความหลากหลายค่่อนข้้างสููง เนื่่�องจากผู้้ประกอบการต่่างใช้้แนวคิิด สร้้างสรรค์์ต่่อยอดลวดลายและโทนสีีที่่�มีีความแตกต่่างกัันออกไป อีีกทั้้�งได้้มีีการนำวััสดุุจากธรรมชาติิเข้้ามาประยุุกต์์ใช้้ในการลงสีี เพื่่�อสร้้างลวดลายและมิิติิบนผืืนผ้้า ในขณะที่่�ต้้นทุุนของการผลิิต ผ้้าบาติิก ขึ้้�นอยู่่กับัองค์ป์ระกอบที่่�ใช้้ในกระบวนการผลิิตเช่่น ประเภท ของผ้้าที่่�เลืือกใช้้การเลืือกใช้้คุุณภาพของสีีการเลืือกใช้้น้้ำยาเคลืือบ ตลอดจนความยากง่่ายในการสร้้างสรรค์์ลวดลายจากการเพ้้นท์์หรืือ การพิิมพ์์ลายจากแม่่พิิมพ์์ ลัักษณะกระบวนการในการสืบืทอดผ้้าบาติิกในพื้้�นที่่�จัังหวััด ลำพููนนั้้�น เป็็นการสืืบทอดผ่่านระบบกิิจการในครััวเรืือน โดยมีี ผู้้ประกอบการผ้้าฝ้้ายทอมืือในยุุคแรกเริ่่�มหลายท่่านได้้ให้้ความสนใจ การเข้้ามาทำกิิจกรรมส่่งเสริิมอาชีีพ โดยกรมส่่งเสริิมอุุตสาหกรรม โดยมีีการสอนวิิธีีการทำผ้้าบาติิกให้้แก่่กลุ่่มผู้้ประกอบการผ้้าทั้้�ง ในจัังหวััดเชีียงใหม่่ และลำพููน ณ กรมส่่งเสริิมอุุตสาหกรรม ภาคที่่�๑ จัังหวััดเชีียงใหม่่ ทั้้�งนี้้�ในกาลนั้้�นได้มี้ผู้้ปีระกอบการหลายท่่านในจัังหวััดลำพููน ได้้นำเทคนิิคการทำผ้้าบาติิกจากการที่่�เรีียนรู้้ มาใช้้ในการต่่อยอด การทำลวดลายบนผืืนผ้้าฝ้้าย ที่่�ตนเองได้้ทอผ้้าฝ้้ายเป็็นผืืนขาย อยู่่แล้้ว จากนั้้�นนำผ้้าฝ้้ายผืืนมาเพิ่่�มลวดลายบนผืืนผ้้าจากเทคนิิค บาติิก ทั้้�งในรููปแบบการใช้้บล็็อกพิิมพ์์ และการใช้้เทคนิิคแบบ เขีียนมืือ (Freehand) จึึงทำให้้เกิิดความหลากหลายของผลิิตภััณฑ์์ และการสร้้างมููลค่่าขึ้้�นมาได้้ ต่่อมาในปััจจุุบัันเทคนิิคการทำบาติิกได้้ถููกส่่งต่่อมา สู่่รุ่่นลููกรุ่่นหลาน โดยส่่วนใหญ่่ผู้้ประกอบการผ้้าในพื้้�นที่่� จัังหวััดลำพููนในทุุกประเภทผ้้า จะมีีการสืบต่ื ่อการผลิิตการทอ ส่่งต่่อสู่่ รุ่่นลููกหลานเสมอ รวมถึึงกลุ่่มผู้้ประกอบการผ้้าบาติิกด้้วย เช่่นกััน หากแต่่ในรุ่่นผู้้ประกอบการปััจจุุบัันจะมีีเทคนิิควิิธีีการคิิดค้้น ลวดลายแบบเขีียนมืือและแบบพิิมพ์์ลายที่่�หลากหลาย และได้้มีีการ ปรัับเปลี่่�ยนการใช้้ผ้้าผืืน เช่่น จากผ้้าฝ้้ายทอมืือ หรืือผ้้าไหม (ซึ่่�งมีีต้้นทุุนราคาแพง) มาเป็็นการนำเข้้า หรืือสั่่�งซื้้�อผืืนผ้้าจากต่่าง ประเทศ หรืือจากโรงงานที่่�มีีมาตรฐานโดยตรงยกตััวอย่่างเช่่น ผืืนผ้้า ไหมฟูจิูิผืืนผ้้าฝ้้ายลายสองชนิิดเงาผืืนผ้้าปีีเก้้ผืืนผ้้าป่่านมััสลิิน เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้�วิิธีีการการนำเข้้า หรืือสั่่�งซื้้�อผืืนผ้้าโดยตรงจากโรงงาน ในปััจจุุบััน ได้้เป็็นการลดระยะเวลาในการสร้้างผลิิตภััณฑ์์เพื่่�อ กระจายสิินค้้าขายเป็็นอย่่างมาก ทำให้้ผู้้ประกอบการสามารถผลิิต ผ้้าที่่�ใช้้เทคนิิคลวดลายบาติิกได้้เป็็นจำนวนมากภายในระยะไม่่นาน โดยส่ว่นมากการผลิิตผืืนผ้้าไหมบาติิก จะเน้้นการผลิิตทำลวดลายบน ผ้้าผืืนใหญ่่เพื่่�อการนำไปตััดทำเป็็นชุุดเสื้้�อผ้้าสวมใส่่ อีีกทั้้�งเน้้นผลิิต ผ้้าไหมบาติิกโดยการทำลวดลายในขนาดผืืนผ้้า 90x90 เซนติิเมตร เพื่่�อเน้้นการเป็็นผ้้าคลุุม และผ้้าใช้้อเนกประสงค์์รวมถึึงการเป็็น เครื่่�องประดัับในการแต่่งกาย อีีกทั้้�งในบางผู้้ประกอบการผ้้าบาติิก นิิยมรัับเป็็นแหล่่งผลิิตผ้้าบาติิกขนาดใหญ่่เพื่่�อกระจายส่่งขายให้้แก่่ พ่่อค้้าคนกลางทั่่วป�ระเทศ โดยนิิยมทำลวดลายบาติิกบนเนื้้�อผ้้าเรยอง และผ้้าไหมเทีียม เนื่่�องจากมีีคุุณลัักษณะที่่�พริ้้�วบาง อีีกทั้้�งผ้้าบาติิก ในปััจจุบัุันนั้้�นเป็็นที่่นิ�ิยมในกลุ่่มตลาดวััยรุ่่น วััยทำงานตอนต้้น ช่ว่งอายุุ ประมาณ 25 ปีีขึ้้�นไป ที่่�เป็็นกลุ่่มนิิยมผ้้ามีีสีีสัันพิิมพ์์ลาย หรืือเขีียน ลวดลายที่่�สวยงาม มีีเนื้้�อผ้้าที่่�สวมใส่่สบาย นอกจากกลุ่่มวััยรุ่่นแล้้ว ผ้้าบาติิกยัังเป็็นที่่�นิิยมของตลาดกลุ่่มนัักท่่องเที่่�ยวอีีกด้้วย เนื่่�องจาก นัักท่่องเที่่�ยวมัักนิิยมสวมใส่่ผ้้าพื้้�นถิ่่�นที่่�มีีความเบาสบายของเนื้้�อผ้้า ด้้วยความพยายามของผู้้ประกอบการผ้้าลำพููน ที่่�รัังสรรค์์ ออกแบบลวดลาย และเฉดสีีของบาติิกดั้้�งเดิิม ให้้เป็็นลวดลายที่่� ทัันสมััย และมีีโทนสีีที่่�อ่่อนลง เพิ่่�มความละมุุนบนผืืนผ้้ า เพื่่�อนำเสนอแนวทางที่่�หลากหลายของการผลิิตผ้้ าบาติิก ด้้วยแนวคิิดนี้้�เป็็นการทำให้้เกิิดการสร้้างความแตกต่่าง สร้้างคุุณค่่า เพื่่�อเพิ่่�มมููลค่่าให้้กัับสิินค้้าอัันเป็็นอััตลัักษณ์์ของพื้้�นที่่�และอััตลัักษณ์์ ของตััวผู้้ประการเองที่่�ได้้นำเสนอผ่่านผืืนผ้้าจนเกิิดการสร้้างรายได้้ หมุุนเวีียนให้้กัับตนเอง และเศรษฐกิิจจัังหวััดลำพููน

118 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ตอนที่ ่� 3 ลายผ้้าพระราชทาน ความสำเร็ ็ จของการยกระดัับอุุตสาหกรรมผ้้าลำพููน สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ด้้วยความตั้้�งพระทััยมั่่�นของพระองค์์ที่่�มีีต่่อการสืืบสานภููมิิปััญญา ดั้้�งเดิม อัิ ันก่่อให้้เกิิดการดำรงรัักษาศิิลปวััฒนธรรม และการต่่อยอดทางด้้านศิิลปะบนผืืนผ้้าให้้ดำรงคงอยู่่คู่่แผ่่นดิินสืบืไป ได้้ทรงออกแบบและ พระราชทานแบบลายผ้้าแก่่เหล่่าช่่างทอ ดัังนี้้� “ผ้้ามััดหมี่ ่� ลายขอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีฯ” สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา เสร็็จเป็็นองค์์ประธานใน พิิธีีเปิิดงาน OTOP CITY 2020 เมื่่�อวัันจัันทร์์ ที่่� 21 ธัันวาคม 2563 ณ อาคารชาเลนเจอร์์2 ศููนย์์แสดงสิินค้้าและการประชุุมอิิมแพ็็ค เมืืองทองธานีีอำเภอปากเกร็็ด จัังหวััดนนทบุุรีีโดยนัับเป็็นพระกรุุณาธิิคุุณที่่�สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ได้้พระราชทานแบบมััดหมี่่�แก่่ช่่างทอผ้้า ชื่่�อลาย “ผ้้ามััดหมี่่�ลายขอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีฯ” ซึ่่�งมีีความหมายดัังต่่อไปนี้้� ลาย S หมายถึึง Sirivannavari สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ลาย S จำนวน 10 แถว หมายถึึง พระบาทสมเด็็จพระวชิิรเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว รััชกาลที่่�๑๐ ลายเชิิงผ้้ารููปหััวใจ หมายถึึง ความรัักที่่�พระองค์์มีีต่่อประชาชนชาวไทยทุุกคน Eternal Love ทั้้�งนี้้�สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ได้้พระราชทานแบบมััดหมี่่�แก่่ช่่างทอผ้้า ผ่่านอธิิบดีีกรมการพััฒนาชุุมชน เพื่่�อเป็็นของขวััญปีีใหม่่และสื่่�อความหมายถึึงการส่่งมอบความรััก และความสุุขให้้แก่่ชาวไทย ทุุกคน และพระราชทานพระอนุุญาตให้้กลุ่่มทอผ้้าทุุกกลุ่่ม ทุุกเทคนิิค สามารถนำไปใช้้ทอผ้้า ผลิิตผ้้าได้้ อีีกทั้้�งพระราชทานพระอนุุญาต ให้้กรมการพััฒนาชุุมชน และสภาสตรีีแห่่งชาติิในพระบรมราชิินููปถััมภ์์ได้้จััดประกวดผ้้าลายพระราชทานต่่อไป ภาพที่่� 174 ผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้ามััดหมี่่�ลายขอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีฯ”

119 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน “ผ้้าขิิดลายนารีีรััตนราชกััญญา” พระราชทานในเดืือนมกราคม 2565 ที่่�บ้้านนาหว้้า อำเภอนาหว้้า จัังหวััดนครพนม โดยพระราชทานเป็็นของขวััญปีีใหม่่แก่่ช่่างทอผ้้าเพื่่�อสร้้างงาน สร้้างอาชีีพ พััฒนาคุุณภาพชีีวิิตอย่่างยั่่�งยืืน โดยได้้รัับแรงบัันดาลพระทััยจาก “ผ้้าลายขิิดสมเด็็จ” ที่่�สมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์�พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง ทรงพระราชทานแก่่ราษฎร อัันเป็็น จุุดเริ่่�มต้้นในการพััฒนาผ้้าไทยให้้มีีความร่่วมสมััย ตามพระดำริิ“ผ้้าไทย ใส่่ให้้สนุุก” ที่่�ทุุกลวดลายเปี่่�ยมไปด้้วยความหมาย อาทิิ ลาย S ที่่�ท้้องผ้้า หมายถึึง สมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์�พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง ที่่�ทรงเป็็นต้้นแบบ ในการอนุุรัักษ์์ภููมิิปััญญาผ้้าไทย โดยสมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ได้้ทรงออกแบบให้้เว้้นช่่องว่่างไว้้เพื่่�อให้้ ราษฎรได้้ร่่วมถัักทอลวดลายของตนเองลงในช่่องว่่าง เป็็นการสร้้างเอกลัักษณ์์เฉพาะตััวจากท้้องถิ่่�น โดยลายขิิดที่่�เป็็นกรอบล้้อมรอบตััว S นี้้� หมายถึึง ความจงรัักภัักดีีที่่�ชาวไทยมีีต่่อพระบรมราชจัักรีีวงศ์์ ลายเชิิงผ้้ารููปหััวใจ หมายถึึง พระบาทสมเด็็จพระวชิิรเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว รััชกาลที่่�๑๐ ที่่�ทรงมีีต่่อปวงชนชาวไทย ลาย S ประกอบกัับลายขิิดที่่�เชิิงผ้้า หมายถึึง สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ที่่�ทรงปรารถนา ให้้คนไทยอยู่่ดีีมีีสุุข ลายต้้นสนที่่�เชิิงผ้้า หมายถึึง พระดำริิใน สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ในการฟื้้�นฟูู ประวััติิศาสตร์์ของโครงการศิิลปาชีีพฯ ลายต้้นสนนี้้�เป็็นลวดลายพื้้�นถิ่่�นที่่�ถัักทออยู่่บนผืืนผ้้าของบ้้านนาหว้้า จัังหวััดนครพนม ที่่�ซึ่่�งเป็็น จุุดกำเนิิดโครงการศิิลปาชีีพฯ ลายหางนกยููงที่่�เชิิงผ้้า หมายถึึง ความตั้้�งพระทััยมั่่�นของ สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ในการสืืบสาน รัักษา และต่่อยอด พระราชกรณีียกิิจของสมเด็็จย่่าของพระองค์์ในการฟื้้�นคืืนภููมิิปััญญาผ้้าไทยให้้ดำรงคงอยู่่คู่่แผ่่นดิิน ภาพที่่� 175 ผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้าขิิดลายนารีีรััตนราชกััญญา”

120 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน “ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา” เนื่่�องในโอกาสที่่�สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ทรงเจริิญพระชนมายุุ ครบ 3 รอบ 36 พรรษา พระราชทานลายผ้้าแก่่ช่่างทอซึ่่�งเป็็นลวดลายผ้้าที่่�พระองค์์ทรงศึึกษาค้้นคว้้าลวดลายพื้้�นถิ่่�นภาคใต้้นำมาออกแบบ ผสมผสานกัับ ลายดอกรัักอัันสื่่�อถึึงความรัักและกำลัังใจที่่�พระองค์์ทรงสร้้างสรรค์์ขึ้้�น ประกอบด้้วย 3 ประเภท ประเภทที่่� 1 ผ้้าลายพระราชทาน ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา ประเภทผ้้าบาติิก ประเภทที่่� 2 ผ้้าลายพระราชทาน ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา ประเภทผ้้ามััดหมี่่� ประเภทที่่� 3 ผ้้าลายพระราชทาน ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา ประเภทผ้้ายก นอกจากนี้้� ยัังโปรดเกล้้าฯให้้พััฒนา “ผ้้าบาติิกลายพระนามาภิิไธยสิิริิกิิติ์์�” ที่่�สมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์�พระบรมราชิินีีนาถ พระบรม ราชชนนีพัี ันปีีหลวง ได้รั้บัการทููลเกล้้าฯถวายเมื่่�อครั้้�งโดยเสด็จ็พระบาทสมเด็จ็พระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถ บพิิตร เสด็็จพระราชดำเนิินเยืือนสาธารณรััฐอิินโดนีีเซีียเมื่่�อปีีพ.ศ. 2503 นำมาผสมผสานกัับ “ลายดอกรัักราชกััญญา”เพื่่�อให้้มีีความร่่วม สมััยและเป็็นสากล ภาพที่่� 176 ผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา” ประเภทผ้้าบาติิก

121 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 177 ผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา” ประเภทผ้้ามััดหมี่่�

122 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 178 ผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา” ประเภทผ้้ายก

123 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 179 ผ้้าบาติิกลายพระนามาภิิไธยสิิริิกิิติ์์�

124 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน การส่่งเสริิมการย้้อมผ้้าด้้วยสีีธรรมชาติิของจัังหวััดลำพููน จัังหวััดลำพููน ได้้รัับพระกรุุณาธิิคุุณจาก สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ในคราวเสด็็จเยี่่�ยม จัังหวััดลำพููน เมื่่�อวัันที่่�๕ มีีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๓ ทรงให้้ความสนพระทััยผ้้าทอลำพููน และมีรัีบสั่่�งกับช่ั ่างทอผ้้าให้ช่้ว่ยอนุรัุักษ์์ผ้้าทอภาคเหนืือซึ่่�งเป็็น ส่ว่นหนึ่่�งของมรดกของประเทศไทยไว้้ให้้คนรุ่่นหลััง ให้้ใช้วิ้ธีิีการที่่�เป็็นมิิตรกับสิ่่ ั �งแวดล้้อมและสีีธรรมชาติิโดยวััตถุดิุบที่่ ิ �ใช้้ในการย้้อมสีีธรรมชาติิ คืือใบก้้ามปููเป็็นต้้นไม้ป้ระจำจัังหวััดลำพููน สามารถนำส่ว่ นของใบก้้ามปููสดเมื่่�อนำไปเข้้ากระบวนการย้้อมสีีธรรมชาติกัิบัเส้้นไหม จะได้สี้ น้้ ีำตาล อมเขีียว ส่ว่ นใบก้้ามปููแห้้ง จะได้สี้ น้้ ีำตาลทองหรืือสีน้้ ีำตาลเข้ม ้,ดอกทองกวาว เป็็นดอกไม้ป้ระจำจัังหวััดลำพููน เมื่่�อนำไปเข้้ากระบวนการย้้อม สีีธรรมชาติกัิบัเส้้นไหม จะได้สี้ส้ีม้หรืือสีีเหลืือง , ใบยููคาลิบตัิ ัสเป็็นวััตถุดิุบที่่ ิ �หาได้ง่้่ายในท้้องที่่�จัังหวััดลำพููน ใช้้ใบสดเป็็นวััตถุดิุบิในกระบวนการ ย้้อม จะได้้สีีเขีียวอ่่อนและสีีเหลืืองอ่่อน, ไม้้ฝางหรืือแก่่นฝาง เป็็นวััตถุุดิิบในการย้้อมสีีธรรมชาติิหาได้้ภายในจัังหวััด ให้้สีีชมพููและสีีแดง กล่่าวได้้ว่่า วััตถุุุดิิบที่่�นำมาย้้อมสีีธรรมชาติิ ล้้วนแต่่มีีความเชื่่�อมโยงกัับเอกลัักษณ์์ของจัังหวััดลำพููน และหาได้้ง่่ายภายในชุุมชน ท้้องถิ่่�นของจัังหวััดลำพููน เมื่่�อนำไปผ่่านกระบวนการย้้อมสีีธรรมชาติิแล้้ว ยัังสามารถนำไปพััฒนาต่่อยอดเป็็นผลิิตภััณฑ์์รููปแบบต่่าง ๆ ได้้ ด้้วยน้้อมสำนึึกในพระกรุุณาธิิคุุณของสมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา จัังหวััดลำพููน จึึงมีีความมุ่่งมั่่�น ตั้้�งใจ ที่่�จะสนัับสนุุน ส่่งเสริิม และพััฒนาผู้้ผลิิตผู้้ประกอบการผ้้าลำพููน ทั้้�ง 4 ประเภท ได้้แก่่ (1) ผ้้ายกดอก(ไหมและฝ้้าย) (2) ผ้้าฝ้้ายทอมืือ (3) ผ้้าชนเผ่่าหรืือผ้้าชาติิพัันธุ์์ (4) ผ้้าบาติิกและผ้้ามััดย้้อม ให้้มีีการพััฒนาและเพิ่่�มมููลค่่าให้้กัับผลิิตภััณฑ์์ผ้้าลำพููน ด้้วยกระบวนการผลิิตที่่� เป็็นมิิตรกัับสิ่่�งแวดล้้อมมาอย่่างต่่อเนื่่�อง ทั้้�งนี้้�เพื่่�อให้้เกิิดกระบวนการพััฒนาการย้้อมสีีธรรมชาติิและสนับัสนุุนให้้กลุ่่มผู้้ผลิิตผู้้ประกอบการผ้้าลำพููน เข้้าร่วม่ โครงการประกวด ผ้้าลายพระราชทาน กระทั่่�งในที่่สุ�ุดจัังหวััดลำพููน ประสบความสำเร็จ็ โดยการได้รั้บัรางวััลการประกวดผ้้าลายพระราชทาน ถึึง ๒ ปีซ้ี้อน ได้้แก่่ ในปีีพ.ศ. ๒๕๖๕ จัังหวััดลำพููน ได้้รัับรางวััลผ้้าทอระดัับประเทศ จำนวน ๔ ประเภท ๗ รางวััล และต่่อมาในปีีพ.ศ. ๒๕๖๖ จัังหวััดลำพููน ได้้รัับรางวััลผ้้าทอระดัับประเทศ จำนวน 6 รางวััล จึึงนำมาซึ่่�งความภาคภููมิิใจร่่วมกัันของชาวจัังหวััดลำพููน

125 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 180 สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีีรััตนราชกััญญา ที่่�มา : เพจเฟสบุ๊๊�ค HRH Princess Sirivannavari Nariratana Rajakanya https://www.facebook.com/1545256092383572/photos/pcb.2300021070240400/2300019776907196/?- type=3&theater

126 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพที่่� 181 นายสัันติิธร ยิ้้�มละมััย ผู้้ว่่าราชการจัังหวััดลำพููน และนางดวงกมล ยิ้้�มละมััย ประธานแม่่บ้้านมหาดไทย/นายกเหล่่ากาชาดจัังหวััดลำพููน ผู้้�ว่่าราชการจัังหวััดลำพููนและผู้้�บริิหารจัังหวััดลำพููน ร่่วมส่่งเสริิม และพััฒนาภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน

127 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน นายอนุุพงษ์์ วาวงศ์์มููล รองผู้้ว่่าราชการจัังหวััดลำพููน นายบุุญส่่ง ไชยมณีี หััวหน้้าสำนัักงานจัังหวััดลำพููน นายโยธิิน ประสงค์์ความดีี รองผู้้ว่่าราชการจัังหวััดลำพููน นายสมาน กองแก้้ว ปลััดจัังหวััดลำพููน

128 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน นางบำเพ็็ญ เมืืองมููล ด้้วยสำนึึกในพระกรุุณาธิิคุุณ สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีนารีี รััตนราชกััญญาอย่่างหาที่่สุ�ุดมิิได้้ในปีี2566 ได้้ทรงพระราชทานรางวััลเหรีียญทอง แก่่“นางบำเพ็็ญ เมืืองมููล” ข้้าราชการบำนาญ สำนัักงานพััฒนาชุุมชนจัังหวััดลำพููน จัังหวััดลำพููน ประเภทคณะทำงานกรมการพััฒนาชุุมชนที่่�สนองพระเดชพระคุุณผ่่าน โครงการ“ผ้้าไทยใส่่ให้้สนุุก”รวมถึึงผู้้ประกอบการจัังหวััดลำพููนที่่�ได้รั้บัพระราชทาน รางวััลเหรีียญทองประเภทผ้้ายกใหญ่่เหรีียญเงิินและเหรีียญนาก ประเภทผ้้ายกเล็็ก และรางวััลชมเชยประเภทผ้้ายกเล็็ก จำนวนสองรางวััล รวมทั้้�งสิ้้�นจำนวน ๗ รางวััล โดยพระองค์์ท่่านได้้พระราชทานคำแนะนำในคราเสด็็จมาจัังหวััดลำพููน ในปีี พ.ศ. 2563 ทรงเน้้นย้้ำให้้ผู้้ประกอบการเลืือกใช้้สีีย้้อมผ้้าที่่�มาจากสีีธรรมชาติิและ ได้้ทรงพระราชทานลายผ้้าพระราชทานลาย “ผ้้ามััดหมี่่�ลายขอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีฯ” แก่่ช่่างทอผ้้าเมื่่�อวัันที่่� 21 ธัันวาคม พ.ศ. 2563 และกรมการพััฒนาชุุมได้้จััดให้้มีี การประกวดผ้้ามััดหมี่่�ลายขอเจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีีฯ ในปีีพ.ศ. 2564 ซึ่่�งจัังหวััดลำพููนไม่่ได้้รัับรางวััลในปีีนั้้�นเนื่่�องจากผ้้าที่่�ส่่งเข้้าประกวดเป็็น ผ้้ายกดอกที่่�ใช้้สีีเคมีีในการย้้อมเส้้นไหมและเส้้นฝ้้าย ต่่อมาในปีีพ.ศ. 2565 พระองค์์ท่่านได้้พระราชทานลายผ้้า“ผ้้าลายขิิดนารีีรััตนราชกััญญา”แก่่ผู้้ประกอบการ ซึ่่�งในปีี2565 จัังหวััดลำพููนภายใต้้การนำของ ท่่านผู้้ว่่าราชการจัังหวััดลำพููน นายวรยุุทธ เนาวรััตน์์และนางปนััดดา เนาวรััตน์์ ประธานแม่่บ้้านมหาดไทย จัังหวััดลำพููน ในปีนั้้ี�นสำนัักงานพััฒนาชุุมชนจัังหวััดได้้ดำเนิินการส่่งเสริมิและพััฒนาให้ผู้้ป้ระกอบการใช้สี้ีธรรมชาติิในการย้้อมผ้้าและได้ส่้่งผ้้า เข้้าประกวดจำนวนกว่่า 70 ผืืน และได้้รัับรางวััลเหรีียญเงิิน และรางวััลชมเชยรวมทั้้�งสิ้้�น 7 รางวััล จากนั้้�นในปีีพ.ศ. 2566 สมเด็จ็พระเจ้้าลููกเธอเจ้้าฟ้้าสิริิวััณณวรีีนารีรัีัตนราชกััญญา ทรงมีีพระปณิิธานในการสืบืสานและต่่อยอดการ อนุรัุักษ์์และส่่งเสริมผ้ิ ้าไทยโดยได้พั้ ัฒนาลายผ้้าและพระราชทานลาย“ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา”ซึ่่�งจัังหวััดลำพููน โดยท่่านผู้้ว่่าราชการจัังหวััด ลำพููน นายสัันติิธร ยิ้้ม�ละมััยและนางดวงกมล ยิ้้ม�ละมััย ประธานแม่บ้่ ้านมหาดไทยจัังหวััดลำพููน ได้ส่้ ่งเสริมิและสนับัสนุุนให้ผู้้ป้ระกอบการผ้้า ของจัังหวััดลำพููน ส่่งผ้้าย้้อมสีีธรรมชาติิทั้้�งผ้้ายกดอกทั้้�งฝ้้าย และไหม ผ้้าฝ้้ายทอมืือ ผ้้าชาติิพัันธุ์์ และผ้้าบาติิกเข้้าร่่วมการประกวด จำนวนกว่่า 130 ผืืน และได้้คว้้ารางวััลจากการประกวดผ้้าลายพระราชทาน “ผ้้าลายดอกรัักราชกััญญา” ตั้้�งแต่่รางวััลเหรีียญทอง เหรีียญเงิิน เหรีียญนาก และรางวััลชมเชย รวมทั้้�งสิ้้�น 6 รางวััล อ้้างอิิง : นางบำเพ็็ญ เมืืองมููล ข้้าราชการบำนาญ สำนัักงานพััฒนาชุุมชนจัังหวััดลำพููน 29 พฤศจิิกายน 2566 ผลผลิิตจากการพััฒนาผ้้าไทยให้้มีีความร่่วมสมััย ตามพระดำริิ สมเด็็จพระเจ้้าลููกเธอ เจ้้าฟ้้าสิิริิวััณณวรีี นารีีรััตนราชกััญญา ภายใต้้กระบวนการส่่งเสริิมภููมิิปััญญาและพััฒนาผ้้าไทย

129 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 182 ภาพถ่่ายชุุดแต่่งงานของ ม.ร.ว.หญิิง ภาณีีพิิจิิตร เกษมสัันต์์ ตััดจากผ้้าไหมยกดอกสีีงาช้้าง โดยช่่างจากโรงทอผ้้าเจ้้าลำเจีียก ณ ลำพููน ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน สำเนาภาพถ่่ายจากหนัังสืือเรื่่�องเล่่าจากหอศิิลป์์ เจ้้าวรทััศน์์ณ ลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 183 ภาพการทอผ้้าในอดีีตเมืืองลำพููน สำเนาภาพจากสำนัักหอจดหมายเหตุุแห่่งชาติิ ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 184 ภาพถ่่ายเจ้้าพงษ์์แก้้ว ณ ลำพููน ผู้้สืืบทอดโรงทอผ้้าจากเจ้้าหญิิงส่่วนบุุญ ต่่อมาคืือโรงทอผ้้าเจ้้าพงษ์์แก้้ว ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน สำเนาภาพถ่่ายจากหมายเหตุุหริิภุุญไชย ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile.php?id=100065030490565.

130 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 185 ภาพถ่่ายสมเด็็จย่่าเสด็็จเยี่่�ยมและทอดพระเนตรการทอผ้้าไหมยกดอกโรง ทอเจ้้าพงษ์์แก้้ว ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน สำเนาภาพถ่่ายจากหมายเหตุุหริิภุุญไชย ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. ภาพที่่� 186 ภาพถ่่ายนางสาวพััชริินทร์์ตาบุุรีีนางสาวลำพููน พ.ศ. ๒๔๙๘ ถ่่ายภาพ ที่่�กี่่�ทอผ้้าใต้้ถุุนบ้้านของคุุณพััชริินทร์์ ที่่�บ้้านฮ่่อม ตำบลในเมืือง อำเภอ เมืือง จัังหวััดลำพููน ภาพถ่่ายพ.ศ. ๒๔๙๙ ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. ภาพที่่� 187 ภาพถ่่ายช่่างทอผ้้าโรงทอผ้้าเจ้้าลำเจีียก ณ ลำพููน ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน ถ่่ายภาพร่่วมกัันที่่�โรงทอผ้้า ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565

131 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 188 ภาพถ่่ายโรงทออิินทพาณิิชย์์ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 189 ภาพถ่่ายเทศกาลวัันสงกรานต์์อำเภอป่่าซาง ในอดีีต ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 190 ภาพถ่่ายครููหว่่องเหย่่งกง(ยืืนซ้้าย)และนัักเรีียนทอผ้้า โรงทอคำแหว้้น ตำบลในเมืือง อำเภอเมืืองลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565

132 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 191 ภาพถ่่ายครููหว่่องเหย่่งกง (คนกลางแถวบนสุุด) และนัักเรีียนทอผ้้าโรงทอแม่่บััวเขีียวอิิสระ ตำบลเวีียงยอง อำเภอเมืืองลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. ภาพที่่� 192 ภาพถ่่าย ๓ สาวงาม ประจำร้้านค้้าโรงงานทอผ้้าผ่่องพรรณประตููลี้้� อำเภอเมืืองลำพููน ซึ่่�งเป็็นโรงทอที่่�มีีชื่่�อเสีียงโรงทอผ้้าแห่่งหนึ่่�ง ของจัังหวััดลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile.

133 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 193 ภาพถ่่าย ผู้้เข้้าประกวดธิิดาสงกรานต์์อำเภอป่่าซาง ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 194 ภาพถ่่าย เจ้้าหน้้าที่่�กระทรวงอุุตสาหกรรม ในพ.ศ. ๒๔๕๘ ส่่งครููสอนทอ ผ้้ากี่่�กระตุุกมาช่่วยสอนในโรงทอต่่างๆในจัังหวััดลำพููน ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 195 ภาพถ่่ายนางสาวนุุจิิรา เพ็็ญสิิทธิ์์�นางสาวลำพููนประจำปีี พ.ศ.๒๕๐๘ ซึ่่�งเป็็นสาวงามประจำโรงงานทอผ้้ายกสัันต้้นธง ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565

134 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ภาพอุุตสาหกรรมผ้้าทอในอดีีตของจัังหวััดลำพููน ภาพที่่� 196 ภาพถ่่าย ผู้้เข้้าประกวดธิิดาสงกรานต์์ในขบวนรถแห่่ อำเภอป่่าซาง ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565 ภาพที่่� 197 นางรำในงานสัักการะพระธาตุุหริิภุุญชััย ในอดีีต ที่่�มา เพจเฟสบุุค หมายเหตุุหริิภุุญไชย https://www.facebook.com/profile. php?id=100065030490565

135 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ปราชญ์ ์ และผู้้�เชี่่�ยวชาญ ภููมิ ิปััญญาผ้้าลำพููน

136 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ปราชญ์ ์ และผู้้�เชี่่�ยวชาญภููมิ ิปััญญาผ้้าลำพููน อาจารย์์ปรีีชาเกีียรติ ิ บุุณยเกีียรติ ิ “ครููศิิลป์์แผ่่นดิิน ผ้้าไหมยกดอก” ปราชญ์์ผ้้าไหมยกดอก และผู้้�เชี่่�ยวชาญผ้้าไหมยกดอกลำพููน เป็็นผู้้�ที่่�ได้้เรีียนรู้้�กรรมวิิธีีเทคนิิคการทอผ้้าไหมยกดอกรุ่่นแรกเริ่่�ม จากคุ้้�มเจ้้าหญิิงลำเจีียกผ่่านคุุณแม่่บุุญศรีี (โรงทอผ่่องพรรณ) และได้้อนุุรัักษ์์สืืบสานส่่งต่่อจากรุ่่นสู่่รุ่่น

137 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน คุุณแม่่โสภา (นัันทขว้้าง) เมืืองกระจ่่าง หััวใจแห่่งผ้้าฝ้้ายทอมืือ เมืืองป่่าซาง

138 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน อาจารย์ ์ชีีระโชติ ิ สุ ุ นทรารัักษ์ ์ คณะกรรมการตรวจสอบมาตรฐานการผลิิตสิินค้้า GI ผ้้าไหมยกดอกลำพููน ผู้้�เชี่่�ยวชาญด้้านประวััติิและการพััฒนาผ้้ายกดอกลำพููน

139 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน คุุณแม่่ทองศรีี คำเขีียว ผ้้าฝ้้ายทอมืือ จัังหวััดลำพููน คุุณแม่่ชื่่�นชม สุุขร่่องช้้าง ผ้้าฝ้้ายทอมืือ จัังหวััดลำพููน ผู้้�เชี่่�ยวชาญประเภทผ้้าฝ้้ายทอมืือ จัังหวััดลำพููน

140 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ผู้้�เชี่่�ยวชาญประเภทผ้้าชนเผ่่า/กลุ่่มชาติ ิ พั ันธุ์์ จัังหวััดลำพููน นางนภา สุุยะใหญ่่ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์ไทลื้้�อ จัังหวััดลำพููน คุุณแม่่จัันทร์์ศรีี คำธิิยะ ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง จัังหวััดลำพููน

141 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน คุุณสายทอง เงิ ิ นเลิิศสกุ ุ ล ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง จัังหวััดลำพููน คุุณแม่่พรทิ ิ พา ดอกแก้้วนาค ผ้้าทอกลุ่่มชาติิพัันธุ์์กะเหรี่่�ยง จัังหวััดลำพููน ผู้้�เชี่่�ยวชาญประเภทผ้้าชนเผ่่า/ผ้้าชาติ ิ พั ันธุ์์ จัังหวััดลำพููน

142 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน คุุณนิ่่�มอนงค์ ์ เจริิญภัักดีี ผ้้าบาติิกลำพููน ประเภทพิิมพ์์ลาย คุุณตฤณ แสนไชย ผ้้าบาติิกลำพููน ประเภทเขีียนเทีียนด้้วยมืือแบบฟรีีแฮนด์์ ผู้้�เชี่่�ยวชาญประเภทผ้้าบาติิก จัังหวััดลำพููน

143 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน

144 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ทำเนีียบผู้้�ผลิิต ผู้้�ประกอบการผ้้า จัังหวััดลำพููน

145 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน อมรา ทาสััก (กลุ่่มอมราผ้้าฝ้้ายผ้้าไหม) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 081-4912590 Facebook : - ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายขิิดพิิกุุล ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายขิิดพิิกุุล ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายขิิดพิิกุุล

146 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน อรษา คำมณีี (กลุ่่มอรษาไหมไทย) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 081-7247577, 092-3279338 Facebook : อรษาไหมไทย ผ้้ายกดอก ลายใบเถาเครืือ (ผ้้ายกใหญ่่) ผ้้ายกดอก ลายดอกพวงคราม ผ้้ายกดอก ลายกุุหลายซ้้อน

147 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน เรรััต สิิงห์์ศัักดิ์์�(กลุ่่มคุุณอู๋๋ไหมไทย) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 090-8939284 Facebook : คุุณอู๋๋ไหมไทย ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายดอกพิิกุุล ผ้้าไหมยกดอก ลายดอกแก้้วสมเด็ ็ จตาข่่าย ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายดอกรัักราชกััญญา

148 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ดารณีี ใจตื้้�อ (กลุ่่มดารณีีไหมไทย จัังหวััดลำพููน) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 081-2871245 Facebook : ดารณีีไหมไทย จ.ลำพููน Line ID : daraneethaisilk ไหมยกดอก ลายบััวสวรรค์์ ไหมยกดอก ลายบุุญนาค ไหมยกดอก ลายต้้นสน

149 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน ขวััญฤทััย บุุญมา (กลุ่่มเชาวลิิตไหมไทย) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 091-8584629 Facebook : เชาวลิิตไหมไทย ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายขิิดพิิกุุล ผ้้าฝ้้ายยกดอก ลายขิิดพิิกุุล

150 พลวััตภููมิิปััญญาผ้้าลำพููน พิิมพกานต์์แก้้วหนััก (กลุ่่มพรชััยไหมไทย) เบอร์์โทรติิดต่่อ : 099-2958747 , 083-5673536 Facebook : พรชััยไหมไทย ผ้้ายกดอกผ้้าไหม ลาย กนกขอรััก (ปริ้้�นซ์์ชาร์์มมิ่่�ง) ผ้้ายกดอกผ้้าไหม ลาย พิิกุุลเการ์์ทอง ผ้้ายกดอกผ้้าไหม ลาย เบญจมาศ