หน่วยที่ 2 สัปดาห์ที่ 1 ม.6 ความงามกับภาษา

หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๑ ความรู้ทางภาษา

แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี ๒ หะหายกระต่ายเต้น ชมแข
ความงามกบั ภาษา
50
เวลา ๒ ชั่วโมง

เห็นความงาม ตามภาษา

บานทวารลานแลลว้ นลายมุก น่าสนุกในกระหนกดผู กผนั
เป็นนาคครุฑยดุ เหนี่ยวในเครือวลั ย์ รูปยกั ษย์ นั ยนื กอดกระบองกมุ
สิงโตอดั กดั กา้ นกระหนกเกี่ยว เทพเหน่ียวเครือกระหวดั หตั ถข์ ยมุ้
ชมพพู านกอดกา้ นกระหนกรุม สุครีพกมุ ขรรคเ์ ง้ือในเครือวง
รูปนารายณ์ทรงข่ีครุฑาเหิน พรหมเจริญเสดจ็ ยงั บลั ลงั กห์ งส์
รูปอมรกรกาพระธามรงค์ เสดจ็ ทรงคชสารในบานบงั

(นิราศพระบาท ของ สุนทรภู่)

ความงามกบั ภาษามีความสัมพนั ธ์กนั อยา่ งไร มีความงามหรือไม่ อยา่ งไร

51

๕. ความงามกบั ภาษา

ภาษา เป็นเคร่ืองมือในการสร้างสรรคว์ รรณกรรม
และวรรณกรรมท่ีมีความงามจะตอ้ งประกอบดว้ ยวรรณศิลป์
คือ มีรูปแบบและการใชถ้ อ้ ยคาท่ีก่อใหเ้ กิดอารมณ์สะเทือนใจ
และปลกู จิตสานึกที่ดีงาม

52

๕. ความงามกบั ภาษา

ปัจจัยสาคัญท่ีทาให้วรรณกรรมมีลักษณะเป็ นวรรณศิลป์

การใชโ้ วหาร การเลือกคา

วรรณศิลป์

การเรียงคา

53

๕. ความงามกบั ภาษา ความหมายของคา

๕.๑ การเลอื กคา เสียงของคา

สิ่งท่ีตอ้ งคานึงถึงในการ 54
เลือกใชค้ าใหเ้ กิดวรรณศิลป์

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๑ การเลอื กคา

ความหมายของคา

หลกั ในการใชค้ าเพ่ือสื่อความหมายใหเ้ ขา้ ใจถกู ตอ้ ง
๑. ใชค้ าท่ีมีความหมายตรงตามท่ีผเู้ ขียนมุ่งประสงค์
๒. ใชค้ าท่ีมีความหมายสอดคลอ้ งกบั บริบท
๓. ใชค้ าไวพจนใ์ หส้ อดคลอ้ งกบั บริบท
๔. ใชค้ าใหเ้ หมาะแก่ลกั ษณะของคาประพนั ธ์

55

ใช้คาให้ถูกต้อง

๑. เจา้ ตบู หมาท่ีบา้ นฉนั ไม่สบาย กินอะไรเขา้ ไปก็สารากออกมาหมด

สาราก แก้เป็ น สารอก
สาราก หมายถึง พดู กระโชกโฮกฮาก
สารอก หมายถึง ขยอ้ นเอาส่ิงท่ีกลืนลงไปในกระเพาะแลว้
ออกมาทางปาก

56

ใช้คาให้ถูกต้อง

๒. ทางวดั ไม่เคยส่งคนออกไปเรี่ยรายเงินตามหมู่บา้ น

เร่ียราย แก้เป็ น เร่ียไร
เร่ียราย หมายถึง กระจายเกลื่อนไป
เรี่ยไร หมายถึง ขอร้องใหช้ ่วยออกเงินทาบุญตามสมคั รใจ

57

ใช้คาให้ถูกต้อง

๓. การจะเขา้ ไปในถ้าน้ีได้ ตอ้ งคลานรอด เขา้ ไปในช่องเลก็ ๆ น้ี

รอด แก้เป็ น ลอด
รอด หมายถึง พน้ ไป ปลอดจาก ผา่ นพน้ อนั ตรายหรือส่ิงไม่พงึ
ปรารถนามาได้
ลอด หมายถึง ผา่ นเขา้ ไปในช่องหรือใตส้ ิ่งที่มีพ้นื หรือส่ิงท่ี
ขวางอยเู่ บ้ืองบน

58

๕. ความงามกบั ภาษา เสียงของคาท่ีทาใหเ้ กิดความงามของภาษา

๕.๑ การเลอื กคา อาจเป็นเสียงคน สตั ว์
ส่ิงของ หรือเสียงอื่น ๆ ท่ี
เสียงของคา
เกิดข้ึนตามธรรมชาติ
๑. คาเลยี นเสียงธรรมชาติ

ตอ้ ยตะริดติดต่ีเจา้ พี่เอ๋ย จะละเลยเร่ร่อนไปนอนไหน
แออ้ ีออ่ ยสร้อยฟ้ าสุมาลยั แมน้ เดด็ ไดแ้ ลว้ ไม่ร้างใหห้ ่างเชย

(พระอภัยมณี ของ สุนทรภู่)

ตอ้ ยตะริดติดต่ี แออ้ ีออ่ ย เป็นเสียงป่ี

59

๕. ความงามกบั ภาษา เสียงของคาท่ีทาใหเ้ กิดความงามของภาษา

๕.๑ การเลอื กคา เรียงลาดบั คาท่ีมีรูปวรรณยกุ ต์ สามญั เอก
โท หรือเรียงคาท่ีมีรูปวรรณยกุ ตเ์ อก โท
เสียงของคา แต่มีความหมายใกลเ้ คียงกนั ไวต้ อ่ กนั

๒. คาท่ีมเี สียงวรรณยุกต์
ตามลาดับรูปวรรณยุกต์

โคแดงแรงแร่งแร้ง รุยราย

จบั ไผไ่ ทรเทริงหวาย หวา่ ยหวา้ ย

ควายเส้ียวเส่ียวเสียวปลาย เขาโค่ง

หวงห่วงหว้ งน้ากา้ ย เกี่ยวเก้ียวเครียมครึม

(โคลงอักษรสามหมู่ ของ พระศรีมโหสถ)

60

๕. ความงามกบั ภาษา ๓. คาท่ีมีเสียงสัมผัส

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

สมั ผสั สระและสมั ผสั พยญั ชนะท่ีใชใ้ นภาษาพดู และภาษาเขียน

สุภาษิต สานวน คาพงั เพย

คลุกคลีตีโมง โง่เง่าเตา่ ตนุ่ มือถือสากปากถือศีล รู้ไวใ้ ช่วา่

ใส่บ่าแบกหาม

คาขวญั

ทิ้งขยะไม่เลือกท่ี หมดราศีไปท้งั เมือง

ช่ือเฉพาะ

มลู บทบรรพกิจ วาหนิต์ินิกร อกั ษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจนพ์ จิ ารณ์ พิศาล

การันต์ (ชื่อแบบเรียนภาษาไทยในสมยั รัชกาลท่ี ๕) 61

๕. ความงามกบั ภาษา ๓. คาท่ีมเี สียงสัมผัส

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

สัมผสั สระหรือสัมผสั พยญั ชนะ ซ่ึงเป็นลกั ษณะพิเศษ

แจว้ แจว้ จกั จน่ั เจา้ จบั ใจ
หริ่งหริ่งเร่ือยเรไร ร่าร้อง
แซงแซวส่งเสียงใส ซาบโสต
แหนงน่ิงนึกนุชนอ้ ง น่ิมเน้ือนวลนาง

(โคลงนิราศสุพรรณ ของ สุนทรภู่)

เล่นเสียงพยญั ชนะเสียงเดียวกนั ในแต่ละบาท 62

๕. ความงามกบั ภาษา ๓. คาท่ีมเี สียงสัมผัส

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

สมั ผสั พยญั ชนะระหวา่ งวรรค

อรุ ารานร้าวแยก ยลสยบ

เอนพระองคล์ งทบ ท่าวดิ้น

เหนือคอคชซอนซบ สังเวช

วายชิวาตมส์ ุดสิ้น สู่ฟ้ าเสวยสวรรค์

(ลิลิตตะเลงพ่าย ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรส)

ใชค้ าที่มีเสียงพยญั ชนะเดียวกนั ระหวา่ งคาทา้ ยของวรรคหนา้ กบั 63
คาตน้ ของวรรคหลงั สัมผสั ลกั ษณะน้ีนิยมใชก้ บั โคลง

๕. ความงามกบั ภาษา ๔. คาพ้องรูปพ้องเสียง

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

คาท่ีเขียนเหมือนกนั ออกเสียงเหมือนกนั แตม่ ีความหมายตา่ งกนั

(๑) (๒)
ฝงู ลิงไต่กิ่งลางลิงไขว่ ลางลิงแล่นไล่กนั วนุ่ วง่ิ
(๓) (๔)
ลางลิงชิงค่างข้ึนลางลิง กาหลงลงก่ิงกาหลงลง
(ขนุ ช้างขนุ แผน)

คา ลางลิง คาที่ ๑ และ ๔ เป็นชื่อตน้ ไมเ้ ครือเถาชนิดหน่ึง 64
ส่วนคาท่ี ๒ และ ๓ หมายถึง ลิงบางตวั

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

๕. คายา้ หรือข้อความยา้

คาหรือขอ้ ความเดียวกนั ท่ี
นามากล่าวซ้า เพอ่ื เนน้
ความหมายใหห้ นกั แน่นยง่ิ ข้ึน

65

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๑ การเลอื กคา

เสียงของคา

ท่านท้งั หลายคงจะเขา้ ใจกนั แลว้ วา่ ขา้ พเจา้ หรือรัฐบาลของขา้ พเจา้
ไม่ไดต้ ้งั ใจอยา่ งหน่ึงอยา่ งใด นอกจากจะรักษาผลประโยชนแ์ ละความสุข
ของท่านท้งั หลาย ไม่ไดต้ ้งั ใจจะแผอ่ านาจโดยอาการแสดงอิทธิฤทธ์ิ ไม่ได้
ต้งั ใจท่ีจะเบียดเบียนผอู้ ่ืนใหไ้ ดร้ ับความเดือดร้อน ตรงกนั ขา้ ม ต้งั ใจเพยี งรักษา
อานาจและอิสรภาพของพวกเราเอง ต้งั ใจจะรักษาความสุขของพวกเราเอง
ต้งั ใจเพยี งแตจ่ ะไม่ใหเ้ บียดเบียนเรา

(พระราชดารัสของรัชกาลท่ี ๖ ในการทรงน้อมเกล้าฯ ถวายเรือพระร่วง)

พระราชดารัสน้ีใชก้ ารตอกย้าขอ้ ความ ไม่ได้ตงั้ ใจ ตง้ั ใจ ของพวกเราเอง
เพอื่ เนน้ ใจความใหห้ นกั แน่น
66

๕. ความงามกบั ภาษา คาท่ีสร้างข้ึนใหม่โดยใชเ้ สียงของคาเดิม
• ใชใ้ นร้อยแกว้ ใชไ้ มย้ มก (ๆ) แทนคาหลงั
๕.๑ การเลอื กคา
• ใชใ้ นร้อยกรอง เขียนซ้าเตม็ รูปคา
เสียงของคา

๖. คาซ้า

หยมิ หยิมยะยอ้ ยหยด หิมะสดสะอาดยล

พราวพราวสะพรั่งบน ติณะพฤกษะแพรวพรอย

หยาดหยาดยะเยอื กเยน็ ชละเป็ นละอองฝอย

ลิว่ ลิ่วละลอ่ งลอย นภะแหลง่ แสดงโดย

(เหมันตฤดู ของ ชิต บรุ ทัต)

67

๕. ความงามกบั ภาษา • คาเสียงหนกั ออกเสียงเนน้ หนกั เตม็ เสียง
• คาเสียงเบา ออกเสียงแผว่ เบาไม่เตม็ เสียง
๕.๑ การเลอื กคา การเล่นเสียงหนกั เบาทาใหเ้ กิดจงั หวะ
และลีลาต่าง ๆ
เสียงของคา

๗. เสียงหนักเบา

ตวั เราเคยยนื อยบู่ ่อย ๆ บนแหลมท่ีเห็นอยโู่ นน้ มองดูแม่น้ายมุนาอนั มี
สีเขียวไหลเป็นลกู ระลอก ลดหลน่ั แขง่ ไปกบั แม่น้าคงคาซ่ึงมีสีเหลอื ง
ตา่ งสีตา่ งไหลไปรวมกนั เขียวและเหลือง ไดแ้ ก่ กษตั ริยแ์ ละพราหมณ์

อนั อยรู่ ่วมในมหาสมุทร คือวรรณะดว้ ยกนั ตา่ งจรร่วมทางไปสู่แดนแห่งพรหม บาง

คราวเขา้ มาใกลช้ ิดกนั บางคราวห่างกนั และบางคราวกร็ ่วมกนั เป็นดง่ั น้ีนิรันดร

(กามนิต ของ เสฐียรโกเศศและนาคประทีป)

68

เกมรู้ความหมาย ทายสานวน กรวด
ข้ี
๑. ตดั ขาดไม่คบคา้ สมาคมดว้ ยอีกต่อไป
กรวดน้าคว่าขนั จบั

๒. เร่ืองเลก็ ๆ นอ้ ย ๆ ไร้สาระ ไม่น่าสนใจ 69
ข้ีหมรู า ข้ีหมาแหง้

๓. ทาสิ่งใดควรทาอยา่ งจริงจงั จนสาเร็จ
จบั ใหม้ นั่ ค้นั ใหต้ าย

เกมรู้ความหมาย ทายสานวน ยุ
สาเนียง
๔. ยใุ หเ้ ขาแตกกนั
ยใุ หร้ า ตาใหร้ ั่ว, ยแุ ยงตะแคงร่ัว 70

๕. คาพดู และกิริยาบอกใหร้ ู้ถึงการเล้ียงดูอบรมศึกษา
สาเนียงส่อภาษา กิริยาส่อสกลุ

เสียงกบั ความงาม

รอนรอนสุริยโอ้ อสั ดง

เรื่อยเร่ือยลบั เมรุลง ค่าแลว้

รอนรอนจิตจานง นุชพ่ี เพยี งแม่

เรื่อยเร่ือยเรียมคอยแกว้ คลบั คลา้ ยเรียมเหลียว

(กาพย์เห่เรือ ของ เจ้าฟ้ าธรรมธิเบศร)

ใชค้ าซ้า

71

เสียงกบั ความงาม

กาจบั กาฝากตน้ ตมุ กา
กาลอดกาลากา ร่อนร้อง
เพกาหมู่กามา จบั อยู่
กาม่ายมดั กาซร้อง กิ่งกา้ นกาหลง
(ลิลิตพระลอ)

ใชค้ าพอ้ งรูปพอ้ งเสียง

72

เสียงกบั ความงาม

อายครูไซร้ถ่อยรู้ วิชา

อายแก่ราชาคลา ยศแท้

อายแก่ภริยาหา บุตรแต่ ไหนนา

อายกบั ทาบุญแล้ สุขน้นั ฤๅมี

(โคลงโลกนิติ ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาเดชาดิศร)

ใชค้ าย้าหรือขอ้ ความย้า

73

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๒ การเรียงคา

การเรียงคา เป็นการเรียบเรียงถอ้ ยคาท่ีเลือกสรรแลว้ ใหถ้ กู ตอ้ ง
ตามระเบียบของภาษา

กลวิธีเรียบเรียงถอ้ ยคา

๑. เรียงขอ้ ความโดยวางสาระสาคญั ไวท้ า้ ยสุด

๒. เรียงขอ้ ความที่มีความสาคญั เท่า ๆ กนั คูเ่ คียงกนั ไป

๓. เรียงใจความจากความสาคญั นอ้ ยไปยงั ความสาคญั มากข้ึน ตามลาดบั ข้นั

๔. เรียงใจความใหห้ นกั แน่นข้ึนไปตามลาดบั แต่คลายลงในตอนทา้ ยอยา่ งฉบั พลนั
หรือจบลงดว้ ยสิ่งท่ีดอ้ ยกวา่ อยา่ งพลิกความคาดหมาย

๕. เรียงถอ้ ยคาใหเ้ ป็นประโยคคาถามเชิงวาทศิลป์ 74

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๒ การเรียงคา

กลวิธีเรียบเรียงถอ้ ยคา ๑. เรียงขอ้ ความโดยวางสาระสาคญั ไวท้ า้ ยสุด

การเรียงขอ้ ความลกั ษณะน้ีจะกาหนดขอ้ ความเง่ือนไขไวต้ อนตน้
ขอ้ ความผลไวท้ า้ ย ประโยคจะกระชบั รัดกมุ เขา้ ใจง่าย และไดใ้ จความ

ถึงแมง้ านน้ีจะยากแตเ่ ขากพ็ ยายามทาจนสาเร็จ

ขอ้ ความที่เป็นเง่ือนไข ขอ้ ความผล

ถึงแมง้ านน้ีจะยาก แต่เขากพ็ ยายามทาจนสาเร็จ

75

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๒ การเรียงคา

กลวธิ ีเรียบเรียงถอ้ ยคา ๒. เรียงขอ้ ความท่ีมีความสาคญั เท่า ๆ กนั
คู่เคียงกนั ไป

ใชส้ ันธานแสดงความคลอ้ ยตามกนั หรือความเลือกอยา่ งใดอยา่ งหน่ึงเป็นคาเชื่อม

เฮย้ อีวนั ทองวา่ กระไร มึงต้งั ใจปลดปลงใหต้ รงท่ี

อยา่ พะวงั กงั ขาเป็นราคี เพราะมึงมีผวั สองกตู อ้ งแคน้

ถา้ รักใหม่กไ็ ปอยกู่ บั อา้ ยชา้ ง ถา้ รักเก่าเขา้ ขา้ งอา้ ยขนุ แผน

อยา่ เวียนวนไปใหค้ นมนั หมิ่นแคลน ถา้ แมน้ มึงรักไหนใหว้ า่ มาฯ

(เสภาเร่ือง ขนุ ช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา)

เน้ือความน้ี เป็นตอนท่ีสมเดจ็ พระพนั วษาใหน้ างวนั ทองเลือกวา่
จะอยกู่ บั ขนุ ชา้ ง หรือจะอยกู่ บั ขนุ แผน
76

๕. ความงามกบั ภาษา ๓. เรียงใจความจากความสาคญั นอ้ ยไปยงั
ความสาคญั มากข้ึน ตามลาดบั ข้นั
๕.๒ การเรียงคา

กลวธิ ีเรียบเรียงถอ้ ยคา

คนเราเมื่อเกิดแลว้ ตอ้ งแก่ ตอ้ งเจบ็ และตอ้ งตายในที่สุด
เป็นการเรียงลาดบั ข้นั ของชีวิต คือ

เกิด แก่ เจบ็ ตาย
77

๕. ความงามกบั ภาษา ๔. เรียงใจความใหห้ นกั แน่นข้ึนไป
ตามลาดบั แต่คลายลงในตอนทา้ ย
๕.๒ การเรียงคา
อยา่ งฉบั พลนั หรือจบลงดว้ ยสิ่งท่ี
กลวิธีเรียบเรียงถอ้ ยคา ดอ้ ยกวา่ อยา่ งพลิกความคาดหมาย

ผลเด่ือเม่ือสุกไซร้ มีพรรณ
ภายนอกแดงดูฉนั ชาดบา้ ย
นางเอกภาพยนตร์อนั สวยสุด
แทท้ ่ีจริงเป็นหมา้ ย ลกู ต้งั แปดคน
(โคลงโลกนิติจาแลง ของ รัชกาลที่ ๖)

78

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๒ การเรียงคา

กลวิธีเรียบเรียงถอ้ ยคา ๕. เรียงถอ้ ยคาใหเ้ ป็นประโยคคาถาม
เชิงวาทศิลป์

เป็นคาถามที่ไม่ตอ้ งการคาตอบแต่เนน้ ใหเ้ ห็นคาตอบซ่ึงแฝงอยใู่ นคาถามแลว้

ขา้ พเจา้ ยงั เดาไม่ถกู เลยวา่ พวกมะพร้าวต่ืนดกน้นั เขาเอาใครเป็นตวั อยา่ ง
ในการที่ประพฤติกิริยาชวั่ ไม่สุภาพและกล่าววาจาอวดดี ? หวงั ใจวา่ ไม่เอาอยา่ ง
ขา้ ราชการที่เป็นนายเหนือเขาข้ึนไปอีกต่อหน่ึง หรือเขาเอาอยา่ งฝร่ัง ? ถา้ เอาอยา่ ง
ฝรั่งละก็ ขา้ พเจา้ ขอถามอีกวา่ ฝร่ังช้นั ใด ชนิดใด ? ชนิดที่พลตะเวนพบเมา
นอนกลิ้งเป็นหมอู ยตู่ ามกลางถนนใช่หรือไม่

(มะพร้าวตื่นดก ของ อัศวพาหุ)

79

รู้วธิ ีเรียงคา

ขา้ พเจา้ รักชีวติ ตนเองยงิ่ นกั แตข่ า้ พเจา้ รักตะละแม่ยง่ิ กวา่
ชีวติ ของขา้ พเจา้ เอง แตท่ ้งั ตะละแม่และขา้ พเจา้ ขา้ พเจา้ กห็ ารัก
เท่าตองอไู ม่
เรียงใจความจากความสาคญั นอ้ ยไปยงั ความสาคญั มากข้ึน ตามลาดบั ข้นั

80

รู้วธิ ีเรียงคา

ตราบขนุ คิริขน้ ขาดสลาย แลแม่
รักบ่หายตราบหาย หกฟ้ า
สุริยจนั ทรขจาย จากโลก ไปฤๅ
ไฟแลน่ ลา้ งสี่หลา้ ห่อนลา้ งอาลยั

เรียงขอ้ ความโดยวางสาระสาคญั ไวท้ า้ ยสุด

81

รู้วธิ ีเรียงคา

เบิกทรัพยว์ นั ละบาทซ้ือ มงั สา

นายหน่ึงเล้ียงพยคั ฆา ไป่ อว้ น

สองสามส่ีนายมา กากบั กนั แฮ

บงั ทรัพยส์ ่ีส่วนถว้ น บาทสิ้นเสือตาย

(โคลงโลกนิติ ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาเดชาดิศร)

เรียงใจความใหห้ นกั แน่นข้ึนไปตามลาดบั แตค่ ลายลงในตอนทา้ ย
อยา่ งฉบั พลนั หรือจบลงดว้ ยส่ิงที่ดอ้ ยกวา่ อยา่ งพลิกความคาดหมาย

82

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

โวหาร คือ ศิลปะการใชถ้ อ้ ยคาที่ก่อใหเ้ กิดจินตนาการ
กระทบอารมณ์และความรู้สึก ซ่ึงสามารถเขา้ ใจความหมายได้
ลึกซ้ึงกวา่ การใชถ้ อ้ ยคา อาจจินตนาการเห็นภาพตามความคิด
และความรู้สึกของผสู้ ่งสารได้ หากใชใ้ นการประพนั ธจ์ ะเรียกวา่
โวหารภาพพจน์

83

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

การใชโ้ วหารสามารถใชไ้ ดอ้ ยา่ งกวา้ ง ๆ ๓ วิธี

การสร้างบุคคลสมมุติ
การเปรียบเทียบสิ่งหน่ึงกบั อีกส่ิงหน่ึง
การใชเ้ สียงคาสร้างภาพและความหมายพิเศษ

84

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๑) การสร้างบุคคลสมมุติ
การสมมุติส่ิงที่ไม่ใช่มนุษยใ์ หแ้ สดงกิริยาอาการและความรู้สึก

นึกคิดไดอ้ ยา่ งมนุษย์ เรียกวา่ บุคคลวตั หรือ บุคลาธิษฐาน

จากมามาลิ่วล้า ลาบาง
บางยเี่ รือราพลาง พพ่ี ร้อง

เรือแผงช่วยพานาง เมียงม่าน มานา

บางบ่รับคาคลอ้ ง คลา่ วน้าตาคลอ

(นิราศนรินทร์ ของ นายนรินทร์ ธิเบศร์ (อิน))

บทร้อยกรองน้ี กวกี ล่าวมาถึงบางยเ่ี รือ แลว้ ขอใหเ้ รือช่วยพานางมาหา แตบ่ าง (บางยเ่ี รือ)

ไม่รับคา 85

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบส่ิงหน่ึงกบั อีกสิ่งหน่ึง

การใชโ้ วหารลกั ษณะน้ีความหมายพ้ืนฐานของคาอาจเปล่ียนแปลงไป
โดยการเปรียบเทียบของสิ่งหน่ึงในลกั ษณะต่าง ๆ ดงั น้ี

อปุ ลกั ษณ์ อปุ มานิทศั น์

อปุ มา ปฏิพากย์

นามนยั สัญลกั ษณ์

การกลา่ วผิดความเป็นจริง 86

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบส่ิงหน่ึงกบั อีกส่ิงหน่ึง อปุ ลกั ษณ์

เป็นการเปรียบเทียบของส่ิงหน่ึงวา่ เป็นหรือคืออีกสิ่งหน่ึง ใชค้ าวา่ เป็น คือ
ใช่ เท่า ต่าง เป็นคาแสดงความเปรียบ แตบ่ างคร้ังกก็ ล่าวถึงสิ่งท่ีนามาเปรียบทนั ที
โดยไม่มีคาแสดงความเปรียบ

จงต้งั เอากายเจา้ เป็นสาเภาอนั โสภา
ความเพียรเป็ นโยธา แขนซา้ ยขวาเป็นเสาใบ
นิ้วเป็ นสายระยาง สองเทา้ ต่างสมอใหญ่
ปากเป็ นนายงานไป อชั ฌาศยั เป็นเสบียง
สติเป็ นหางเสือ ถือทา้ ยเรือไวใ้ หเ้ ท่ียง
ถือไวอ้ ยา่ ใหเ้ อียง ตดั ลดั เลี่ยงขา้ มคงคา

(ดรุณศึกษา เล่ม ๓)

87

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบส่ิงหน่ึงกบั อีกสิ่งหน่ึง อปุ มา

เป็นการเปรียบเทียบสิ่งหน่ึงวา่ เหมือนกบั อีกส่ิงหน่ึง โดยใชค้ าเชื่อมท่ีมี
ความหมายวา่ เหมือน เช่น กล คลา้ ย เฉก เปรียบเหมือน ประดุจ ฯลฯ

พนั ลึกล่มลน่ั ฟ้ า เฉกอสุนีผา่ หลา้
แหลง่ เพยี้ งพกพงั แลนา

(ลิลิตตะเลงพ่าย ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระปรมานชุ ิตชิโนรส)

88

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบสิ่งหน่ึงกบั อีกส่ิงหน่ึง นามนยั

เป็นการเปรียบเทียบโดยใชส้ ่วนประกอบที่เด่นและมีความสัมพนั ธ์กบั
ส่ิงหน่ึง แทนสิ่งน้นั ๆ ท้งั หมด

– ทา้ วทว่ั ทิศทว่ั เทศ ไทท้ ุกเขตทุกดา้ ว นา้ วมกุฎมานบ นอ้ มพิภพมานอบ

(ลิลิตตะเลงพ่าย ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระปรมานชุ ิตชิโนรส)

มงกฎุ เป็นเครื่องสูงสาคญั ของพระเจา้ แผน่ ดินและเป็นรางวลั สาคญั

ท่ีมอบใหห้ ญิงผชู้ นะการประกวดความงาม

– คนท่ีมีความรู้ระดบั ปริญญานบั เป็นสมองของชาติ

สมอง เป็นอวยั วะสาคญั ในการคิดและใชส้ ติปัญญา

89

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบสิ่งหน่ึงกบั อีกสิ่งหน่ึง อุปมานิทศั น์

เป็นการเปรียบเทียบโดยยกเร่ืองราวหรือนิทานมาประกอบ ขยาย หรือ
แนะใหเ้ ขา้ ใจแนวคิด หลกั ธรรม หรือความประพฤติท่ีสมควรใหช้ ดั เจนยง่ิ ข้ึน

สัตวอ์ ่ืนตื่นเตน้ แต่ ควรไกล

กระต่ายต่ืนตมู ไป สุดหลา้

ชา้ งมา้ ต่ืนฟื นไฟ ฟัดฟาด สุดแฮ

คนตื่นข่าวศึกส้า สุดหา้ มมนั หาย

(โคลงโลกนิติ ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาเดชาดิศร)

บทร้อยกรองน้ีเปรียบคนต่ืนขา่ วศึกสูร้ บกบั กระต่ายต่ืนตมู

90

๕. ความงามกบั ภาษา ปฏิพากย์

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบส่ิงหน่ึงกบั อีกส่ิงหน่ึง

เป็นการเปรียบเทียบโดยใชค้ าที่มีความหมายตรงกนั ขา้ ม

• หวานเป็นลม ขมเป็นยา • รักยาวใหบ้ น่ั รักส้ันใหต้ ่อ

พอไดด้ ีมีสุขลืมทุกข์ยาก กเ็ พราะหากหม่อมมีซ่ึงที่หมาย
วา่ นกั กเ็ ครื่องเคืองระคาย เอน็ ดูนอ้ งอยา่ ใหอ้ ายเขาอีกเลย

(เสภาเร่ือง ขนุ ช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา)

91

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๒) การเปรียบเทียบส่ิงหน่ึงกบั อีกสิ่งหน่ึง สญั ลกั ษณ์

เป็นการเปรียบเทียบโดยใชส้ ิ่งหน่ึงแทนสิ่งหน่ึง ท่ีมีคุณสมบตั ิหรือลกั ษณะ
บางอยา่ งร่วมกนั

ดอกไม้ เป็นสัญลกั ษณ์แทน ผหู้ ญิง
สีขาว เป็นสญั ลกั ษณ์แทน ความดี ความบริสุทธ์ิ ความไร้เดียงสา
ราชสีห์ เป็นสญั ลกั ษณ์แทน ผทู้ ี่มีอานาจ
เต่า เป็นสัญลกั ษณ์แทน ความชา้
รุ่งอรุณ เป็นสญั ลกั ษณ์แทน ความหวงั การเร่ิมตน้

92

เร่ืองน่ารู้ : ความแตกต่างของสัญลกั ษณ์กบั นามนัย

สญั ลกั ษณ์ สิ่งที่นามาแทนจะมีคุณสมบตั ิหรือลกั ษณะบางอยา่ งร่วมกนั

สีดา เป็นสญั ลกั ษณ์ของความมืด ความชว่ั ร้าย ความโศกเศร้า ความตาย

นามนยั สิ่งที่นามาแทนจะเป็นส่วนหน่ึงของสิ่งน้นั

หนุ่มเมืองจิงโจ้
จิงโจ้ เป็นนามนยั แทนประเทศออสเตรเลีย

93

บูรณาการอาเซียน รวงขา้ วสีเหลือง ๑๐ ตน้ มดั
รวมกนั หมายถึง ประเทศใน
แสดงถึงความมุ่งมน่ั ท่ีจะ ภมู ิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียง
ทางานร่วมกนั เพ่อื ความ ใต้ ๑๐ ประเทศรวมกนั เพือ่
มนั่ คง สันติภาพ เอกภาพ มิตรภาพ และความเป็น
และความกา้ วหนา้ ของ น้าหน่ึงใจเดียวกนั
ประเทศสมาชิกอาเซียน

วงกลม เป็นสญั ลกั ษณ์แสดงเอกภาพของอาเซียน 94
สีเหลือง หมายถึง ความเจริญรุ่งเรือง
สีแดง หมายถึง ความกลา้ หาญและกา้ วหนา้
สีขาว หมายถึง ความบริสุทธ์ิ
สีน้าเงิน หมายถึง สนั ติภาพและความมน่ั คง

๕. ความงามกบั ภาษา การกลา่ วผดิ ความเป็นจริง

๕.๓ การใช้โวหาร อวพจน์

๒) การเปรียบเทียบสิ่งหน่ึงกบั อีกสิ่งหน่ึง การกล่าวนอ้ ยกวา่ จริง
• เลก็ เท่าเศษธุลี
อติพจน์ • ชวั่ อึดใจเดียว
• เอวคอดเป็นมดตะนอย
การกลา่ วเกินจริง
• รักคุณเท่าฟ้ า
• นานนบั โกฏิปี
• รอไปชาติหนา้

95

๕. ความงามกบั ภาษา

๕.๓ การใช้โวหาร

๓) การใชเ้ สียงคาสร้างภาพและความหมายพิเศษ

การใชโ้ วหารลกั ษณะน้ีมีลกั ษณะเช่นเดียวกบั การเลือกใชค้ า

คานึงถึง ความหมายของคา ทาใหม้ องเห็นภาพ หรือ
เสียงของคา เนน้ ความหมายใหช้ ดั เจนข้ึน

• ไกลสุดลูกหูลูกตา • ง่วงจนตาจะปิ ด

96

พจิ ารณาโวหาร อวพจน์

“แค่ทาแหวนเพชรหลน่ หาย คนร่ารวยอยา่ งเธอน่ะ จะเสียดาย
อะไรกนั นกั หนากบั ของราคาไม่กี่บาท”

“การใฝ่ หาความรู้ใหม่ ๆ เพือ่ ขยายโลกทศั นเ์ ป็นสิ่งจาเป็น อปุ มานิทศั น์
สาหรับคนในยคุ โลกาภิวตั น์ เราจะมวั มาทาตวั เป็นกบ

ในกะลาอยไู่ ม่ไดแ้ ลว้ ”

97

พจิ ารณาโวหาร

“เรียมไหช้ ลเนตรถว้ ม ถึงพรหม อติพจน์
พาหมู่สตั วจ์ ่อมจม ชีพมว้ ย
พระสุเมรุเป่ื อยเปนตม ทบท่าว ลงแฮ
อกั นิฐมหาพรหมฉว้ ย พไ่ี วจ้ ึงคง”

(ศรี ปราชญ์)

“จิระนนั ท์ พิตรปรีชา มีกาพยก์ ลอนสองบทน้ีเป็นมงกฎุ กวี นามนยั
ของเธอ”
98

พจิ ารณาโวหาร

“ทิศประจิมริมฐานมณฑปน้นั มีดาบสรูปป้ันยงิ ฟันขาว
นุ่งหนงั พยคั ฆาชฎายาว ครังเคราคราวหนวดแซมสองแกม้ คาง

ข้นั บนั ไดจะข้ึนไปมณฑปน้นั สิงโตตนั สองตวั กระหนาบขา้ ง บุคคลวตั หรือ
ดูผาดเผน่ เหมือนจะเตน้ ไปตามทาง พชี่ มพลางข้ึนบนบนั ไดพลนั ” บุคลาธิษฐาน

(นิราศพระบาท ของ สุนทรภู่)

“วา่ พลางกรเก้ียวกระหวดั สัมผสั ภิรมยช์ มขวญั สญั ลกั ษณ์
อิงแอบแนบชิดพลั วนั เชยดวงบุษบนั อรชร
ภุมรินบินวอ่ นร่อนร้อง คลึงซาบอาบละอองเกสร 99
ขจรเสาวคนธ์รวยริน”
สุขมุ าลยบ์ านรับทินกร (รามเกียรติ์ ของ รัชกาลที่ ๑)