โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 1
เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
2 โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกัันพฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 1
เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ชื่�อหนัังสือื : โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3
(ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้ง� ที่่� 2)
จััดทำำโดย : กองส่่งเสริิมและพัฒั นาสุุขภาพจิติ
กรมสุุขภาพจิติ
พจพำิิำิมมิ นพพ์์ว์ค์ทนี่รพ�่ั้ ิง� มิท ี่พ่�์ 1์ ::: มิบ50ิถริุิษุน0ัาทั เยลน่เ่มบส2ท5์6์ ส4เต็็ป แอ็ด็ เวอร์์ไทซิ่่ง� จำำกััด
ดาวน์โ์ หลดได้ท้ ี่�่ :
https://bit.ly/3ldXojp
2 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่�อ่ ป้้องกันั พฤติิกรรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุุงครั้ง� ที่่� 2)
คำำ�นำำ �
จากข้้อมููลปััญหาพฤติิกรรม-อารมณ์์ที่่�สำำคััญในเด็็กวััยเรีียนพบว่่า พฤติิกรรมรัังแกกััน (bullying)
ในประเทศไทยมีีสัดั ส่ว่ นที่ค�่ ่อ่ นข้า้ งสูงู และเป็น็ อันั ดับั 2 ของโลก ซึ่ง� ผลกระทบที่เ่� กิดิ จากการรังั แกกันั (bullying)
ส่่งผลมากมายต่่อร่่างกาย จิิตใจและการดำำเนิินชีีวิิตของทั้้�งนัักเรีียนที่�่เป็็นผู้้�รัังแกและเหยื่่�อ หากผู้้�มีีส่่วน
เกี่�่ยวข้้องละเลยเพิิกเฉยหรืือมองว่่าเป็็นเพีียงการแกล้้งกัันตามธรรมดาของเด็็ก อาจนำำไปสู่�การก่่อปััญหา
อาชญากรรมหรืือการทำำร้า้ ยผู้้�อื่น�่ ในเด็ก็ ที่เ�่ ป็น็ ผู้้�รังั แก ส่ว่ นนักั เรีียนที่เ่� ป็น็ เหยื่อ�่ อาจได้ร้ ับั บาดเจ็บ็ เกิดิ ปัญั หา
สุุขภาพจิิต อาจรู้้�สึึกอัับอาย ซึึมเศร้้า วิิตกกัังวล เก็็บกดความก้้าวร้้าว หรืือรุุนแรงจนถึึงการฆ่่าตััวตาย
จ 2นา)อกกกพลจุ่�ฤามกตโเิปปนกิ้ี้าร้้�รหแบรุมกคุมารคอยัมลันเโทเลีดป่่่อ�็่มยน็ ยูน่ใีผ้�นร้�พลัอกัฒกบลุ่ร�ขมน้ะา้ผาู้ทงข�ึใ้เชบ�น้ดโ้็จปโ็กดารกยเแชกม่กี่นีาวรัรัตมครัถรงัุปูุปูแรเรพกืะ่ะข่�อกสอนองงบคเพ์ดด่์เ้็พอ่ว้ก็ื่ยแ�่อด้นม้วคำ่ำย่ผูร้ไู�ปปปู กใรชค้ะ้ใจนรำำอชัง้2น� โรคกงรลุู่เทู�รมีีี่ยด�่คูืืนแู อลสรั1งัะ)คบมกบลุด่กู�ม็แู อ็ ผูล้า�ใจชช่้ว่ไ้โดปย้เร้รัหับแลืผกือลรนมักกั รเะรแีีทยลนบะ
(ครูแู นะแนวหรืือครูทู ี่ป�่ รึกึ ษา) โดยมุ่�งหวังั ให้ค้ รูตู ระหนักั เห็น็ ความสำำคัญั ในบทบาทการเป็น็ ผู้้�คุ้้�มครองป้อ้ งกันั
และสร้้างภููมิิคุ้�มกัันเด็็กจากการรัังแกกััน ส่่วนผลที่�่คาดหวัังให้้เกิิดในกลุ่�มเป้้าหมายนัักเรีียนประถมศึึกษาที่�่
1-3 คืือ เด็็กมีีทัักษะในการควบคุมุ ตนเอง (self-control) ตลอดจนมีีทัักษะในการป้อ้ งกัันตนเองจากการ
ถููกรังั แกและการรัับมืือเมื่อ�่ ถูกู รัังแกได้้
การพัฒั นาโปรแกรมได้ร้ ับั ความร่ว่ มมืือจากคณะผู้�เชี่ย�่ วชาญด้า้ นสุขุ ภาพจิติ เด็ก็ ของกรมสุขุ ภาพจิติ ในการ
แรแใหา้ลลข้ช้ะะอ้นมนเูคสลูอรนนกินิิ อสิธทิัแิังรนใ์กนั์ะัดกกแกราลมรระมใอขห้นส้อ้ ุข้ าุขค้้อิมภดิัเยัาสเหพ็นกจน็ ิทอรีิตแ่มถ�่ นูสกู ไนะดตั้้บั ้แอ้กสงากน่ครุ่รปนุ ศอูรบูนับบัยริค์ปกิ ์สลุาุรุขมุุรงุภสใแนุาขุ ลพเภชจิะงิาิพกพิตัาฒั รผู้สพน�แัถาฒัทเานนืนบส้้ัอ�าำันคหำุรนณุาาัโกัชภปางารนาพุแนุกทูกสูลารางมธวสิาชใิ ถหาร้กาณเ้ หบาสัรุมันขุสาผูอุ้ะ�ำแุขำสทภเมภนาตอพจ่จ่อาโิรกสิตงหถเพนดา็่ยนว็่กายกแบงาลาาระลนณทวัช์ัุ้ัยมุแ์้ง� รชลุใ่น่นะ�น
กลุ่�มเป้า้ หมาย และการนำำโปรแกรมไปใช้้ในพื้้�นที่�่ ประการสำำคััญ ได้ร้ ับั ความร่ว่ มมืืออย่่างดีียิ่่�งจากครููระดับั
ประถมศึกึ ษาในพื้้น� ที่ท�่ ี่ไ�่ ด้ร้ ่ว่ มพัฒั นาแผนกิจิ กรรมและให้ข้ ้อ้ เสนอแนะการใช้โ้ ปรแกรมในบริบิ ทจริงิ ตลอดจน
แนวทางในการบูรู ณาการโปรแกรมกัับกระบวนการเรีียนการสอนในระบบโรงเรีียน
กรมสุุขภาพจิิตหวัังว่่าโปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) เพื่่�อป้้องกััน
พฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 จะช่่วยให้้ผู้�ใช้้โปรแกรมมีีแนวทางใน
เกอหาย่มรา่ าดงำะเำตสเ็นม็มินิ ที่งเแ�่ พาืล่น่�อะเลเฝป้ด็า้ ป็นรักะัญำวำัหงัลักาังาพสำรฤำรคัตงััิัญิกแรกในรกักมนั า-ใรนอพาโัรรฒั งมเนรณีีา์ย์ใปนนรเระด็เว็กทมศวัทตัยั้้่ง�เรอ่กีียไาปนรรับั เอมื้ืื�ออใกหั้บั ้เกปิัิดญั กหาารพใช้ฤ้ศัตักิกิยรภรามพกในารกราังัรแเรีกียกันรนัู้้ไ�ตด้าอ้ มย่วา่ััยง
กรมสุขุ ภาพจิิต
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 3
เพื่อ่� ป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุุงครั้�งที่�่ 2)
4 โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกัันพฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
สารบัญั
แ บ ผทนนำำก ารเรีีย นรู้้�สำ ำ หรัับ ค รูู “ คร ููคืือ คน สำำ คััญ ในก าร คุ้�ม ค รอง ป้อ้ งกัันเด็็ก หน้7า้
จากการรัังแกกันั ”
แผนการสอนที่่� 1 เข้า้ อก เข้า้ ใจ รัับมืือและสร้า้ งพลัังสู่�การช่ว่ ยเหลืือการรังั แกกันั 14
แผนการสอนที่�่ 2 พฤติกิ รรมการรังั แกกััน 20
แผนการสอนที่�่ 3 การจััดการกัับพฤติกิ รรมรัังแกกััน 31
แผนการเรีียนรู้้�สำำหรัับนัักเรีียน “ครููคืือผู้้�สร้า้ งภูมู ิคิุ้�มกันั เด็ก็ จากการรัังแกกันั ”
แแแผผผนนนกกกาาารรรสสสอออนนนทททีีี่่่�่่��่ 654 ทเกมัืาัก่่อ�รษถเูละืกูือกเพกาื่รคอ�่ ตบนรรเัะพงัื่หแ่อ� นนกัักห รู้�อนูาูครวมรณ ท์ำต์ำอนยเ่อา่ งงไรแล ะ ควบคุ มุ อาร มณ ์ต์ น เอ ง 454062
ภาคผนวก
สิทิ ธิิเด็ก็ 58
การเสริมิ สร้้างความเห็น็ อกเห็น็ ใจผู้้�อื่น่� 60
แบบสอบถามความคิดิ เห็็นของครูตู ่อ่ โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง 61
(self-control) เพื่�อ่ ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying)
แ บบสใใตนนอนเเบดดเ็็อถกก็็ งาปปม(รรคsะะeวถถlาfมมม-ศศคcึึิึึกกoดิ ษษnเหาาt็rทท็นีีo่่ข่�่� l11อ)--งเ33นพืั่กั่�อเปร้ีี้อยงนทกัีัน่่�เพข้า้ ฤร่ตว่ิกิมรโปรรมแกการรรมัังกแากรพกัันัฒั น(bาuทัlกัlyษinะgกา)รควบคุมุ
62
แบบประเมินิ จุุดแข็ง็ และจุดุ อ่อ่ น SDQ (Strengths and Difficulties Questionnaire) 63
แบบสัังเกตพฤติิกรรมการถููกรังั แกในนักั เรีียน 66
รายนามผู้้�ร่ว่ มพััฒนาโปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 67
เพื่�อ่ ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 5
เพื่่อ� ป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
6 โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกัันพฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
บทนำำ �
แนวคิิด
ท(ข ีH่อเ่� ปeง็โน็aรlเงtหhเผรยีืีย่ลcอ่� นoกแnร(บsะo่eทง่uไqบtดsu้ทเ้ีieป่dเ่�็nกนe็ ิcิดrผeจaลsาt)กกsรดกc้ะา้าhทรนoรบกัoงัดาl้แ)รา้ กศนมึกาึกกักันษากราศ(วพึ่bา่กึ บuเษดlว็l่าก็า่yเท(iีดnE่็ถ�่ gก็dูกู ท)uีร่cัถ�่สงัู่aกูง่แtผรiกัoงัลไnมแม่aบ่กาl่กบอ่c่มยoอ่ าเnยกยืsคือทeัร้ับ้q้�งง� uนม3ััeกัักnเเทจรc่ีีะา่ยeรูนs้เ้ท�ด)สีึ็ึก่ก็แ�่เวปท่ลีา่็่น็ถ่�ะตผููผกู้น้ล�รรเัักงัอังแรแงะไกกมทบ่เ่่บแปอ่ ็ดลยน็้า้สะโ่นนดัสว่ ดักุนขุเเรหรภีีีียยนาึ่นพน่ง�
บ่่อยครั้�งเกืือบเป็น็ 2 เท่่า เมื่อ่� การรังั แกลดลงความรู้้�สึึกเป็็นเจ้้าของโรงเรีียนของนัักเรีียนจะเพิ่่ม� ขึ้น� เด็็กที่�ถ่ ููก
รัังแกบ่่อยมัักจะต้้องการออกจากโรงเรีียนหลัังจบการศึึกษาในระดัับมััธยมศึึกษามากกว่่าเด็็กที่่�ถููกรัังแก
ไม่่บ่่อย อีีกทั้้�งนัักเรีียนที่่�ถููกรัังแกมีีคะแนนการสอบคณิิตศาสตร์์และการอ่่านต่ำำ�� กว่่านัักเรีียนที่่�ไม่่ถููกรัังแก
นัักเรีียนในโรงเรีียนที่�่มีีการรัังแกกัันบ่่อยจะมีีคะแนนวิิทยาศาสตร์์ต่ำ��ำ กว่่านัักเรีียนในโรงเรีียนที่�่การรัังแก
เกโแแักดับิลลดิดขะะคึ้เคใ้วดน�ิชี้ดิ่าน้กย่� ั้มฆัญว่อ้ สา่แำยชตำาลักเวัสระวู็ต่ค็จงูา่ ิากดทิ นยวฆา่อเ่า่งมา่ืก่กตอ�่มจีัาีเวัคาทรีตกีวเยรนาาีีีบ้ยย้มย� กันสสงััูทับังพูีมั ่กเบ่�ตพด่ัว็ำว่ำ��กัน็่า่ า่ธกทก์ีเว่ดก์ไ�่่ฎั็่ามับก็่รถ่ ทกะูีดกู่เ้าถ่�บ้ารูีรัีกูนยงัมสีรแีบัุปงั ุกขทีแรภ่ต่�ะกก่าำสำ��าจพแรบะรลรกัู้พงั้ะ�าสแึสบกึรกภณโว่ด์มา่าีท์ีพดคาแเวกงดาีวา่เมย่�ดพรลสวรศั้ัเมัังอ้ปคแ็พมรน็ัั้กในัง�สนธกแั์อโันรรก์ งมังกีบัเเีทรตคอั่ี้ีัา้่ยต�งัวนแาแรทมีาตล่่กสไ�่ะอ่ัมาัมน่ารป่ ยพอสุัลูุยนันบูัอธงัไบด์มนุภ่์ก้หุ ห่ัอ้ัับยรั ลีย่ัอ่� บััดมืีัตค่ีตม่�ครวแอวาาานอคมมลกวพสึกาลัึงมั มอาพพงรฮูัอ้ค้นัอ�ืสใธึืึกลจ์น์์์
ในชีีวิติ และสุขุ ภาพของตนเองในอัตั ราต่ำ�ำ� โดยนักั เรีียนที่ถ่� ูกู รังั แกบ่อ่ ยมักั มีีความพึงึ พอใจในชีีวิติ ต่ำ�ำ� กว่า่ นักั เรีียน
ที่่ไ� ม่่ถูกู รัังแก (UNESCO, 2019)
นอกจากนี้้� ผลของการรัังแกกันั ยังั ส่ง่ ผลต่่อเนื่่�องถึงึ อนาคต พบว่่า การรังั แกในเด็็กและวััยรุ่่�นมีีผล
ตามมาทางด้า้ นลบเมื่อ�่ โตเป็็นผู้้�ใหญ่่ และมีีความเสี่�่ยงสูงู ต่่อภาวะซึึมเศร้้า ความกลัวั ที่่�สููง โรคแพนิิค การฆ่า่
ตDถส1ูัาeูกวัใรนตlรiัเnังาส3แยqพตuใกแนิeใวลดินัnะยัแโcเรผพูลyิ้ง่�่ใะ�มเหรสีกPีญยถาr่นารeต่มนีเvอีปeะค็น็นทnผตวู้้าาt้�iน้งมกoกเรnแสาีะ,่ร่�ยลทงำะง2ำาคส0คนููงตว1ว่าข3ำามอ�ำ�)มเงผมผิืกกิ่ดิ อ�่ดิาาปเรรททีกถถีาูยูตกูงกู ิบอขิรรัักาอังังัชบังแแญบเกกุพืาคุใเ่อ่�พนกิลท่่ินรี�มกิท่รีค�่ทภ่ำมไ�่วำามาพง่(เ่มาRกแีนเ่oย�่บสีb่วบ่�ย(eขOง้ตอ้r่ตfอ่tง่f,อ่iตอc้2คยา้e่0วนา่ าสง0oัมมfี0งัีรนคุ;JัุนยัมuGแสvlำร(eำeOงคwnัขfญัifอleieงเctมชืeี่aีaอ่�วิnิตolเ,ปdfใ็2นน็ JผDู0ภ้u้e�0าใvหlย0einญหn)่qลi่มัluเีeังีหกeไยดaาnื้่รอ่�nถ้cึใทdyึงีช่้้�่
Prevention, 2013) เมื่อ�่ โตเป็น็ ผู้้�ใหญ่่ เด็ก็ ที่ม่� ีีพฤติกิ รรมรังั แกกันั จะมีีพฤติกิ รรมก้า้ วร้า้ วต่อ่ คู่่�สมรสและลูกู
บุคุ คลที่อ�่ ยู่�รอบข้า้ งเด็ก็ เช่น่ ครูู เพื่อ�่ น พ่อ่ แม่ผู่้�ปกครอง โรงเรีียน สังั คม ก็อ็ าจได้ร้ ับั ผลกระทบจากพฤติกิ รรม
รัังแกด้้วย เช่่น ปััญหาอาชญากรรม และการกระทำำที่�่ผิิดกฎหมาย (Robert, 2000)
องค์์การเพื่่�อการศึึกษาวิิทยาศาสตร์์และวััฒนธรรมแห่่งสหประชาชาติิ (UNESCO, 2019) สำำรวจ
กกรปพะาารบหรระว่รรวเ่าั่ัทั่างังคศงแแวเไกพากทมทศทยชาุคาุกงงโวขเดกาพอยมางศเยชกุดุก็เา็กป(ขรร็อ้ผ็นรู้อ้ังร้ั�งยชูนาแูัปลยักกแะเกรีบั(ียรัน1้ทบ้อัน0่ทก่ยี.�ว่5าลโ่�ถรู)ละูกรกัรัสงั3อ่ังแ่ว1ยแู่.นก่2�กทีเท่)�่รีมด้่ี็ี่�้อพแ็กพยบนผูบ้ล�วบหม่ะโ่อนญา้ิกย้ม3ิงกมเ2พิวา่่ก่�ม่ากใาเนขึท้ดรี�นข็่ร�่็กสณัุังผุดู้คะแ�หใทวนกีญ่า่�ภทิเูมิงดูมา็ิชเุ็ิภกงุกล็ารผข็กู่้ค่าอ้น�ชงเ้งาอ้อกกยเยาาชีียรย(รแ(รอัร้ัง้้อลย้อูแ่่ยะ�ยทกีก่ลล�่รก้าั้ะอะันรมยีรั2ี2ลังค8ะ2แว..3าก23ม)ท)0แา.ใต3รงนเอกภพสงตาำศ่มำพ่าอหางรยกครูวื่ััื่ััน�บมอที่�่
ร้้อยละ 10.9 เท่่ากััน เด็็กผู้�หญิิง (ร้้อยละ 6.6) พบการรัังแกทางจิิตใจมากกว่่าเด็็กผู้้�ชายเล็็กน้้อย
(ร้้อยละ 4.6) สำำหรัับประเทศไทยพบพฤติิกรรมการรัังแกกัันในนัักเรีียนระดัับประถมศึึกษาปีีที่่� 4 ถึึง
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 7
เพื่่อ� ป้อ้ งกัันพฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุุงครั้�งที่�่ 2)
มััธยมศึึกษาปีีที่่� 3 ร้้อยละ 40 (สมบััติิ ตาปััญญา, 2549) และในนัักเรีียนมััธยมศึึกษาปีีที่�่ 1 ถึึง
มใไมนััดชกธัั้่ม้ ยเว่ราิ่งมมก� มศัทตึัธีั้ึก่้ส่�ง�ยุษแดุมาตศแป่ึกกี่ึล่ที ษีอ่ะ่�่รนาุ3วนุตัแยัอร้รเน้อรงีีปยยทีลล่นส�่ าะุดุยแใ2ตน(่3ชCค่่.4ว่eวงnาท(มtีช่rุเ่�ุตชeุดิกุ ็ินก็fสoาูเงู ถปrสุลEีดุ ่ศย่�dัใักนนuชผรc่ิ่ว่ินaา่ทงtนiรอo์จาn์กยาุุกลุSุ 1tชั1้aน�แ-tปiล1s5ะรtiอะcปลถsีิีสิมแaาศnลึกึdะวัษลชัEรดาvสไลaิปนิlงuสธูเุ่aม่�ื,ุม่tัอ�่ธัi2oอยn5าม,ย5ศุ2ึมุ7กึ 0า)ษก16ซาึข่ึ้แ)�งน� กปลราะรูรปูมะีรีสแัแังบบนแกบวกาโกนกรั้าันณม้ ร์จลรร์ ััะงัดงั พแแลบกกง
มีีแนวโน้ม้ เปลี่ย�่ นตามอายุทุ ี่ม�่ ากขึ้น� จากการเป็น็ เหยื่อ�่ ไปเป็น็ ผู้้�กระทำำ (ศุภุ รัตั น์์ เอกอัศั วินิ จอมสุรุ างค์์ โพธิสิ ัตั ย์,์
2560)
เมื่่�อพิิจารณาแนวทางที่�่จะจััดการหรืือแก้้ไขปััญหาดัังกล่่าว แนวทางที่่�มีีประสิิทธิิภาพและได้้ผลคืือ
การสร้า้ งการรับั มืือกับั ปัจั จัยั เสี่ย�่ งและการเสริมิ สร้า้ งปัจั จัยั ปกป้อ้ ง หรืือกล่า่ วอีีกนัยั หนึ่่ง� คืือ การสร้า้ งแนวทาง
ป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมรังั แกกันั ตั้้ง� แต่เ่ นิ่่น� ซึ่ง� สามารถทำำได้ใ้ นระดับั ชั้น� ประถมศึกึ ษาตอนต้น้ (ป.1-3) โดยเด็ก็ ใน
ปท(วััsยั กกัeนีปษl้้้fส� -อ้ะาใงcมนoาแกnราลtถรrะoเปนรีำlีกำย)ไปนทปร้ีู่้อ้ ้ช�่ส�ู่่เงว่�รกืต่ยอ่�านใงรหค้เลเ้อวดดง็าก็กจมสาาเรปกา็เมกน็กิาาเิดรหรพถเตปุฤร็ู้เุ �น็จปตั็ิเกัน็ิกหคผรยืวร่ลอ�่ บมมแคราัุลังกมุ ะแขแึร้ัน�กลบั กกะัมืนัจวื่ัอา่ดั กเักดบั ็าก็ กรปาอรฐารมรังัมวัแยัณ์กต์กกัานนั รเเอจสงระิเเมิปค็สน็ารร้เสา้พมงืใืทนอัสกันิษทิ กธะาิกรขิ าอเสรงรคผิู้้มิว�อืบ่สน�่ รคุ้รา้มุ งวตปมันทจัั้เ้จง�อัมยังีี
แม้ว้ ่า่ เด็ก็ วัยั เรีียนจะใช้เ้ วลาในโรงเรีียนแตกต่า่ งกันั แต่โ่ รงเรีียนถืือเป็น็ สถาบันั หลักั ที่ม�่ ีีบทบาทสำำคัญั
ในการบ่่มเพาะการพััฒนาด้้านวิิชาการ และการพััฒนาทัักษะอารมณ์์และสัังคม รวมทั้้�งสุุขภาพแก่่นัักเรีียน
การลดความรุุนแรงและส่่งเสริิมสุุขภาวะทางอารมณ์์ในโรงเรีียนเป็็นมาตรการด้้านการส่่งเสริิมสุุขภาพจิิต
ที่่ม� ีีหลัักฐานเชิิงประจัักษ์์ว่่ามีีประสิิทธิผิ ล(แผนงานพัฒั นานวัตั กรรมเชิงิ ระบบเพื่�่อการสร้า้ งเสริิมสุุขภาพจิติ ,
2560) ต้้นแบบที่�ส่ ำำคััญในโรงเรีียนสำำหรัับนักั เรีียนคืือครูู ซึ่�งเป็็นผู้้�ที่ร�ู่้�จัักและใกล้ช้ ิดิ กับั เด็ก็ หากครููมีีความ
เป(เขsม้้ือ้า้e่อ�่ ใงlจfเก-ดั็ตันc็กรoกเะnตาหิtรบิrนเัoโกกั ติl)ิดแขึปแ้น�ลักตญัะ่เ่่มีดห่อี็ทก็ัไาศัปสจุนขุะคสภตาาิมทพิ ี่จาถ่� ิูรกูติถตจล้อ้ าดงกปเักกีจั่ย�่าจรัวยักถัูเบัูกสี่กยร่� ัางังรจแรัากงั กแกหการกืรัือนั เผลรชดิวญิ มพคถฤึวงึตามิีมีกิ แกรน้รา้ววมทรร้าุา้ งนุ วกแราุรรนุ งเแสรกริ้งมิ้าแวสรลร้้ะา้า้ บงวทขาัอดกั งแษเผะด็กลก็ าททรีา่ค�เ่ งปวใ็บจน็ ผูใค้หุ้มุ้�กก้ ตัรบั นะเเดทอ็ำก็ำง
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกััน
(bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 เป็็นโปรแกรมที่�่พััฒนาขึ้�นโดยใช้้หลัักการเรีียนรู้้�แบบมีีส่่วนร่่วม
(Participatory Learning) ลักั ษณะโปรแกรมถูกู ออกแบบมาเพื่อ�่ ใช้ป้ ้อ้ งกันั การเกิดิ ปัญั หาสุขุ ภาพจิติ ในกลุ่�มเสี่ย่� ง
โดยการเฝ้า้ ระวังั พฤติกิ รรมการรังั แกกันั ในโรงเรีียน ในขณะเดีียวกันั เป็น็ โปรแกรมที่ใ่� ช้ส้ ่ง่ เสริมิ สุขุ ภาพจิติ ให้ก้ ับั
กลุ่�มดีีหรืือกลุ่�มเด็ก็ นักั เรีียนทั่่ว� ไป โดยการให้้ความรู้�ในเรื่�่องพฤติิกรรมการรังั แกกันั
โดก้ดาา้ ยรนสใผชุ่้โ้่าขุ ปนภโผรูปา้้แพ�รเจกชีแ่ิ่�ยรติกวมเรชใดาน็มพก็ญืเ้ใ้ลนน�่วท่มนัีั่ยันีเ่�ัก้้ปเ�พร้วีัิีา้ ยิชัฒหานมกนจาาาารยกภทีทาเุ่พ่�เยืกุก่ีอ�่่ใภ�่ยูตพมูั้วิ้กฒัขภิ ้้อรานงคะาบครุต่วณุัว่ นัวมภแกพาิทาพจิ รนาทวรคิาิจณรงัูัยูรวาิะเชิแนาืด้ล้ักอ� ับะาหชัพร้า�นัขทัฒปอางรนงเะวาทิถขชิ คามอโกศนงึากึกโรลษรยผมีา่ีสา่ทสุีุขุนุ่�่ขภกภ1าา-าพร3พจทิจิติดริตใลวหมม้อม้ ีางทีัค้ใอ้ช�ง้วยแ้ผู่า้่า�ลปมงะเฏตหขิ่ิบย่มอััตาาเิยนะิงื่สผา่�อนมลง
กับั กลุ่�มเป้า้ หมายและบริบิ ทของพื้้น� ที่่� โดยในปีีงบประมาณ 2561 เป็็นการกำำหนดกรอบแนวคิดิ โครงสร้้าง
และเนื้้อ� หา ผ่า่ นผู้้�เชี่่�ยวชาญและผู้�ปฏิบิ ัตั ิเิ พื่่อ� พิิจารณาเนื้้�อหาทางวิชิ าการ ปรับั แก้้จนได้้เป็็นต้้นร่่างโปรแกรม
การพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) เพื่�่อป้้องกัันพฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying)
ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 ปีีงบประมาณ 2562 ดำำเนิินการพััฒนาคุุณภาพทางวิิชาการของเทคโนโลยีี
สุขุ ภาพจิติ อย่า่ งต่อ่ เนื่อ่� ง โดยการทดลองใช้แ้ ผนการสอนในกลุ่�มเป้า้ หมายครูแู ละบุคุ ลากรสาธารณสุขุ ปรับั แก้้
แจโตรัิัลงิดงหะเตรีทีวายัดัดมนลบแเ้ชอีลีา้ยงนะใงปชเ้รโ้มรืปืาอะรยงเแมปิักินเกั รขผสมตลาใสมนจุัพุคัืขน้้ภคไน�ีีทดาี้จพ้เ่ัปน�่ทงั ็ำีหำ็น่�่รวโ่ัอ่ปดั8งรนแ4คโรกรพืงร้ร้น�เามทรีชีีตส่ยี้�่ี้นไมนดแา้โแ้ บสแกบ่กล่ เกแะข้เ้าตลขนะตสุโเขุสรหุภงขุ ลาเภืรืพีอาีทยพีงท่นี่�ต1่้�่จ1ัโ้นรัง2แงหโเบรรวีีังยบัดเนกรหีียาแนรนม่ดบอจ่ำ้ัำงนาั้ เบนนัิ(ัวสินเชลีางีำยำมางภยนูแปูอส้ดเ้อนขงจปตักงััรสันหุะุขพชวัภาดัฤนปาุตัพสุิตัทิกาีตร่ส�่นรา์นม9ี)์ี
8 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่�อ่ ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
การรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 จำำนวน 4 โรงเรีียน ปีงี บประมาณ 2563 เป็น็ การขยายผล
แพเเขขลฤตตะตสสิตุุิกิขุุขดิ ภรภตราาามพพททมกีี่ผ่า�่่� ลร13รก0ังัาจรแัจดัังกำงั หำกหัเวนันัวิัดันิดัอ(อุงbุุทาุบัuนัยลlกlธyราาาiรนnชีใีgธช้โ้า)เปขนีใรีตนแสแเุกดุขล็รภก็ะมาปปีกพีงรทาีบะร่ถ�่พปัม6รฒั ศะึนมกึจัาาษังทณหัากัทวีัษ่ัด2่� 1ะร5-กะ63าย4รอใคนงปพวื้บร้เน�ะขคทุเตีมุม่ิส�เ่ตนิุขุขนตผภเลสอาุแุขพงทภลี(า่ะs่�พeแ7lลfจ-กำำจcเันปoังวหnลีน่tว�ย่ rััดนo4กlเ)ราีพีืยเ้ฬ้พน�ืน่ทรสอ�ู่ีิ้้่ินป�ธก�ุ่้์อ้ไ์า�ดแงร้้แกนลัำนักำะ่่
โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) เพื่อ�่ ป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying)
ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 ไปใช้้ในเขตสุุขภาพที่่�ดำำเนิินการในปีีงบประมาณ 2563 เพื่่�อนำำไปสู่�การป้้องกััน
การรังั แกกันั อย่า่ งเป็น็ ระบบ เป็น็ การเสริมิ สร้า้ งปัจั จัยั ปกป้อ้ งและป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมรังั แกกันั ให้ก้ ับั เด็ก็ ตั้้ง� แต่เ่ นิ่่น�
เพื่�อ่ ให้เ้ ด็ก็ ไทยได้ใ้ ช้ช้ ีีวิติ ช่ว่ งวััยเรีียนอย่่างมีีความสุุขและเรีียนรู้้�อย่า่ งเต็ม็ ศัักยภาพต่อ่ ไป
วัตั ถุปุ ระสงค์์ของโปรแกรม
1. เพื่่อ� ปรับั ทััศนคติขิ องครูตู ่่อพฤติกิ รรมการรัังแกกัันในเด็ก็ นักั เรีียนประถมศึึกษาที่่� 1-3
2. เพื่่อ� เพิ่่�มพูนู ทัักษะให้้ครููสามารถจัดั การแก้้ไข และเฝ้า้ ระวัังพฤติิกรรมการรังั แกกััน และสามารถ
พัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเองให้้เหมาะสมกับั กลุ่�มเป้้าหมาย
3. เเเพพพืืื่่่่�ออ่�่อ� ใสปหร้้้อ้เ้ า้ดง็งกก็ ัคันนวัพักามฤเรีเตียขิ้กิ้านใรปจรเรมกีะ่ก�ย่ ถาวมรกศัรับึังักึ พแษฤกาตกทิีั่ิกัน�่ 1ร-ร3มทีมี่ี�น่ ทำัำักไปษสูะ่�กกาารรรคังัวแบกคุกมุันั ตน(bเอuงllแyลinะgจั)ดั การอารมณ์ข์ องตนเอง
4.
กลุ่�มเป้า้ หมาย
นักั เรีียนประถมศึึกษาที่่� 1-3
ผู้�ใช้โ้ ปรแกรม
ครูทู ี่เ่� กี่ย่� วข้อ้ ง ได้แ้ ก่่ ครูปู ระจำำชั้น� ครูทู ี่ด่� ูแู ลระบบดูแู ลช่ว่ ยเหลืือนักั เรีียน (ครูแู นะแนว/ครูทู ี่ป่� รึกึ ษา)
โครงสร้า้ งโปรแกรม
โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) เพื่อ�่ ป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกันั
(bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 ประกอบด้ว้ ยแผนกิจิ กรรมตามองค์ป์ ระกอบแผนกิจิ กรรมการเรีียนรู้้�
ได้้แก่่ ทััศนคติิ (Attitude) ความรู้� (Knowledge) และ ทัักษะ (Skill) ดัังนี้้�
โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 9
เพื่�อ่ ป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
แผนทััศนคติิ
ประกอบด้ว้ ย 1 แผนการสอน ได้้แก่่ เข้้าอก เข้า้ ใจ รับั มืือและสร้้างพลัังสู่�การช่ว่ ยเหลืือการรังั แกกััน
แผนการสอนที่่� 1 เข้า้ อก เข้า้ ใจ รับั มืือและสร้้างพลังั สู่�การช่่วยเหลืือการรัังแกกันั
ระยะเวลา 1 ชั่ว� โมง 30 นาทีี
จุ ุดป ระส21.ง. คเเ์ทพพีก์ืื่่่่�อ่�า่�อ1ใรใ-หหเ้ร3้ค้ีี้คยรูรนเููรูหูเ้็้ก�น็ิิดคคววาามมสำตำครัญะั หขนอัังกกในารกเาข้รา้ มป้า้อมีงีสก่ัว่ันนพร่ฤว่ มติใิกนรกรามรแกกา้รไ้ ขรัพังฤแตกิกิกัรันรใมนกเดา็ร็กรันงััักแเกรีกียันั นใปนเรดะ็ก็ถนมักัศึเึกรีียษนา
ประถมศึึกษาที่�่ 1-3
แผนความรู้ �
ประกอบด้้วย 1 แผนการสอน ได้้แก่่ พฤติกิ รรมการรัังแกกันั
แผนการสอนที่�่ 2 พฤติกิ รรมการรัังแกกันั
เวลาที่่ใ� ช้้ 1 ชั่ว� โมง 15 นาทีี
จุดุ ประสงค์ก์ ารเรีียนรู้้�
21พ.. เเพพืืฤ่่�่อ่�อตใใิหหิก้้ค้ค้รรรรููมูสมู ีีกาคมาวราารรมังัถรู้แ�ปคกวรกาะัมันยุเุกใขน้ต้า์โใรใ์ จชง้้แใเนรนีีเยวรื่นท�่อางงพกฤาตริกิแรก้ร้ไขมปกััญารหรัาังแแลกะกัจันัดั การพฤติกิ รรมรัังแกกันั เพื่อ่� ป้้องกันั
แผนทักั ษะ
พ ฤติิกรปรมระรักงั แอบกกดั้นัว้ ยแ4ผนแกผานรกสาอรนสสอำำนหไรัดบั้้แนัก่ัก่ เแรีีผยนนก3ารแสผอนนสกำาำรหสรัอบั นครไููด1้แ้ แก่ผ่ กนากราเรลืสืออกนคบไดเ้พ้แื่่�อก่น่ กาเมรื่จอ�่ ัดัถูกูกาเพรื่กอ�่ ันบั
รัังแก หนููควรทำำอย่า่ งไร และทักั ษะการตระหนักั รู้�อารมณ์์ตนเอง และควบคุุมอารมณ์์ตนเอง
แผนการสอนที่่� 3 การจัดั การกับั พฤติกิ รรมรัังแกกันั
เวลาที่�่ใช้ ้ 1 ชั่�วโมง 30 นาทีี
จุดุ ประสงค์์การเรีียนรู้้�
12.. เเพพืื่่อ่อ�่� ใใหห้้้ค้ครรููสูสู าามมาารรถถจสัังััดเกกาตรพพฤฤตติิกิิกรรรรมมรรัังังั แแกกกกัันัันจขาอกงสนััญักั เญรีียานณไเดต้ืื้ อน
แผนการสอนที่่� 4 การเลืือกคบเพื่่อ� น
จเุว ดุ ลปาทรี่ะ่�ใชส12้ ้ .ง. เเค พพ์ืื์ก่่อ�่่�อ าใใหรห้ ้เน้รน้ ัีัีกัยกั เนรเรีรูีี้ยี้ย�น1นสชทัา่�วมรโาามรบงถถึปงึ รลัะกั เมษินิณแะลเพะื่หอ�่ ลนีีทกี่เ่�ดลีี่ีย�่แงลจะาเกพื่ส่อ� ถนทาีน่่�ไกมา่ด่รีีณ์ท์ ี่ม�่ ีีแนวโน้ม้ ความรุนุ แรงหรืือการรังั แกกันั
ในชั้้น� เรีียน
10 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
แเจุวดุผลปนาทรกี่ะใ่�าชสร้ ้ งส คอ์์กน ทาี ร่่� เ5รีีย นรู้้� เ1มื่ชัอ�่่�วถโูมกู งเพื่�่อนรังั แก หนูคู วรทำำอย่่างไร
1. เพื่อ�่ ให้น้ ักั เรีียนรู้้�วิิธีีการจััดการกัับสถานการณ์์เมื่�อ่ ถููกรังั แก
2. เพื่อ�่ ให้น้ ักั เรีียนมีีทักั ษะในการรับั มืือเมื่่อ� ถูกู รังั แก
แผนการสอนที่�่ 6 ทัักษะการตระหนัักรู้�อารมณ์์ตนเอง และควบคุมุ อารมณ์์ตนเอง
เวลาที่�่ใช้ ้ 1 ชั่ว� โมง 30 นาทีี
จุุดประสงค์์การเรีียนรู้้�
1. เพื่่�อให้้นักั เรีียนสามารถตระหนักั และรัับรู้�อารมณ์ข์ องตนเองเมื่�่อถูกู รัังแก
2. เพื่อ่� ให้น้ ักั เรีียนสามารถจััดการอารมณ์์ของตนเองได้อ้ ย่่างเหมาะสมเมื่�อ่ ถููกรัังแก
คำำแนะนำำในการใช้โ้ ปรแกรม
1. รคะวยระคเำวำลนึางึ ใถนึกึงสารมทาำำธิกิแิจิ ลกะรครวมาสมาสมนารใจถขปอรงับัเดไ็ด็ก้ต้ ในามกคารวทาำมำเกหิจิ มกาะรสรมม หเพาื่กอ�่ เใปห็้น็้เดแ็ก็ผไนดก้ิ้เรจิีียกนรรูร้้�มเตส็ำ็มำหศัรักับัยนภักาั พเรีียน
2. หลีีกเลี่่�ยงการตััดสิินข้้อคิิดเห็็นว่่าถููกหรืือผิิด เพราะจะทำำให้้ผู้้�ที่�่ตอบผิิดรู้้�สึึกเสีียกำำลัังใจ และอาจ
ไม่่กล้า้ ตอบคำำถามอีีก ครููอาจใช้้วิิธีีถามความคิิดอื่่�นๆ หรืือเสนอทางเลืือกในการแก้้ปััญหาที่ด่� ีีหรืือ
เหมาะสมกว่า่
3. สำำหรัับแผนการเรีียนรู้้�สำำหรับั นัักเรีียน มีีข้อ้ แนะนำำในการใช้้เพิ่่ม� เติมิ คืือ
3.1 ก่่อนเข้้าสู่่�กิิจกรรมตามแผนการสอน ครููผู้้�สอนสามารถใช้้เทคนิิคเพื่�่อดึึงความสนใจเด็็ก เช่่น
3 .2 กคารูรูผูเ้้ล�่สอ่านนิสิทาามนาตราถมจบััดรทิำิบำทสพืื่้อ่� ้น�กทาี่ร�่ สกอารนทเีป่ิเ่� ดิ กี่เ่�ยพวลข้ง้อทงี่�ส่เพิอ่่ม� ดเคติลิม้อ้ งเพกื่ั่อ�บั ใกหิ้ิจเ้ หกมราระมกับั วัยั ของเด็็กแต่ล่ ะชั้น� ปีี
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 11
เพื่อ�่ ป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
12 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
PART I
“ครููคืือคนสำำคัญั ในการคุ้�มครอง ป้อ้ งกัันเด็ก็ จากการรังั แกกััน”
ผ ู้�ใช้ ้แผ น กิ จิ--ก(บคคุรรคุ รูรูทูลีูแ่ม่�เานกกี่ะย�่ รแวสนขา้้อวธ/งาครไรณดู้สูที้แุ่ป�่ ุขก่ร่ึึกคษรููปา)ระจำำชั้�น ครููที่่ด� ููแลระบบดููแลช่ว่ ยเหลืือนัักเรีียน
แผนกิิจกรรม ประกอบด้้วย
แ ผน ทัศั นคตเิขิ ้า้ อก เข้้าใจ รัับมืือและสร้้างพลังั สู่�การช่่วยเหลืือการรังั แกกันั
แผน คว ามรูพ้� ฤติิกรรมการรังั แกกััน
แ ผนท ักั ษ ะ การจัดั การกับั พฤติิกรรมรังั แกกััน
โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 13
เพื่่�อป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้�งที่่� 2)
แผนการสอนที่�่ 1
เข้้าอก เข้้าใจ รัับมืือและสร้า้ งพลังั สู่�การช่่วยเหลืือการรัังแกกันั
เวลา 1 ชั่ว� โมง 30 นาทีี
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้
1. เพื่อ่� ให้้ครูเู กิดิ ความตระหนัักในการป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกันั ในเด็็กนักั เรีียนประถมศึกึ ษาที่่� 1-3
2. เพื่�่อให้้ครููเห็็นความสำำคััญของการเข้้ามามีีส่่วนร่่วมในการแก้้ไขพฤติิกรรมการรัังแกกัันในเด็็ก
นัักเรีียนประถมศึึกษาที่�่ 1-3
สาระสำำคััญ
ตขรอะอยงนะเปดย็็กลาเวานด็ัย็กักจหปเะรรีืรีสืยอ่ะ่งนเถผด็มล็กยศก่มึ่ัอึกรัธมะษยทสาม่บ่งตศึผทอัึก้้ล�งนษตกต่า้ร่อ้นะมตซีัึท่ีัว�งคบเหดวท็าัา็ก้้ก�งมคดเค้ส้ราีู่ร�่ยนูเอพรงิ่บิกต่า่คเง่อฉรกพัยัวาฤหยตโรแิืรืิกองลรมเะรีรอีจยิมงิตนกว่ใแ่าาจเรลขปร็ะอั็นังสงัแเังนพีคักีักยมกเังรันีพียเไชฤม่น่น่ต่นิ้ิก้อแปรัยลัญรไะปมหหกกาาวาค่กร่าวปเแาดมล็ก่็ก่กอล้้ป้าย้งรวกปัรัะัน้ัญ้าถธวมหรรุศารุนึึไกมแว้ษด้ใรนงาา
ปัญั หายุวุ อาชญากร เป็น็ ต้น้ ดังั นั้้น� ครูจู ึงึ มีีบทบาทสำำคัญั ในการป้อ้ งกันั และแก้ไ้ ขปัญั หาพฤติกิ รรมรังั แกกันั
โดยเฉพาะการเสริมิ สร้า้ งทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) เพื่อ่� ให้เ้ ด็ก็ ตระหนักั รู้�อารมณ์ต์ นเอง รู้�จักั
ควบคุุมและจัดั การอารมณ์ต์ นเองอย่า่ งเหมาะสม
สื่อ�่ -อุุปกรณ์์
1. คลิิปวีีดิิทััศน์เ์ รื่อ�่ ง ด.ช.อีีตััน โจนส์์ (https://www.voathai.com/a/bullied-kid-internetsensation/4161088.html)
2. ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่อ�่ งความสำำคััญและการสร้า้ งความตระหนักั ในการแก้้ปััญหาการรัังแกกันั
3. ใบกิจิ กรรมที่่� 1 เรื่่อ� งตัวั ฉัันเมื่่อ� วััยเยาว์์
4. ใบกิจิ กรรมที่�่ 2 เรื่อ�่ งเสีียงสะท้้อนของ ด.ช.อีีตััน
5. ใบกิจิ กรรมที่�่ 3 เรื่่อ� งรวมพลังั ป้้องกันั การรัังแกกััน
14 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ขั้น� ตอนการดำำเนินิ กิจิ กรรม
กิจิ กรรม สื่อ�่ -อุปุ กรณ์ท์ ี่�ใ่ ช้้ ระยะเวลา
1. วิทิ ยากรให้้ครูแู ต่่ละคนนึกึ ถึงึ ประสบการณ์์ในวััยเด็ก็ - ใบกิจิ กรรมที่�่ 1 เรื่่�องตัวั ฉัันเมื่อ่� 10 นาทีี
ทโีด่่�เยคบยัถันูทกู ึรึกัังเรแื่่�อกงรหารวืือลไงปในรังัใบแกกิจิผู้ก้�อืร่�่นรม1ทีเ่�่ห1ตุุการณ์์ วัยั เยาว์์ 15 นาทีี
2. แผบล่ััดง่ กกัลุนั่�มเๆล่่าลเรืะ่อ�่ 3งแ-4ละคเลนืือจกาเรกื่�่อนั้้ง�นเใลห่้า่ ส้ กมลุ่า�มชิิกลแะต1่ล่ เะรืก่�อ่ ลุ่ง�ม - คโลจินปิ สว์ีี์ดิทิ ััศน์์เรื่อ่� ง ด.ช.อีีตันั 10 นาทีี
เพื่่�อนำำเสนอ 15 นาทีี
2.1 ขณะที่ต่� ัวั แทนกลุ่�มเล่่าเรื่อ่� ง วิทิ ยากรเกาะติิดกัับ
สิ่่�งที่่เ� ล่่า โดยถามถึึงสิ่่�งที่เ่� กิดิ ขึ้้�นตอนนั้้�นมีีใคร 15 นาทีี
เข้้ามาช่ว่ ยและผลที่ต่� ามมาคืืออะไร 15 นาทีี
2.2 วิทิ ยากรสรุุปว่่าการแกล้ง้ กันั เป็็นเรื่�่องใกล้้ตััว 10 นาทีี
อสาย่มา่ างรรุถุนเกแิดิรขึง้้ใน� นไรด้ะ้กัยับะทุยุกาควน และมีีผลกระทบทางลบ
3. วิทิ ยากรเปิดิ คลิิปวีีดิิทััศน์์เรื่�่อง ด.ช.อีีตััน โจนส์์
4. วิิทยากรให้ค้ รูแู บ่ง่ กลุ่�มๆ ละ 5-6 คน แล้ว้ ให้ค้ รูู - ใบกิจิ กรรมที่�่ 2 เรื่อ่� งเสีียง
ทำำกิิจกรรม ตามใบกิิจกรรมที่�่ 2 ดัังนี้้� สะท้อ้ นของ ด.ช.อีีตันั
4.1 แจกกระดาษให้้ครูู คนละ 1 แผ่่น แล้ว้ ให้้แต่ล่ ะคน
เขีียนตอบประเด็น็ ตามใบกิิจกรรม *ถ้้าคำำตอบเป็็นเชิงิ บวก
เวเิปชิิท็ิงน็ ลยอีาบีกกวิครทิ เวยสารามิกิมเหรย็้รำน็ ัำ�� ทับี่สฟ�่ต่ั่่วัง่านงคบำแอำกตลวะอ่่าชีบ้�
4.2 กสจิั่าบั�งกทคี่น่ไ�ัว้ด้า�น้้เมรใีหีคย้ิ้แดินรูตเ้ห่้็ค่�จน็ านขกแอคงลลสิกปิ มเปาลชีิ่ิก่�ยในนสิ่ก่ง�ลุ่ท�มี่ต�่ แนลเอะงคัเัดขีีเยลืนือก ให้เ้ ห็น็ ว่า่ ถ้า้ เด็ก็ ประสบปััญหา
วิทิ ยากรสรุุปความสำำคััญและการสร้้างความ จะต้้องมีีการบอกเล่า่
5. ตระหนัักในการแก้้ปััญหาการรัังแกกััน - ใบความรู้�ที่� 1 เรื่อ่� งความสำำคััญ
และการสร้า้ งความตระหนัักใน
ตามใบความรู้้�ที่�่ 1 การแก้้ปัญั หาการรังั แกกันั
6. วิทิ ยากรให้ค้ รูใู นกลุ่�มเดิิม ช่ว่ ยกันั ระดมความคิดิ เห็น็ - ใบกิจิ กรรมที่�่ 3 เรื่�อ่ งรวมพลััง
ตามประเด็น็ ในใบกิิจกรรมที่�่ 3 ป้้องกัันการรัังแกกััน
7.สตกวิำัทิาำัวรคเยัดรัญา็ั็กงักทแแีร่ก่�จใลหกะะ้ัผ้ชันูค่้่วว�แร่ยทา่อเเหนบป็คลกน็ืืปลอรุ่ัั�เมัวัญดม็แ็กหาไลนาดำสะ้ำำด้เเำีนีสทค้ีั้น่นญั่ส�ยุ้อุดำทำ��ี่วแจ่� ่่าะลคสะ่รง่สูรผเู ุปล็ปุ ็นกเบกรีุ่�ย่ะคุ ทวคกบลัับทั้้�ง - ปใบ้อ้ กงิจิ กักันรกรามรทรีั่่�ัง3แกเรกื่ัอ�่ นั งรวมพลััง
*ถ้า้ มีีเวลา อาจให้โ้ หวตสโลแกนที่่�โดนใจ
โดยคำำนวณจากจำำนวนสโลแกนที่่เ� สนอทั้้�งหมด
หารด้้วย 3
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 15
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่่� 2)
ใบกิิจกรรมที่่� 1
เรื่อ�่ ง ตััวฉัันเมื่่�อวัยั เยาว์์
………ปร………ะ………ส………บก………า………รณ………์……์ใ…นว………ัยั………เ………ด็ก็….……ท.ี………่่� …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………………….……….………….………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………….…………………………………………………………………………………………….………………………………
……………………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………….……………………………………………………………………….………………
…………………………………………………………………………….……………………………………………………………………
ความรู้้�สึึกที่่�เกิดิ ในขณะนี้้� (ขณะที่�่นึกึ ถึึง)
………………………………………………………………………………………….…………………………….……….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….………………………….…….………………………………………….………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………….……………………………………………………………………….………………
…………………………………………………………………………….……………………………………………………………………
ผลที่เ�่ กิิดตามมาหลังั จากเกิิดเหตุกุ ารณ์ใ์ นครั้�งนั้้น� เป็็นอย่่างไร
……………………………………………………….…………………………………………………………….………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………………………………….……………………….……….…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………….…………………………………………………………………………………………….………………………………
……………………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………….……………………………………………………………………….………………
…………………………………………………………………………….……………………………………………………………………
………………ถ………………้………า้ ………ย้………อ้ น………เ………วล………า………ได….…้…จ้ .…ะ……ท………ำำ………อ…ย……่่า………ง…ไ……ร……………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………….……….………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………….…………………………………………………………………………………………….………………………………
……………………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………….……………………………………………………………………….………………
…………………………………………………………………………….……………………………………………………………………
16 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุุงครั้ง� ที่�่ 2)
ใบกิิจกรรมที่�่ 2
เรื่�อ่ ง เสีียงสะท้้อนของ ด.ช.อีีตันั
...1………. ………ท่……่า…นร………ู้้………�สึกึ………อ………ย่………า่ ง………ไร………จ………าก………ก………า………รช………ม………ค……ล…ิปิ………นี...้..้.�....................................………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
....………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………........................................................………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
2. ท่่านรู้้�สึกึ อย่า่ งไรกับั การที่่แ� ม่น่ ำำคลิปิ มาเผยแพร่่
....………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………........................................................………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
....………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………........................................................………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
.………………………………………………..............………………………………………………………………………………………
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 17
เพื่อ่� ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
ใบความรู้้�ที่�่ 1
เรื่อ่� ง ความสำำคัญั และการสร้้างความตระหนักั ในการแก้ป้ ัญั หาการรัังแกกััน
หใถ นึงึรืเืมอดั็ธัเก็ ดย็นก็มัเกั มดศ็ัึเกธ็ักรึ ีีปยยษมนราะศปปึีถกึทีรีม่ษะ�่ ศ3ถึากึรม้แษอ้ศึมยากึ้ตลว้ ษ่าอ่ะาใน4นปตี0ป้ที ีน้่รม(�่ สี1ะี-คมเท3วบัศาตัแมิไทติเต่สียจ่่าย่� ายปังักงัญัตขไ่้อม่อญ้ ่พม่มีาูีฤลูข,้อ้ต2พิม5กิฤูลู4รตริ9กกิม)ารกรแรศาลึมรกึะรกัใษงันาแารนแัรกักั งัลกเัแรนะัีีรยกไามนก่ัยมน่นั ้ังอ้ธัใานยยนนไมปัเกัศกีกึ่เยก่�ึ วรี่ีษวา่ยกเานัดบัป็รก็ีพทีะปี่ดฤ่� รั1บัตะถิถปึกิ งึ มรรมัศะรธัึถกึมยษมกมศาาศึึตรกึกึ รอษัษงันาาแปปปกีีลทีทีีกี่า่ั�่�่นัย43
ร้อ้ ยละ 23.4 (ชุตุ ินิ า ศักั รินิ ทร์ก์ ุลุ และอลิสิ า วัชั รสินิ ธุ,ุ 2557) ทำำให้เ้ ห็น็ ว่า่ เกิดิ พฤติกิ รรมการรังั แกกันั ของนักั เรีียน
ระดับั ชั้น� ประถมศึกึ ษาและมััธยมศึกึ ษามากกว่า่ 1 ใน 5
กเช่าน่ รแมีีอกาลเ้กปง้ ็ากน็รันัคปธววราดมรหมจรรดืิืองิาทบขี่อาว่� ่ดาง่ นแเัดกัผ็ก็เลรีจีตยะานใมช้เ้รยว่่า่ลอ่ งามกสสา่่ว่ยง่ นผเใปลห็น็กญต่ร้อ่ะน้ ยทู่่ส�บท่ี่ว่โ่�ทรัน้้งง� ผเดรีล้ียา้ กนนรร่ะซา่ึท่งง� บหกดาา้ยกา้ นคแจรลิูเูติะพจิใิกิจติ เเฉใดจ็ยก็ขหอจระงืืรอเู้ด้ม�็สึก็กึอไงผมว่่ลป่า่ กเลปร็อน็ ะดเทภพัีบียัยดแง้า้ลพนะฤรไ่ตมา่ิ่กอิ่งยรกราากมย
มจทรัุ้้นุาะง� โมเแรีดีง็รปกั็เงญัรีทีีย่หปเ�่ นัปาญั็น็ซเผึหูหมึ้็้น�็าเกคศกรุราณะุ้ รา้ทคำแท่ำา่ละแใเนะลลฆตะ่าาเ่นะหตวเัยิอืวัวิ่อ�่งตาตทรา่ำย��ำวมปแัหทญััล้า้ง�ะกหผแปาลยยลกุก่วุอ่รตอยะนาทปชัเบอญัญตงห่าออ่ กาอโไรรกวง้จใ้ เเนราปีี็รกยน็ ะสนตัยง้ัแะค้นลยมะาสโวัดงัจคยะมเสฉ่ง่เพชผ่น่าละกปนััรญักั ะเหรทีียาบกนททัา้ี้ร่ง� เ�่เตปรี่็ียอ่น็ ตนเัหวั ปยเืั่ดญอั่� ็กข็ หอแางลคกะวาคารมรถูกอกู้า้บรัวงคั รแ้รา้ ักววั
ดังั นั้้น� ครูจู ึงึ มีีบทบาทสำำคัญั ในการป้อ้ งกันั และแก้ไ้ ขปัญั หาพฤติกิ รรมรังั แกกันั โดยเฉพาะการเสริมิ สร้า้ ง
ทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) ที่่�ทำำให้้เด็็กตระหนัักรู้�อารมณ์์ตนเอง รู้�จัักควบคุุมและจััดการ
อารมณ์ต์ นเองอย่า่ งเหมาะสม
ครูู สามารถเป็น็ ผู้้�สังั เกตการณ์แ์ ละเฝ้า้ ระวังั พฤติกิ รรมรังั แกกันั ในโรงเรีียน เป็น็ ผู้้�ควบคุมุ สถานการณ์์
และยุตุ ิิการรังั แกกััน ประการสำำคัญั คืือ ครูจู ะต้้องไม่ม่ องข้้ามในสิ่่ง� ที่่เ� ด็็กเล่่า แสดงออกกับั นักั เรีียนด้ว้ ยการ
ทใีห่้�่เเ้ปก็ีน็ียกราติริ ลเ้ค้อาเรลีีพยในนศัตำกั ำดหิ์์ศ� นริีิีคที่วเ�่ ขา้้ามขเ่ป่า็ยน็ กมานรุษุรังัย์แ์ รกะกมัันั ดั ระวังั และหลีีกเลี่ย�่ งการแสดงออกทั้้ง� ทางคำำพูดู หรืือท่า่ ทาง
18 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่อ�่ ป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุุงครั้�งที่่� 2)
ใบกิจิ กรรมที่�่ 3
เรื่�อ่ ง รวมพลัังป้้องกันั การรัังแกกันั
ใท…ีน ่ส่�…กา…าม ร…าปร้…อ้ถง…นใหกำัำ…้นัส้ไ…ปมกใา…าชช้ริใ้…กินรัก…งัโรลแุ่…ง�มกเ…รกีชีั่ย…ว่นั ยน…กไัด…นั ้้ร…โะด…ดยม…ใหค…้วเ้ …กาี่มย่� …ควิ…กดิ ั…บั ตั้ป…้ง� รค…ำะำ…เขดว็…ัน็ญั …ใ/น…คกำ…ำาคร…มส…/อส…ดสโ…ล่อ่แ…งก…นดู…แู เก…ลี่ย่� …สว่…กง่ ัขบั…่า่ก…วาร…เหแ็…น็ก้…ป้อั…กญั เ…หห็า…น็ กใ…าจร…รรั…งัวแม…กพ…ลกัั…นั งั
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………….….…………………………………………………………….………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………………………………
…………………………………………………………….……………………………………………………………………….…………
………………………………………………………………………………….………………………………………………………………
………………………………………………………………….………………………………………………………………………………
…………………………………………………………….……………………………………………………………………….…………
………………………………………………………………………………….………………………………………………………………
TO
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 19
เพื่�่อป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุุงครั้�งที่่� 2)
แผนการสอนที่�่ 2
พฤติกิ รรมการรัังแกกััน
เวลา 1 ชั่�วโมง 15 นาทีี
จุดุ ประสงค์ก์ ารเรีียนรู้้�
1. เพื่่อ� ให้ค้ รูมู ีีความรู้�ความเข้า้ ใจในเรื่่�องพฤติกิ รรมการรังั แกกันั
2. เพื่อ�่ ให้ค้ รูสู ามารถประยุกุ ต์ใ์ ช้แ้ นวทางการแก้ไ้ ขปัญั หาและการจัดั การพฤติกิ รรมรังั แกกันั เพื่อ่� ป้อ้ งกันั
พฤติกิ รรมการรัังแกกันั ในโรงเรีียน
สาระสำำคัญั
หหโ ดรรืืยืืออเอทพกำิยำิด่ขใ่าึ้หง้้ฤน� อ้บซืุ้ต่�่นำุคิ�ำ�กิ คๆจรลารรกอมู้้ย�กรส่ึัึกา่างั รงแแตทปก่อ่บลกัเทกนันื่แวอ�่ นคยงืืงอกาทำนกำอวัาิใับหิจร้ัอกบ้ัยุารเุคยกะีค่ท�ย่ ำลดวำ้เก้อขหัอบัยลง่คพ่าุบุณนุฤั้คุค้�นต่คิไิก่าลมร่ท่พรซึึ่างึม�งงพกกดอา้าา้ รรในจกรัลังรไแบะม่ทกตส่ำุ่ำก่อขุัดนับสัุังใคุบนกคาลเย่ดล่า็ก็ใวดเแกจบ็รุล็บุคะะปทควำัวยัำลดรโหุดท่น่ึยา�่่น�งงพทบร่าหา่วง่งา่รรืืก่อ่ากาหงลยุ่กล�มแาานลยยักัะๆจเวิรีิตาีคยจในนจา
ระดับั ประถมศึกึ ษาส่ว่ นใหญ่เ่ ป็น็ กลุ่�มที่ม�่ ีีความเสี่ย่� งต่อ่ การเกิดิ พฤติกิ รรมรังั แกกันั มากกว่า่ ระดับั มัธั ยมศึกึ ษา
ซึ่ง� พฤติกิ รรมการรังั แกกันั แบ่ง่ ได้้ 2 ประเภทใหญ่ๆ่ ได้แ้ ก่่ พฤติกิ รรมการรังั แกกันั ตามลักั ษณะของการกระทำำ
ตปารมะกทิอศิ บทดา้งว้ กยากรการรระังัทำแำกไดด้้า้แ้ นกร่่่ กา่ งากรราัยงั แกกาทรารังงั ตแรกงด้แา้ นละวกาจาารรัแงั ลแะกกทาารงรัองั้อ้แมกดส้ำาำ้ นหสรัับังั คผมลกแรละะทพบฤจตะิสกิ ่ง่รผรลมทกั้้าง� รต่รัอ่ งั ตแนกเกอันัง
ครอบครัวั และสังั คม ส่ว่ นสาเหตุขุ องพฤติกิ รรมการรังั แกกันั มีีความเกี่ย�่ วข้อ้ งกับั ด้า้ นบุคุ คล ด้า้ นครอบครัวั และ
ดก้า้ารนรโัรงั งแเกรีียกันันข/อชุมุงนชันักเรีซีึ่ยง� นกาจระทีส่่ค� ารมููเาห็รน็ ถคช่วว่ ายมป้ส้อำำงคกัััญันแพลฤะติมีกิ ีครวรามมกรู้า�ครวรัาังมแเกข้้ากัในัจใหนลนักััักกเารีีรยขนอไงด้ก้ ารจัดั การพฤติิกรรม
สื่�อ่ -อุปุ กรณ์์
1. ภาพเด็ก็ รังั แกกัันหรืือทะเลาะกััน
2. คลิปิ วีีดิทิ ัศั น์์ เรื่อ่� งบุญุ ชัยั ...ที่ผ่� ่า่ นมาครูู (https://www.youtube.com/watch?v=uxZSLHs1fDM)
3. คลิปิ วีีดิทิ ัศั น์์ เรื่อ�่ งผลกระทบจากการถูกู รังั แก (https://www.youtube.com/watch?v=WktTX1twdE0)
4. คลิปิ วีีดิิทัศั น์์ เรื่�อ่ งเด็็กออทิสิ ติกิ ถููกรัังแก (https://www.youtube.com/watch?v=bhHDGnbkq8c)
5. เรื่อ่� งราวของครููการะเกด
6. ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่อ่� งพฤติกิ รรมการรังั แกกััน
7. ใบความรู้้�ที่�่ 2 เรื่อ่� งผลกระทบของพฤติกิ รรมการรัังแกกััน การแก้ไ้ ข และแนวทางการจััดการ
8. ใบกิจิ กรรมที่่� 1 เรื่�อ่ งการป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกันั
9. ppt. ประกอบการดำำเนิินกิจิ กรรม
20 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่�่อป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุงุ ครั้�งที่่� 2)
ขั้น� ตอนการดำำเนินิ กิิจกรรม
กิจิ กรรม สื่อ�่ -อุุปกรณ์์ที่�ใ่ ช้้ ระยะเวลา
1. วคืิืทิอยภากาพรนเำดำ็็กภราัพังแเดก็ก็ กัรัันังแแลกะกัภันาหพรืใือดคทืืะอเภลาาะพกเัดัน็็กถทามะคเลรูาวู ่ะา่ กภันั าพใด - ภทาะพเลเาด็ะ็กกรััันงั แกกันั หรืือ 5 นาทีี
จากนั้้�นสุ่่�มถามครูวู ่่า “การรังั แกกันั และการทะเลาะกันั
แตกต่่างกัันอย่า่ งไร” วิทิ ยากรสุ่�มคำำตอบ 3-5 คน - ใบความรู้้�ที่่� 1 พฤติิกรรม 10 นาทีี
2. วิิทยากรบรรยายพฤติกิ รรมการรัังแกกััน ตามใบความรู้้�ที่่� 1 การรัังแกกันั
และวิทิ ยากรอาจเปิิดคลิิปวีีดิิทัศั น์เ์ รื่่�อง บุญุ ชัยั ...ที่�ผ่ ่่านมาครูู
ประกอบ เพื่�่อให้เ้ ห็น็ ถึึงหลุมุ พรางว่า่ บางครั้�งครูอู าจรัังแก - คลิปิ วีีดิิทััศน์์ เรื่่อ� ง
เด็็กโดยไม่ต่ ั้้�งใจ ซึ่ง� ถืือเป็็นการรัังแกเด็ก็ ทางอ้้อม บุุญชััย...ที่ผ�่ ่า่ นมาครูู
3. วิทิ ยากรให้ค้ รููดููคลิิปวีีดิิทัศั น์์หรืืออ่่านเรื่่�องราวของครููการะเกด - คลิิปวีีดิทิ ััศน์เ์ รื่่อ� ง 10 นาทีี
และให้ค้ รูแู บ่่งกลุ่�มๆ ละ 3-4 คน อภิิปรายกัันในกลุ่�มถึึง ผลกระทบจากการถูกู รังั แก
ผลกระทบที่เ�่ กิิดขึ้้น� กัับตััวละครในคลิิป - เรื่่�องราวของครูกู าระเกด
4. วิิทยากรสุ่�มถาม 2-3 กลุ่�ม และกลุ่�มที่่ม� ีีความเห็น็ แตกต่่าง - ใบความรู้้�ที่่� 2 เรื่�อ่ ง 15 นาทีี
เพิ่่�มเติิม จากนั้้�นวิทิ ยากรบรรยายถึงึ ผลกระทบ ตามใบ ผลกระทบของพฤติิกรรม
ความรู้้�ที่่� 2 การรัังแกกััน การแก้้ไข
และแนวทางการจััดการ
5. วิิทยากรเปิดิ คลิปิ วีีดิิทัศั น์์เรื่อ�่ ง เด็ก็ ออทิสิ ติิกถููกรัังแก - คลิิปวีีดิิทัศั น์์เรื่�่อง 20 นาทีี
ให้้สมาชิิกกลุ่�มย่่อยเดิมิ ระดมความคิดิ เกี่่ย� วกับั การสอดส่่อง เด็ก็ ออทิสิ ติิกถููกรังั แก
เฝ้า้ ระวัังการรัังแกกััน เพื่่�อการป้้องกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน - ใบกิิจกรรมที่�่ 1
ตามประเด็็นหัวั ข้้อดัังต่่อไปนี้้� การป้้องกันั พฤติิกรรม
5.1 ระบบการสอดส่่องเฝ้้าระวังั เพื่่อ� ป้้องกันั การรัังแกกััน การรัังแกกันั
ในชั้้�นเรีียนหรืือโรงเรีียน
5.2 ดผทู้้ำ�้วปำยอกยกค่่าารงรอไมรีงีจสแึ่งึว่ ลจนะระ่ชใุห่วุม้ม้รชะขนบอบงผใู้น�บข้รอ้ิิห5า.ร1 คนำำรูไู ปนัสู่กั �กเารีีรยปนฏิบิ ััติิจริงิ
6. ตัวั แทนกลุ่�มนำำเสนอ และวิทิ ยากรสรุุปสาระสำำคััญของ - ใบความรู้้�ที่่� 2 เรื่่�อง 15 นาทีี
กิิจกรรม และบรรยายเพิ่่�มเติมิ ในเรื่่�อง การแก้ไ้ ขพฤติิกรรม ผลกระทบของพฤติิกรรม
และแนวทางการจััดการ ตามใบความรู้้�ที่�่ 2 (อาจเลืือกคลิิป การรังั แกกันั การแก้้ไข
บุญุ ชััยแทนได้้) และแนวทางการจัดั การ
- คลิปิ วีีดิิทััศน์์เรื่อ่� ง
บุญุ ชััย... ที่�่ผ่่านมาครูู
*หมายเหตุุ : 1) วิทิ ยากรสามารถใช้้ ppt.ประกอบการดำำเนินิ กิิจกรรม ตั้้�งแต่ข่ั้�นตอนที่่� 1-6
2) แผนการสอนนี้้ก� ิิจกรรมที่�่สำำคััญที่ส�่ ุุดคืือ กิิจกรรมในขั้้�นตอนที่่� 5 ที่่�จะทำำ
ให้เ้ ข้้าใจพฤติกิ รรมการรัังแก วิธิ ีีที่�จ่ ะช่ว่ ยประหยัดั เวลาคืือ ให้้วิิทยากรเชื่�อมโยงสาระสำำคัญั
จากแผนกิจิ กรรมที่�่ 1 (เกี่ย่� วกับั ผลกระทบจากการรังั แกและบทบาทความสำำคัญั ของครูู
เใวนลกาานร้้อป้ย้องขกั้ัน� นั ตแอลนะทีแ่ก�่ ้2ไ้ ขพหฤรืือติกิ 3รรอมาจรัเงั ลแืือกกกัทนัำำ)กิแจิ กล้ร้วเรริ่ม�มเกดีิีิจยกวรไดร้้มได้้เลย และหากมีี
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 21
เพื่่�อป้้องกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุุงครั้ง� ที่�่ 2)
ภาพเด็ก็ รัังแกกันั หรืือทะเลาะกันั
ที่่ม� า: www.theodysseyonline.com/letter-people-bullied
ที่�่มา: http://ailadaluamsri1.blogspot.com/
22 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้ง� ที่�่ 2)
ใบความรู้้�ที่�่ 1
เรื่่อ� ง พฤติิกรรมการรังั แกกันั
โ2ซึ่ด ง�5ยก4าเ9กรพิ:กิดขOึร้้ะฤl�นwซทต้ำำิeำ��ำกิ ดuๆรังัsรก,อมล1ย่ก่9า่ า่าว9รงก6รตรั่)งัอ่ะแทเนำกืำ่�่อกโัดงนั ยคททืำือำาใงกหร้่า้บา่ ุรงุคกกคราลยะทเำวหำาลขจ่อา่านงั้ห้บ�นุรคุืไือมค่อ่พลึย่ึงทา่ พางงออื่ดนใ�่ ้จา้ (นเไกลม่ษบส่ ุตตขุ ่รสอ่ ชบบัยัุคุายแคลลเะใจหด็ี็บบีมุปคุ,ว2คด5ลท5หา6นึง่:่ง�รส่า่ หมงรบกืัือตัาิหยิ ตลแาาลปยัะญัๆจิิตญคใานจ,
ความแตกต่า่ งของการทะเลาะกัันและพฤติิกรรมการรังั แกกััน
การทะเลาะกนั พฤติกิ รรมการรัังแกกััน
อ�ำนาจเท่ากนั อำำนาจไม่่เท่า่ กันั /ต้้องการควบคุมุ เพื่อ�่ น
ไมเ่ กิดบ่อย มักเปน็ อุบตั เิ หตุ ไมร่ ุนแรง ทำำพฤติิกรรมทางลบซ้ำ�ำ� ๆ
ได้ร้ ับั ผลกระทบทางอารมณ์์พอๆ กันั มีีวัตั ถุปุ ระสงค์์ และแสดงออกชััดเจนว่า่ ต้้องการแกล้ง้
โดยกระทำำทางกายหรืืออารมณ์์
มกี ารแสดงความรับผิดชอบหรือส�ำนึกผิด สำำนึกึ หรืือไม่ส่ ำำนึึกผิดิ ก็ไ็ ด้้
มคี วามพยายามแกป้ ัญหา ทำำให้้เหยื่�่อรู้้�สึกึ ว่่าการรังั แกไม่่ได้้เกิิดขึ้้น� จริิง
อุุบัตั ิกิ ารณ์์การเกิดิ พฤติิกรรมการรังั แกกััน
ประเจทศแบานรกวาโกซนิา้ลิ ้มรพพทบฤบพตทิฤิกวตรนิกิรงมรารกนมวาิรกิจราัััยงัรแรเักงักี่่�แยกักวันกก/ััับนักาใพนรฤนใชัต้กั้คิิกเวรีราียรมนมรุปนุกราแะรรถรงัมใังนศแึนกึกักั ษกัเราันีีปยใีนนที ี่รเ�่ ด1ะ็ด็กถัึบัแงึ มปลัธัะรยวะััถยมศรมุึ่ศกึ่�ึนษกึในษาตป่าี่ทาที ีี่ง่่�่� ป21-รร3้ะอ้ เยทลศะพ1บ7ว.่6่า
(Moura, Cruz & Quevedo, 2011) ประเทศปากีีสถานพบพฤติกิ รรมการรังั แกกันั ในนักั เรีียนประถมศึกึ ษาปีที ี่่� 6
ร้อ้ ยละ 23.2 (Shujja et al., 2014) ประเทศเนเธอร์แ์ ลนด์พ์ บพฤติกิ รรมการรังั แกกันั ในนักั เรีียนมัธั ยมศึกึ ษาปีที ี่่� 1
ร้อ้ ยละ 13.3 (Jansen et al., 2011) และประเทศนอร์เ์ วย์พ์ บพฤติกิ รรมการรังั แกกันั ในนักั เรีียนมัธั ยมศึกึ ษาปีที ี่่� 4
ร้้อยละ 11.4 (Strom et al., 2013)
ส่ว่ นการศึกึ ษาในไทย พบพฤติกิ รรมการรังั แกกันั ในนักั เรีียนระดับั ประถมศึกึ ษาปีที ี่�่ 4 ถึงึ มัธั ยมศึกึ ษาปีที ี่�่ 3
รซร(ึ้่ชะุ้อ�งุตดิสยัินบัอลาปดะถคร4ะลศ0้ถัอ้ กั มง(รศสิกึนิักมึบัทษบรทัี์่าตั ่� ิ์กสุิ่Cวุลต่ นeาnแใปหัtลญั rญะ่eญอเ่ ปล็าfิน็ ,oสิ ก2rาลุ5่�มวE4ััชทd9ีร่ม�่u)ีสีิคcแนิ aวธลาุtiะุ,มoใเนn2สี่5นย�่ ัS5งกั tต7เa่รีอ่)ีtยiกsจนาtมารiัcกเัธกsผิยดิ ลมaพงศnฤึากึdนติวษกิิEาิจรัปvรัยีaมทีทีีl่ก่่�u่ผ� 1า่a่ารถtนรึiัึงoงัมมแnาัธักแยก(สั2มนัด0ศมงึ1ึกาใ6หกษ้)ก้เาหว็ปพ่็นีา่ วีทรบี่่ะ่�า่ว3่ดา่ับักกร้มลาอุ้่ั�รธมัยรยนลััังมะกั แศเึ2กรกึีี3ยกษั.นัน4า
จะพบได้ม้ ากที่ส�่ ุดุ และรุนุ แรงที่ส�่ ุดุ ในช่ว่ งที่เ่� ด็ก็ เปลี่ย่� นผ่า่ นจากชั้น� ประถมศึกึ ษาไปสู่่�มัธั ยมศึกึ ษา และมีีแนวโน้ม้ ลดลง
ในช่่วงมัธั ยมศึกึ ษาตอนปลาย
จากข้้อมููลงานวิจิ ัยั ทั้้�งในและต่า่ งประเทศ ชี้�ให้้เห็็นว่่าพฤติกิ รรมการรังั แกกันั เกิิดขึ้้�นได้ก้ ัับทุุกเชื้อ� ชาติิ
และปััญหานี้้เ� กิดิ ขึ้้�นอย่่างกว้า้ งขวางทั่่ว� โลก
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 23
เพื่�่อป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่่� 2)
ประเภทและลัักษณะของพฤติกิ รรมการรังั แกกันั
การกพระ1ท.ำ ฤำตติากิมรลัรักมษกณาระรกัังาแรกกรกัะนั ทำำแบ่พ่งฤไดต้ิ้ ิก2รรปมรกะาเรภรทังั ใแหกญ่กั่ๆันตไดา้ม้แลกั่กั่ ตษาณมะลขักั อษงกณาะรกการระกทรำำะทำแำบ่แ่งไลด้ะ้ ต3ามปทริศิ ะเทภาทง
คืือ การรัังแกด้า้ นร่า่ งกาย การรังั แกด้้านวาจา และการรังั แกด้้านสังั คม
1.1 การรังั แกด้า้ นร่า่ งกาย เป็น็ การกระทำำที่ส�่ ามารถเห็น็ ได้ท้ ั้้ง� ผู้�กระทำำและถูกู กระทำำหรืือบุคุ คลอื่น่�
ที่่�อยู่�ในเหตุกุ ารณ์น์ ั้้น� โดยมีีหลัักฐานหลงเหลืือให้เ้ ห็็น เช่่น บาดแผล รอยฟกช้ำ�� เป็็นต้น้ (Khamis, 2015)
พฤติกิ รรมรังั แกกันั ด้า้ นร่า่ งกาย เช่น่ กัดั ขว้า้ งของใส่่ ชก ตีี เตะ ต่อ่ ย และผลักั เป็น็ ต้น้ (ชุตุ ินิ าถ ศักั รินิ ทร์ก์ ุลุ
และอลิิสา วััชรสินิ ธุ,ุ 2557; Laeheem, 2013)
(2ชื่ชอ�ุ5ตุ บิ4ินิ ดิ9า า)ถม าซศึร่ั�ง1ดกั .ก2าริา ินลร้ทกอ้กราเร์ลรี์กะียรุทัุลนงัำรำแูแไปกู มล่ดร่ม่้ะีา่า้ีหองนลลลวัิักัิสาักจษาฐาณาวเันะปัช็รใร่น็หา่สล้ิง้เัินหกกัธ็าุ็นษย,ุ เณห2พะูม5ดูืขื5ออตน7งะดก;ค้าLอ้ารนกaทรeำ่ตำ่าhระง้eาโ้ กกeยานmจยิใติ ,ส่ใ่จโ2พดู0ดแู ย1เลอ3สีะีา)ยคจดวสจีาีะมขใู่รช�ู้้ต้้ค�ำสำึำกึำหพขูอนูดิงแิหผูล้ย�อะืา่น่�ปบล(ค่สอ่ ามยยบข่ัา่ตั พวิูิลตูดืือลา้ปเ้อัปญั็เน็ลีญตีย้านน้ ,
1.3 การรัังแกด้้านสัังคม เป็็นการกระทำำที่�่เกี่�่ยวกัับสััมพัันธภาพระหว่่างบุุคคลหรืือกลุ่�มบุุคคล
บุุคคลที่่�ถูกู รังั แกด้า้ นสังั คมมักั ถูกู กีีดกันั ไม่่ให้เ้ ข้้ากลุ่�ม เป็น็ ต้้น (Laeheem, 2013)
2. ตามทิศิ ทางการกระทำำ พฤติกิ รรมรังั แกกันั ตามทิศิ ทางของการกระทำำ แบ่ง่ ได้้ 2 ประเภท คืือ การรังั แก
ทางตรง และการรัังแกทางอ้้อม (เกษตรชัยั และหีีม, 2556)
2.1 การรัังแกทางตรง เป็็นการกระทำำที่�่เกี่�่ยวกัับการทำำร้้ายร่่างกายและจิติ ใจ ด้้านร่า่ งกาย เช่น่
กก าารรตใีสี่ร่ช้ กา้ ยต่2อ่ .กย2าแ รกลปาะลรข่รอ่วั้ง้าัยแงข่ขก่าอทวงลาืใืงอส่อ่้อ้เแปม็ล็นะเตปก้็น้น็ารกแถาูรลกู อะกีาดี้ศดา้ักยันัจันบิุใคุติ ห้คใอ้จลออเืก่ชน�่่น่จเาข้กกา้ มากราลุ่เพ�กมูีดู่ย�่เลพื้ว่้อ�อ่ข้เอ้นลีงียเเปนพื็่หน็อ�่ ตใรืห้ือ้้นผู้ข้้่�่มที่ถ่�ขูู่�กู แรัลงั แะกกาไรด้ขร้ ัโบัมผยลขกอรงะเทป็บน็ ตเ้ช่้นน่
สาเหตุุของการเกิดิ พฤติกิ รรมการรังั แกกัันในเด็ก็ นัักเรีียน
จากการศึึกษาพบว่่า สาเหตุทุ ี่่เ� กี่ย�่ วข้อ้ งกัับพฤติกิ รรมรัังแกกันั มีีหลายสาเหตุุ สามารถจำำแนกได้เ้ ป็น็
ด้้านบุุคคล ด้า้ นครอบครัวั และด้า้ นโรงเรีียน/ชุมุ ชน ดังั นี้้�
1. ด้า้ นบุคุ คล จากการศึกึ ษาพบว่า่ มีีความเกี่ย�่ วข้อ้ งกับั การเกิดิ พฤติกิ รรมการรังั แกกันั ได้ห้ ลากหลาย
เเปจช ่ร่นนะดกกรอาอบรน ดเ้ห1แ้ว็.็น1ยลเะ พทืคท่ั่�อัศัณัศนนระนัคังค(ตGแติิกิeิแกnัทลdันัะัศrหผoนรืลnือคกคeตาิtรริมูีูใีaเคชร้ีl้ีค.วย,ำำาน2พมู0เูดด1ทกัีีงั่1่�ย่)น่�เี้วห้พ� ขย้ีบ้อียวง่ดา่กัหับกยกาารามรรัเบัเดก็ริู้็กิด�เกนีพั่ย�่ักฤวเตรกีิีัยิกบั นรบรรมเรปกย็็นาาตรก้รา้นัศังแภจากะยกสั่ใันน่งผโรลจงใาเหรกี้ีย้เกกนิาิดรทพศาึฤงึกดตษ้ิา้ิกานรขลรอบมง
การรังั แกกันั สูงู การศึกึ ษาของฮาร์เ์ รลฟิชิ และคณะ (Harel-Fisch, et al., 2011) พบว่า่ การรับั รู้้�ต่อ่ โรงเรีียน
ทางด้้านลบมีีความสัมั พัันธ์์กับั พฤติกิ รรมการรัังแกกันั และการศึกึ ษาของคาร์์มิสิ (Khamis, 2015) พบว่่า
การรับั รู้้�ทางด้า้ นบวกเกี่ย�่ วกับั โรงเรีียน เช่น่ ครูดู ูแู ลเอาใจใส่ด่ ีีทำำให้รู้้้�สึกึ อบอุ่่�น หรืือมีีเพื่อ่� นคอยช่ว่ ยเหลืือ เป็น็ ต้น้
สามารถลดการเกิิดพฤติกิ รรมการรัังแกกันั ลงได้้
1.2 ผลการเรีียน ผลการเรีียนมีีความเกี่่ย� วข้อ้ งกับั การเกิดิ พฤติกิ รรมการรัังแกกััน จากการศึกึ ษา
ทชพขุีุต่อ่�บมิีงินีรวส่า่าะถมนดััคัักบิศิดัเผกัรีีลรยลิินกนอททามีรร่า์่�มีเล์กีรีรีุีีุลยะ(ดน2ัแตับ่5ลำผ5��ำ ะกล4อ)วกล่ิ่าาิสใรนาเ2นรีวัี.ัยกั0ชั นรเ0รตีสี่ยิำนิ ��ำนมธีกุรีุวพะ่(ฤ่าด2ัต5ับิ3ิก5ป.ร07รร)0ะมถใกนมมีานีศคัึรึกกั วรัษเาัรงีมีาแยปเนกีสีที่รกี่�ย่ั�่ะันงด4ทัอี-ับ่�่จยู6่ป�ะในรเใปะรน็ถ็นะผกูดม้รัุ้�ศับรงุึักึังเมทแษาพกกามปทผูีี้่้ห�ีท่�สอีืุ่่า่�น่�ุดน6คแแถรึลลึงมะะพัเกธั ปบ็ยา็นวรท่มา่ัศ้ศึ้ึ�งึกกึนัผษูษกั้้�ราเาัรังีทขีียแ่อ่� นก3ง
ผู้้�อื่�น่ กับั ถููกรัังแกมากกว่่านัักเรีียนที่่�มีีระดับั ผลการเรีียนสููงกว่่า 3.00 ถึงึ 4.935 และ 3.156 เท่า่ ตามลำำดัับ
24 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่�อ่ ป้้องกัันพฤติิกรรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
2. ด้า้ นครอบครัวั จากการศึกึ ษาพบว่า่ มีีความเกี่ย�่ วข้อ้ งกับั การเกิดิ พฤติกิ รรมการรังั แกกันั เช่น่ ความรุนุ แรง
ใ ศแนึกึลคษะรเาดอข็ก็บอ ไงคดโ้2รบร้ัั.วั 1วบั ์ แ์ คดัลควงั ะาวนี้คาม้� มณอรบุะนุ อ(ุแ่B่ร�oนงจwาในกeคคsรรeออtบบaคคl.รร,ััวั วั2นเ0้ปอ้็0น็ ย9สจ)าะพเมหีบีตพวุฤ่หุา่ ตนึิเ่่กิดง� ็ทรก็ี่รม�่นีัมีคกั กวเราาีียรมรนเัทกงัีี่ย่แ่� ค�่ วกรขก้ออั้ นั บงกคแับัรลัพวั ะมฤีเีดกต็ิาก็ กิ รกรใลชรุ้่ค้�มมวกดาัางัมรกรรุลันุงั่า่แแวรกจงกะัรนัอะยหู่จ�ใวาน่า่กกงกกลุา่ั�นัมร
ของผู้้�รังั แกผู้้�อื่น่� การศึกึ ษาของเกษตรชัยั และหีีม และอุทุ ิศิ สังั ขรัตั น์์ (2555) พบว่า่ ความรุนุ แรงของพ่อ่ แม่่
มีีความสัมั พันั ธ์ท์ างบวกกับั พฤติกิ รรมการรังั แกกันั กล่า่ วคืือ ครอบครัวั ที่พ�่ ่อ่ แม่ม่ ีีการใช้ค้ วามรุนุ แรงเด็ก็ มีีโอกาส
เกิิดพฤติกิ รรมการรัังแกกััน
3. ด้า้ นโรงเรีียน/ชุมุ ชน (ค่า่ นิยิ มทางสังั คมในการใช้ค้ วามรุนุ แรง สื่อ�่ ) จากการศึกึ ษาพบว่า่ มีีความเกี่ย่� วข้อ้ ง
กัับการเกิดิ พฤติิกรรมรัังแกกันั ได้ห้ ลากหลายปััจจััย ประกอบด้ว้ ย ที่่�อยู่�อาศัยั และสื่อ่� ดังั นี้้�
สม สำีำาีพหมฤ ารตัรบิั ิกถกรสา่รร3่งมศ.ผ1ึรกึัลงั ษใทแหีา่้ก่�อ้บขุกอยูุคั่�นังอคนอาู้ลบูศ้อัซาัึยยึมแกซัวลลับ่ั่าะักเเคอษด็ณาก็ณสิะน่่ะ�งััก(ขตU่อเ่ารีbงีงยaชๆุนุม,ทีYช่นท�่อaีท่�่าaอี่ศcยู่�แั่o�ยัรตbออ่่ลยบู&่ะ�ใตนคัJัวชนuมนใhาชบ้ทa้ใัท้นr้�งiก,โดา2รย0ดค1ำำ0วรา)งมพชีตีับ้ว้ิ�งิตว่ใา่จอแเยู่ด�็ลนัก็้ะ�นนมคัีกัีวคเารีวมียาบนมัทังีแ่เอ�่อติาิญกศัไตยั ่ดอ้่า้ไงยูม่่�กใ่เันทัน่เ่ามืกืซอัึ่ันง�ง
3.2 สื่�่อ เด็็กสามารถรัับสื่�่อได้้จากหลากหลายช่่องทาง เช่่น โทรทััศน์์ สื่่�อออนไลน์์ เป็็นต้้น
ซึ่ง� สามารถส่ง่ ผลต่อ่ พฤติกิ รรมของเด็็กได้้ จากการศึึกษาของปวริศิ ร์์ กิจิ สุขุ จิติ (2555) พบว่่าเด็ก็ นัักเรีียน
ที่�ม่ ีีพฤติิกรรมรังั แกกันั มีีการเลีียนแบบการรังั แกมาจากสื่่อ� ร้อ้ ยละ 14.8 และการที่เ�่ ด็ก็ ดูรู ายการโทรทััศน์์
ที่่�มีีความรุนุ แรงซ้ำ�ำ� หลายๆ ครั้ง� จะทำำให้้มีีพฤติิกรรมก้้าวร้า้ วเพิ่่�มขึ้�น การศึึกษาของซิิมเมอแมน และคณะ
(Zimmerman, Glew, Christakis, & Katon, 2005) พบว่่า ค่่าเฉลี่่ย� ของเด็็กที่่�มีีพฤติกิ รรมรัังแกกััน
ใมพ3ีนี.คฤ2กวตชาัิ่าว�กิรมโรดมสูรัูโงัมทมต่พรรอ่ััทังันวััแธนััศ์กน์ทแ์กา์ัลันงะคืบกือาวรกศ5กึักึ ับษชั่พ�วาฤโขมอติงงิกเตก่ร่อษรวมัตันรรัังชัยสัแ่่วกแนกลัเันะดห็ี็กีมกทีล่แ่�ไ่่ามล่ว่ะมีคีอืคุือทุ วิศิาเมสดั็เงั็กกีข่ท�่ยรีั่วต�่ไั ดขน้้์้อ้ซึ์ งึม(2กซัั5ับับ5พค5วฤ)าตพมิิกบรุรุวน่รา่ แมครรวงัังาจแมารกกุนุกเักแันมรจงมะีทีีดโ่ไู่�อดูโ้ทกจ้ าราสทกัเเัศกกินิมด์์
ลัักษณะของเด็ก็ ที่ม�่ ีีแนวโน้ม้ ถูกู เพื่�่อนรัังแก ซึ่�งครููต้้องสังั เกตเด็็กกลุ่�มนี้้�เป็็นพิิเศษ
1. ความผิดิ ปกติทิ างด้า้ นร่า่ งกาย เช่น่ อ้้วนหรืือผอมมาก เตี้้ย� หรืือตััวเล็ก็ มาก ตัวั ดำำมาก พูดู ติดิ อ่า่ ง
พิิการทางกาย จมููกบี้้� ปากแหว่ง่ ตาเหล่่ จมูกู โต ใส่่แว่่น
2. เป็็นเด็็กพิิเศษ เช่น่ ออทิสิ ติิก
4536....เเมอรีดีีา็ีบย็กุชุคีนทีีอพล่�ม่บ่ิกิอ่าาลจนงัักาปหกษรรืคืะณอเรเภะรอีีททยีบ่ไ�่ขนคมอ่ไรม่งัมั่วั่่ผ�นูท่้ย�ัปใานัจกกเใคพนจื่รอ่�ตนอนนงเโอเดชง่น่นอคเยดูร่็ู�คก็ูดุนทุบี่่เพ�่อ่ ด่ียอ่ียแวมห่ม่ รีืีืออาไชมี่ีม่ พีีเเกพ็ืบ็่อ�่ ขนยะหหรืือรืือเปเ็ปน็ ็น็เดพ็็กนัขีกั้�แงงานทำำความสะอาด
เป็น็ ต้้น
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 25
เพื่่�อป้อ้ งกัันพฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุงุ ครั้�งที่่� 2)
เรื่�อ่ งราวของครูกู าระเกด
สมััยครููการะเกดเรีียนอยู่�ชั้�นประถมศึึกษาปีีที่่� 3 เมื่่�อโรงเรีียนเลิิกนัักเรีียนเดิินกลัับบ้้านเป็็นแถว
มีีคนถืือธงนำำหน้า้ พวกนักั เรีียนแวะริมิ น้ำ�ำ� ทั้้ง� เด็ก็ ผู้้�ชายและผู้�หญิงิ ลงไปเล่น่ น้ำ��ำ กันั แต่ต่ อนนั้้น� เป็น็ ฤดูนู ้ำำ��หลาก
ตเทกพำาำรรรใงาหะส้ะเ้หะกกพนลดัายาัวืมนนื้ำปนแำ�� ัมักลส้อำม้วืำงืกอลดัรูเักูนตะั็นักโ้็มำด��ำ เไรดปีีปยิ่ลห่�นนงมโคนต้ดำนำ��ขอ้ื้าพ่อ่�วนากยูเ่็ต�ลห็ๆั่ัว่นานเย้อเำพงำ��ืก่�่ขออึ้ร�นยนูะ่�มตแเปาร๋กจา๋ งลเา้กป้งกีลวียิ่นา้�งกำง��ำมสหาะพชนพันอังาผขสึ้นื�นลือัไมักเมป้าใี้หียฝั้่ไ่ก้ต�งม่หไก่คดิม้นิด้้กำดว็ำ��็รู่แ้่า้น�ส้ลเึำึก้พ�ำ� ื้ว่เพ่�อชสีาวีนยไนจหใจเะลลแ่ไ่นปรกน้้ต้อลำิ้�ำ�งิด้งไกหก้ดอู้าหูเกรพืญ่ะล่�อ้ัเ้าับนกวทิีบด่่้่่ม� �งี้าไีหมขนึ้่�นน่เเลลาม่่นมยา
หลังั จากนั้้น� เพื่อ่� นมาขอโทษ โตขึ้น� มาเพื่อ่� นคนนั้้น� ก็พ็ ยายามทำำดีีด้ว้ ย แต่ก่ าระเกดไม่เ่ คยอภัยั ให้้ ไม่พ่ ูดู ดีีด้ว้ ย
เขาเอาน้ำ��ำ มาให้ก้ ิิน ก็แ็ ค่่พูดู ว่่าขอบใจแต่ไ่ ม่่กินิ ยัังมีีความโกรธจนกระทั่่ง� บัดั นี้้� เขาดีีด้้วยแต่ไ่ ม่่ดีีกัับเขา
ความรู้้�สึกึ ในขณะที่ถ่� ูกู รังั แกคืือกลัวั มาก ไม่ช่ อบเพื่อ�่ นคนนั้้น� ไม่ช่ อบพฤติกิ รรมรังั แก รู้้�สึกึ ไม่ป่ ลอดภัยั
ไม่่อยากคบเพื่อ่� น ไม่่มีีเพื่่�อนดีีกว่่า ไปไหนไปคนเดีียวดีีกว่า่ เพราะระแวงไปหมด ใครอย่่ามาเดิินเข้้าใกล้้ ทำำให้้
สมัยั เด็ก็ ไม่ม่ ีีเพื่อ�่ น ใครจะมาเดินิ ตามไม่ไ่ ด้้ มีีความฝังั ใจกลัวั เขาแกล้ง้ หลังั จากนั้้น� สิ่่ง� ที่เ่� กิดิ ขึ้้น� คืือการกลัวั จมน้ำ��ำ
นชพเ่้ดำ่วิำ��ฤินงไตมหหิ่ิกล่ลนึีัรีึกังอรกกอ็ม็ไากแมร่นบล่ ะองบเกกนั้กหด้�น้ลอ้เัริัวง่ค�ืมอือยตู่ถ�ึนอังึ่น�บจุแโดุ ตหๆ้้ดล้้วะหยนึ่นค่้�งำ��ำจวตืา้ะ้ม�นตกรอ็ุุน็กบลแโัตวัร้น้รงุ้ำนุ�ำ�แมีแีรจิงคิก่ใ่ กผตั้บัมห้ ัเเวั ดพื็เ่็กข่�อ่่านนักทกั็ีไ็่เม่�ผร่ีี่ขยล้ั้านักมกห็ม็รกืีืีอลพัฤเวั ดถติูิินูกกิ ชเรพนืร่�่อมนจแรนับังปบแันัจกี้้จ� ุตพุบ้ัอ้ อันงหเรีปีนบ็ั็นักเอๆคารูเูเกดข็็้็มก็้าีี
26 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกัันพฤติิกรรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุุงครั้�งที่่� 2)
ใบความรู้้�ที่�่ 2
เรื่�่อง ผลกระทบของพฤติิกรรมการรัังแกกััน การแก้้ไข และแนวทางการจัดั การ
ผลกระทบของพฤติกิ รรมการรัังแกกัันในเด็ก็ นักั เรีียน
เตมืน่อ�่ เเอกิงดิ จเหากตุกกุ าารรศณึ์กึ ก์ ษาารขรัองั งแเทกปกันั-ขึเ้ท้น� ย์กเ์ ลาอรรก์์รแะลทำะำคดณังั ะกล(่Tา่ hวจarะpส่-ง่ ผTaลyต่loอ่ rตeนtเอaงl.,ค2ร0อ0บ9ค)รัพวั บแว่ลา่ ะเดส็ัก็งั คนัมกั เรดีัียงั นนี้้�
ที่ม่� ีีพฤติกิ รรมรังั แกกันั มีีปัญั หาด้า้ นร่า่ งกาย ร้อ้ ยละ 34 โดยมีีอาการปวดหรืือบาดแผลตามร่า่ งกาย เป็น็ ต้น้
อีีกทั้้ง� ยังั ส่ง่ ผลให้ม้ ีีปัญั หาด้า้ นพฤติกิ รรม เช่น่ ชอบทำำร้า้ ยผู้้�อื่น่� เป็น็ ต้น้ (Kumpulainen et al., 1998) สำำหรับั
ผลต่่อด้้านจิิตใจจะทำำให้้รู้้�สึึกไม่่ปลอดภััยกัับการมาโรงเรีียน (Alikasifoglu et al., 2007) แยกตััวออก
จากสัังคม (Spriggs et al., 2007) เด็็กบางคนขณะที่่�ทำำอาจจะเกิิดความรู้้�สึึกว่่าตนเองมีีความสามารถ
(Seixas et al., 2013) มีีระดับั ของการเห็น็ คุณุ ค่า่ ในตนเองสูงู (กอร์ป์ บุญุ ภาวะกุลุ และปราโมทย์์ สุคุ นิชิ ย์,์ 2554)
เบม ีปี็ภา็นงผาูก้ว้�าะใหรซึศึมญคึ่กึเรจ่ศษอระ้าบม้าีพีคแพบรฤลัวัวตะ่า่ิมิกีมจีีคีรารวรกะามดกัมกบัา้พร้ากศวยาึรากึร้า้ยเษหวา็าตน็ม่ขคอ่ใอุนคณุงู่กค่โ�ราส่มรเา่ บรฆใิน่สริ า่์ตแ์ทตันลัว(ะเตRอลาoูงูกยbต่ำeำ�� (rB(tOa, u’2Mm0o0aon0r)eeพt&บaKวl่.,่าir2kเด0h็ก็1a3ทmี่)่ม� ,ีี2พฤ0ต0ิิก1)รรนมอรกังั จแากกกนีั้้ัน� ยังัเมทื่ำ่อ� ำโใตห้้
สังั คม จากการศึึกษาของโรเบิิร์ท์ (Robert, 2000) ในกลุ่�มตััวอย่า่ งที่ม่� ีีพฤติิกรรมรังั แกกันั ตั้้ง� แต่่
วัยั เด็ก็ และเมื่อ่� เติบิ โตเข้า้ สู่่�วัยั ผู้�ใหญ่่ พบว่า่ กลุ่�มคนดังั กล่า่ วมีีความเกี่ย�่ วข้อ้ งกับั อาชญากรรม และการฝ่า่ ฝืนื
กฎจราจรกว่า่ ผู้้�ที่ม�่ ีีพฤติกิ รรมรังั แกกันั เล็ก็ น้อ้ ย และการศึกึ ษาของกลูู และคณะ (Glew et al, 2000) พบว่า่
เด็ก็ ผู้้�ชายที่ถ�่ ูกู รังั แกมาตั้้ง� แต่ป่ ระถมศึกึ ษาปีที ี่�่ 6 ถึงึ มัธั ยมศึกึ ษาปีที ี่่� 3 มีีเกี่ย่� วข้อ้ งกับั อาชญากรรมอย่า่ งน้อ้ ย
1 ครั้ง� เมื่่อ� อายุุ 24 ปีี และ 35 ปีี
การแก้ไ้ ขพฤติิกรรมการรังั แกกััน
ยุุติกิ ารรัังแกกััน และควบคุมุ สถานการณ์์ให้้ได้้
พูดู คุุยกัับเด็็กที่่ร� ัังแกคนอื่�่น โดยไม่่มีีเด็ก็ ที่เ่� ป็น็ เหยื่�อ่ หรืือผู้�อยู่�ในเหตุุการณ์์
บอกเด็็กที่่ร� ังั แกว่า่ ตามกฎของโรงเรีียนต้้องได้ร้ ับั ผลอย่่างไร
หากจำำเป็็น ขอให้พ้ บผู้�ปกครอง เพื่่�อแจ้ง้ ให้ท้ ราบ
แนวทางการจััดการ
อตเม้ืยอ้่่่�อ่างพทรำบาำยกสิ่ง่า�งารทีนร่่�ัจใังหะแ้เผ้ ปูก้็้�ก็นบััังนั กคตัา้บั รอ้ บแงััญจสััดดชากงทอารรคทาตุบิกุ ิแคก่รั้่เง�ด็็กแทลี่่�ระัังพแยกายคานอมื่ค�่นวบดคุ้้วุมยสกถาารนล้ก้อาเรลีณีย์์ในห้ไ้ ดต้ำ้ำหนิิหรืือสร้้างความ
รังั เกีียจให้ส้ ังั คม แต่ป่ ฏิบิ ัตั ิติ ามปกติกิ ับั เด็ก็ ทั้้ง� คนที่ร�่ ังั แกผู้้�อื่น� และถูกู รังั แก รวมไปถึงึ พ่อ่ แม่ข่ องเด็ก็
ทั้้�งสองฝ่่ายและเด็็กที่อ�่ ยู่�ในเหตุกุ ารณ์์
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 27
เพื่อ่� ป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้�งที่่� 2)
ใบกิจิ กรรมที่�่ 1
เรื่อ�่ ง การป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน
ป ระ เด็น็ ให ้ด้สั ังมน12ี้า้.�.ชทิริกำะำกบอลุย่บ�่มา่กงร่าไ่วรรมจสึงึกอัจันดะสอใ่หภ่อ้ิร้ ิปงะเรบฝ้าบ้ายรในเะขกีว้่ัอ่�ย้ังวเ1พืกน่ั่�อำับำปไว้ิป้อิธีสีงูก่�กกาัาันรรกปป้า้อฏริงบิรกัััตังั ันิแจิ พรกิฤงิกัตันดิ้ิวกใ้ นยชรั้กร้�นามรเรกีมีียาีสรน่ว่ รหนััรงร่ืแืว่อมกโรขกังอันเงรีโผีูรย้�บงนเรริีหิียานร กลุ่�มละ 1
ผู้้�ปกครองและชุุมชน ครูู นักั เรีียน
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................
28 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่อ่� ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
บรรณานุกุ รม
เ เก กกอมษษรี์ตต์ปีรรบุชคชปคัุญัยััยุณรแะุณะแภเคลวทาลิ่ะิทวศา่ะหีะยใหไีีนมทกาีุมต.ศุลย(าน,2แสแเ55ลอตล65งะระ(6์ใอ์1นุป)ทุม).ิโร,ริศหพาง3าโฤเ5มวรสิีตัี-ิททิยงั กิย4ขยน์รม4รา์ัรั.ตัลสธััมุยันุคยก์ส์.มนาิงรแิช(ขรย2หัล์่งั5์.่งาแ5หน(ก52นคึข่)่5ง�รอ.ิ5นิงกคท4นัรรว)กัุ์.งุาเ์.เมรีทกียสาพันมัรม.พศัึห(ึกนัพาิธษมิน์์ราพค์พะค์รหฤร.ัว้ต่ง�วิ่าทิกางี่ร�่รป1ัสรจั)าม.จรัสรยััสงังคขมแุุณลากลาคขั:่ม่มักหจขษิูน่ติ่่�ณกว่ัับแยะพรโททสะายดตัง์ับทจ์แัิคติศัห่วน่งา ปศมัึัจกึรู้้จษ�ัสึัยึก า
การอบรมเลี้้ย� งดููของครอบครััว และปััจจัยั อิิทธิพิ ลความรุุนแรงกัับพฤติิกรรมการรัังแกของนักั เรีียน
โรงเรีียนเอกชนสอนศาสนาอิิสลามในจัังหวััดสงขลา. วารสารศิลิ ปศาสตร์์, 4(2), 65-82.
ชส ป ุตุ มวิทินรคิิาศิีิดรถ์่์ล(ปตกศอิอัา่ร�เจิากักมมสะีช่รุย�่เาิแญทขุินลวนีจทาีศขิ.้รววติอ้ไิ์(ทททิ .ง2ก์ ฤุยใย(5ุลน2ษา,55เแฎแด54ี5็ีลเ)9ก็ลร5.ีะีมะย)งัป(อ.ธััน3ารลจัูปยน)้ิั้จ,ยิส�มจัขัุัยาอ2จตตุ ั้ิทง2ยัน้ีวิธ่ัโ1ม�่ทัชรรีี-ี่รคเนรเ�่ ข2ปัสมว็ัลิต3ินน็า)ดธอ0.ม์สำุ์ำ.บสุ.าแััเเัมัณภ(อห2พอฑลตั5ิเุนั ติมใุ5ธืเหือ์วอ้7ิก์เ้ เทิง)ักคบัิ.ยดิ จอพคัากรงั ลฤว์าัห์.าัยตรววมิร,ิัิกััดิทชงัุมรกุเยแชรีหขีายกมอานกงิขวงั่พิิในั่มกิทหนใาขธูยม่น�ร่ข์า.่โขป์อลร่วั่มงงรยัาินเเญิรมัรหีกัีสยหงญเิานรรดิีัาีรมังยลศัสแินธั.ิลชมกย่ปาว่แมคศงลสชมาั้ะต�นสจทปิรีัตติี่ีจั ใ�่รแนจ2ัมพกัยทหรโดุรย้างุ า้ง์บเนเ์แทัรจัณีีหพิย่ฑิตง่มนิสสิตหัังั างั คนกัมดัค ร
กรุุงเทพมหานคร เขตห้้วยขวาง กรุุงเทพมหานคร. วิิทยานิิพนธ์์ปริิญญาการศึึกษามหาบััณฑิิต
สาขาวิชิ าสุุขศึกึ ษาและพลศึึกษา. บััณฑิติ วิทิ ยาลััย, มหาวิิทยาลััยศรีีนคริินทรวิโิ รฒ.
สมบััติิ ตาปััญญา. (2549). รายงานการสำำรวจปััญหาการรัังแกกัันของนัักเรีียน. ภาควิิชาจิิตเวชศาสตร์์
คณะแพทยศาสตร์์ มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่.
Alikasifoglu, M., Erginoz, E., Ercan, O., Uysal, O., & Albayrak-Kaymak, D. (2007). Bullying behaviours
B aumaisannun, idSics.,pitdTaseoynocbihmnuola,shyoiT,gcuRihar.klBshe.c,eyh&a.oltEWohul:arRsloketepusrued,laetJsnn.fLtrsJ.o.o(m2Ju0ora1nu3car)rnl.oAaoslssfs-oPosfceeiAdcatditiaioootnrnleiascslascs,muer1nov6cne6egy,b(a13um26ll)o(y,2nin1)g,2gh5,3ic34gy-1hb-1se23cr56hb00ou..olllysitnugd,eanntds
Bowes, L., Arseneault, L., Maughan, B., Taylor, A., Caspi, A., & Moffitt, T. (2009). School, Neigh
borhood, and family factors are associated with children’s bullying involvement: A nationally
rPespyrcehsieantrtayt,iv4e8lo(5n)g,it5ud4i5n-a5l s5tu3d. y.Journal of the American Academy of Child and Adolescent
Gendron, B. P., Williams, K. R., & Guerra, N. G. (2011). An analysis of bullying among students with
G lew, Gi2cn.,l1iR(sm1icv)ah,atore1ao8.,l3sJF:-o.,E1u&s9rt0inFm.aealutdointfngeStrch,heCo.eo(f2lfe0Vc0ito0sl)eo.nBfcuinelldy,iiv1ni0gd,:uC1a5hl in0ldo-rr1em6n4ah.tiuvretibngelciehfisld, sreenlf.-Peesdteiaetmric,sainndRsecvhieowo,l
Harel-Fisch, Y., Walsh, S. D., Fogel-Grinvald, H., Amitai, G., Pickett, W., Molcho, M., et al. (2011).
Negative school perceptions and involvement in school bullying: A universal
relationship across 40 countries. Journal of Adolescence, 34, 639-652.
Jansen, D. E., Veenstra, R., Ormel, J., Verhulst, F. C., & Reijneveld, S. A. (2011). Early risk factors
for being a bully, victim, or bstuulldyy/v. iBctMimCinPulabteliceleHmeaelnttha,ry11an(1d),e1a-rl7y.secondary education.
The longitudinal TRAILS
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 29
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้ง� ที่�่ 2)
K KuhmampuisfaNl,aanVeicnd.gte(o2lpner0,scsK1y.t5,.c,C)hR.7hBia(aiu2sltadl2rlnyi)cAei,nnbs7g,yu0Eams.5m,eHp-ote7&non1gm7tNts.oscenhageomlneo,olc-In.t,a,gAg3leme9cl(qeh1vm)iil,sdet1r,ne3Ftn7.a,-irKny1rt4ehs6seca.hgnoroeova,l-tKea.,rgLBeiencinrhau,itlSda.rrLee.,ane:.RtCaislh.k(i1al9dn9dA8pb)r.uBostueellcyatiinnvdge
Laeheem, K., (2013). Bullying behavior among primary school students in islamic private schools in
Pattani province. Kasetsart Journal Social Science, 34(3), 500-513.
Moura, D. R., Cruz, A. C., & Quevedo, L. A. (2011). Prevalence and characteristics of school age
O O Rol’wMbeeourostboAr,seDf,ug,.lgWtl(Mhy1r.9eie.n,9BsgN6s&.,i)evv.(KweB2iciu0rtBYlik0lmoyeh0irhsna)ka.gm. vJATa,iootchCrSraen.,cda(hb2e2lou7m0odl(0lly4ey: 1K)),oPan.fe2soSdw6Sevic9llaiefci--tedtr2Eingim8asce,t3e.eb.8sPea,7rsmoe7(1f9aa)e,n4nsd(1sd19sa)ii-,nots22ne3r6af.fel5el-Scatct2iivh7oeon6ois.nhlteiCprovtueonnbtsiuoelnlliynpigrno,gg4rb,aem1h4.a8Av-ni1on5ua6rls..
Seixas, S. R., Coelho, J. P., & Nicolas-Fischer, G. (2013). Bullies, Victims and bully-victims impact
on health profile. The Journal Educacao Sociedade e Culturas, 38, 53-75.
Shujja, S., Atta, M., & Shujjat, J. M. (2014). Prevalence of bullying and victimization among sixth
gSoracdiaelrsScwiiethncreefse,r3e8n(c2e),to15g9en-d16e5r,.Socio-economic status and type of schools. Journal of
S Sptrroigmg,saeI,.ntAhFd.n.,pLiTec.,hriItcoayern.ienvJseooedtuntifr,,anRSma..,liJlWy.o,,efNpnaeAtnzedseroela-llen,LsdTac.rseRscne.h,tno&,oHTlHer.,aeay&llatnhtiDie,oy,n4bDs1,:.(CG3L)o..,(m(2220m0801o337n-))a.2.lVi9Atii3doe.olselaennscdcee,dnbiftufbelluryelilnnygcineagsnaidncvraooclsvasedrmeamceenic/t
achievement: A study of 15-year-old adolescents and their school environment.Child Abuse
& Neglect, 37(4), 243-251.
Tharp-Taylor, S., Haviland, A., & D’Amico, E. J. (2009). Victimization from mental and physical
bullying and substance use in early adolescence. Addictive Behaviors, 34(6),
561-567.
U Z ibmam, Ie.,etreYmmeaaonantaci,ogoFnbe.a,rJlsS.s.,.uGJNpol.,epuw&orrn,tJGa,ula.hMnoadf.r,iPt,CesRhlye.rcv(ihs2ist0oaiol1kon0igs)w,.yDBa,.tu1cAl(hl1.y,i)ni,&ngg1K5aaa-snt2opd2nr.ie,td’Wsic.rt(eo2lar0st0ioo5nf)s.shEuiabprslweyqitcuhoegdnnetiptbirvueelslyssiitnoimgnuaalmmatooionnngg,
grade-school children. Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 159,
384-388.
30 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่อ่� ป้้องกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุุงครั้�งที่่� 2)
แผนการสอนที่�่ 3
การจัดั การกับั พฤติกิ รรมรังั แกกันั
เวลา 1 ชั่ว� โมง 30 นาทีี
จุุดประสงค์์การเรีียนรู้้�
1. เพื่่�อให้้ครูสู ามารถสังั เกตพฤติิกรรมรังั แกกัันจากสัญั ญาณเตืือน
2. เพื่�อ่ ให้ค้ รูสู ามารถจััดการพฤติกิ รรมรังั แกกัันของนักั เรีียนได้้
สาระสำำคััญ
ทเ ีห่�่ถมูกู าระังัสแม กเวพิใื่ธนิ อ�่ีีกโกราางรรเสรแีัีงัยกเ้นกไ้ ขตปจัลญััะกั เหปษ็าน็ณพกะฤาเดตร็ิเก็กิ ฝท้รีา้่รม�่รีีมแะรวนัังังั วแแโนกล้ม้กะัปนัที้่อ้ใจ�่ นงะโกถรัูนักูงเกเรพีาืีย่อ�่รนรนัรงั ัแงั แกกกัันแในละโรวิงธิ ีเีกรีียารนสไังัด้เ้ กรตวสมัญั ทั้้ญง� มาีีณวิธิ ีเีกตืืาอรนจัขดั อกงาเดร็ทก็ี่�่
สื่อ�่ -อุุปกรณ์ ์
1. ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่อ�่ งสัญั ญาณเตืือนที่ค่� รููสามารถสัังเกตเด็ก็ ที่่�ถููกรังั แกในโรงเรีียน
2. ใบความรู้้�ที่�่ 2 เรื่อ่� งวิธิ ีีการจัดั การของครูเู มื่อ่� เด็็กรังั แกกันั
3. ใบกิิจกรรมที่�่ 1 เรื่่�องวิิธีีการจััดการกับั พฤติิกรรมรัังแกกันั ในชั้้�นเรีียน
45.. ใpบpกtิ.จิ ปกรระรกมอทีบ่�่ ก2ารเรดื่ำ�อ่ ำงเนวิินิิธีีกกิาิจรกจัรัดรกมารของครูเู มื่อ�่ เด็็กรัังแกกันั
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 31
เพื่�่อป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ขั้น� ตอนการดำำเนิินกิจิ กรรม
กิจิ กรรม สื่อ�่ -อุุปกรณ์ท์ ี่ใ่� ช้้ ระยะเวลา
10 นาทีี
1. วิิทยากรกล่า่ วถึึงคลิปิ เด็ก็ ออทิิสติิกถููกรังั แกใน - ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่�อ่ งสััญญาณ
แผนการสอนที่่� 2 เรื่อ�่ งพฤติิกรรมการรัังแกกันั เตืือนที่�่ครูสู ามารถสัังเกต 20 นาทีี
ทวบี่่่าร�ถ่ เูรปกู ็ยรน็ ัาลังยัแกัเรกืษ่่อ�ในณงโสะรัขัญงอเญรงีียเาดนณ็ก็ เทตตีื่ืา�่มอีีมแนทในีบ่วค�่คโนรวู้าสู้มมาถรมููู้ก้�าทีร่ร�่ัังถ1แสักงั เแกตละเด็ก็ เด็ก็ ที่่ถ� ููกรังั แกในโรงเรีียน
10 นาทีี
2. โรวิ่ดทิว่ ยมยกกาำักำนั หรอแนภิบดิป่่งใรหก้าลมุ้ย่ี�ีมกๆตาราลมมะอปบ5รหะ-เม6ด็าน็ คยในบนแทใบลบกะาิใิจทห้กใแ้ นรตรก่่ลมลุ่ะ�ทมีก่่� ลุ1่�ม - ใจใันบชดัั้ก้กิน� ิจาเกรรีีรกยัรับนมพทีฤ่�่ ต1ิิกเรรื่�่อรงมวริัธิังีีกแากรกััน 30 นาทีี
เช่่น ประธาน เลขา เป็็นต้น้ 20 นาทีี
3. ขวิอิทงยคากรููเรมืส่รอ�่ ุเปุ ด็แก็ ลรัะงั บแรกรกยัันายตเพิา่่ม�มเใตบิมิคเวรื่า่�อมงรู้ว้�ิทีธิ่ี่�ีก2ารจััดการ - จใับัดคกวาารมขรูอ้้�งที่่�ค2รูเู เมรืื่่่�อ่�อเงดว็ิ็กธิ ีีรกัังาแรกกััน
4. สวิิทมยมาติกิ รตแาบม่่งใบกกลุิ่�จิมกๆรรลมะที่6่� 2คน เพื่อ่� แสดงบทบาท - ใจับัดกกิิจากรรขรอมงคที่ร่� ู2ูเมื่�อ่เรืเ่�่อด็ง็กวิรัธิ ีังีกแากรกันั
5.วเคืิมืืิทอ่�อ่ ยเาด็กก็ รรัใังห้แ้ผู้ก�เรกีีัยันนในสแะทต้่้อล่ นะวสิธิถีีกาานรกจัาดั รกณ์า์ ร2ขอปงรคะรเููด็็น
ชอบตรงที่่�...
จะดีีกว่่านี้้ถ� ้้า...
จากนั้้น� วิทิ ยากรสรุุปและเพิ่่�มเติมิ
หมายเหตุุ : วิิทยากรสามารถใช้้ ppt.ประกอบดำำเนิินกิิจกรรม ตั้้�งแต่่ขั้�นตอนที่่� 1-5
32 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่่� 2)
ใบความรู้้�ที่�่ 1
เรื่่อ� ง สัญั ญาณเตืือนที่�ค่ รูสู ามารถสัังเกตเด็ก็ ที่�ถ่ ููกรังั แกในโรงเรีียน
สััญญาณเตืือนที่�ค่ รูสู ามารถสัังเกตเด็็กที่่ถ� ูกู รัังแกในโรงเรีียน
1. ซึมึ เศร้้า 3ม.ีมีรีีอคยวาถูม8กู กก.้้ารเีวดีสรื้้�้า้อวมากขึ้�น
หอรืืาอปจดมวูีซูีดึอมึทา้ลก้องางแรทลปะาวเงดกศก็ี็บาีรยตัษัวเะหช่่นรืือ
2. หวาดกลัว
อยา่ งไมท่ ราบสาเหตุ
5. อดข้า้ ว เงินิ หมด 8. เสื้�้อ
โดยอธิิบายไม่ไ่ ด้้ ขาม4ีด.รี เอรไีีมยย่่อถนูยบกู ่าก่อกรยมีดี า(โรในงเกรีีรยณนีีที่�่
6. กังั วลหรืือหวาดกลัวั เกิดิ ขึ้้น� ในโรงเรีียน) ไม่่อยาก
เมื่�อ่ ต้้องไปในที่ท�่ ี่�ต่ นถูกู รัังแก
เข้้าห้อ้ งเรีียน
7. ไม่ม่ ีีสมาธิิ 8ม.ีเีรสือ้้�อยม8ีถีูร.ูกเอสกืย้อ้�รีถีดููกกรีีด 9. มีีมรีีรออยยแถผู8ูกล.กตเรสาีื้ดีม�้อตัวั หรืือบน
ผลการเรีียนตกต่ำำ�� ใบหน้า้ ตาบวมปูดู มีีรอยเล็็บ
8. เสื้้�อ หยิกิ ฟกช้ำ��ดำำเขีียว
10. ขมอียีรงหาอใงาชย้ล้สย่ถบเ่วูปูกน็ไตก็นมัร้ปีวั้บีดรรเะรช่จน่ทำำัดั ดิินสอ
8. เสื้้�อ
ขอก1ิไิจม1ม่.กี่เีรขไร้้ามอร่รย่มม่ีว่ีถทคทีมูีู่่กว่�คเ�่กคาิกรจิูมยรูใกีหสีดช้ืุร่น�้ทขุ ำรชใำนมอกบบาารงหทอรำืยำือ่่าง
หมายเหตุุ แม้้มีีเพีียงข้อ้ ใดข้้อหนึ่่�งก็็เป็็นสิ่่ง� ที่�ค่ รูคู วรเฝ้า้ ระวังั ต่อ่ ไป
โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 33
เพื่อ�่ ป้อ้ งกัันพฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรัับปรุุงครั้ง� ที่่� 2)
ใบกิิจกรรมที่่� 1
เรื่อ�่ ง วิิธีีการจััดการกับั พฤติิกรรมรัังแกกัันในชั้้น� เรีียน
1. วิทิ ยากรแบ่ง่ กลุ่�ม ๆ ละ 5-6 คน ให้้สมาชิิกแต่่ละกลุ่�มร่่วมกัันอภิิปรายตามประเด็็นต่อ่ ไปนี้้�
1.1 วิธิ ีีการจััดการกัับพฤติิกรรมรังั แกกัันในชั้้น� เรีียน
1.2 วิธิ ีีการสื่�อ่ สารและการช่่วยเหลืือเด็็กที่�่เป็็นฝ่า่ ยรัังแกและถููกรังั แกเพื่่�อยุุติสิ ถานการณ์ใ์ นขณะนั้้�น
2. แต่ล่ ะกลุ่�มส่ง่ ผู้�แทนนำำเสนอ
วิิธีีการจััดการกับั พฤติิกรรมรัังแกกันั ในชั้้�นเรีียน
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
ว……ิธิ ี……ีก……าร……สื……่อ่� ……สา……ร……แ……ละ……ก……าร……ช่……่วย……เ……หล……ืือ……เด……็็ก……ที……่เ่� ป……็น็ ……ฝ่……า่ ……ยร……ังั ……แ……กแ……ล……ะ……ถู……กู ร……ััง……แ……กเ……พื่……อ่� ย……ุตุ ……ิสิ ……ถ……าน……ก……า……รณ……์ใ์……น……ขณ……ะ……นั้……้น� ……………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
34 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่�่อป้้องกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ใบความรู้้�ที่่� 2
เรื่่อ� ง วิิธีีการจััดการของครูเู มื่่อ� เด็็กรัังแกกันั
พแ ูลดู คะุคยุ วกัาหเบั มมืา่เม่อ�กดั่็่ค�นคก็ รใทรูัจูู้พพู้วง� ่บสบ่าอกเเหดงา็็็นฝรก็ ่เเา่มลหีย่ี่าตพุฤนักุพ้้ตูน� าิดู จกิรคุณะรยุ์เรป์ ดม็ใ้็นหว้จ้ยการ้ ีีนกาบ้ำรสำ��หัชเญั่ยสว่ ีุียุดญยยัเง้าห้นง�ุณ่ล�ืมืเอแนตืไลืวมอ่ะลน่ใสหื่แ้ไ�อ่ ้มมีล่สี้กค่ ว้าาารรใดคหทรั้ำั้ร้ำ้งัีน�ีบคแข่วกแม่ าซก้ขูม้ำ่��ำ�ไ้แอเขีขลีอ้กา้ ะยใ่ใจา่หก้งัเ้ เวบัร่ลฝง่ า่ดา่ เ่วย่ด็นตก็ ่ใ่าโนงดกๆยาครดัเรูงัลคู่นา่ี้ว้เ� รรื่อใ�่ หง้เ้ วใหล้ก้าำใำนลักงั าใจร
สำำหรับั เพื่�อ่ นที่เ่� ห็็นเหตุกุ ารณ์์
ให้ค้ รูพู ูดู คุุยกัับเด็ก็ ว่่าการที่�่เด็ก็ เห็็นเหตุุการณ์์แล้้วไม่่ได้ช้ ่ว่ ยเหลืือเพื่่อ� น หรืือไม่ไ่ ด้้ห้้ามเสมืือนหนึ่่ง� ว่า่
เป็็นการเห็็นด้้วยกัับการรัังแกกััน หากเกิินความสามารถที่่�จะช่่วยเหลืือหรืือห้้ามปราม เด็็กต้้องบอกครูู
สหิ่่ง�าทกี่เ่�ดีดี็แก็ ลทีะ่เ่� ถหู็ูก็นตเ้ห้อตงุกุ ารณ์์ให้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือหรืือแจ้ง้ ให้ค้ รููทราบ ครููควรพูดู ชื่�นชมให้ก้ ำำลังั ใจเด็ก็ ว่่าสิ่่�งที่�ท่ ำำเป็็น
สำำหรับั เด็ก็ ที่่เ� ป็น็ ฝ่า่ ยรังั แก
เมื่อ่� ครูพู บว่า่ มีีเด็ก็ คนใดคนหนึ่่ง� เริ่ม� รังั แกเด็ก็ คนอื่น�่ ครูตู ้อ้ งหยุดุ พฤติกิ รรมนั้้น� โดยเร็ว็ ก่อ่ นที่เ�่ ด็ก็ คนอื่น่�
จะเลีียนแบบและขยายวงกว้า้ งออกไป โดยบอกเด็ก็ ที่ร่� ังั แกเพื่อ่� นว่า่ มีีบทลงโทษหรืือกฎเกณฑ์เ์ มื่อ�่ รังั แกเพื่อ่� น
และครููคาดหวัังว่่าจะไม่่เกิิดเหตุุการณ์์นี้้�ขึ้�นอีีก ในกรณีีที่่�เด็็กไม่่มีีพฤติิกรรมรัังแกซ้ำำ�� ครููควรพููดชมเชย
หรืือให้ร้ างวัลั ครูคู วรเฝ้า้ ระวังั การเกิดิ พฤติกิ รรมซ้ำ��ำ โดยบอกครูคู นอื่น�่ ๆ หรืือเครืือข่า่ ยให้เ้ ฝ้า้ ระวังั พฤติกิ รรมเด็ก็
โในดโยรพงิเจิ รีาียรนณาเนจ้าน้ กใหค้วเ้ ดา็มก็ เถีข่้่แ�้าใลจะกคาวราเมคราุรุนพแสริงทิ ธขิอขิ งอพงฤผู้้ต�อิื่กิ�น่ รรม รวมไปถึงึ การพููดคุยุ กัับพ่่อแม่่ว่า่ เด็ก็ มีีพฤติิกรรมนี้้�
สำำหรัับเด็็กที่�่ถููกรัังแก
ครูสู อนวิิธีีการปกป้้องตนเองและดำำเนินิ การดัังนี้้�
1. ครููต้้องให้้หลัักคิิดกัับเด็็กว่่า “เพื่�่อนที่่�มารัังแกเขามีีจุุดประสงค์์คืือต้้องการให้้เราโกรธ เมื่่�อไหร่่
ที่�่เราไม่่แสดงอารมณ์์โกรธ โมโห หรืือไม่่พอใจออกมาโดยการนิ่่�งเฉย และเดิินหนีีไปไม่่สนใจเด็็กที่�่มารัังแก
ต่อ่ ไปเขาก็จ็ ะเลิกิ แกล้ง้ เอง” ดังั นั้้น� ถ้า้ อยากให้เ้ พื่อ�่ นหยุดุ รังั แกจะต้อ้ งนิ่่ง� ให้ม้ ากที่ส�่ ุดุ และไม่ต่ อบโต้เ้ พื่อ่� นในขณะนั้้น�
หซใสึ่ิหง�ทิ้นธคู้กิ์ูไา์บด�ขร้เอ้ ไพืมงห่่อ�่เโ่ รนตนูา้ทูมตี้ี่ีสอเ�่ใิรหิทบ้าธิเ้จอ์ล์ื�ะทืยูีอ่ท่่�่จ�ำกด้ำว้ะเใพยปหื่้แอ่�กเ้ พนลืป่ท้้อ�่ว้ี้อ่นมเ่�ีงีรหคตายวถนุาูดุ กูเมไอใปสจงุทเขุ ีอ่งอ่�สเุพยดุนู่ร่”�อกาับักะแเจกพลืาา่อ่�กะรนนทีที้้่“ี�่�เ่คพเเ่�ืพร่รื�่อู่าอ�่อู นเานลจจ่สน่ ใงดหาใ้้จมห้ ว้ มาลยัรากัแถแคลิโ้ตดิกว้ กะสรัตนธบัุ้้หอกุเดงน”็ูตก็ ไูัแใดัวน้ลห้ กะแนาเูนตรู ้่คน้่ไถืยมบื้่อำ่สเ��ำเพวาปื่่็มอ�่า่็นาน“อวร่กาถา่ ชาทญ“รำำเควารบ้ลกา้ าเรยพคืรร่่อ�่บมา่ นเงทพัืกเ่ปันอ่�า็ทนน็ียี
หนููต้อ้ งรีีบบอกครู”ู
2. ฝึกึ ให้้เด็ก็ พูดู กัับตนเอง (self talk) เป็็นวิิธีีให้ก้ ำำลังั ใจตนเองโดยพูดู กับั ตนเอง เช่่น
“ฉันั ไม่่ชอบที่่�เขารังั แกฉันั ฉัันจะจััดการกัับเรื่�่องนี้้ใ� ห้ไ้ ด้้”
“ทุกุ อย่่างจะต้อ้ งผ่่านไปด้้วยดีี”
“ฉัันต้อ้ งเข้้มแข็็ง ฉันั ต้อ้ งเข้้มแข็็ง ฉัันต้อ้ งเข้้มแข็ง็ ”
“ฉัันไม่ก่ ลััวใครอีีกต่อ่ ไป”
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 35
เพื่�อ่ ป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุุงครั้�งที่�่ 2)
3. ฝึกึ ทักั ษะให้เ้ ด็็กกล้า้ พููด กล้า้ บอก กล้า้ เจรจาต่อ่ รอง ดังั ต่อ่ ไปนี้้�
ออ อย่กา่ พม ูาูดเหบีง่ย�่--องๆบหในอลพกกูบดูรเพณหแืี่ีอ�่รทผืีื่นอ่เ่�ว่ทพปีืๆั่่อ่�ดัม�่ มนืเากืพรอ้ัรงาั้เขาวแาเะกขอจ้า้วอะ่มา่ กทาำจ“ำถึาอใงึ หกยต้่ตั้เา่ ัวพั ืทวั่ำ่�อตำ้เนพอ้แยิงร่บ่ตา�งบะะไกนดโี้ก้้าน�้ใรนจะตเแสเีะีรลยโากะงไแนดมั่กเงัช่ สวีลอี่้ยา่ ้งบง“เ”รดหัางัพยอูจุีดีูดุกะดนท้ำว้ะำ”ยใหเห้สเ้ีพรีืืยื่ออ�่ งนท“ที่อีด่� ่ัยม�่งั่า่าชนแัดั ะกถ”้ล้อ้พง้ รยห้ชรอ้ัืดัือมคมๆำำากรััหงับั นแขักกัยัชแบั ะนตง่ััน่วกัั
ไปได้้ชั่�วครู่� และครููหรืือเด็็กอื่่�นๆ สามารถได้้ยิินและเข้้ามาดููเหตุุการณ์์ได้้ง่่ายขึ้�น ครููต้้องช่่วยฝึึกให้้เด็็กรู้�จััก
พููดเสีียงดังั เพื่�่อปกป้อ้ งตนเอง
- ถ้า้ บอกเพื่อ�่ นแล้ว้ เพื่อ่� นไม่ฟ่ ังั ก็ใ็ ห้บ้ อกกับั เพื่อ่� นอีีกครั้ง� ว่า่ “ถ้า้ ยังั ไม่ฟ่ ังั เราจะบอกครู”ู ถ้า้ เพื่อ�่ น
ยังั ทำำอีีก ก็็ให้้ไปบอกครูวู ่่าเกิดิ อะไรขึ้�น
4. หลีีกเลี่�่ยงพื้้�นที่�เ่ สี่�ย่ งหรืือพื้้น� ที่่ท� ี่่�เคยถูกู รังั แก เช่่น ห้้องน้ำ�ำ� ใต้อ้ าคารเรีียน หลัังอาคารเรีียนหรืือ
เวลาจะไปไหนก็อ็ ย่่าไปคนเดีียวให้ช้ วนเพื่อ่� นไปด้ว้ ย
การสื่อ�่ สารทำำความเข้้าใจกับั ผู้�ปกครอง
การสื่อ�่ สารทำำความเข้า้ ใจกับั ผู้�ปกครอง จะช่ว่ ยให้ผู้้�ปกครองรับั รู้้�ถึงึ พฤติกิ รรมหรืือผลกระทบที่เ่� กิดิ ขึ้้น�
กับั ตัวั เด็ก็ รวมทั้้ง� ช่ว่ ยให้เ้ กิดิ ความร่ว่ มมืือในการป้อ้ งกันั และแก้ไ้ ขปัญั หาการรังั แกกันั เพื่อ่� ป้อ้ งกันั การเกิดิ เหตุกุ ารณ์์
ซ้ำำ��ในโรงเรีียน ซึ่ง� การสื่อ่� สารทำำความเข้า้ ใจกัับผู้�ปกครองมีีแนวทาง ดัังนี้้�
1. ครูเู ชิญิ ผู้�ปกครองของเด็ก็ ทั้้ง� 2 ฝ่า่ ยมาพบที่โ�่ รงเรีียน พูดู คุยุ เกี่ย�่ วกับั พฤติกิ รรมของเด็ก็ และแนวทาง
แก้้ไขปััญหาการรัังแกกัันกัับพ่่อแม่่ผู้�ปกครองของเด็็กทั้้�งสองฝ่่าย โดยพููดคุุยถึึงการเคารพสิิทธิิของผู้้�อื่�่น
ขทกี่อฎ่เ� ปงก็ผ็นูต้้ฝิ�อืิก่่่�น่า2าย”.ในรสั่กังว่ แานผรูก้้อ�ปยเูช่ก่่�่นร่ค่วมร“อกลัูงันกู ขใขอนองโงรเคดงุ็ก็ุณเรมีทีียี่เ�่ีนปพก็ฤน็ัฝบัต่ิผกิาู่้�ยปรรถกูมกูคขรร่ัม่งัอแขูง่�กเคดุ็ใกุก็ หค้ทีพ้ ่าู่เ� ดูปม็คเ็นุพฝืยุ ่่�่อถ่าึนงึยใแรนันงั โแรวงทกเารผูี้ีง้ย�อกื่นน่� ารเปโขดากคยป้วบอ้ รองจกสะิกทิตัธ้บั อ้ิติผูง้�เปนคเกาอครงรพกอแางลรขจะอัรดูัง้้�เกสิดทิ า็ธก็ริิ
และรับั มืือเมื่อ่� โดนรังั แก โดยครูอู าจแนะนำำผู้�ปกครองของเด็ก็ ที่ถ�่ ูกู รังั แก เช่น่ “คุณุ ต้อ้ งสอนลูกู ให้รู้้�จักั ปกป้อ้ ง
สิิทธิิของตนเองเมื่อ�่ โดนเพื่อ�่ นข่่มขู่� คุกุ คาม”
36 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้อ้ งกัันพฤติิกรรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุงุ ครั้�งที่่� 2)
ใบกิจิ กรรมที่่� 2
เรื่�อ่ ง วิิธีีการจััดการของครููเมื่�่อเด็ก็ รัังแกกััน
1. วิิทยากรแบ่ง่ กลุ่�มๆ ละ 6 คน ให้้แต่ล่ ะกลุ่�มเลืือกผู้�แสดงตามบทบาทสมมติิดังั นี้้�
คนที่�่ 1 แสดงบทบาทสมมติิเป็็นนักั เรีียนที่่เ� ป็น็ ฝ่่ายรัังแกเพื่�อ่ น
คนที่�่ 2 แสดงบทบาทสมมติเิ ป็น็ นัักเรีียนที่�ถ่ ูกู รังั แก
คนที่�่ 3 แสดงบทบาทสมมติิเป็็นเพื่�อ่ นนักั เรีียนที่อ่� ยู่�ในเหตุกุ ารณ์์
คนที่่� 4 แสดงบทบาทสมมติเิ ป็น็ ครููที่�ต่ ้อ้ งจััดการกับั พฤติิกรรมรังั แกกัันของนัักเรีียน
คคนนททีี่่��่่ 56 แแสสดดงงบบททบบาาททสสมมมมตติิเิิเปป็็น็็นผผูู้้้้��ปปกกคครรอองงขขอองงเเดด็็็กก็ ททีี่่�่เเ่� ปป็็็นน็ ฝฝ่่า่่ายยรถัูังกู แรักังเแพืก่อ่� น
2. ให้แ้ ต่่ละกลุ่�ม เลืือก 1 สถานการณ์์ เพื่่อ� แสดงบทบาทสมมติิ ตามสถานการณ์ด์ ังั ต่อ่ ไปนี้้�
สถานการณ์ท์ ี่่� 1 เด็ก็ นักั เรีียนหญิงิ ชั้น� ประถมศึกึ ษาที่�่ 1 ไว้ผ้ มยาวและมักั ถูกู เพื่อ�่ นนักั เรีียนชายห้อ้ งเดีียวกันั
ดึงึ ผมเป็็นประจำำ
สถานการณ์ท์ ี่่� 2 เด็ก็ นักั เรีียนชายชั้น� ประถมศึกึ ษาที่่� 2 ที่ม�่ ีีจมูกู โต และมักั ถูกู เพื่อ่� นๆ เรีียกว่า่ “ไอ้จ้ มูกู โต”
เป็็นประจำำ จนทำำให้้เด็็กรู้้�สึกึ อายและเป็น็ ปมด้อ้ ยมากจนบางครั้ง� เด็็กบอกพ่อ่ แม่ว่ ่่าไม่อ่ ยากมาโรงเรีียน
สถานการณ์ท์ ี่่� 3 เด็ก็ นักั เรีียนชั้้น� ประถมศึกึ ษาที่�่ 3 ได้เ้ จอรุ่่�นพี่ช�่ั้น� ประถมศึกึ ษาที่่� 6 รีีดไถเงินิ ที่ผ�ู่้�ปกครอง
ไใชุหมุด้่ใ่้มนหัา้ัก้บโเรรอีงีสยกเถรนใีีคายเนกรน่ทกไ่ามุๆาุ่กรง่ั้วน�ณัถ์ันจูท์ ูกีะ่�่ เอโ4พัืดัด่�่อเยใดนห็รุ้็ก่ใ้น่น่�นชนว่ััพ้ีกั้ม่�น�่คเเรเลนีรีนียีียย้น้น�แหกอีญีบิดกิงมัชัันา้�นดไัปมัก่ร่ใรหะอ้ถ้เใข้นม้าทีศกึ่ึก่�ลปุ่�ษมลทาอำทดำี่ก�่คิ2ิจนกเปร็หน็รรมืคือดน้ค้วเนยงีียอบยเูว่่ๆ�ลน้้อาไยเมพ่ืไก่่ม่�อ่ลน่้เปา้ จ็เั็นถับีทีียก่่�สงลุั่ใัง�มคเเกรล่ต่นแตแุต๊๊่ล�กง่ ะตตขั่าวั่มหดขู้่รว้ ื�วื่ยอา
ของเล่น่ ในโรงเรีียน ก็โ็ ดนเพื่�่อนไล่ใ่ ห้ไ้ ปเล่น่ ที่่อ� ื่�น่
สถานการณ์ท์ ี่่� 5 เด็ก็ นักั เรีียนชายชั้น� ประถมศึกึ ษาที่�่ 3 รูปู ร่า่ งเล็ก็ กว่า่ เพื่อ�่ นๆ ในห้อ้ ง มักั ถูกู เพื่อ�่ นที่ต�่ ัวั โต
กว่่าแกล้้งหยิิบของใช้้ของตนเองไป เช่น่ ไม้้บรรทััด สมุุด หนัังสือื และล้อ้ เลีียนว่่า “ไอ้้เตี้้ย� ” และเอาไปซ่่อน
แนวทางการแสดงบทบาทสมมติิ
ทุ กุ คนสที่�เ่ กมี่�ย่าชวิิกข้้อในงแหต่ล่ลังั ะจกาลกุ่�มเตรีคีิยิดมหกาาวริิธแีีกสาดรงสืบ่่�อทสบาารทขอสงมคมรตูิูเพเิ ืรี่ี�่อยแบกร้้้ไอ้ ขยสแถลา้ว้นกใหา้้แรณต์่่ล์ขณะกะลุน่ั�้ม้�นอใอห้ก้ผ่ม่าานนำไำปเสด้้นวยอดีีกัับ
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control) 37
เพื่อ�่ ป้้องกัันพฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
38 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
PART II
“ครูคู ืือผู้้�สร้า้ งภููมิิคุ้�มกันั เด็็กจากการรังั แกกััน”
ผ ู้�ใช้ ้แ ผ น กิ จิ--ก(คคครรรรููรูชูทูัแู้ี�น่ม่�เนกปี่ะ่�ยรแวะนขถ้ว้อม/งศคึึกไรดูษทู้ีแ้่า�่ปกท่ีร่่ึ�่ กึค1ษ-รููป3า)ระจำำชั้�น ครููที่ด่� ููแลระบบดูแู ลช่่วยเหลืือนักั เรีียน
แแ ผผน น กทัิกั ิจ ษกะร---รมทเกมัืากั่ป่�อรษถเรูละืะกูือกกเพกาอื่รค�อ่บตบนดรร้เัว้ ะพังืย่หแ่อ� นนกักั หรู้�อนูาคู รวมรณท์ำต์ำอนยเ่อ่างงไรและควบคุุมอารมณ์์ตนเอง
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 39
เพื่�อ่ ป้้องกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุุงครั้�งที่่� 2)
แผนการสอนที่�่ 4
การเลืือกคบเพื่�อ่ น
เวลา 1 ชั่�วโมง
จุุดประสงค์ก์ ารเรีียนรู้้�
1. เพื่อ่� ให้้นัักเรีียนทราบถึงึ ลักั ษณะเพื่อ�่ นที่่�ดีีและเพื่อ�่ นที่ไ่� ม่ด่ ีี
2. เพื่อ�่ ให้น้ ักั เรีียนสามารถประเมินิ และหลีีกเลี่ย่� งจากสถานการณ์ท์ ี่ม่� ีีแนวโน้ม้ ความรุนุ แรงหรืือการรังั แกกันั
ในชั้้�นเรีียน
สาระสำำคัญั
ใสโำหดำ้้เยคพัืน่ัญึ�่อกึ นมวเ่าหพา่ ืก่เล�อ่ปเ็งนนน็ืคไ่สื่�อิป่ื่งอผง� ิจคทิดีา่นด�่ทกีทีีาเ่แพ�ส่งื่ตร่�อ่้บ่น้าปมงาีกีมงอิปสิิต้ิ่ิท่้อง� รธงกิภ็เิพเ็ พาปืล็่พ�่อน็ทสตีนิ่่่่อ่จ่�ดง�ีจีาทิีิตก่อไ่� มคใย่ำจู่ด่ำ่ี�แีดก้้วเลลชย่่ะน่่าแกวลกาท้ีราว้่�่ไรกมมี่ีรรร่จังัระอิแทยิงำกำยิ้เข้ม�พแือ่อล่� งชนะน่ท่วัพีักย่าอ�่เป่รเีอ่พีืลยน่�่ออนแนบอไใเปกจพวใร่นา่ไามทะก่่ทานิา้ัง้รง�ักทกทีเ่ัำร�่ดนัีำีีียตันกวัไมมเาั่ป่ปรัก็น็คจลห่บะ่อัทวัยเำพโำืหจ่่�อตกรืนืาอเมเปชปั็เัก็น็พ็นืชตส่ิ่�อว้่่นนน้ �ง
เพื่่�อนดีีๆ ถึึงจะมีีเพีียงน้อ้ ยนิดิ แต่่หากมีีความจริิงใจ และคอยดููแลและแนะนำำสิ่่ง� ดีีๆ ให้้กันั จะมีีส่ว่ นสำำคััญ
ในการเปลี่�ย่ นแปลงชีีวิติ ของเรา
นอกจากนี้้� ทัักษะการสัังเกตและความสามารถในการประเมิินสถานการณ์์ที่�่มีีแนวโน้้มจะเกิิดความ
รุุนแรงหรืือการรัังแกกัันได้้ในโรงเรีียน จะช่่วยให้้นัักเรีียนสามารถป้้องกัันตนเองจากการเป็็นเหยื่่�อของการ
รัังแกกััน รวมทั้้�งสามารถช่ว่ ยบอกหรืือเตืือนเพื่่อ� นไม่่ให้้ตกอยู่�ในสถานการณ์์เหล่่านี้้�ได้้
สื่่�อ-อุปุ กรณ์์
1. ใบความรู้้�ที่่� 1 เรื่อ่� งการเลืือกคบเพื่อ�่ น และผลของการคบเพื่อ�่ น
2. ใบกิจิ กรรมที่่� 1 เรื่�อ่ งถ้้าเป็็นเพื่�่อนกัันต้อ้ งทำำและไม่่ทำำอย่า่ งนี้้�
3. ภาพพฤติิกรรม ถ้า้ เป็็นเพื่่�อนกัันต้อ้ งทำำและไม่่ทำำอย่า่ งนี้้�
4. กระดาษฟลิิปชาร์์ต/กระดาน
5. ปากกาเคมีี
40 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่อ� ป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
ขั้น� ตอนการดำำเนิินกิจิ กรรม
กิิจกรรม สื่�อ่ -อุปุ กรณ์์ที่่�ใช้้ ระยะเวลา
1. ครููนำำสู่�บทเรีียนโดยถามนัักเรีียนว่่า “ใครมีีเพื่่�อนให้้ยก - กระดาษฟลิิปชาร์ต์ /กระดาน 5 นาทีี
มืือขึ้�น” และสุ่�มถามว่่า “สมาชิิกที่่�ดีีในห้้องเรีียนเป็็น - ปากกาเคมีี 5 นาทีี
แบบไหน” - ใบกิจิ กรรมที่�่ 1 เรื่่�อง 5 นาทีี
10 นาทีี
2. ให้้นัักเรีียนจัับคู่� แลกเปลี่่�ยนความคิิดเห็็นว่่าเพื่�่อนที่่�ดีี ถ้้าเป็น็ เพื่่อ� นกันั ต้อ้ งทำำ
เป็็นอย่่างไร และเพื่�่อนแบบใดที่�่คิิดว่า่ ไม่ด่ ีี และไม่่ทำำอย่า่ งนี้้� 10 นาทีี
- กภต(ิ้กาิจอ้ รพกงณทีพรีำเรำฤดม็ตก็แิิก“ลปรถะ้ร.้าไ1มมเ)่ปท่แ็ำน็ทำเอนพืย่ใ่่�อบา่ นงกนีั้้ัน�”
3. ครูสูุ่�มถามนัักเรีียน 2-3 คู่� และสรุุปถึงึ ตัวั อย่า่ งของ 15 นาทีี
เพื่อ�่ นที่ด่� ีีและเพื่อ�่ นที่ไ่� ม่ด่ ีีว่า่ เป็น็ อย่า่ งไร มีีลักั ษณะแบบ - ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่�่องการเลืือก 10 นาทีี
ใดบ้้าง ครููเขีียนคำำตอบของนัักเรีียนลงในกระดาษ คบเพื่�่อน และผลของการ
ฟลิปิ ชาร์์ตหรืือกระดาน คบเพื่�อ่ น
4. ครููให้้นัักเรีียนแบ่่งกลุ่�ม 3-5 คน ให้้ช่่วยกัันคิิดหา - กระดาษฟลิิปชาร์ต์ /กระดาน
คำำตอบว่่า“ถ้้าเป็็นเพื่่�อนกัันต้้องทำำและไม่่ทำำอย่่างนี้้�” - ปากกาเคมีี
ให้้ครููอ่่านและอธิิบายหรืือขยายความในใบกิิจกรรม คเป็รู็นูอราาจยใชบ้แุ้คุ บคบลบันัเพทื่ึ่�อกึ ตกิิิดิจตการมรม
ใจหหา้มเ้กาด็ใยก็บเฟกหัิิจังตุกุ:(รโครดมรยููอเฉาจพใาช้้ะภชัา้น� พวปา.ด1)แทนการตอบข้้อคำำถาม กอาย่ร่าเงปเปลี็่็นย่� รนูปู แธปรลรงมพฤติกิ รรม
5. คใหรู้้ไใู ดห้้้ว้น่ั่าักหเราีียกนนัจักับั เรกีียลุ่น�มค3บ–เพื่4�่อนคดีนีแชล่่วะยไกมั่นั่ดีคีิิดผแลลจะะแเปย็็นก
อย่า่ งไร โดยเชื่อ� มโยงกับั เด็ก็ ที่ม่� ีีแนวโน้ม้ ของพฤติกิ รรม
รังั แกกันั (ครูยู กตัวั อย่า่ งลักั ษณะเพื่อ�่ นที่ไ่� ม่ด่ ีี เช่น่ เพื่อ่� น
ที่่�แย่่งดิินสอทำำให้้เราไม่่มีีดิินสอใช้้ ส่่วนเพื่�่อนที่�่ดีี เช่่น
เพื่อ�่ นที่แ�่ บ่ง่ ขนม หรืือชวนเราเล่น่ )
6. ให้แ้ ต่่ละกลุ่�มส่่งตััวแทนนำำเสนอในกลุ่�มใหญ่่ ครููเขีียน
คำำตอบของนัักเรีียนลงในกระดาษฟลิิปชาร์์ตหรืือกระดาน
จากนั้้น� ให้ส้ รุปุ และบรรยายเพิ่่ม� เติมิ ตามใบความรู้้�ที่�่ 1
7. ครููให้น้ ัักเรีียนจับั คู่่�คุุยกันั ว่า่ ถ้า้ เจอเพื่อ�่ นที่่ท� ำำไม่่ดีีต่่อกััน
เจเหช่า่นมกานั้ะ้พน� สููดมคจรูาสูุ่ข�่ม่มถขู่า� มแแกลละ้ส้งรกุัปุันเน้นน้ ัยัก้ำเำ�� รีกียารนกครวะรทำทำำำที่อถ�่ ูยกู่่าต้งอ้ ไรง
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 41
เพื่่อ� ป้้องกันั พฤติิกรรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
ใบความรู้้�ที่�่ 1
เรื่�อ่ ง การเลืือกคบเพื่่�อน และผลของการคบเพื่�อ่ น
มเ ปัก็ั ็นจหะัทัวำโำกจตากราคมเปบเ็พ็นืเ่พตอ�่ื่้นอ่� ้นนโดเปย็น็นสิึ่กึ ่ง� ว่สา่ำำเปค็ัญน็ั สิ่ม่ง�าทกี่ด่� เีีนื่แอ่� ตง่จบ่ าากงเพสิื่่่ง�อ่� กน็มเ็ีปี็อน็ิสทิิธ่่ิง� พิ ทีล่ไ่� ตม่่อด่่ ีีจิเติช่น่ใจแกลาระรกังัารแกกรเพะื่ทอ่� ำำนทขีอ่อ�่ง่นอ่ ันกั เแรีีอยกนว่แา่ ลกะานรักั ทำเรำีียตันวั
ลัักษณะของเพื่่อ� นที่ด�่ ีีและเพื่�อ่ นที่่�ไม่ด่ ีี
เพื่อ่� นที่ด�่ ีี เพื่่อ� นที่�่ไม่่ดีี
1. เพื่�่อนที่่�ช่่วยเหลืือกันั คืือ เพื่�่อนที่ม�่ ีีน้ำ��ำ ใจ 1. เกเร เช่น่ ชวนเราโดดเรีียน ชอบรัังแกเพื่่�อน พููดข่ม่ ขู่�
แบ่ง่ ปันั ช่่วยเหลืือเมื่�อ่ เพื่่อ� นมีีปััญหา เช่น่ เสีียงดังั พูดู ล้อ้ เลีียน ชวนกัันทำำลายข้้าวของ หรืือ
แบ่ง่ ขนม ช่ว่ ยสอนการบ้้าน บอกครููเมื่่อ� เพื่อ่� น ทำำร้า้ ยคนอื่่น�
ไทเทพำำมื่ำำ่�อ่่สใตนหบท้าีเ้าม่สี่ไ�ยีกมย่ฎท่ใเจำปกำ็น็ตรเ้ิตช้ากิ่้น่ยาน้ กขัไนัอม่งล่ คส้ื่อ้ือว่ เนลีเีรพยื่วอ�่นมนใทหี้่ร้ ไ�ู่้้ม�่สึแ่กึ กอาล้ย้ง 2. แเเไชหม่็ก่น่ ่น็ม่ ี่งีเนแถ้รำ้�ำ�าา้ย่ใดไ่งจีมี่ก่ใขไีหว้่ม้อ� ่า่ล้ิ่ริจไู้อ�มจฉ่ักไ่ักาดก้แา้คบิรไ่ิดมบง่ว่้่พ่ป้า่าันอันต้ใจอ้จหเงะมวเืถ่กง่�อ่อข่งเดรอต้ากงอ้ ทาำงงำดเีสิีก่ก่ง� งวใ่/ดา่ กสเรำรำาะเโรป็จ็ รง
2. หรืือ 3.
3.
4. ไม่่ช่่วยเหลืือเมื่�่อมีีปััญหา ไม่่สนใจเมื่อ่� เพื่�่อนต้อ้ งการ
ความช่่วยเหลืือ
ผลของการคบเพื่อ่� นที่�ด่ ีีและไม่ด่ ีี
เพื่อ่� นที่�่ดีี เพื่อ�่ นที่ไ่� ม่่ดีี
1. มีีสมาธิใิ นการเรีียน ไม่ต่ ้้องหวาดระแวงว่า่ 21.. ไม่อ่ ยากมาโรงเรีียน
ใครจะมารัังแกหรืือทำำร้า้ ย ผลการเรีียนตกต่ำำ��
23.. มีีเพื่�อ่ นคอยช่่วยเหลืือ เพื่่�อนรักั และให้ก้ ำำลัังใจ 3. ถูกู แกล้ง้ ทำำให้บ้ าดเจ็บ็ พูดู จาไม่ส่ ุภุ าพ ดุดุ ่า่ ว่า่ เพื่อ�่ น
4. มีีความสุุข ทำำให้้อยากมาโรงเรีียน 4. ถููกชัักจูงู ให้้ทำำหรืือล่่อลวงให้้ทำำสิ่่ง� ไม่ด่ ีี เช่น่ ลองให้้
เพื่�อ่ นคอยตัักเตืือน ชัักนำำไปในทางที่�ด่ ีี 5. เสเชปหูกูบ็็็นต็นบ่ตตุอ่ ั้หุ ยวั้นรีอ่ท�่ ำยดำ่ื่า่ร�่ม้งา้ เทยหี่ผ่ไ�ลู้ม้�่อ้าื่ด่น�ีีแกลา้้วรเข่กม่ิดิ ขู่�กล้าอ้ รเเลีลีียียนนคแนทบี่บอ่� ่อ่ เนช่่นแอกกาว่รา่
6. ถููกหักั คะแนนความประพฤติิ
พ ถึงาึ จละพมีาีเไพกปีีายหรงาเนผล้ิืือ้ดิอยกคนคิบดิ บบัแเณัพืต่ฑ่�อ่ิห่ นติ ากบจัมณัีะีคมฑีวิีสติา่่วมพนจาสรไิำปงิำใหคจัาญัใหผ้ใลแ้น”กก่ก่ทาัี่นัรเ�่ ปเปครีีลอยี่ย่ย�บดนเูปแูแรลปยกลักนั งาแชรีีลควิติะบแขเพนอื่งอ�่ะเนนรำำไาดสิ้่่อ้ง�ดัดยงัี่ีาๆ่สุงภุ เใหหา็้ษน็ก้ ิัภตินั กาไ็ทพด็ทียีีก่ทส่�วีุ่่ดุาว่�่ ่มา่ ีกีเพา“ื่รอ่�คมีนบีเพเคืป่็อ่�นน็ นรพด้ีอ้าีๆยล
แต่ห่ าความจริงิ ใจไม่ไ่ ด้เ้ ลย และถ้า้ เราคบเพื่อ่� นที่ไ�่ ม่ด่ ีี เรามีีโอกาสที่จ่� ะถูกู เพื่อ�่ นที่ไ่� ม่ด่ ีีรังั แกได้ห้ รืือถูกู ชักั จูงู ไปรังั แก
เพื่อ�่ นคนอื่่น� ได้้
42 โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรัังแกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้ง� ที่่� 2)
ใบกิจิ กรรมที่�่ 1
เรื่อ่� ง “ถ้้าเป็น็ เพื่่�อนกันั ต้อ้ งทำำและไม่่ทำำอย่่างนี้้�”
ให้้นักั เรีียนทำำเครื่่อ� งหมาย ที่พ�่ ฤติิกรรมต่่อไปนี้้ว� ่่าควร “ทำำ” หรืือ “ไม่ท่ ำำ”
พฤติิกรรม ทำำ ไม่ท่ ำำ
1. เดิินมาเป็น็ กลุ่�ม ทำำเสีียงดังั ใส่่เพื่�่อนคนอื่่�นๆ
2. แสดงความไม่่พอใจ โดยการทำำลายข้า้ วของ
3. เดิินเข้า้ มาขอยืืมดิินสอ
4. พูดู ข่ม่ ขู่� จะเอาเงิิน
5. ชอบพูดู ล้อ้ เลีียน ล้อ้ ชื่อ� พ่อ่ แม่่บ่อ่ ยๆ
6. เปิิดกระโปรงเด็็กผู้�หญิงิ
7. แบ่่งของเล่น่ หรืือขนม
8. พูดู ท้้าทาย ชวนตีี
9. ค้้นกระเป๋๋าเพื่อ�่ น
10. พูดู ว่่าถ้า้ ไม่่ให้้ลอกการบ้้าน จะถอดกางเกง/กระโปรง จะไม่ค่ ุุยด้ว้ ยและจะ
ไม่่ให้้เพื่อ�่ นคนอื่่�นเล่่นด้้วย
11. ตบหัวั เพื่�อ่ น
12. ชวนไปทำำการบ้า้ น
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 43
เพื่อ่� ป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรับั ปรุุงครั้�งที่่� 2)
ใบเฉลยกิิจกรรม
เรื่�่อง “ถ้า้ เป็น็ เพื่อ่� นกัันต้อ้ งทำำและไม่ท่ ำำอย่า่ งนี้้�”
ให้น้ ัักเรีียนทำำเครื่�่องหมาย ที่�่พฤติิกรรมต่อ่ ไปนี้้�ว่่าควร “ทำำ” หรืือ “ไม่ท่ ำำ”
พฤติกิ รรม ทำำ ไม่่ทำำ
1. เดิินมาเป็น็ กลุ่�ม ทำำเสีียงดังั ใส่เ่ พื่อ�่ นคนอื่น�่ ๆ
2. แสดงความไม่พ่ อใจ โดยการทำำลายข้้าวของ
3. เดินิ เข้้ามาขอยืืมดิินสอ
4. พููดข่ม่ ขู่� จะเอาเงิิน
5. ชอบพููดล้้อเลีียน ล้้อชื่อ� พ่่อแม่่บ่่อยๆ
6. เปิดิ กระโปรงเด็็กผู้�หญิงิ
7. แบ่ง่ ของเล่น่ หรืือขนม
8. พูดู ท้า้ ทาย ชวนตีี
9. ค้น้ กระเป๋๋าเพื่่�อน
10. พูดู ว่่าถ้้าไม่ใ่ ห้้ลอกการบ้้าน จะถอดกางเกง/กระโปรง จะไม่่คุุยด้้วยและจะ
ไม่ใ่ ห้้เพื่�อ่ นคนอื่�น่ เล่่นด้้วย
11. ตบหััวเพื่�่อน
12. ชวนไปทำำการบ้้าน
44 โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุุมตนเอง (self-control)
เพื่่�อป้้องกันั พฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบัับปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ถ้า้ เป็็นเพื่อ�่ นกภัันาตพ้พอ้ ฤงทตำิำิกแรลระมไม่ท่ ำำอย่า่ งนี้้�
ภาพวาดจาก นัักเรีียนโรงเรีียนบ้า้ นเมืืองปักั สามัคั คีี
จังั หวััดนครราชสีีมา
โปรแกรมการพััฒนาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 45
เพื่อ�่ ป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่�่ 1-3 (ฉบับั ปรับั ปรุุงครั้ง� ที่�่ 2)
แผนการสอนที่่� 5
เมื่�อ่ ถูกู เพื่่อ� นเรวัลงั าแก1 หชั่น�วูโคู มวงรทำำอย่่างไร
จุุดประสงค์์การเรีียนรู้้�
1. เพื่อ่� ให้น้ ัักเรีียนรู้้�วิิธีีการจัดั การกับั สถานการณ์เ์ มื่�่อถููกรังั แก
2. เพื่่�อให้น้ ักั เรีียนมีีทักั ษะในการรับั มืือเมื่่อ� ถููกรังั แก
สาระสำำคัญั
เช ่่น กาเรมืถ่อ่�ููกเขข้่า้ ่มสู่ข�ู่โ�รงถเูรูกีียแนกลไ้ด้ง้พ้ บหกรืัืบอั ถเูพืูก่อ�่ รันังๆแกที่ม�่ ซึา่�งจอาากจตส่่า่ ่งงผคลรใอหบ้้เคกิริดัวั พบฤาติงิกครรั้รง� มอตา่จ่อทตำ้ำ้าในห้เ้ กกิดิ ลัเัหวสตัุังกุ คามรณ์กไ์ มล่ัค่ ัวาเพดื่ค�่อินดิ
และโรงเรีียน จนไม่่อยากมาโรงเรีียน ดัังนั้้�นการเสริิมสร้้างให้้นัักเรีียนมีีวิิธีีการและทัักษะในการรัับมืือ
เมื่�่อถููกรัังแก จะช่่วยให้้เด็็กสามารถดููแลและปกป้้องตนเองจากบุุคคลหรืือสถานการณ์์ที่่�ตกเป็็นเหยื่�่อของ
การถููกรังั แกได้อ้ ย่่างสร้า้ งสรรค์์
สื่่อ� -อุปุ กรณ์์
312... ใใใบบบคกกิิวจิิจากกมรรรูรร้้�มทมี่่� ทที1ี่่�่�่ เ21รื่่อ�เเรรืงื่่อ่�่อ�กงงาเกรจจาอัรดั แจกับัดาบกรนเาี้ม้รื�.่.�่อ.เมถืทู่อ�่ำกูำถรไูังูกงั ดรแีัีงักแก
4. ใบนิิทานเรื่�่อง ไล่ต่ งจิ้้น� ลููกขอทาน ผู้�ไม่ย่ อมแพ้้ต่่อชะตาชีีวิติ
5. กระดาษฟลิิปชาร์์ต/กระดาน
6. ปากกาเคมีี
46 โปรแกรมการพัฒั นาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่�่อป้อ้ งกันั พฤติิกรรมการรังั แกกััน (bullying) ในเด็ก็ ประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้�งที่�่ 2)
ขั้น� ตอนการดำำเนิินกิิจกรรม
กิจิ กรรม สื่�่อ-อุุปกรณ์ท์ ี่ใ่� ช้้ ระยะเวลา
- ใบกิิจกรรมที่�่ 1 เรื่อ่� ง 20 นาทีี
1. ครููให้้นัักเรีียนแบ่่งกลุ่�มๆ ละ 3-4 คน ครููแจกภาพหรืือ
สถานการณ์์ให้้กลุ่�มละ 1 สถานการณ์์ จากนั้้�นให้้นัักเรีียน เจอแบบนี้้�...ทำำไงดีี
ช่่วยกันั คิิดว่า่ เด็็กที่่ถ� ูกู กระทำำในภาพควรทำำอย่า่ งไร?
สถานการณ์์ที่�่ 1 โอ๋๋โดนเพื่่�อนล้อ้ ว่่าอ้ว้ น หน้า้ ตาไม่น่ ่า่ รักั
สถานการณ์ท์ ี่�่ 2 เก่่งเดิินไปหลังั โรงเรีียนแล้ว้ ถููกรุ่่�นพี่ร�่ ีีดไถ
เส(ตงกิถกนิราคใณจ่นีีา่กเกขดล็านัก็วัรมมณ์าปพ์ทกีร.่1้่� อ้3มคอพริููิทเูดูธลืิจือพิ ากขล่เม่ชพีอขีู่ยบ�ว่งาต“บ1ถห้ัา้ สวั ไถมเพ่ืาใ่่ห่�อน้นจ้ กะอาเยรจ่็ณา่บ็ ์งต์ แัวัใรห”้งน้ เักัก่ง่เรรีูี้ย้�สึนกึ
ช่ว่ ยกัันคิิด)
2. ครูจู ดคำำตอบที่น่� ักั เรีียนเสนอขึ้น� บนกระดาน หลังั จากนั้้น� ให้้ - กระดาษฟลิิปชาร์์ต/ 15 นาทีี
นักั เรีียนช่่วยกัันบอกวิิธีีการเหล่า่ นี้้ว� ่า่ อัันไหน “เหมาะสม” กระดาน
และ “ไม่่เหมาะสม” และให้้นัักเรีียนจดบัันทึึกคำำตอบลงใน
สมุดุ - ปากกาเคมีี
3. ครูสู รุปุ และบรรยายเรื่อ�่ ง การจัดั การเมื่อ่� ถูกู รังั แก ตามใบความรู้� - ใบความรู้้�ที่่� 1 10 นาทีี
ที่่� 1 เรื่่อ� งการจััดการ 5 นาทีี
* ครูอู าจเสริมิ ข้อ้ คิดิ แก่น่ ักั เรีียนด้ว้ ยการเล่า่ เรื่อ่� ง “ไล่ต่ งจิ้้น� เมื่อ่� ถููกรังั แก
ลูกู ขอทาน ผู้�ไม่ย่ อมแพ้ต้ ่อ่ ชะตาชีีวิติ ” หรืือใช้น้ ิทิ านเรื่อ่� งอื่น่� ๆ - ใบนิิทานเรื่�่อง
ที่่�เหมาะสมกัับบริิบทของพื้้�นที่�่ และมีีเนื้้�อหาเกี่�่ยวข้้องกัับ ไล่่ตงจิ้้น� ลูกู ขอทาน
การจัดั การเมื่่�อถููกรังั แก ชผูี้ี�วไิมิต่ย่ อมแพ้้ต่อ่ ชะตา
4. ครูแู บ่ง่ กลุ่�มนักั เรีียน กลุ่�มละ 5-6 คน ฝึกึ ทักั ษะการจัดั การ - ใบกิจิ กรรมที่่� 2
และการสื่�่อสารเมื่่�อถููกรังั แก โดยแสดงบทบาทสมมติิตาม เรื่�่องการจัดั การ
สถานการณ์ต์ ่่อไปนี้้� เมื่่�อถููกรัังแก
สเสรู้ง้ิถถ�สินึกึาาคนน่ตา่ กกกขาาในจรรมกณณ์์ล์ท์ทัพีีวั่่ร่�่� ม้21้อามกเนก้พำ่��ำู่งูดหเดจวินิาาขนไ่ปม่ โดหขู่น�ลว่ัาเงั พืโ“่ร�่อถงน้เา้ลรีไ้ียม้อ่นใ่ชืห่อ�แ้้จพล่้ะอ่้วเจถแ็ู็บูกม่ตร่บุั่่่วั อ่�น”พยี่ร�่ๆเีกี่ด่งไถ
สถานการณ์์ที่�่ 3 มะลิโิ ดนเพื่�อ่ นเปิิดกระโปรงต่อ่ หน้า้ เพื่�อ่ น
ในห้อ้ ง
5. ครููให้้ข้้อคิิดเห็็นและสรุุปวิิธีีการจััดการและการสื่�่อสารเมื่่�อ - ใบความรู้้�ที่�่ 1 เรื่อ�่ ง 10 นาทีี
ถูกู รังั แก การจััดการเมื่�อ่ ถููกรังั แก
* หม าย เหต ุุ : ปหารกะกเวอลบาใดน้้วกยาขัร้น� ทำตำกอิจนิ ทกี่ร�่ ร1-ม3มีีจแำำลกัะดั กิคิจรกูอูรารจมแคบร่ั้ง่ง� กทิีจิ่่� ก2รรปมรอะกอกอเบป็ดน็้ว้ ย2ขั้คน� รัต้ง� อโนดทีย่�่ก4ิจิ -ก5รรม ครั้ง� ที่่� 1
โปรแกรมการพััฒนาทักั ษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control) 47
เพื่�อ่ ป้อ้ งกัันพฤติกิ รรมการรังั แกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึึกษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุงุ ครั้ง� ที่�่ 2)
ใบนิิทาน
เรื่อ�่ ง “ไล่ต่ งจิ้้�น ลููกขอทาน ผู้�ไม่่ยอมแพ้้ต่อ่ ชะตาชีีวิติ ”
ข ายตััว..ไ.ล.่..่ต...ง..จิ.้.้�น เป็็นเด็็กที่่�เกิิดมาในครอบครััวยากจน พ่่อเป็็นขอทานตาบอด แม่่ปััญญาอ่่อน พี่่�สาวต้้อง
ไล่ต่ งจิ้้น� ไม่่มีีบ้้าน ทั้้ง� 14 ชีีวิติ เร่่ร่่อนขอทานไปตามที่�ต่ ่า่ งๆ อาศัยั ตามศาลเจ้้า ในป่า่ ช้้า หรืือใต้้ต้น้ ไม้้
ขเวอลทาาทีน่เ่� ขเปา็ก็นัับเงพิ่ิน่ออหอรกืือไปเศขษอทอาาหนาตร้มอ้ างเผลูีู้ก้�ยแงมพ่่ก่ ่อับั แนม้่อ้ ่แงลชะาพยี่ป่�นั้ญั้องญานอ้่้อ่องนชไาวย้้กัคบั นต้ห้นนึไ่่ม�ง้ป้ ัเัญพื่�อ่ญปา้้ออ่ง่อกนัันหไนมั่ใ่ักหเ้ส้เีกียิิดยอิ่่ั�งนั กตว่่ารแายม่่
เขาเกิดิ มาขาดแคลนสิ่่ง� จำำเป็น็ พื้้น� ฐานของชีีวิติ แต่ด่ ิ้้น� รนต่อ่ สู้�อย่า่ งเข้ม้ แข็ง็ ไม่ย่ อมแพ้้ ไม่ง่ อมืืองอเท้า้
ขเเรขีอียางอนมัยเันกา่ง่กเพไเปลร่น่โากรีะงีทฬเุรกุีาียคเกนน่ง่อแ่จลา่ นนะรัมหีบีั คนรันังาสงๆืวอื ัลัไหมแ่่อนลึ่่อ�ะงเกเกสีีีียยรสตลิบิ ะัตัเพรื่่�อดีีทเำดำ่น่ ใหม้้ฝาักันมขาอยงเแขตา่เไ่ ปม็่ม็่นีีจใรคิริงแมท้ีแ้่�่โตร่งค่ เนรีียเดีนียวไในล่บ่ต้า้งนจิ้้เ�นห็เน็ ปค็็ุนณุ เคด็่็กา่
ทเคขืำ ืำานกรหุานุ นึร่แ่�งบกร้เา้ขงลนัาับเไดดดจ้ิ้้วินา้ ยโจกดูคเูงยรีวพียอ่า่อามนศกนหั้ยลั อ้นัแบััยังสบใส้จืงา้ ือสไนวล่่ต่เา่ ขเงงผาจจเิล้า้ดน� ิอกินวหเาเสลทงั้าับแ้าไฟกใผันับนจหูพฆงูยุ่่่อพ่าดุ ่ทอไ่อุปุ่กา่เขดนคิอคนินทุลกุใานงเนขใค่ตนา่ ่รคค่าอำำงลบนเอัมคืบังือรขังัวอเรแงบิะนิลคทยุะีณุ่ะฆข่�่ทเา่อมาืตท่งัอ�่ ัวาแมีเนีสอเศมงนษาดไ้ไก้วเดงล้ยิ้หนิ ยาหานัย่ฆย่�ง่่ไอ่ปา่อ่แน่าหนมลมงลหดขงนันััังพแ่สยื่อตือา่ทม่แแุบุดลลึ้ตกึ้วะีี
มีีสิ่่�งหนึ่่�งทำำให้้เขาเปลี่�่ยนความคิดิ
เอ าชนะใแจมค้้จระอมบีีขค้้อรจัำัวำหกัญัดิงิมสาากวมทีา่เ่�ยขใานรชัีีกั วิิตทุกุ ไวัลัน่น่ตี้้ง�ไจลิ้่้�น่ตไงมจิ่้้่เน� คมียีคหรมอดบกำคำรลัััวังทีใ่จอ่� ทีบ่�่จอุ่ะ่�ตน่ม่อีีสลูู้�ูกชกาายรลตู่กู ่อสสู้า�ควรั้เ�งขสาำดำูคแู ััญลแคืืมอ่่แกลาระ
น้อ้ งชายปััญญาอ่่อนเป็็นอย่า่ งดีี
ที่่ม� า : hเสtาtpวsลั:กั//ษwณw์์ wพั.ัวgพoัtัฒokนกnุoุลw. .(o2r5g5/0po).stหsน/ั5งั ส9ืือ2ด2ีี5ที่.่น� ่า่ อ่่าน ไล่ต่ งจิ้้�น ลูกู ขอทาน ผู้�ไม่่ยอมแพ้้ต่อ่ ชะตาชีีวิติ
หมายเหตุุ : ท่า่ นสามารถหาอ่่านนิทิ านฉบับั การ์์ตููนได้ท้ ี่�่ สำำนักั พิิมพ์ซ์ ีีเอ็็ด
48 โปรแกรมการพัฒั นาทัักษะการควบคุมุ ตนเอง (self-control)
เพื่อ่� ป้อ้ งกันั พฤติกิ รรมการรัังแกกันั (bullying) ในเด็็กประถมศึกึ ษาที่่� 1-3 (ฉบับั ปรัับปรุุงครั้ง� ที่่� 2)
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
โปรแกรมการพัฒนาทักษะการควบคุมตนเอง (self-control)05082021
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search