2023
RINGKASAN EKSEKUTIF
2023
Nota: Sumber penghasilan BT bagi setiap Bahagian tidak terhad seperti dalam senarai dan bergantung kepada pengeluaran BT semasa 21 21
xxiii
xxiv
xxv
xxvi
xxvii KANDUNGAN RINGKASAN EKSEKUTIF........................................................................................................................ I KANDUNGAN ................................................................................................................................XXVII PRAKATA.........................................................................................................................................XXX BAB 1 PENGENALAN........................................................................................................................ 1 BAB 2 OBJEKTIF & SKOP................................................................................................................... 2 2.1 OBJEKTIF...............................................................................................2 2.2 SKOP ....................................................................................................2 BAB 3 DEFINISI & SINGKATAN.......................................................................................................... 3 BAB 4 KEPERLUAN PERUNDANGAN.................................................................................................. 8 BAB 5 PROSES PENGURUSAN ASET ................................................................................................ 14 5.1 HIERARKI PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL............................................... 14 5.2 PENGURUSAN PELUPUSAN PERALATAN/ASET SESB ......................................... 16 5.3 PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL............................................................ 16 5.3.1 Penghasilan Buangan Terjadual di dalam SESB. ..................................................... 18 5.4 PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL DI SESB................................................ 19 5.5 STOR BERPUSAT/BAHAGIAN DI SESB.......................................................... 20 BAB 6 PEMILIHAN TAPAK & KRITERIA REKA BENTUK UNTUK PENSTORAN BUANGAN TERJADUAL.... 21 6.1 FAKTOR PEMILIHAN KAWASAN PENSTORAN................................................... 21 6.2 KRITERIA REKA BENTUK STOR BUANGAN TERJADUAL ...................................... 21 6.2.1 Kapasiti Simpanan................................................................................................... 21 6.2.2 Pembendung Sekunder............................................................................................ 22 6.2.3 Keselamatan............................................................................................................ 22 6.3 PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL BERSAIZ BESAR (BULKY ITEM) .................... 25 BAB 7 PENGELASAN, PEMILIHAN BEKAS SIMPANAN & PELABELAN BUANGAN TERJADUAL .............. 27 7.1 PENGELASAN BUANGAN TERJADUAL ............................................................ 27 7.1.1 Pengkategorian dan Pengenalpastian Buangan Terjadual Mengikut Kod.............. 27 7.1.2 Ciri-ciri Berbahaya yang Mungkin ada pada Buangan Terjadual............................ 28 7.2 PEMILIHAN BEKAS BUANGAN TERJADUAL...................................................... 28 7.2.1 Kriteria Cara Penyimpanan Bekas Buangan Terjadual............................................ 31 7.3 PELABELAN BEKAS BUANGAN TERJADUAL...................................................... 33 7.4 PELABELAN PERALATAN YANG DISIMPAN DI STOR ........................................... 35 7.5 INVENTORI BAHAN BUANGAN TERJADUAL ..................................................... 36 7.6 NOTA KONSAINAN.................................................................................. 36 7.7 MAKLUMAT BAHAN BUANGAN/WASTE CARD.................................................. 37
xxviii BAB 8 PENGANGKUTAN BAHAN BUANGAN TERJADUAL.................................................................. 38 8.1 KAEDAH PENGURUSAN PENGANGKUTAN BUANGAN TERJADUAL ........................... 38 8.1.1 Pengurusan Pengangkutan Buangan Terjadual daripada Sumber BT ke Stor BT ... 38 8.1.2 Pengurusan Pengangkutan Buangan Terjadual daripada Sumber BT (Stesen Luar Bandar/Stesen Solar Hibrid/Hidro Mini) ke Stor BT Major Station.......................... 39 8.1.3 Pengurusan Pengangkutan Buangan Terjadual daripada Sumber BT (PMU/PPU) ke PYDT ........................................................................................................................ 41 8.1.4 Pengurusan Pengangkutan Buangan Terjadual daripada Stor BT ke PYDT ............ 42 BAB 9 PENGURUSAN KHAS BUANGAN TERJADUAL ......................................................................... 43 9.1 PENGURUSAN KHAS BAGI ALATUBAH BPK/BPP .............................................. 43 BAB 10 TANGGUNGJAWAB & PROSES PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL DI SESB ...................... 44 10.1 TANGGUNGJAWAB PENGELUAR BUANGAN...................................................... 44 10.2 KATEGORI A ......................................................................................... 45 10.2.1 Tanggungjawab Ketua Bahagian/Ketua Jabatan.................................................... 45 10.2.2 Tanggungjawab Orang yang Bertanggungjawab (PIC)........................................... 45 10.3 KATEGORI B ......................................................................................... 47 10.3.1 Tanggungjawab Orang yang Bertanggungjawab (PIC) JPGL .................................. 47 10.4 BAHAGIAN HSE ..................................................................................... 48 10.5 HSE EKSEKUTIF ZON .............................................................................. 49 10.6 ORANG YANG BERWIBAWA – CERTIFIED ENVIRONMENTAL PROFESSIONAL IN SCHEDULED WASTE MANAGEMENT (CEPSWAM)............................................ 50 10.7 ANGGOTA KERJA.................................................................................... 51 BAB 11 PENGURUSAN KONTRAKTOR BUANGAN TERJADUAL .......................................................... 52 11.1 BAGI PELUPUSAN SESB........................................................................... 52 BAB 12 PENGGUNAAN PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI SESB....................................................... 53 12.1 PENGENDALIAN BUANGAN TERJADUAL ......................................................... 53 12.2 PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI (PPD) YANG SESUAI .................................... 53 12.3 PPD UNTUK PENGENDALIAN BUANGAN TERJADUAL ......................................... 53 BAB 13 LATIHAN DAN PROGRAM KESEDARAN................................................................................ 55 13.1 LATIHAN.............................................................................................. 55 13.2 PROGRAM KESEDARAN............................................................................. 55 BAB 14 PANDUAN KECEMASAN SEMASA MENGENDALI BUANGAN TERJADUAL............................... 56 14.1 PELAN TINDAKAN KECEMASAN (ERP) SEMASA PROSES PEMINDAHAN BT .............. 56 14.2 TANGGUNGJAWAB PENGELUAR BT SEMASA PROSES PEMINDAHAN BT .................. 57 BAB 15 PEMERIKSAAN STOR BUANGAN TERJADUAL....................................................................... 58
xxix 15.1 SKOP .................................................................................................. 58 15.2 PENEMUAN DAN TINDAKAN ....................................................................... 58 BAB 16 PEMATUHAN KENDIRI TERPIMPIN...................................................................................... 59 16.1 GUIDED SELF-REGULATION (GSR)............................................................. 59 16.2 ELEMEN GUIDED SELF-REGULATION............................................................ 59 BAB 17 JADUAL BUANGAN TERJADUAL .......................................................................................... 60 17.1 JADUAL PERTAMA (PERATURAN 2) – BT DARIPADA SUMBER TIDAK KHUSUS .......... 60 17.2 JADUAL KEDUA (PERATURAN 3) – PEMBERITAHUAN BT.................................... 65 17.3 JADUAL KETIGA (PERATURAN 10) – KEHENDAK PELABELAN BT.......................... 66 17.4 JADUAL KEEMPAT (PERATURAN 2) – BUANGAN TERJADUAL DENGAN POTENSI KETAKSERASIAN..................................................................................... 69 17.5 JADUAL KELIMA (PERATURAN 11) – INVENTORI BT ........................................ 72 17.6 JADUAL KEENAM (PERATURAN 12) – NOTA KONSAINAN BT .............................. 73 17.7 JADUAL KETUJUH (PERATURAN 13) – MAKLUMAT BT (WASTE CARD).................. 74 LAMPIRAN ....................................................................................................................................... 76 LAMPIRAN 1: BAHAN BUANGAN TERJADUAL YANG DIHASILKAN DI SESB........................ 76 LAMPIRAN 2: SISA ELEKTRONIK (E-WASTE) ........................................................... 78 LAMPIRAN 3: CARTA ALIR PERANAN DAN TANGGUNGJAWAB PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL UNTUK KATEGORI A............................................................... 79 LAMPIRAN 4: CARTA ALIR PERANAN DAN TANGGUNGJAWAB PENGURUSAN BUANGAN TERJADUAL UNTUK KATEGORI B................................................................. 80 LAMPIRAN 5: SENARAI SEMAK, REKOD KEPERLUAN PEMATUHAN DAN TANGGUNGJAWAB KEPADA PERATURAN-PERATURAN KUALITI ALAM SEKELILING (BUANGAN TERJADUAL) 2005811 LAMPIRAN 6: CONTOH SENARAI SEMAK PEMERIKSAAN STOR BUANGAN TERJADUAL.......... 85 LAMPIRAN 7: BORANG STATUS SEMASA BUANGAN TERJADUAL.................................... 88 LAMPIRAN 8: PELAN TINDAKAN KECEMASAN (PENGANGKUTAN BT STESEN LUAR)............ 89 LAMPIRAN 9: PELAN TINDAKAN KECEMASAN (PENGANGKUTAN DARAT) ......................... 90 LAMPIRAN 10: PELAN TINDAKAN KECEMASAN (PENGANGKUTAN LAUT) ........................... 92 LAMPIRAN 11: GAMBAR SPILL KIT YANG DIGUNAKAN SEMASA KECEMASAN ..................... 94 LAMPIRAN 12: CONTOH WASTE CARD BAGI BT YANG DIHASILKAN ................................ 95 LAMPIRAN 13: WASTE ANALYSIS CHARACTERISTICS (WAC)........................................ 96 RUJUKAN ......................................................................................................................................... 97
xxx PRAKATA Garis Panduan Pengurusan Bahan Buangan Terjadual untuk SESB ini merupakan terbitan kedua yang dihasilkan sebagai usaha SESB untuk memastikan pematuhan sepenuhnya terhadap keperluan Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005. Garis panduan ini memberi maklumat serta panduan kepada anggota kerja di semua Bahagian dan Jabatan mengenai pengurusan Bahan Buangan Terjadual yang dikeluarkan daripada aktiviti serta operasi yang dijalankan di tempat masing-masing. Garis panduan ini menerangkan tatacara pengendalian bahan buangan terjadual mulai dari pengeluaran sehinggalah bahan buangan terjadual dilupuskan dengan kaedah yang betul serta selamat. Adalah diharapkan dengan garis panduan ini akan diguna pakai dan dipatuhi agar bahan buangan terjadual dikendalikan dengan betul dan selamat demi memastikan pemuliharaan alam sekitar dilaksanakan sepanjang masa. Ini selaras dengan dasar SESB yang memerlukan operasi serta semua aktiviti yang dijalankan mengambil kira aspek pengurusan alam sekitar ke arah bisnes syarikat yang mampan. Apa-apa penjelasan atau isi kandungan garis panduan ini yang bertentangan dengan undangundang/peraturan/perintah yang diwujudkan oleh kerajaan, maka undangundang/peraturan/perintah kerajaan adalah terpakai. Ketua Pegawai Eksekutif Sabah Electricity Sdn. Bhd.
1 1.0 BAB 1 PENGENALAN PENGENALAN Garis Panduan Pengurusan Bahan Buangan Terjadual SESB dibuat selaras dengan hasrat bagi meningkatkan kesedaran tentang kepentingan pengendalian bahan buangan terjadual dengan betul dan selamat untuk melindungi serta memelihara alam sekitar. Ianya merangkumi bahan buangan terjadual yang dihasilkan di tapak kerja, penyimpanan, pelabelan sehinggalah pelupusan bahan buangan terjadual berdasarkan keperluan PeraturanPeraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005. Diharapkan garis panduan ini akan dapat memberi manfaat kepada semua bahagian dan jabatan semasa mengendalikan bahan-bahan yang dikategorikan sebagai buangan terjadual.
2 2.0 BAB 2 OBJEKTIF & SKOP OBJEKTIF & SKOP 2.1 Objektif Garis panduan ini disediakan untuk mematuhi kehendak undang-undang dan bagi memberi panduan di dalam aspek pengurusan bahan buangan terjadual mengikut Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005 kepada semua anggota kerja dan kontraktor SESB. 2.2 Skop Skop garis panduan merangkumi kaedah pembungkusan, pelabelan dan penyimpanan buangan terjadual (BT) yang betul dari masa ianya dijana hingga ke peringkat pelupusan yang terdiri daripada perkara-perkara yang berikut: a) Keperluan undang-undang mengenai penyimpanan BT, b) Kriteria pemilihan tapak kawasan simpanan, c) Kriteria reka bentuk dan pembinaan kawasan simpanan, d) Pemilihan bekas yang betul, e) Pelabelan bekas, f) Pengangkutan, g) Pengurusan BT yang disimpan, dan h) Kaedah pelupusan buangan.
3 3.0 BAB 3 DEFINISI & SINGKATAN DEFINISI & SINGKATAN Istilah / Singkatan Definisi / Penerangan Alam Sekeliling Faktor-faktor fizikal bagi kawasan di sekeliling manusia termasuk tanah, air, udara, iklim, bunyi, bau, rasa, faktor-faktor biologi bagi binatang-binatang serta tumbuh-tumbuhan dan faktor-faktor astetika. BFT Bifenil Terpoliklorin, sejenis bahan yang terdapat di dalam bahan buangan yang boleh mencemari alam sekeliling jika tidak dikendalikan dengan betul. BPK Badan Penilai Kecil, bermaksud badan yang diberikan kuasa menilai keadaan aset dan meluluskan atau memperakukan serta mencadangkan kaedah pelupusan aset kepada Badan Penilai Pusat (BPP). BPP Badan Penilai Pusat, bermaksud badan yang diberikan kuasa meluluskan cadangan hapuskira dari BPK serta memuktamadkan kaedah pelupusan aset tersebut. BT Buangan Terjadual iaitu apa-apa buangan yang mempunyai ciri-ciri berbahaya yang berpotensi memberi kesan negatif kepada orang awam dan alam sekitar. Buangan Termasuklah apa-apa benda yang ditetapkan sebagai buangan terjadual, atau apa-apa benda sama ada dalam bentuk pepejal, separuh pepejal, atau cecair, atau dalam bentuk gas atau wap, yang dilepaskan, dikeluarkan atau diletakkan dalam alam sekeliling dalam apa-apa isipadu, komposisi atau cara yang menyebabkan pencemaran. Buangan Terjadual Apa-apa buangan yang ditetapkan dalam peraturan-peraturan sebagai buangan terjadual, mempunyai ciri-ciri berbahaya yang berpotensi memberi kesan negatif kepada orang awam dan alam sekitar. Sebanyak 77 jenis buangan terjadual disenaraikan di bawah Jadual Pertama, Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005, dan pengurusan buangan tersebut hendaklah selaras dengan peruntukan di bawah Peraturan di atas. CePSWaM Certified Environmental Professional in Scheduled Waste Management, merupakan satu kursus yang harus diambil oleh orang berwibawa terpilih oleh syarikat bagi memastikan buangan terjadual yang dihasilkan di premis syarikat diurus dengan betul mengikut keperluan undang-undang. Dermatitis Merupakan kerengsaan kulit yang biasa disebabkan aktiviti harian dan biasanya melibatkan kegatalan, kekeringan atau ruam pada kulit dan juga boleh menyebabkan kulit melepuh (blister), berkerak serta mengelupas.
4 Ditetapkan Ertinya ditetapkan oleh atau di bawah Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 atau diteruskan kuatkuasanya oleh Akta ini. e-CN e-Consignment Note, borang digital nota konsainan yang terdapat di dalam pautan sistem e-SWIS yang wajib diisi oleh syarikat. e-SWIS Electronic Scheduled Waste Information System, pautan sistem yang disediakan oleh JAS bagi pemberitahuan pengeluaran bahan buangan terjadual yang dihasilkan oleh sesebuah syarikat. EB Environmental Budget, budget alam sekitar di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan. EC Environmental Competency, kompetensi alam sekitar di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan (CePSWaM). EF Environmental Facility, kemudahan alam sekitar di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan. EIA Environmental Impact Assessment, merujuk kepada penilaian kesan kepada alam sekeliling. EMC Environmental Monitoring Committee, Jawatankuasa Pemantauan Alam Sekitar di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan. EP Environmental Policy, polisi alam sekitar di mana salah satu elemen Guide SelfRegulation yang perlu dilaksanakan. ERC Environmental Reporting and Communication, laporan alam sekitar dan komunikasi di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan. ERP Emergency Response Plan, adalah satu pelan tindakan untuk mengurus, mengawal dan memulihkan apa jua jenis kecemasan yang berlaku serta memberi impak terhadap kelancaran operasi syarikat atau kepentingan pelanggan. ERT Emergency Response Team, adalah pasukan tindakan kecemasan yang bertanggungjawab ke atas arahan mengaktifkan pelan tindakan kecemasan dan menamatkan operasi serta memberi arahan bagi pihak syarikat. ET Environmental Transparency, ketelusan alam sekitar di mana salah satu elemen Guide Self-Regulation yang perlu dilaksanakan. GSR Guide Self-Regulation, inisiatif mengarusperdanakan agenda alam sekitar ‘Environmental Mainstreaming Directive’ kepada semua industri untuk melaporkan status tahan kepatuhan kendiri pengurusan alam sekitar HIRARC Hazard Identification, Risk Assessment & Risk Control, pengenalpastian punca hazard dari satu situasi atau perbuatan yang tidak selamat, penaksiran risiko dengan menganggar tahap risiko dari hazard serta menentukan kebolehtoleransi
5 terhadap risiko tersebut dan, kawalan risiko iaitu tindakan untuk menghapuskan atau mengurangkan risiko. HSE Health, Safety and Environment, merujuk kepada Bahagian HSE SESB. IM Immediate manager, ialah pengurus terdekat yang merupakan seseorang yang perlu diberitahu jika berlakunya sebarang insiden berkait pencemaran alam sekitar Ketika proses pengurusan buangan terjadual. JAS Jabatan Alam Sekitar, di bawah Kementerian Sumber Asli, Alam Sekitar & Perubahan Iklim Malaysia (NRECC). JHT Jual Harga Tetap, JPGL Jabatan Pengurusan Gudang & Logistik, merupakan unit stor berpusat di kawasan perindustrian Kolombong dan batu 7 Inanam, Kota Kinabalu yang berfungsi sebagai tempat penyimpanan dan mengurus proses pengurusan buangan terjadual. Kawasan Sensitif Alam Sekitar Mana-mana kawasan yang ditetapkan sebagai kawasan perlindungan alam sekitar atau kawasan pemuliharaan alam sekitar di bawah mana-mana Enakmen di Negeri Sabah. Kemudahan Pengolahan di Tapak Sesuatu kemudahan yang terletak di tapak pengeluar buangan, selain penunu buangan terjadual atau kemudahan pengolahan di tanah dan yang digunakan semata-mata untuk menguruskan buangan terjadual yang di keluarkan di tapak itu. Ketua Pengarah Ertinya Ketua Pengarah Kualiti Alam Sekeliling yang disebutkan dalam Seksyen 3, Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. Kontraktor Mana-mana organisasi yang berdaftar atau berlesen dan diiktiraf oleh Jabatan Alam Sekitar yang dilantik oleh syarikat (SESB) untuk menjalankan tugas-tugas berkaitan dengan pengangkutan dan pelupusan buangan terjadual atau, organisasi yang berupaya melakukan kerja dengan kemahiran dalam pembungkusan bahan terjadual yang telah dilantik oleh SESB. Major Station Stesen Janakuasa utama di Bahagian Penjanaan SESB Orang Yang Berwibawa Merupakan orang yang kompeten untuk menjalankan aktiviti sebagaimana yang dinyatakan dalam seksyen 49A Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 dan merupakan wakil dari Bahagian HSE yang terdiri daripada orang-orang yang diperakui oleh Ketua Pengarah Jabatan Alam Sekitar yang boleh mewakilkan mana-mana daripada kuasa-kuasa, kewajipan-kewajipan dan, tugas-tugasnya di bawah Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekitar (Buangan Terjadual) 2005 Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 berkenaan dengan pengeluaran lesen-lesen, penyiasatan kesalahan-kesalahan dan, penguatkuasaan peraturan dan akta. Pengeluar Buangan Ataupun ‘Waste Generator’ merujuk kepada mana-mana pihak yang mengeluarkan buangan terjadual seperti Bahagian Pembahagian, Penghantaran, Penjanaan, atau Stor Pusat Perolehan.
6 PCB Polychlorinated biphenyl, merujuk kepada Bifenil terpoliklorin, sejenis bahan yang terdapat di dalam bahan buangan yang boleh mencemari alam sekeliling jika tidak dikendalikan dengan betul. PCT Polychlorinated terphenyl, merujuk kepada Trifenil terpoliklorin, sejenis bahan yang terdapat di dalam bahan buangan yang boleh mencemari alam sekeliling jika tidak dikendalikan dengan betul. PPD Peralatan Perlindungan Diri, atau lebih dikenali sebagai PPE (Personal Protective Equipment) merupakan kelengkapan diri yang wajib digunakan untuk menjamin keselamatan diri di tempat kerja. PE Pencawang Elektrik, merupakan kumpulan perkakasan suis untuk menerima, menghantar, mengubah mengendali dan membahagikan bekalan kepada pengguna. PPKAS Peraturan-peraturan Kualiti Alam Sekeliling, merupakan peraturan-peraturan yang dibuat bagi menjalankan Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. PMU Pencawang Masuk Utama, merupakan kumpulan perkakas suis elektrik yang melibatkan penerimaan voltan tinggi dari Stesen Janakuasa kemudian mengubah voltan tinggi tersebut sebelum diagihkan dan menerima tenaga elektrik untuk sesuatu kawasan. Biasanya voltan ini diubah dan dibekalkan kepada PPU. PPU Pencawang Pembahagian Utama, merupakan kumpulan perkakas suis elektrik yang voltan tinggi melalui tiang-tiang penghantaran dan diagihkan melalui kabel bawah tanah ke pencawang-pencawang elektrik. PYDT Premis yang Ditetapkan ertinya sesuatu premis yang ditetapkan di bawah Seksyen 18 Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. Juga bererti sesuatu premis yang ditetapkan oleh Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Premis yang Ditetapkan)(Kemudahan Pengolahan dan Pelupusan Buangan Terjadual) 1989. SDS Safety Data Sheet, atau ‘Risalah Data Keselamatan’ adalah dokumen yang memberikan maklumat tentang bahan kimia antaranya maklumat bahaya, sifat fizikal dan kimia, maklumat toksikologi, langkah memadam kebakaran dan langkah pertolongan cemas. Ia memberi panduan untuk penyimpanan, pengendalian dan penggunaan bahan kimia yang berbahaya di tempat kerja dengan selamat. SESB Sabah Electricity Sdn. Bhd., merupakan syarikat utiliti tenaga yang terunggul di Negeri Sabah yang menyediakan perkhidmatan penjanaan, penghantaran dan pengagihan elektrik di seluruh negeri Sabah dan Wilayah Persekutuan Labuan. SOP Standard Operation Procedure, ataupun Tatacara Operasi Standard yang merupakan satu set arahan langkah demi langkah yang disusun oleh organisasi untuk membantu pekerja menjalankan operasi rutin serta bertujuan untuk mencapai kecekapan, output berkualiti dan keseragaman prestasi.
7 SW Scheduled waste, merujuk kepada buangan terjadual. TFT Trifenil terpoliklorin, sejenis bahan yang terdapat di dalam bahan buangan yang boleh mencemari alam sekeliling jika tidak dikendalikan dengan betul. Tx Transformer , merupakan alatubah iaitu salah satu aset yang digunakan di SESB. WC Waste Characteristics, pengenalpastian ciri-ciri dan komposisi buangan terjadual. Maklumat buangan terjadual membantu dalam merancang pelupusan, pemerolehan semula dan pengurangan buangan yang dihasilkan.
8 4.0 BAB 4 KEPERLUAN PERUNDANGAN KEPERLUAN PERUNDANGAN Keperluan akta dan perundangan yang boleh dijadikan aspek kepada pengurusan buangan terjadual (BT) di SESB disenaraikan di dalam Jadual 4.1 tersebut. Jadual 4.1 Akta dan Peraturan yang berkaitan dengan pengurusan BT. Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan 1 Pembinaan stor penyimpanan/ penstoran BT Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 Seksyen 18 Premis yang ditetapkan hendaklah dilesen, dan Seksyen 19 Larangan terhadap menyebabkan premis menjadi premis yang ditetapkan. Larangan dan kawalan mengenai pencemaran. Operasi kemudahan penyimpanan di luar adalah memerlukan kebenaran bertulis. Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 Seksyen 34A Laporan mengenai kesan kepada alam sekeliling akibat aktiviti yang ditetapkan. Laporan Penilaian Kesan kepada Alam Sekitar (EIA) hendaklah dikemukakan untuk kelulusan oleh Ketua Pengarah sebelum menjalankan aktiviti tersebut. Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Aktiviti Yang Ditetapkan) (Penilaian Impak Alam Sekitar) 2015 Jadual Pertama – Perintah 14 Pengolahan dan pelupusan buangan. Pembinaan kemudahan penstoran di luar tapak adalah aktiviti yang ditetapkan. 2 Penyimpanan/ Pengangkutan/ Pelupusan BT tanpa kelulusan/ kebenaran Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 Seksyen 34B (1) Tiada seorang pun boleh: (a) menempatkan, meletakkan atau melupuskan, atau menyebabkan atau membenarkan ditempatkan, diletakkan atau dilupuskan, kecuali di premis yang ditetapkan sahaja, apa-apa buangan
9 Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan Larangan terhadap penempatan, peletakan, dsb. buangan terjadual. terjadual di darat atau ke dalam perairan Malaysia; (b) menerima atau menghantar, atau menyebabkan atau membenarkan diterima atau dihantar apa-apa buangan terjadual di dalam atau di luar; atau (c) mentransit atau menyebabkan atau membenarkan ditransit buangan terjadual, tanpa terlebih dahulu mendapat apa-apa kelulusan daripada Ketua Pengarah. (4) Mana-mana orang yang melanggar seksyen ini adalah melakukan suatu kesalahan dan boleh didenda tidak melebihi lima ratus ribu ringgit (RM500,000.00) atau dipenjarakan selama tempoh tidak melebihi lima (5) tahun atau kedua-duanya. 3 Orang Kompeten menguruskan/ mengendalikan pengurusan BT Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 Seksyen 49A Orang Yang Berwibawa (Competent Person) Seseorang pemunya atau penghuni premis hendaklah mengambil kerja seseorang yang telah diperakukan oleh Ketua Pengarah sebagai orang yang berwibawa untuk menjalankan semua atau mana-mana aktiviti yang berikut: (b) Pengurusan buangan terjadual; 4 Kesalahan Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 Seksyen 41 Penalti yang tidak diperuntukkan bagi kesalahan-kesalahan. Mana-mana kesalahan itu yang baginya tiada apa-apa penalti diperuntukkan dengan nyata, pesalah itu boleh dikenakan denda tidak lebih daripada sepuluh ribu ringgit (RM10,000.00) atau penjara tidak lebih daripada dua (2) tahun atau kedua-duanya. Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 Seksyen 43 Kesalahan-kesalahan oleh kumpulan-kumpulan orang dan oleh penjawat-penjawat dan ejen-ejen. Jika sesuatu kesalahan terhadap akta ini atau terhadap mana-mana peraturan yang dibuat di bawahnya telah dilakukan oleh sesebuah syarikat, seseorang yang pada masa berlakunya kesalahan itu adalah seorang pengarah, ketua pegawai eksekutif, pengurus atau lain-lain pegawai yang seumpamanya hendaklah disifatkan sebagai bersalah atas kesalahan itu. Pengurusan BT – Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005 5 Pemberitahuan kepada Jabatan Alam Sekitar (JAS) Peraturan 3 Pemberitahuan tentang pengeluaran buangan terjadual. Pengeluar buangan hendaklah, dalam masa 30 hari dari tarikh pengeluaran buangan terjadual, memberitahu JAS tentang kategori dan kuantiti baru BT yang dikeluarkan. Pemberitahuan boleh dibuat melalui e-SWIS.
10 Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan 6 Pelupusan kepada kontraktor yang berdaftar sahaja Peraturan 4 Pelupusan buangan terjadual. (1)BT hendaklah dilupuskan di premis yang ditetapkan sahaja. (2) BT hendaklah, setakat yang boleh dilaksanakan, dijadikan tidak berbahaya sebelum dilupuskan. 7 Pengolahan BT Peraturan 5 Pengolahan buangan terjadual. (1) BT hendaklah diolah di premis yang ditetapkan atau di kemudahan-kemudahan pengolahan di tapak sahaja. (2) Sisa-sisa daripada pengolahan BT hendaklah diolah atau dilupuskan di premis yang ditetapkan. 8 Recovery/ Pemerolehan Semula BT Peraturan 6 Pemerolehan kembali bahan atau hasil daripada buangan terjadual. (1) Hanya boleh dibuat di premis yang ditetapkan atau di kemudahan-kemudahan pengolahan di tapak sahaja. (2) Sisa-sisa daripada pemerolehan kembali bahan atau hasil daripada BT hendaklah diolah atau dilupuskan di premis yang ditetapkan. 9 Pengurusan Khas BT Peraturan 7 Permohonan bagi pengurusan khas buangan terjadual. (1) Pengeluar buangan boleh memohon kepada Ketua Pengarah secara bertulis untuk membolehkan BT yang dikeluarkan dikecualikan daripada diolah, dilupus atau diperoleh kembali di premis atau kemudahan selain premis yang ditetapkan atau kemudahan pengolahan atau pemerolehan kembali di tapak. 10 Tanggungjawab Pengeluar Buangan Peraturan 8 Tanggungjawab pengeluar buangan. (1) Tiap-tiap pengeluar buangan hendaklah memastikan BT yang dikeluarkan olehnya di stor dengan baik, diolah di tapak, di peroleh kembali di tapak bahan atau hasil daripada BT itu atau dihantar dan diterima di premis yang ditetapkan untuk pengolahan, pelupusan atau pemerolehan kembali bahan atau hasil daripada BT. (2)Tiap-tiap pengeluar buangan hendaklah memastikan bahawa BT yang mengalami pergerakan atau pemindahan dibungkus, dilabel dan diangkut mengikut garis panduan yang ditetapkan oleh Ketua Pengarah. 11 Penstoran BT Peraturan 9 Penstoran buangan terjadual. (1) BT hendaklah distorkan dalam bekas-bekas yang sesuai dengan BT yang hendak distorkan, tahan lasak dan yang boleh mencegah pertumpahan atau kebocoran BT ke alam sekeliling.
11 Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan (2) BT yang tidak serasi hendaklah distorkan dalam bekas-bekas yang berasingan, dan bekasbekas itu hendaklah ditempatkan dalam kawasan penyekatan sekunder yang berasingan. (3) Bekas yang mengandungi BT hendaklah sentiasa ditutup sepanjang penstoran penyimpanan kecuali apabila perlu menambah atau mengeluarkan BT itu. (4)Kawasan-kawasan bagi penstoran bekasbekas itu hendaklah direka bentuk, dibina dan disenggarakan dengan secukupnya mengikut garis panduan yang ditetapkan oleh Ketua Pengarah untuk mencegah pertumpahan atau kebocoran BT ke alam sekeliling. (5) Mana-mana orang boleh menstorkan BT yang dikeluarkan olehnya selama 180 hari atau kurang selepas pengeluarannya dengan syarat bahawa: (a) Kuantiti bahan BT yang dikumpulkan di tapak hendaklah tidak melebihi 20 tan metrik; dan (b) Ketua Pengarah boleh pada bila-bila masa, mengarahkan pengeluar buangan menghantar mana-mana BT untuk diolah, dilupuskan atau diperoleh kembali bahan atau hasil daripada BT itu setakat suatu kuantiti yang Ketua Pengarah fikirkan perlu. (6) Seseorang pengeluar buangan boleh memohon kepada Ketua Pengarah secara bertulis untuk menstorkan BT melebihi 20 tan metrik. (7) Jika Ketua Pengarah berpuas hati dengan permohonan yang dibuat di bawah subpertaturan (6), Ketua Pengarah boleh memberikan kebenaran bertulis sama ada dengan syarat atau tanpa syarat. 12 Pelabelan BT Peraturan 10 Pelabelan buangan terjadual. (1) Tarikh penghasilan buangan terjadual buat kali pertama, nama, alamat dan nombor telefon pengeluar buangan hendaklah dilabelkan dengan jelas atas bekas-bekas yang digunakan untuk menstorkan BT itu. (2) Bekas-bekas BT hendaklah dilabelkan dengan jelas mengikut jenis yang terpakai baginya sebagaimana yang dinyatakan dalam Jadual Ketiga dan ditandakan dengan kod BT sebagaimana yang dinyatakan di dalam Jadual Pertama bagi maksud pengenalan dan amaran.
12 Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan (3) Tiada seorang pun dibenarkan mengubah tanda dan label yang disebut dalam subperaturan (1) dan (2). 13 Inventori BT Peraturan 11 Pengeluar buangan hendaklah menyimpan inventori BT. Pengeluar buangan hendaklah menyimpan inventori mengikut Jadual Kelima ataupun di dalam pautan e-SWIS (Electronic Scheduled Waste Information System) mengenai kategori dan kuantiti BT yang dikeluarkan, diolah, dilupuskan sehingga tempoh tiga (3) tahun BT itu dikeluarkan. 14 Nota Konsainan Peraturan 12 Maklumat hendaklah diberikan oleh pengeluar buangan, kontraktor dan premis yang ditetapkan. Maklumat berkaitan BT yang ingin dilupus perlu dibuat mengikut Jadual Keenam Nota Konsainan bagi BT. Maklumat ini boleh dikemukakan dan dikemaskini melalui pautan e-SWIS. 15 Waste Card Peraturan 13 BT yang diangkut di luar premis pengeluar buangan hendaklah disertakan dengan maklumat. (1) Pengeluar buangan hendaklah menyediakan maklumat mengikut Jadual Ketujuh (waste card) berkenaan dengan setiap kategori BT yang akan diserahkan kepada kontraktor dan hendaklah memberikan jadual itu kepada kontraktor apabila buangan itu diserahkan kepadanya. (2) Pengeluar buangan hendaklah memaklumkan maksud dan kegunaan Jadual Ketujuh kepada kontraktor itu. (3) Kontraktor itu hendaklah membawa bersamanya Jadual Ketujuh (waste card) bagi kategori BT yang diangkut dan hendaklah menuruti dan mematuhi arahan-arahan yang terkandung dalamnya. 16 Emergency Response Plan (ERP) Peraturan 14 Pertumpahan atau pelepasan tidak sengaja. (1) Sekiranya terjadi apa-apa pertumpahan atau pelepasan tidak sengaja apa-apa BT, kontraktor yang bertanggungjawab bagi buangan itu hendaklah dengan serta-merta memaklumkan Ketua Pengarah tentang kejadian itu (2) Kontraktor itu hendaklah melakukan segala boleh dilaksanakan untuk membendung, membersihkan atau mengurangkan pertumpahan atau pelepasan tidak sengaja itu dan untuk mendapatkan kembali bahan-bahan yang terlibat dalam pertumpahan atau pelepasan tidak sengaja itu. (3) Pengeluar buangan hendaklah menyediakan kepakaran teknikal dan bantuan sokongan dalam apa-apa operasi pembersihan.
13 Bil. Perkara Akta/Seksyen/ Peraturan/Perintah Keterangan (4) Kontraktor itu hendaklah menjalankan kajian untuk menentukan kesan pertumpahan atau pelepasan tidak sengaja itu kepada alam sekeliling selama suatu tempoh yang akan ditentukan oleh Ketua Pengarah. 17 Latihan Peraturan 15 Penjalanan latihan. Tiap-tiap pengeluar buangan hendaklah memastikan semua pekerjanya yang terlibat dalam pengenalpastian, pengendalian, pelabelan, pengangkutan, penstoran dan tindak balas semasa tumpahan atau pelepasan BT menghadiri program latihan. 18 Kompaun Peraturan 16 Pengkompaunan kesalahan. Tiap-tiap kesalahan yang terdiri daripada apaapa ketinggalan atau keabaian untuk mematuhi, atau apa-apa perbuatan yang dilakukan atau cuba hendak dilakukan yang berlawanan dengan Peraturan-Peraturan ini boleh dikompaun dua ribu ringgit (RM2000.00) untuk setiap kesalahan di bawah seksyen 45, Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974.
14 5.0 BAB 5 PROSES PENGURUSAN ASET PROSES PENGURUSAN ASET 5.1 Hierarki Pengurusan Buangan Terjadual SESB mengamalkan prinsip pencegahan pencemaran berdasarkan hierarki pengurusan buangan terjadual (BT) seperti di Rajah 5.1 dan Rajah 5.2. Pengurusan BT harus mengambil kira kebolehan BT untuk dikurangkan, diguna semula atau kitar semula. Rajah 5.1 Hierarki pengurusan BT. Jika kaedah mengurangkan atau penggunaan semula tidak dapat dilaksanakan, pencemaran haruslah dirawat. Pelupusan adalah pilihan terakhir untuk mengendali BT jika pilihan kaedah sebelumnya tidak dapat dilaksanakan. 1. Pengurangan Bahan Buangan (Source/Waste Reduction) 2. Guna semula/kitar semula (Reuse/Recycling) 3. Rawatan (Treatment) 4. Pelupusan Bolehkah bahan buangan yang terhasil diminimumkan? Bolehkah bahan buangan yang terhasil diguna semula/kitar semula? Adakah sifat berbahaya bahan buangan perlu dirawat/dikurangkan?
15 Pendekatan sekunder ini adalah untuk mendapatkan semula bahan yang boleh digunakan daripada aliran proses pengurusan buangan dan mengurangkan pencemaran alam sekitar. Pengeluar buangan perlu mengambil langkah untuk mengurangkan atau meminimumkan penghasilan BT melalui kaedah berikut. a) Komitmen daripada pihak pengurusan, b) Mewujudkan polisi pengurangan buangan, c) Penggunaan bahan mentah mesra alam, d) Meningkatkan kawalan kualiti dan pemantauan proses, e) Menerapkan konsep pertukaran buangan (waste exchange) dengan loji lain, dan f) Pengemasan yang baik (good housekeeping). Rajah 5.2 Pencegahan Pencemaran. Fokus Strategi Hapuskan (Eliminate) Kurangkan (Reduce) Guna Semula (Reuse) Kitar semula (Recycle) Rawatan & Pelupusan (Disposal) Pencegahan Pencemaran (Pollution Prevention) Pencegahan Pencemaran (Pollution Prevention) Pengurusan Buangan (Waste Management) Pengurusan Buangan (Waste Management) Kawalan & Pelupusan (Control & Disposal)
16 5.2 Pengurusan Pelupusan Peralatan/Aset SESB Semua barang skrap yang telah ditanggalkan daripada sistem dan belum diisytiharkan sebagai buangan terjadual (BT) akan disimpan secara sementara di tapak atau stor tempatan Jabatan Pengurusan Gudang Logistik (JPGL). Ini bertujuan untuk mengenalpasti sama ada ianya bahan yang masih boleh digunakan lagi atau sebaliknya melalui ujian-ujian tertentu oleh jabatan masing-masing. Rajah 5.3 Proses pelupusan aset di SESB. *Dokumen yang lengkap perlu dikemukakan oleh pengeluar buangan kepada JPGL semasa proses dikembalikan. 5.3 Pengurusan Buangan Terjadual Pengurusan BT adalah mengikut PPKAS, Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005 Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. Proses pengurusan bermula daripada penjanaan (generation) sehingga pelupusan (disposal). Rajah 5.2 (m/s 17) menunjukkan pengurusan BT secara umum mengikut akta dan peraturan. MULA Barang skrap ditanggalkan daripada sistem. Barang skrap dihantar ke stor untuk proses pelupusan aset dan penilaian BT. Barang skrap akan diklasifikasikan samada BT atau bukan BT. Barang BT kemudian dilabel dan dibungkus dengan rapi oleh pengeluar buangan. *Barang BT dihantar dan disimpan di Stor JPGL. Proses pelupusan mengikut pekeliling bahagian perolehan bil.02/2013 ulang kajian proses hapuskira dan pelupusan aset serta harta benda syarikat. Penilaian BT dilakukan oleh Badan Penilaian Kecil (BPK) atau Badan Penilaian Pusat (BPP). Barang BT dibungkus bagi mengelakkan potensi pencemaran berlaku semasa pengendalian dan pengangkutan.
17 Rajah 5.4 Carta alir proses umum pengurusan BT. MULA Terima, kumpul BT, tentukan, klasifikasikan dan asingkan BT. Memberitahu JAS melalui e-SWIS. Pemberitahuan Buangan Terjadual (Borang 2) dalam tempoh 30 hari. Permohonan khas melalui JAS jika terdapat pengurusan khas. Penstoran BT mengikut garis panduan JAS (tidak melebihi 180 hari dan 20 tan metrik). Periksa dan label mengikut kategori BT mengikut Jadual Ketiga. Peraturan 3, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Peraturan 7, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Peraturan 9, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Peraturan 10, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Melantik kontraktor pengangkut dan pelupusan yang berdaftar dengan JAS. Peraturan 4, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Catat, rekod, semak dan kemaskini rekod inventori melalui e-SWIS (perlu menyimpan selama 3 tahun). Peraturan 11, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Menyerahkan BT untuk pelupusan kepada kontraktor bersama dengan waste card (Jadual Kelima) dan mengisi consignment note (e-CN) dalam e-SWIS (Jadual Keenam). Kontraktor mengangkut dan melupuskan BT di premis yang ditetapkan sahaja dan mengisi e-CN dalam e-SWIS (Jadual Keenam). Peraturan 13, PPKAS (Buangan Terjadual) 2005 Peraturan 11, Peraturan-Peraturan (Buangan Terjadual) 2005 Jika berlaku tumpahan tidak sengaja, kontraktor dan pengeluar buangan perlu melaporkan kepada JAS. Peraturan 14, Peraturan-Peraturan (Buangan Terjadual) 2005 Peraturan 15, Peraturan-Peraturan (Buangan Terjadual) 2005 Pengeluar buangan perlu memastikan semua pekerjanya yang terlibat dalam pengurusan BT menjalani latihan.
18 5.3.1 Penghasilan Buangan Terjadual di dalam SESB. Sebagai contoh, majoriti sumber BT di dalam SESB dihasilkan daripada aktiviti penjanaan, penghantaran dan pembahagian elektrik. Rajah 5.3 dan Jadual 5.1 menunjukkan jenis-jenis BT yang dihasilkan di setiap kawasan aktiviti. Rajah 5.5 Kawasan sumber penghasilan BT di SESB. Jadual 5.1 Contoh jenis BT yang dihasilkan di SESB. Bahagian dalam SESB Jenis BT yang Dihasilkan A Penjanaan elektrik SW 102 SW 109 SW 110 SW 206 SW 305 SW 309 SW 311 SW 312 SW 408 SW 409 SW 410 SW 429 Bahagian dalam SESB Jenis BT yang Dihasilkan B Pencawang Masuk Utama(PMU) SW 305 SW 408 SW 409 SW 410 SW 422 C Stor Perolehan/Jabatan Pengurusan Gudang dan Logistik (JPGL) SW 103 SW 109 SW 110 SW 305 SW 309 SW 312 SW 408 SW 409 SW 410 SW 422 D Pencawang Pembahagi Utama (PPU) SW 102 SW 103 SW 109 SW 110 SW 305 SW 408 SW 420 SW 422 SW 429
19 5.4 Pengurusan Buangan Terjadual di SESB. Pengurusan buangan terjadual (BT) di SESB terbahagi kepada dua (2) kategori iaitu Kategori A dan Kategori B. a) Kategori A i. Pengeluar buangan membuat penilaian dari segi hierarki pengurusan BT seperti pengurangan buangan (waste reduction), guna semula/kitar semula (resue/recycling), rawatan (treatment) dan pelupusan (disposal). ii. Pelupusan (disposal) adalah melupus BT melalui kontraktor yang telah dilantik yang mana proses ini dikendalikan oleh orang yang bertanggungjawab (PIC) di Bahagian/Jabatan/Unit masing-masing seperti Bahagian Penjanaan, Penghantaran dan Pembahagian. iii. Carta alir pengurusan ini boleh dirujuk di Lampiran 3. b) Kategori B i. Pengeluar buangan mengkreditkan aset-aset syarikat yang mana cadangan hapuskira telah diluluskan oleh BPK/BPP ke stor perolehan (JPGL) untuk pengendalian, penyimpanan dan pelupusan BT secara berpusat. ii. Melantik kontraktor yang mempunyai lesen sah premis yang ditetapkan daripada JAS untuk tujuan pengolahan, pemerolehan kembali bahan atau hasil daripada BT dan pelupusan BT mengikut jenis kod BT. iii. Carta alir pengurusan ini boleh dirujuk di Lampiran 4