ชุดการเรียน เรื่อง คำราชาศัพท์

จัดท ำโดย นำงสำวธนำภรณ์ บัวหลวง ชุดกำรเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ กลุ่มสำระกำรเรียนรู้ภำษำไทย ชั้นมัธยมศึกษำปีที่ 2 ปีกำรศึกษำ 2565 ชื่อ-สกุล....................................................... ชั้น......................... เลขที่............................. โรงเรียนสวนอนันต์ สังกัดส ำนักงำนเขตพื้นที่กำรศึกษำมัธยมศึกษำ กรุงเทพมหำนคร เขต 1 ส ำนักงำนกำรศึกษำขั้นพื้นฐำน กระทรวงศึกษำธิกำร

สารบัญ เรื่อง หน้า ตอนที่ 1 ค าราชาศัพท์ส าหรับพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ วัตถุประสงค์, ค ำชี้แจงส ำหรับครู ก ค ำชี้แจงส ำหรับนักเรียน, สำระ/มำตรฐำนกำรเรียนรู้/ตัวชี้วัด ข จุดประสงค์กำรเรียนรู้ ค แบบทดสอบก่อนเรียน 1 ใบควำมรู้ที่ 1 เรื่อง ค ำนำมรำชำศัพท์ 3 กิจกรรมที่ 1 ค ำนำมรำชำศัพท์ 6 ใบควำมรู้ที่ 2 เรื่อง ค ำสรรพนำมรำชำศัพท์ 8 กิจกรรมที่ 2 ค ำสรรพนำมรำชำศัพท์ 10 ใบควำมรู้ที่ 3 เรื่อง ค ำกริยำรำชำศัพท์ 11 กิจกรรมที่ 3 ค ำกริยำรำชำศัพท์ 15 แบบทดสอบหลังเรียน 16 ตอนที่ 2 ค าศัพท์เฉพาะส าหรับพระภิกษุสงฆ์ วัตถุประสงค์, ค ำชี้แจงส ำหรับครู ง ค ำชี้แจงส ำหรับนักเรียน, สำระ/มำตรฐำนกำรเรียนรู้/ตัวชี้วัด จ จุดประสงค์กำรเรียนรู้ ฉ แบบทดสอบก่อนเรียน 18 ใบควำมรู้ที่ 1 เรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ 20 กิจกรรมที่ 1 ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ 28 กิจกรรมที่ 2 ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ 29 แบบทดสอบหลังเรียน 30

สารบัญ (ต่อ) เรื่อง หน้า ตอนที่ 3 ค าสุภาพส าหรับบุคคลทั่วไป วัตถุประสงค์, ค ำชี้แจงส ำหรับครู ช ค ำชี้แจงส ำหรับนักเรียน, สำระ/มำตรฐำนกำรเรียนรู้/ตัวชี้วัด ซ จุดประสงค์กำรเรียนรู้ ฌ แบบทดสอบก่อนเรียน 32 ใบควำมรู้ที่ 1 เรื่อง ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป 34 กิจกรรมที่ 1 ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป 39 กิจกรรมที่ 2 ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป 40 แบบทดสอบหลังเรียน 41 ภำคผนวก บรรณำนุกรม

ชุดกำรเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ตอนที่ 1 ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์ และพระบรมวงศำนุวงศ์

วัตถุประสงค์ของชุดการเรียน เรือ่ง รปูแบบการเขยีนขึน้ต้นย่อ ความ 1. เพื่อใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้วิชำภำษำไทยเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ 2. เพื่อให้นักเรียนมีควำมรู้ควำมเข้ำใจเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ได้แก่ ควำมแตกต่ำงด้ำนกำรใช้ค ำนำม ค ำสรรพนำม และค ำกริยำให้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล 3. เพื่อให้นักเรียนสำมำรถใช้ค ำรำชำศัพท์ได้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับครู 1. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนและใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้เรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ส ำหรับพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศ์ โดยให้นักเรียนท ำเฉพำะส่วนที่ระบุในแผนกำรจัดกำรเรียนรู้ รำยชั่วโมงนั้น ๆ 2. ก่อนกำรใช้ชุดกำรเรียนให้นักเรียนท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์ และพระบรมวงศำนุวงศ์ 3. จัดกำรเรียนรู้ตำมแผนกำรจัดกำรเรียนรู้ ซึ่งระบุกำรใช้ชุดกำรเรียนไว้ตำมขั้นตอน 4. อธิบำยวิธีกำรใช้ชุดกำรเรียนและแจ้งให้นักเรียนอ่ำนค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนเมื่อเริ่มใช้ในครั้งแรก 5. ท ำควำมเข้ำใจกับนักเรียนให้มีวินัยในตนเองและซื่อสัตย์ในกำรท ำชุดกำรเรียน 6. ตรวจให้คะแนนทุกครั้งหลังจำกนักเรียนท ำชุดกำรเรียนแต่ละตอน 7. หลังกำรใช้ชุดกำรเรียน ครูให้นักเรียนท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์ และพระบรมวงศำนุวงศ์ ก

ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับนักเรียน 1. ศึกษำจุดประสงค์กำรเรียนรู้ 2. ท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศ์ 3. ศึกษำและควำมเข้ำใจใบควำมรู้เรื่อง ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศ์ โดยละเอียด 4. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงของชุดกำรเรียนให้เข้ำใจก่อนท ำกิจกรรม โดยท ำชุดกำรเรียนเป็นรำยบุคคล และท ำทีละขั้นตอน ตำมที่ครูมอบหมำยในกำรเรียนแต่ละครั้ง 5. ท ำกิจกรรมในชุดกำรเรียนด้วยควำมมีวินัยต่อตนเองและซื่อสัตย์ เพื่อให้เกิดกำรพัฒนำทักษะกำรใช้ค ำรำชำ ศัพท์ส ำหรับพระพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศ์อย่ำงแท้จริง 6. ท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ส ำหรับพระพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศ์ หลังจำกเรียนจบและท ำกิจกรรมในชุดกำรเรียนครบถ้วนแล้ว สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด สำระ / มำตรฐำนกำรเรียนรู้ / ตัวชี้วัด สำระกำรเรียนรู้ภำษำไทย สำระที่ 4 หลักกำรใช้ภำษำไทย มำตรฐำน ท 4.1 เข้ำใจธรรมชำติของภำษำและหลักภำษำไทย กำรเปลี่ยนแปลงของภำษำ และพลังของภำษำ ภูมิปัญญำทำงภำษำ และรักษำภำษำไทยไว้เป็นสมบัติของชำติ ตัวชี้วัด ท 4.1 ม.2/4 ใช้ค ำรำชำศัพท์ ข

จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. จ ำแนกค ำนำมรำชำศัพท์ พร้อมบอกควำมหมำยได้ถูกต้อง 2. เลือกใช้ค ำสรรพนำมรำชำศัพท์ได้อย่ำงถูกต้องเหมำะสม 3. เลือกใช้ค ำกริยำรำชำศัพท์ได้อย่ำงถูกต้องเหมำะสม ค

1 แบบทดสอบก่อนเรียน ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่องหมาย X ลงในค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. ค ำรำชำศัพท์ในข้อใดแตกต่างจำกข้ออื่น ก. พระมำลำ ข. พระหัตถ์ ค. พระโอษฐ์ ง. พระนำสิก 2. ข้อใดไม่ใช่ค ำกริยำรำชำศัพท์ ก. ทรงบำตร ข. ทรงชุบเลี้ยง ค. พระบัญชำสั่ง ง. มีพระมหำกรุณำ 3. ข้อใดมีค ำกริยำรำชำศัพท์รวมอยู่ด้วย ก. รัดพระองค์ พระมำลำ พระเขนย ข. ผ้ำซับพระพักตร์ พระรำชอำสน์ พระอุทร ค. ถุงพระบำท ฉลองพระองค์ พระมำลำ ง. พระชงฆ์ ทอดพระเนตร พระแกล 4. ค ำว่ำ “พระปิตุจฉำ” หมำยถึงข้อใด ก. ปู่, ตำ ข. ย่ำ, ยำย ค. ลุง ง. ป้ำ 5. ค ำว่ำ “ พระวิสูตร” หมำยถึงข้อใด ก. ม่ำน ข. กระจก ค. หมอน ง. ร่ม 6. พ่อของแม่ ใช้ค ำรำชำศัพท์ตรงกับข้อใด ก. พระอัยยิกำ ข. พระอัยกำ ค. พระเชษฐำ ง. พระปิตุลำ

2 7. ในกำรพูดคุยกับพระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว จะใช้สรรพนำมบุรุษที่ 1 และ 2 ตำมข้อใด ก. ข้ำพระพุทธเจ้ำ – ใต้ฝ่ำพระบำท ข. ข้ำพระพุทธเจ้ำ – ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท ค. เกล้ำกระหม่อม – ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท ง. ข้ำพระบำท – ใต้ฝ่ำพระบำท 8. ข้อใดใช้ค ำรำชำศัพท์ไม่ถูกต้อง ก. พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว เสด็จพระรำชด ำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง ข. ในหลวง พระรำชินี ทรงถวำยรำชสักกำระเนื่องในวันคล้ำยวันปรำบดำภิเษกสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช ค. สมเด็จพระบรมโอรสำธิรำชฯ สยำมกุฎรำชกุมำรเสด็จพระรำชด ำเนินเยือนประเทศ อินเดีย ง. สมเด็จพระเทพรัตนรำชสุดำฯ สยำมบรมรำชกุมำรีทรงพระบัญชำเหนือเกล้ำเหนือกระหม่อม 9.ค ำรำชำศัพท์ในข้อใดที่ใช้กับบุคคลที่มีฐำนันดรศักดิ์สูงที่สุด ก. ประสูติ ข. ประชวร ค. สวรรคต ง. สิ้นพระชนม์ 10. “ในหลวงมีพระรำชสำส์นแสดงควำมเสียใจต่อโศกนำฏกรรมอินแทวอน” ค ำที่ขีดเส้นใต้ ใช้เป็นค ำรำชำศัพท์อย่ำงไร ก. พระบรมรำชหฤทัย ข. พระรำชหฤทัย ค. พระหฤทัย ง. หฤทัย

ค านามราชาศัพท์ คือ ค ำนำมเฉพำะที่ใช้ส ำหรับเรียกชื่อคน สัตว์ สิ่งของ หำกค ำนำมนั้นเป็นค ำรำชำศัพท์อยู่แล้ว ก็ถือเป็น “ค ำนำมรำชำศัพท์” โดยปริยำย เช่น เกศำ เขนย คันฉ่อง แสงดำบ สนับเพลำ เอรำวัณ เป็นต้น หำกค ำนั้นเป็น ค ำนำมสำมัญ เมื่อต้องกำรน ำมำใช้เป็นค ำรำชำศัพท์จะต้องแปลงค ำนำมสำมัญเหล่ำนั้นด้วยกำรเติมบำงค ำไว้ข้ำงหน้ำหรือ ตำมหลังค ำนำมนั้น ๆ ก่อนกำรแปลงค ำนำมสำมัญให้เป็นค ำนำมรำชำศัพท์ ท ำได้ดังนี้ ใบความรู้ที่ 1 ค านามราชาศัพท์ 1. ใช้ “พระบรมราช” น ำหน้ำค ำนำมสำมัญเพื่อแสดงถึงควำมส ำคัญในกำรเชิดชูเกียรติและพระรำช อ ำนำจของพระเจ้ำแผ่นดิน เช่น พระบรมรำชวงศ์ พระบรมรำชโองกำร พระบรมรำชชนก แต่ถ้ำหำกเป็น กำรกล่ำวถึงพระพุทธเจ้ำนั้น จะใช้ค ำว่ำ “พระบรมพุทธ” เช่น พระบรมพุทโธวำท พระบรมพุทธำนุสำสน์ ฯลฯ 2. ใช้ “พระบรม” น ำหน้ำค ำนำมสำมัญที่มำจำกภำษำบำลีและสันสกฤตเพื่อเป็นกำรเชิดชู พระอิสริยยศของพระมหำกษัตริย์และพระพุทธเจ้ำรองจำกค ำว่ำ “พระบรมรำช” เช่น พระบรมรำโชวำท พระบรมครู พระบรมวงศำนุวงศ์ พระบรมรำชโองกำร ฯลฯ 3. ใช้ “พ ระร าช” น ำหน้ ำค ำน ำมส ำมัญที่ม ำจ ำกภ ำษ ำบ ำลี สันสกฤต ห รือภ ำษ ำไทย บำงค ำที่เกี่ยวกับพระเจ้ำแผ่นดิน พระรำชินี และพระยุพรำช เพื่อแสดงควำมส ำคัญรองลงมำจำก ค ำว่ำ “พระบรม” โดยค ำนำมเหล่ำนั้นจะต้องอยู่ในหมวดของอวัยวะ กิริยำอำกำรและควำมเป็นไป เครือญำติ บริวำร เครื่องใช้ เช่น พระรำชวัง พระรำชทรัพย์ พระรำชหฤทัย พระรำชพำหนะ พระรำชหัตถเลขำ พระรำชบิดำ พระรำชมำรดำ พระรำชด ำริ พระรำชอ ำนำจ พระรำชสำส์น ฯลฯ 3

4. ใช้ “พระ” น ำหน้ำค ำนำมสำมัญที่ใช้ส ำหรับพระมหำกษัตริย์และพระรำชวงศ์ เพื่อให้แตกต่ำง กับสำมัญชน โดยค ำนำมเหล่ำนั้นจะต้องอยู่ในหมวดของอวัยวะ กิริยำอำกำร ควำมเป็นไป บรรดำเหล่ำเครือญำติ บริวำรและเครื่องใช้ เช่น พระเก้ำอี้ พระต ำหนัก พระฉำย พระบำท พระหัตถ์ พระนำสิก พระอัยกำ ฯลฯ แต่บำงค ำที่ไม่ใช้“พระ” ประกอบหน้ำ เช่น ฉลองพระบำท ฉลองพระองค์ ฉลองพระเนตร ฉลองพระหัตถ์ ธำรพระกร บ้วนพระโอษฐ์ แปรงช ำระพระทนต์ หมายเหตุหำกนำมสำมัญนั้นเป็นค ำไทยแท้ให้ใช้ค ำว่ำ “พระเจ้ำ” น ำหน้ำ เช่น พระเจ้ำตำ พระเจ้ำยำย พระเจ้ำปู่ พระเจ้ำย่ำ พระเจ้ำน้ำ พระเจ้ำอำ 4

5. ใช้ “ราช” น ำหน้ำค ำนำมสำมัญที่เป็นพำหนะ บุคคล หรือสถำนที่ที่มีควำมเกี่ยวข้องกับ พระมหำกษัตริย์ เช่น รำชโอรส รำชกำร รำชพัสดุ รำชสมบัติ รำชรถ รำชธำนี รำชกิจ ฯลฯ 6. ใ ช้ “พ ร ะที่นั่ ง” น ำหน้ ำค ำน ำมส ำมัญที่เป็นที่ป ร ะทับ ของพ ร ะเจ้ ำ แ ผ่นดิน เ ช่น รถพระที่นั่ง เรือพระที่นั่ง ม้ำพระที่นั่ง ฯลฯ 7. ใช้ “หลวง, ต้น” หลังค ำนำมสำมัญเพื่อแสดงถึงกำรเป็นสมบัติของพระเจ้ำแผ่นดินโดยค ำนำม เหล่ำนั้นจะต้องอยู่ในหมวดของเครือญำติ พำหนะ หรือสถำนที่ เช่น ลูกหลวง เรือหลวง ช้ำงต้น ม้ำต้น ฯลฯ 8. ใ ช้ “ท ร ง, ที่ นั่ ง” ห ลัง ค ำน ำ ม ส ำ มั ญ เ กี่ ย ว กับ เ จ้ ำ น ำ ย เ ช่น ร ถ ท รง ช้ ำงท รง เครื่องทรง ช้ำงที่นั่ง ม้ำที่นั่ง รถที่นั่ง ฯลฯ หมายเหตุ เว้นแต่ค ำว่ำ “รถ, เรือ” ส ำหรับฝ่ำยในจะต้องใช้ค ำว่ำ “พระประเทียบ” หลังค ำนำมสำมัญ เช่น รถ พระประเทียบ เรือพระประเทียบ 9. ใช้ “สรง, เสวย, บรรทม” ประกอบค ำนำมสำมัญเพื่อเป็นค ำนำมรำชำศัพท์ เช่น ค าประกอบ ค านามสามัญ ค านามราชาศัพท์ สรง ห้อง, น้ ำ ห้องสรง, น้ ำสรง เสวย โต๊ะ, เครื่อง โต๊ะเสวย, เครื่องเสวย บรรทม ห้อง, แท่น ห้องบรรทม, แท่นบรรทม 5

กิจกรรมที่ 1 ค านามราชาศัพท์ ค าชี้แจง ให้นักเรียนหำปริศนำอักษรไขว้ค ำนำมรำชำศัพท์ โดยวงรอบค ำศัพท์แล้วน ำไปเขียนค ำศัพท์ที่พบ พร้อมบอกควำมหมำย 6

แนวนอน1. หมำยถึง2. หมำยถึง3. หมำยถึง4. หมำยถึง5. หมำยถึง6. หมำยถึง7. หมำยถึง8. หมำยถึง9. หมำยถึง 10. หมำยถึง ค าศัพท์ที่พบ แนวตั้ง1. หมำยถึง2. หมำยถึง3. หมำยถึง4. หมำยถึง5. หมำยถึง6. หมำยถึง7. หมำยถึง8. หมำยถึง9. หมำยถึง 10. หมำยถึง 7

ใบความรู้ที่ 2 ค าสรรพนามราชาศัพท์ ค าสรรพนามราชาศัพท์ คือ ค ำรำชำศัพท์ที่ก ำหนดใช้ในกำรเรียกแทนชื่อของบุคคล สัตว์ สิ่งของ ให้เหมำะสมตำมล ำดับชั้น ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 1 หมำยถึง ค ำสรรพนำมที่ใช้แทนผู้พูด เช่น ฉัน ผม เรำ ดิฉัน กระผม ข้ำพเจ้ำ หม่อมฉัน ฯลฯ ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 2 หมำยถึง ค ำสรรพนำมที่ใช้แทนผู้ฟัง หรือผู้ที่เรำพูดด้วย เช่น คุณ เธอท่ำน ใต้เท้ำ ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท ฯลฯ ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 3 หมำยถึง ค ำสรรพนำมที่ใช้แทนผู้ที่ถูกกล่ำวถึง เช่น เขำ มัน ท่ำน พระองค์ บุรุษสรรพนำม คือ ค ำสรรพนำมที่ใช้แทนค ำนำมในกำรสื่อสำร แบ่งเป็น 3 พวก ได้แก่ ค าสรรพนามบุรุษที่ 1 เป็นค ำสรรพนำมที่สำมัญชนใช้แทนตัวเองขณะที่พูดกับพระมหำกษัตริย์และเจ้ำนำย ชั้นสูง เช่น ชั้นบุคคล ผู้ใช้ (ชาย) ผู้ใช้ (หญิง) พระมหำกษัตริย์ ข้ำพระพุทธเจ้ำ ข้ำพระพุทธเจ้ำ สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ ข้ำพระพุทธเจ้ำ ข้ำพระพุทธเจ้ำ พระรำชวงศ์ ข้ำพระพุทธเจ้ำ ข้ำพระพุทธเจ้ำ พระองค์เจ้ำ เกล้ำกระหม่อม เกล้ำกระหม่อมฉัน หม่อมเจ้ำ กระหม่อม หม่อมฉัน 8

ค าสรรพนามบุรุษที่ 2 เป็นค ำสรรพนำมต่ำง ๆ ที่สำมัญชนใช้แทนองค์พระมหำกษัตริย์และเจ้ำนำยชั้นสูง ตำมระดับชั้นบุคคล เช่น ชั้นบุคคล ค าสรรพนามราชาศัพท์ พระมหำกษัตริย์ ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท พระรำชวงศ์ ใต้ฝ่ำละอองพระบำท สมเด็จเจ้ำฟ้ำ ใต้ฝ่ำพระบำท พระองค์เจ้ำ ฝ่ำพระบำท หม่อมเจ้ำ ฝ่ำพระบำท ค าสรรพนามบุรุษที่ 3 เป็นค ำสรรพนำมต่ำง ๆ ที่สำมัญชนใช้แทนองค์พระมหำกษัตริย์และเจ้ำนำยชั้นสูง ตำมระดับชั้นบุคคลในขณะที่กล่ำวถึง เช่น สรรพนามราชาศัพท์ ชั้นบุคคล พระ, ธ พระมหำกษัตริย์และเจ้ำนำย ทูลกระหม่อม เจ้ำนำยชั้นเจ้ำฟ้ำ ท่ำน เจ้ำนำย, ขุนนำง 9

กิจกรรมที่ 2 ค าสรรพนามราชาศัพท์ ค าชี้แจง ให้นักเรียนเลือกชั้นบุคคลที่ก ำหนดให้มำเติมในช่องว่ำงค ำสรรพนำมรำชำศัพท์ให้ถูกต้อง ค าสรรพนามบุรุษที่ 2 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าละอองพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ฝ่าพระบาท พระมหำกษัตริย์ สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ พระมหำกษัตริย์และเจ้ำนำย พระองค์เจ้ำ เจ้ำนำยชั้นเจ้ำฟ้ำ พระรำชวงศ์ หม่อมเจ้ำ สมเด็จเจ้ำฟ้ำ เจ้ำนำยและขุนนำง ค าสรรพนามบุรุษที่ 1 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ข้าพระพุทธเจ้า ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ เกล้ากระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ เกล้ากระหม่อมฉัน ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ กระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ หม่อมฉัน ค าสรรพนามบุรุษที่ 3 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ พระ, ธ ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ทูลกระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ท่าน 10

ใบความรู้ที่ 3 ค ากริยาราชาศัพท์ ค ากริยาราชาศัพท์ คือ ค ำรำชำศัพท์ที่บ่งบอกถึงกำรแสดงอำกำรหรือกำรกระท ำ ซึ่งค ำกริยำรำชำศัพท์นี้นอกจำกจะเป็น ค ำกริยำรำชำศัพท์โดยตรงแล้ว ยังสำมำรถน ำค ำสำมัญมำสร้ำงเป็นค ำกริยำรำชำศัพท์ได้อีก ทั้งยังถูกปรับเปลี่ยนถ้อยค ำ ให้แตกต่ำงกันไปตำมล ำดับชั้นของบุคคลมีหลักกำรใช้ 1. กริยำที่เป็นค ำรำชำศัพท์โดยตรง สำมำรถใช้เป็นค ำรำชำศัพท์ได้โดยไม่ต้องเติมค ำอื่น เช่น ค ากริยาราชาศัพท์ ค าสามัญ กริ้ว โกรธ ตรัส พูด ทอดพระเนตร ดู มอง แล บรรทม นอน ประชวร ป่วย เจ็บ ประทับ อยู่กับที่ โปรด รัก ชอบ สรง อำบน้ ำ ล้ำง เสวย กิน ❖ ห้ำมใช้ “ทรง” น ำหน้ำค ำกริยำรำชำศัพท์ เพรำะเป็นค ำรำชำศัพท์อยู่แล้ว ได้แก่ บรรทม ประชวร ตรัส ด ำรัส กริ้ว สรง ผนวช ประทับ เสด็จ เสวย โปรด สุบิน ประทำน พระรำชทำน 11

2. ค ำกริยำรำชำศัพท์ที่มำจำกค ำกริยำสำมัญ ใช้ค ำว่ำ “ทรง” น ำหน้ำค ำกริยำสำมัญ เช่น ค ากริยาราชาศัพท์ ค าสามัญ ทรงฟัง ฟัง ทรงยินดี ยินดี ทรงถวำย ถวำย ทรงรับ รับ ทรงชุบเลี้ยง ชุบเลี้ยง ทรงผนวช บวช 3. ค ำกริยำรำชำศัพท์ที่ใช้ค ำว่ำ “ทรง” น ำหน้ำค ำนำมรำชำศัพท์ ค ำกริยำรำชำศัพท์ลักษณะนี้มักใช้ในที่สูง เช่น ค านามราชาศัพท์ ค ากริยาราชาศัพท์ พระมหำกรุณำ ทรงพระมหำกรุณำ พระกรุณำ ทรงพระกรุณำ พระรำชด ำริ ทรงพระรำชด ำริ พระประชวร ทรงพระประชวร พระบังคน ทรงพระบังคน พระผนวช ทรงพระผนวช พระรำชสมภพ ทรงพระรำชสมภพ 12

4. ค ำกริยำรำชำศัพท์ที่ใช้ค ำกริยำ “มี” น ำหน้ำค ำนำมรำชำศัพท์ เช่น ค านามราชาศัพท์ ค ากริยาราชาศัพท์ พระมหำกรุณำ มีพระมหำกรุณำ พระรำชด ำริ มีพระรำชด ำริ พระบรมรำชโองกำร มีพระบรมรำชโองกำร พระรำชเสำวนีย์ มีพระรำชเสำวนีย์ พระรำชบัญชำสั่ง มีพระรำชบัญชำสั่ง พระบัญชำสั่ง มีพระบัญชำสั่ง 5. ค ำกริยำรำชำศัพท์ที่ใช้ “ทรง” น ำหน้ำค ำนำมสำมัญ เช่น ค ากริยาราชาศัพท์ ค าสามัญ ทรงกีฬำ เล่นกีฬำ ทรงช้ำง ขี่ช้ำง ทรงม้ำ ขี่ม้ำ ทรงบำตร ตักบำตร 13

❖ “เสด็จ” ให้วำงน ำหน้ำค ำกริยำ เช่น เสด็จพระรำชด ำเนิน เสด็จผ่ำนพิภพ เสด็จเถลิงถวัลรำชสมบัติ เสด็จประพำส ฯลฯ ❖ “ตำย” ค ากริยาราชาศัพท์ ชั้นบุคคล สวรรคต พระมหำกษัตริย์ สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ พระรำชชนนี ทิวงคต สมเด็จเจ้ำฟ้ำ สิ้นพระชนม์ เจ้ำนำยตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้ำขึ้นไป สิ้นชีพิตักษัย หม่อมเจ้ำ ❖ “เกิด” ค ากริยาราชาศัพท์ ชั้นบุคคล พระรำชสมภพ พระมหำกษัตริย์ สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ พระรำชชนนี ประสูติ, สมภพ เจ้ำนำย ❖ กำรใช้พระชนมำยุ กับ พระชนมพรรษำ พระชนมำยุ หมำยถึง อำยุ พระชนมพรรษำ หมำยถึง ปีแห่งพระชนม์, ขวบปีที่เกิด เช่น มีพระชนมำยุ 66 พรรษำ หมำยถึง มีอำยุครบ 66 ปี ปีพุทธศักรำช 2561 สมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว มีพระชนมพรรษำ 66 พรรษำ หมำยถึง 66 ปี แห่งพระชนม์, ขวบปีที่ 66 ❖ “ป่วย ค ากริยาราชาศัพท์ ชั้นบุคคล ทรงประชวร พระมหำกษัตริย์ สมเด็จพระบรมรำชินีนำถ พระรำชชนนี ประชวร เจ้ำนำยชั้นสูง 14

กิจกรรมที่ 3 ค ากริยาราชาศัพท์ ค าชี้แจง ให้นักเรียนเลือกค ำกริยำรำชำศัพท์ที่ก ำหนดให้มำเติมลงในช่องว่ำงให้ถูกต้องเหมำะสม ค าสรรพนามบุรุษบุรุษที่ 1 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ข้าพระพุทธเจ้า ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ เกล้ากระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ เกล้ากระหม่อมฉัน ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ กระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ หม่อมฉัน ค าสรรพนามบุรุษบุรุษที่ 2 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าละอองพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ใต้ฝ่าพระบาท ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ฝ่าพระบาท ค าสรรพนามบุรุษบุรุษที่ 3 ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ พระ, ธ ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ทูลกระหม่อม ใช้สรรพนำมรำชำศัพท์ว่ำ ท่าน 1. “เมื่อครำวที่พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว ไปยังจังหวัดเชียงใหม่ ผู้ว่ำรำชกำรจังหวัดได้จัดให้มีกำรแสดงละครหน้ำพระพักตร์” (เสด็จ / เสด็จพระราชด าเนิน) 2. พระบำทสมเด็จพระมหำภูมิพลอดุลยเดชมหำรำช บรมนำถบพิตร (สวรรคต / สิ้นพระชนม์ / สิ้นชีพิตักษัย) 3. “ประชำชนชำวภำคใต้รู้สึกเสียใจมำกที่ หม่อมเจ้ำหญิง วิภำวดีรังสิตถึงแก่ (อสัญกรรม / ชีพิตักษัย / มรณกรรม) 4. สมเด็จพระเทพรัตนรำชสุดำ ฯ สยำมบรมรำชกุมำรี เพลงไทยเดิม (ทรงโปรด / โปรด) 5. สมเด็จพระเจ้ำน้องนำงเธอ เจ้ำฟ้ำจุฬำภรณวลัยลักษณ์ อัครรำชกุมำรี ไปยังจังหวัดอุบลรำชธำนี (เสด็จ / เสด็จพระราชด าเนิน) 6. เมื่อวันที่ 2 เมษำยน เป็นวันคล้ำย สมเด็จพระกนิษฐำธิรำชเจ้ำ กรมสมเด็จ พระเทพรัตนรำชสุดำ ฯ สยำมบรมรำชกุมำรี (วันพระราชสมภพ / วันประสูติ) 7. พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัวทรงเจริญ ครบ 67 พรรษำ (พระชนมพรรษา / พระชนมายุ) 8. ปีนี้สมเด็จพระเทพรัตนรำชสุดำ ฯ สยำมบรมรำชกุมำรีมี ครบ 43 พรรษำ (พระชนมพรรษา / พระชนมายุ) 9. พระเจ้ำวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ำโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนำรีนำถ อยู่ที่โรงพยำบำลศิริรำช (ทรงพระประชวร / ประชวร) 10. พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว พระกระยำหำรค่ ำ (เสวย / ทรงเสวย) 15

16 แบบทดสอบหลังเรียน ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่องหมาย X ลงในค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. ค ำรำชำศัพท์ในข้อใดแตกต่างจำกข้ออื่น ก. พระมำลำ ข. พระหัตถ์ ค. พระโอษฐ์ ง. พระนำสิก 2. ข้อใดไม่ใช่ค ำกริยำรำชำศัพท์ ก. ทรงบำตร ข. ทรงชุบเลี้ยง ค. พระบัญชำสั่ง ง. มีพระมหำกรุณำ 3. ข้อใดมีค ำกริยำรำชำศัพท์รวมอยู่ด้วย ก. รัดพระองค์ พระมำลำ พระเขนย ข. ผ้ำซับพระพักตร์ พระรำชอำสน์ พระอุทร ค. ถุงพระบำท ฉลองพระองค์ พระมำลำ ง. พระชงฆ์ ทอดพระเนตร พระแกล 4. ค ำว่ำ “พระปิตุจฉำ” หมำยถึงข้อใด ก. ปู่, ตำ ข. ย่ำ, ยำย ค. ลุง ง. ป้ำ 5. ค ำว่ำ “ พระวิสูตร” หมำยถึงข้อใด ก. ม่ำน ข. กระจก ค. หมอน ง. ร่ม 6. พ่อของแม่ ใช้ค ำรำชำศัพท์ตรงกับข้อใด ก. พระอัยยิกำ ข. พระอัยกำ ค. พระเชษฐำ ง. พระปิตุลำ

17 7. ในกำรพูดคุยกับพระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว จะใช้สรรพนำมบุรุษที่ 1 และ 2 ตำมข้อใด ก. ข้ำพระพุทธเจ้ำ – ใต้ฝ่ำพระบำท ข. ข้ำพระพุทธเจ้ำ – ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท ค. เกล้ำกระหม่อม – ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท ง. ข้ำพระบำท – ใต้ฝ่ำพระบำท 8. ข้อใดใช้ค ำรำชำศัพท์ไม่ถูกต้อง ก. พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว เสด็จพระรำชด ำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง ข. ในหลวง พระรำชินี ทรงถวำยรำชสักกำระเนื่องในวันคล้ำยวันปรำบดำภิเษกสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช ค. สมเด็จพระบรมโอรสำธิรำชฯ สยำมกุฎรำชกุมำรเสด็จพระรำชด ำเนินเยือนประเทศ อินเดีย ง. สมเด็จพระเทพรัตนรำชสุดำฯ สยำมบรมรำชกุมำรีทรงพระบัญชำเหนือเกล้ำเหนือกระหม่อม 9.ค ำรำชำศัพท์ในข้อใดที่ใช้กับบุคคลที่มีฐำนันดรศักดิ์สูงที่สุด ก. ประสูติ ข. ประชวร ค. สวรรคต ง. สิ้นพระชนม์ 10. “ในหลวงมีพระรำชสำส์นแสดงควำมเสียใจต่อโศกนำฏกรรมอินแทวอน” ค ำที่ขีดเส้นใต้ ใช้เป็นค ำรำชำศัพท์อย่ำงไร ก. พระบรมรำชหฤทัย ข. พระรำชหฤทัย ค. พระหฤทัย ง. หฤทัย

ชุดกำรเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ตอนที่ 2 ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์

วัตถุประสงค์ของชุดการเรียน เรือ่ง รปูแบบการเขยีนขึน้ต้นย่อ ความ 1. เพื่อใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้วิชำภำษำไทยเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ 2. เพื่อให้นักเรียนมีควำมรู้ควำมเข้ำใจเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ได้แก่ ควำมแตกต่ำงด้ำนกำรใช้ค ำนำม ค ำสรรพนำม และค ำกริยำให้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล 3. เพื่อให้นักเรียนสำมำรถใช้ค ำรำชำศัพท์ได้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับครู 1. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนและใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้เรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ โดยให้นักเรียนท ำเฉพำะส่วนที่ระบุในแผนกำรจัดกำรเรียนรู้ รำยชั่วโมงนั้น ๆ 2. ก่อนกำรใช้ชุดกำรเรียนให้นักเรียนท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ 3. จัดกำรเรียนรู้ตำมแผนกำรจัดกำรเรียนรู้ ซึ่งระบุกำรใช้ชุดกำรเรียนไว้ตำมขั้นตอน 4. อธิบำยวิธีกำรใช้ชุดกำรเรียนและแจ้งให้นักเรียนอ่ำนค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนเมื่อเริ่มใช้ในครั้งแรก 5. ท ำควำมเข้ำใจกับนักเรียนให้มีวินัยในตนเองและซื่อสัตย์ในกำรท ำชุดกำรเรียน 6. ตรวจให้คะแนนทุกครั้งหลังจำกนักเรียนท ำชุดกำรเรียนแต่ละชุด 7. หลังกำรใช้ชุดกำรเรียน ครูให้นักเรียนท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่องค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ ง

ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับนักเรียน 1. ศึกษำจุดประสงค์กำรเรียนรู้ 2. ท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ 3. ศึกษำและควำมเข้ำใจใบควำมรู้เรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์โดยละเอียด 4. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงของชุดกำรเรียนให้เข้ำใจก่อนท ำกิจกรรม โดยท ำชุดกำรเรียนเป็นรำยบุคคล และท ำทีละขั้นตอน ตำมที่ครูมอบหมำยในกำรเรียนแต่ละครั้ง 5. ท ำกิจกรรมในชุดกำรเรียนด้วยควำมมีวินัยต่อตนเองและซื่อสัตย์ เพื่อให้เกิดกำรพัฒนำทักษะกำรใช้ค ำศัพท์ เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์อย่ำงแท้จริง 6. ท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่อง ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ หลังจำกเรียนจบและท ำกิจกรรม ในชุดกำรเรียนครบถ้วนแล้ว สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด สำระ / มำตรฐำนกำรเรียนรู้ / ตัวชี้วัด สำระกำรเรียนรู้ภำษำไทย สำระที่ 4 หลักกำรใช้ภำษำไทย มำตรฐำน ท 4.1 เข้ำใจธรรมชำติของภำษำและหลักภำษำไทย กำรเปลี่ยนแปลงของภำษำ และพลังของภำษำ ภูมิปัญญำทำงภำษำ และรักษำภำษำไทยไว้เป็นสมบัติของชำติ ตัวชี้วัด ท 4.1 ม.2/4 ใช้ค ำรำชำศัพท์ จ

จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. เติมค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ตรงกับควำมหมำยที่ก ำหนดได้อย่ำงถูกต้อง 2. ใช้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ได้อย่ำงถูกต้องเหมำะสม ฉ

18 แบบทดสอบก่อนเรียน ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่องหมาย X ลงในค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. ค ำว่ำ “จดหมำย” ใช้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ว่ำอย่ำงไร ก. ท ำวัตร ข. อำพำธ ค. ประเคน ง. ลิขิต 2. ข้อใดต่อไปนี้ถูกต้อง ก. มหำ – ผู้แสดงตนเป็นผู้อุปกำระพระสงฆ์ ข. ทำยก ทำยิกำ – ชำวบ้ำนชำยหญิงที่นับถือพระพุทธศำสนำอย่ำงมั่นคง ค. อุปัชฌำย์ – พระเถระผู้เป็นประธำนในกำรบวช ง. อุบำสก อุบำสิกำ – ชำยและหญิงผู้ถวำยจตุปัจจัยแก่ภิกษุสำมเณร 3. ข้อใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง ก. กุฏิ – เรือนหรือตึกส ำหรับพระภิกษุสำมเณรอยู่อำศัย ข. วิหำร – บริเวณที่อยู่อำศัยของพระสงฆ์ประกอบด้วย กุฏิ หอฉัน ศำลำกำรเปรียญ ค. หอไตร – หอส ำหรับเก็บพระไตรปิฎก ง. เจดีย์ – สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ำยลอมฟำง มียอดแหลม บรรจุสิ่งที่นับถือ เช่น พระธำตุ 4. ข้อใดไม่ใช่อัฏฐบริขำรของพระภิกษุสงฆ์ ก. จีวร ข. กระบอกกรองน้ ำ ค. ปัจจัย ง. บำตร 5. “ของถวำยพระ” ตรงกับค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ในข้อใด ก. สังฆำฏิ ข. ตำลปัตร ค. ธรรมำสน์ ง. ไทยธรรม 6. สมณศักดิ์ของพระภิกษุสงฆ์ข้อใดเรียงล ำดับจำกชั้นสูงลงมำได้ถูกต้อง ก. พระรำชำคณะชั้นเทพ พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นรำช ข. พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นเทพ พระรำชำคณะชั้นรำช ค. พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นรำช พระรำชำคณะชั้นเทพ ง. พระรำชำคณะชั้นรำช พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นเทพ

19 7. ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำงของบทสนทนำนี้ตำมล ำดับ พระสงฆ์ : วันนี้มำหำ มีธุระอะไรรึ นักเรียน : มำ ไป และฉันเพลเนื่องใน งำนท ำบุญขึ้นบ้ำนใหม่ครับ ก. อำตมำ ผม นมัสกำร พระคุณท่ำน สวดมนต์ ข. โยม กระผม นมัสกำร พระคุณเจ้ำ สวดมนต์ ค. อำตมำ กระผม นิมนต์ ท่ำน เจริญพระพุทธมนต์ ง. อำตมำภำพ กระผม นิมนต์ ท่ำน สวดพระอภิธรรม 8. ข้อใดใช้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ได้ถูกต้อง ก. หลวงพ่อลีไปสรงน้ ำที่ท่ำวัด ข. หลวงพ่อลีไปอำบน้ ำที่ท่ำวัด ค. หลวงพ่อลีไปรดน้ ำที่ท่ำวัด ง. หลวงพ่อลีไปสรงรดน้ ำที่ท่ำวัด 9. “อำตมำสบำยดี ว่ำแต่ แม่เถิด ยังเป็นลมบ่อย ๆ อยู่รึเปล่ำ” ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำง ก. โยม ข. โยมมำรดำ ค. แม่ ง. คุณแม่ 10. “เจ้ำอำวำส อยู่ในกุฏิ” ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำง ก. นอนหลับ ข. จ ำวัตร ค. จ ำวัด ง. นอนกลำงวัน

ใบความรู้ที่ 1 ค าศัพท์เฉพาะส าหรับพระภิกษุสงฆ์ พระภิกษุสงฆ์ เป็นผู้สืบทอดและจรรโลงพระพุทธศำสนำ ซึ่งเป็นศำสนำหลักของสังคมไทย ได้รับกำรนับถือ จำกคนไทยส่วนใหญ่ในสังคม กำรใช้ถ้อยค ำส ำหรับพระภิกษุสงฆ์จึงมีกำรก ำหนดขึ้นใช้เฉพำะให้ถูกต้องเหมำะสม เพื่อเป็น กำรแสดงออกถึงควำมเคำรพนับถือและยกย่องพระสงฆ์ ในกำรพูดสนทนำกับพระสงฆ์จะต้องมีสัมมำคำรวะ ส ำรวม ไม่ใช้ถ้อยค ำที่ไม่สุภำพ ซึ่งผู้พูดจ ำเป็นเข้ำใจเรื่องสมณศักดิ์ ซึ่งเป็นยศของพระสงฆ์ที่ได้รับพระรำชทำนพัดยศ จึงจะสำมำรถเลือกใช้ค ำรำชำศัพท์ได้ถูกต้อง 20 สมณศักดิ์ส าหรับพระภิกษุสงฆ์ หรือฐานันดรของพระภิกษุสงฆ์ เรียงตามล าดับได้ดังนี้ สมเด็จพระสังฆรำช สมเด็จพระรำชำคณะ พระรำชำคณะเจ้ำคณะรอง พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นเทพ พระรำชำคณะชั้นรำช พระรำชำคณะชั้นสำมัญ พระครู พระสงฆ์ที่เป็นเปรียญ พระสงฆ์ที่มีต ำแหน่งต่ำง ๆ พระอนุจรหรือพระสงฆ์โดยทั่วไป สำมเณร

การใช้ค าสรรพนามส าหรับพระสงฆ์ ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 1 ที่พระภิกษุสงฆ์ใช้กับบุคคลระดับต่ำง ๆ อำตมำภำพ ใช้กับ พระรำชวงศ์ตั้งแต่หม่อมเจ้ำขึ้นไป อำตมำ ใช้กับ บุคคลธรรมดำ หรือผู้มีต ำแหน่งสูง เกล้ำกระผม ใช้กับ พระอุปัชฌำย์จำรย์หรือพระภิกษุ ที่ด ำรงสมณศักดิ์สูงกว่ำ ผม, กระผม ใช้กับ พระภิกษุด้วยกันโดยทั่ว ๆ ไป ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 2 ที่พระภิกษุสงฆ์ใช้กับบุคคลระดับต่ำง ๆ มหำบพิตร ใช้กับ พระเจ้ำแผ่นดิน บพิตร ใช้กับ พระรำชวงศ์ คุณโยม ใช้กับ บิดำ มำรดำ ญำติผู้ใหญ่ที่อำวุโสสูง คุณ ใช้กับ พระภิกษุด้วยกันที่ฐำนะเสมอกัน คุณ, เธอ ใช้กับ บุคคลทั่วไป ❖ ค ำขำนหรือค ำรับที่พระภิกษุสงฆ์ใช้ ขอถวำยพระพร ใช้กับ พระเจ้ำแผ่นดิน พระรำชวงศ์ เจริญพร ใช้กับ ฆรำวำสทั่วไป ครับ, ขอรับ ใช้กับ พระสงฆ์ด้วยกัน 21

การใช้ค าสรรพนามส าหรับฆรวาส ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 1 ที่ฆรำวำสใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ข้ำพระพุทธเจ้ำ ใช้กับ สมเด็จพระสังฆรำชเจ้ำ (ที่เป็นพระรำชวงศ์) เกล้ำกระหม่อม ใช้กับ สมเด็จพระสังฆรำช กระผม, ผม, ดิฉัน ใช้กับ สมเด็จพระรำชำคณะ, พระรำชำคณะ, พระภิกษุทั่วไป ❖ ค ำสรรพนำมบุรุษที่ 2 ที่ฆรำวำสใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ใต้ฝ่ำพระบำท ใช้กับ สมเด็จพระสังฆรำชเจ้ำ (ที่เป็นพระรำชวงศ์) ฝ่ำพระบำท ใช้กับ สมเด็จพระสังฆรำช พระคุณเจ้ำ ใช้กับ สมเด็จพระรำชำคณะ พระคุณท่ำน ใช้กับ พระรำชำคณะ ท่ำน ใช้กับ พระภิกษุทั่วไป 22

พระราชวงศ์ พระมหากษัตริย์ อาตมาภาพ บพิตร มหาบพิตร พระภิกษุที่ด ารงสมณศักดิ์สูงกว่า เกล้ากระผม ท่าน พระภิกษุระดับเดียวกัน กระผม, ผม คุณ, เธอ สรรพนามบุรุษที่ ๑ บุคคลทั่วไป อาตมา โยม ใช้กับ บิดำ, มำรดำ, ผู้อำวุโส คุณ, เธอ ใช้กับ บุคคลที่มีอำยุเท่ำกัน หรือน้อยกว่ำตน สรรพนามบุรุษที่ ๒ สมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระสังฆราชเจ้า ข้าพระพุทธเจ้า (ที่เป็นพระราชวงศ์) ฝ่าพระบาท ใต้ฝ่าพระบาท สมเด็จพระราชาคณะ (เช่น สมเด็จพระวันรัต) พระคุณเจ้า พระราชาคณะ (ขั้นพิเศษ, ธรรม, เทพ, ราช) กระผม,ดิฉัน พระคุณท่าน สรรพนามบุรุษที่ ๑ ท่าน สรรพนามบุรุษที่ ๒ เกล้ากระหม่อม พระภิกษุทั่วไป ค าสรรพนามส าหรับพระสงฆ์ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ค าสรรพนามส าหรับบุคคลทั่วไปใช้กับพระภิกษุสงฆ์ 23

ค าศัพท์ส าหรับพระภิกษุสงฆ์ ❖ ค ำนำม ค ำนำมที่ใช้ส ำหรับพระภิกษุสงฆ์นั้น ส่วนมำกใช้เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป เว้นแต่บำงค ำที่ก ำหนดไว้ เฉพำะพระภิกษุสงฆ์ เช่น ค าศัพท์ ค าแปล กำสำวพัสตร์ ผ้ำย้อมฝำด คือ ผ้ำเหลืองพระ กลด ร่มขนำดใหญ่ มีด้ำมยำว ส ำหรับพระธุดงค์โดยเฉพำะ จีวร ผ้ำส ำหรับห่มของภิกษุสำมเณร คู่กับสบง สบง ผ้ำนุ่งส ำหรับภิกษุสำมเณร สังฆำฏิ ผ้ำคลุมกันหนำวส ำหรับพระใช้ทำบบนจีวร ใช้พันพำดบ่ำซ้ำย รัดประคด ผ้ำที่ใช้รัดอกหรือสำยที่ถักด้วยด้ำยส ำหรับรัดของ ตำลปัตร พัดใบตำล มีด้ำมยำว ส ำหรับพระใช้ในพิธีกรรม ไทยธรรม ของถวำยพระ ธรรมำสน์ ที่ส ำหรับภิกษุสำมเณรนั่งแสดงธรรม บำตร ภำชนะชนิดหนึ่งส ำหรับภิกษุสำมเณรใช้รับอำหำรบิณฑบำต บริขำร เครื่องใช้สอยของภิกษุ มี 8 อย่ำง รวมเรียกว่ำ “อัฏฐบริขำร” ได้แก่ สบง จีวร สังฆำฏิ บำตร มีดโกน เข็ม ประคดเอว กระบอกกรองน้ ำ เบญจำงคประดิษฐ์ กำรกรำบโดยให้อวัยวะทั้ง 5 คือ เข่ำทั้ง 2 มือทั้ง 2 และหน้ำผำกจดลงกับพื้น ปัจจัย เงินที่ทำยกทำยิกำถวำยเพื่อเป็นค่ำปัจจัยสี่ คือ เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อำศัย อำหำร ยำรักษำโรค จตุปัจจัย เครื่องอำศัยเลี้ยงชีวิตของบรระชิตในพระพุทธศำสนำ 4 อย่ำง คือ จีวร (ผ้ำนุ่งห่ม) บิณฑบำต (อำหำร) เสนำสนะ (ที่อยู่) คิลำนเภสัช (ยำ) อำสน์สงฆ์ ที่ยกพื้นส ำหรับพระสงฆ์นั่ง อำสนะสงฆ์ ที่นั่งของพระสงฆ์ ลิขิต จดหมำยของพระสงฆ์ 24

➢ ค ำนำมหมวดสถำนที่และสิ่งอื่น ๆ ค าศัพท์ ค าแปล กุฏิ เรือนหรือตึกส ำหรับพระภิกษุสำมเณรอยู่อำศัย วิหำร วัด ส่วนใหญ่เป็นที่ประดิษฐำนพระพุทธรูป เจดีย์ สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ำยลอมฟำง มียอดแหลม บรรจุสิ่งที่นับถือ เช่น พระธำตุ พุทธำวำส ส่วนหนึ่งของวัด ประกอบด้วย โบสถ์ วิหำร เจดีย์ ซึ่งใช้เป็นที่ประกอบ สังฆกรรม โดยมีก ำแพงกั้นไว้จำกส่วนที่เป็นสังฆำวำส สังฆำวำส บริเวณที่อยู่อำศัยของพระสงฆ์ ประกอบด้วย กุฏิ หอฉัน ศำลำกำรเปรียญ เป็นต้น หอไตร หอส ำหรับเก็บพระไตรปิฎก อุโบสถ สถำนที่ส ำหรับพระสงฆ์ประชุมกันท ำสังฆกรรม เรียกสั้น ๆ ว่ำ โบสถ์ เจดีย์ วิหาร ศาลาการเปรียญ กุฏิ โยม สมภาร บาตร อุโบสถ 25

➢ ค ำนำมหมวดพระภิกษุและบุคคลที่เกี่ยวข้อง ค าศัพท์ ค าแปล สมภำร เจ้ำอำวำส อุปัชฌำย์ พระเถระผู้เป็นประธำนในกำรบวช กรรมวำจำจำรย์ อำจำรย์ผู้ให้ส ำเร็จกรรมวำจำ คือ คู่สวดในกำรบวช นำค ชำยหนุ่มที่ไปอยู่วัดเพื่อเตรียมตัวบวช ทำยก ทำยิกำ ชำยและหญิงผู้ถวำยจตุปัจจัยแก่ภิกษุสำมเณร มหำ สมณศักดิ์ที่ใช้น ำหน้ำชื่อภิกษุที่สอบไล่ได้ตั้งแต่เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป มัคนำยก ผู้น ำทำง คือ ผู้จัดกำรทำงกุศล ผู้ชี้แจงทำงบุญ ใบฎีกำ ต ำแหน่งพระฐำนำนุกรม เหนือพระใบฎีกำ โยม ค ำที่พระภิกษุใช้เรียกฆรำวำส โยมอุปัฏฐำก ผู้แสดงตนเป็นผู้อุปกำระพระสงฆ์ อุบำสก อุบำสิกำ ชำวบ้ำนชำยหญิงที่นับถือพระพุทธศำสนำอย่ำงมั่นคง 26

ค าศัพท์ส าหรับพระภิกษุสงฆ์ ❖ ค ำกริยำ เช่น ค าศัพท์ ค าแปล ครองผ้ำ นุ่งห่ม เช่น ครองจีวร บิณฑบำต ออกโปรดสัตว์ รับบิณฑบำต รับอำหำรที่ชำวบ้ำนถวำยเวลำตักบำตร นิมนต์ เชิญ เป็นกำรเชิญพระมำรับบิณฑบำต จ ำวัด นอนหลับ จ ำพรรษำ อยู่ประจ ำวัด 3 เดือน ในช่วงเข้ำพรรษำ นมัสกำร กำรแสดงควำมอ่อนน้อมโดยกำรกรำบไหว้ ฉัน รับประทำน ถวำย ให้ ท ำวัตร สวดมนต์ บรรพชำ บวชเป็นสำมเณร สรงน้ ำ อำบน้ ำ อำพำธ เจ็บป่วย อำบัติ โทษจำกกำรล่วงละเมิดห้ำมส ำหรับพระภิกษุ อุปสมบท บวชเป็นพระภิกษุ ลำสิกขำ สึก ลำออกจำกควำมเป็นภิกษุมำเป็นคนธรรมดำ ธุดงค์ เดินทำงแสวงบุญ อำรำธนำ ร้องขอพระภิกษุให้ยินดีพอใจท ำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น เชิญให้แสดงธรรมเทศนำ อำรำธนำศีล คือ ร้องขอให้พระภิกษุให้ศีล ประเคน ถวำยของพระโดยวิธียกส่งให้ตำมพิธีกำรที่ก ำหนดไว้ เจริญพระพุทธมนต์ สวดพระพุทธมนต์ มรณภำพ ตำย 27

กิจกรรมที่ 1 ค าศัพท์เฉพาะส าหรับพระภิกษุสงฆ์ ค าชี้แจง ให้นักเรียนเติมค ำในปริศนำอักษรไขว้หำปริศนำอักษรไขว้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ รับอำหำรที่ชำวบ้ำนถวำยเวลำตักบำตร 1 2 3 4 5 อยู่ประจ ำที่วัดเป็นเวลำ 3 เดือน เชิญให้แสดงธรรมเทศนำ ท ำควำมเคำรพ กำรกรำบไหว้ เชิญทั่วไป เชิญพระมำรับบิณฑบำต โจทย์ ๑๐ ถวำยของพระภิกษุด้วยวิธียกส่งให้ โจทย์ ผ้ำคลุมกันหนำวของพระภิกษุใช้ทำบบนจีวร พัดใบตำล มีด้ำมยำว ส ำหรับพระ ใช้ในพิธีกรรม ค ำขำนรับที่พระภิกษุใช้กับฆรำวำสทั่วไป สรรพนำมบุรุษที่ 1 ที่พระภิกษุสงฆ์ใช้กับ บุคคลธรรมดำ 6 7 8 9 10 28

กิจกรรมที่ 2 ค าศัพท์เฉพาะส าหรับพระภิกษุสงฆ์ ค าชี้แจง ให้นักเรียนน ำค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ที่ก ำหนดให้เติมลงในช่องว่ำงให้ถูกต้อง ๑๐ อำบัติ ธรรมมำสน์ จ ำพรรษำ จ ำวัด มรณภำพ ฉัน ถวำย สรงน้ ำ อำพำธ อนุโมทนำ ประเคน นิมนต์ 1. วันนี้หลวงพ่อท่ำนไม่อยู่ ท่ำนไป ที่วัดแถว ๆ บ้ำนเกิดของท่ำน 2. ครอบครัวเรำจะท ำบุญขึ้นบ้ำนใหม่ คุณพ่อจึงต้องไป พระที่วัด 3. พระสงฆ์รูปนี้สุขภำพไม่สู้ดี มำหลำยวันแล้ว 4. ฉันและครอบครัวไปท ำบุญที่วัดและ สังฆทำนแด่พระภิกษุสงฆ์ 5. เจ้ำอำวำสวัดนี้ได้ ไปแล้ว จึงมีกำรแต่งตั้งเจ้ำอำวำสขึ้นใหม่แทน 6. พระสงฆ์ที่ท ำผิดวินัยสงฆ์ถือว่ำ 7. ในเทศกำลเข้ำพรรษำ พระสงฆ์จะ ที่วัดใดวัดหนึ่ง 8. พระสงฆ์ขึ้นยัง เพื่อแสดงธรรมเทศนำให้แก่ญำติโยมฟัง 9. บรรดำญำติโยมที่มำร่วมท ำบุญวันนี้ ร่วมกัน ภัตตำหำรแด่พระสงฆ์ 10. ในขณะที่พระก ำลัง เจ้ำภำพแจ้งให้ญำติโยมอยู่ร่วมรับประทำน อำหำรด้วยกัน 11. ทุกคนบนศำลำต่ำงร่วมกัน ในกำรท ำบุญทอดผ้ำป่ำถวำยสร้ำงอุโบสถใหม่ 12. ในวันสงกรำนต์ ชำวบ้ำนต่ำงพำกันไป พระที่วัด ซึ่งเป็นประเพณี ไทยที่มีมำแต่โบรำณ 29

30 แบบทดสอบหลังเรียน ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่องหมาย X ลงในค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. ค ำว่ำ “จดหมำย” ใช้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ว่ำอย่ำงไร ก. ท ำวัตร ข. อำพำธ ค. ประเคน ง. ลิขิต 2. ข้อใดต่อไปนี้ถูกต้อง ก. มหำ – ผู้แสดงตนเป็นผู้อุปกำระพระสงฆ์ ข. ทำยก ทำยิกำ – ชำวบ้ำนชำยหญิงที่นับถือพระพุทธศำสนำอย่ำงมั่นคง ค. อุปัชฌำย์ – พระเถระผู้เป็นประธำนในกำรบวช ง. อุบำสก อุบำสิกำ – ชำยและหญิงผู้ถวำยจตุปัจจัยแก่ภิกษุสำมเณร 3. ข้อใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง ก. กุฏิ – เรือนหรือตึกส ำหรับพระภิกษุสำมเณรอยู่อำศัย ข. วิหำร – บริเวณที่อยู่อำศัยของพระสงฆ์ประกอบด้วย กุฏิ หอฉัน ศำลำกำรเปรียญ ค. หอไตร – หอส ำหรับเก็บพระไตรปิฎก ง. เจดีย์ – สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ำยลอมฟำง มียอดแหลม บรรจุสิ่งที่นับถือ เช่น พระธำตุ 4. ข้อใดไม่ใช่อัฏฐบริขำรของพระภิกษุสงฆ์ ก. จีวร ข. กระบอกกรองน้ ำ ค. ปัจจัย ง. บำตร 5. “ของถวำยพระ” ตรงกับค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ในข้อใด ก. สังฆำฏิ ข. ตำลปัตร ค. ธรรมำสน์ ง. ไทยธรรม 6. สมณศักดิ์ของพระภิกษุสงฆ์ข้อใดเรียงล ำดับจำกชั้นสูงลงมำได้ถูกต้อง ก. พระรำชำคณะชั้นเทพ พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นรำช ข. พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นเทพ พระรำชำคณะชั้นรำช ค. พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นรำช พระรำชำคณะชั้นเทพ ง. พระรำชำคณะชั้นรำช พระรำชำคณะชั้นธรรม พระรำชำคณะชั้นเทพ

31 7. ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำงของบทสนทนำนี้ตำมล ำดับ พระสงฆ์ : วันนี้มำหำ มีธุระอะไรรึ นักเรียน : มำ ไป และฉันเพลเนื่องใน งำนท ำบุญขึ้นบ้ำนใหม่ครับ ก. อำตมำ ผม นมัสกำร พระคุณท่ำน สวดมนต์ ข. โยม กระผม นมัสกำร พระคุณเจ้ำ สวดมนต์ ค. อำตมำ กระผม นิมนต์ ท่ำน เจริญพระพุทธมนต์ ง. อำตมำภำพ กระผม นิมนต์ ท่ำน สวดพระอภิธรรม 8. ข้อใดใช้ค ำศัพท์เฉพำะส ำหรับพระภิกษุสงฆ์ได้ถูกต้อง ก. หลวงพ่อลีไปสรงน้ ำที่ท่ำวัด ข. หลวงพ่อลีไปอำบน้ ำที่ท่ำวัด ค. หลวงพ่อลีไปรดน้ ำที่ท่ำวัด ง. หลวงพ่อลีไปสรงรดน้ ำที่ท่ำวัด 9. “อำตมำสบำยดี ว่ำแต่ แม่เถิด ยังเป็นลมบ่อย ๆ อยู่รึเปล่ำ” ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำง ก. โยม ข. โยมมำรดำ ค. แม่ ง. คุณแม่ 10. “เจ้ำอำวำส อยู่ในกุฏิ” ค ำในข้อใดเหมำะสมที่จะเติมลงในช่องว่ำง ก. นอนหลับ ข. จ ำวัตร ค. จ ำวัด ง. นอนกลำงวัน

ชุดกำรเรียนเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ตอนที่ 3 ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป

วัตถุประสงค์ของชุดการเรียน เรือ่ง รปูแบบการเขยีนขึน้ต้นย่อ ความ 1. เพื่อใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้วิชำภำษำไทยเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ 2. เพื่อให้นักเรียนมีควำมรู้ควำมเข้ำใจเรื่อง ค ำรำชำศัพท์ ได้แก่ ควำมแตกต่ำงด้ำนกำรใช้ค ำนำม ค ำสรรพนำม และค ำกริยำให้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล 3. เพื่อให้นักเรียนสำมำรถใช้ค ำรำชำศัพท์ได้เหมำะสมกับฐำนันดรศักดิ์ของบุคคล ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับครู 1. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนและใช้ประกอบกำรจัดกำรเรียนรู้เรื่อง ค ำสุภำพ ส ำหรับบุคคลทั่วไป โดยให้นักเรียนท ำเฉพำะส่วนที่ระบุในแผนกำรจัดกำรเรียนรู้รำยชั่วโมงนั้น ๆ 2. ก่อนกำรใช้ชุดกำรเรียนให้นักเรียนท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป 3. จัดกำรเรียนรู้ตำมแผนกำรจัดกำรเรียนรู้ ซึ่งระบุกำรใช้ชุดกำรเรียนไว้ตำมขั้นตอน 4. อธิบำยวิธีกำรใช้ชุดกำรเรียนและแจ้งให้นักเรียนอ่ำนค ำชี้แจงในกำรใช้ชุดกำรเรียนเมื่อเริ่มใช้ในครั้งแรก 5. ท ำควำมเข้ำใจกับนักเรียนให้มีวินัยในตนเองและซื่อสัตย์ในกำรท ำชุดกำรเรียน 6. ตรวจให้คะแนนทุกครั้งหลังจำกนักเรียนท ำชุดกำรเรียนแต่ละชุด 7. หลังกำรใช้ชุดกำรเรียน ครูให้นักเรียนท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่องค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป ช

ค าชี้แจงการใช้ชุดการเรียนเรื่อง ค าราชาศัพท์ ค าชี้แจงส าหรับนักเรียน 1. ศึกษำจุดประสงค์กำรเรียนรู้ 2. ท ำแบบทดสอบก่อนเรียนเรื่อง ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป 3. ศึกษำและควำมเข้ำใจใบควำมรู้เรื่อง ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไปโดยละเอียด 4. ศึกษำรำยละเอียดและค ำชี้แจงของชุดกำรเรียนให้เข้ำใจก่อนท ำกิจกรรม โดยท ำชุดกำรเรียนเป็นรำยบุคคล และท ำทีละขั้นตอน ตำมที่ครูมอบหมำยในกำรเรียนแต่ละครั้ง 5. ท ำกิจกรรมในชุดกำรเรียนด้วยควำมมีวินัยต่อตนเองและซื่อสัตย์ เพื่อให้เกิดกำรพัฒนำทักษะกำรใช้ค ำสุภำพ ส ำหรับบุคคลทั่วไปอย่ำงแท้จริง 6. ท ำแบบทดสอบหลังเรียนเรื่อง ค ำสุภำพส ำหรับบุคคลทั่วไป หลังจำกเรียนจบและท ำกิจกรรมในชุดกำรเรียน ครบถ้วนแล้ว สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด สำระ / มำตรฐำนกำรเรียนรู้ / ตัวชี้วัด สำระกำรเรียนรู้ภำษำไทย สำระที่ 4 หลักกำรใช้ภำษำไทย มำตรฐำน ท 4.1 เข้ำใจธรรมชำติของภำษำและหลักภำษำไทย กำรเปลี่ยนแปลงของภำษำ และพลังของภำษำ ภูมิปัญญำทำงภำษำ และรักษำภำษำไทยไว้เป็นสมบัติของชำติ ตัวชี้วัด ท 4.1 ม.2/4 ใช้ค ำรำชำศัพท์ ซ

จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. เติมค ำสุภำพให้ตรงกับควำมหมำยของค ำสำมัญที่ก ำหนดได้อย่ำงถูกต้อง 2. ใช้ค ำสุภำพได้อย่ำงถูกต้องเหมำะสม ฌ

32 แบบทดสอบก่อนเรียน ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่องหมาย X ลงในค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. “ค ำสุภำพ” มีควำมหมำยตรงกับข้อใด ก. ค ำศัพท์ส ำหรับบุคคลทั่วไปที่ใช้ค ำได้ถูกต้องตำมกำลเทศะและบุคคล ข. ค ำศัพท์ส ำหรับพระมหำกษัตริย์ พระบรมวงศำนุวงศ์ และพระภิกษุสงฆ์ ค. กำรสื่อสำรที่รำบรื่นช่วยให้เกิดควำมเข้ำใจ ผ่ำนรูปแบบกำรเขียนเพื่อกำรสื่อสำรเท่ำนั้น ง. ค ำศัพท์เฉพำะกลุ่มบุคคล 2. ข้อใดไม่ใช่ลักษณะของค ำสุภำพ ก. ไม่เป็นค ำหยำบ ข. ไม่เป็นค ำผวนในเชิงบวก ค. ไม่เป็นค ำห้วนหรือค ำกระด้ำง ง. ไม่เป็นค ำสแลง 3. ค ำสุภำพในข้อใดต่างจำกพวก ก. โค ข. ศิลำ ค. ปลำใบไม้ ง. รำกดิน 4. “ในสวนหลังบ้ำนของธนัยนันท์มีทั้งดอกเหล็ก แตงโม ฟักเหลือง กล้วยกุ กล้วยกระ และผลอัมพรำ เขำมักเก็บผักและผลไม้เหล่ำนี้ไปท ำกับข้ำวและขนมไทย เพื่อใส่บำตรในตอนเช้ำ” ประโยคข้ำงต้นมีค ำสุภำพทั้งหมดกี่ค ำ ก. 2 ค ำ ข. 4 ค ำ ค. 6 ค ำ ง. 8 ค ำ 5. ค ำสำมัญของค ำว่ำ “ผักสำมหำว” คือข้อใด ก. ผักตบ ข. ผักบุ้ง ค. ผักกระเฉด ง. ฟักทอง 6. ค ำสำมัญของค ำว่ำ “ดอกถันวิฬำร์” คือข้อใด ก. ดอกซ่อนชู้ ข. ดอกนมแมว ค. ดอกยี่หุบ ง. ดอกมะลิ

33 7. ค ำสุภำพของค ำว่ำ “กล้วยไข่” คือข้อใด ก. กล้วยเปลือกบำง, กล้วยกระ ข. กล้วยกระ, กล้วยกุ ค. กล้วยเปลือกบำง, กล้วยสั้น ง. กล้วยสั้น, กล้วยกุ 8. ข้อใดใช้ค ำสุภำพไม่ถูกต้อง ก. ธนำภำไม่ชอบรับประทำนถั่วเพำะที่นิติพงษ์เก็บมำให้ ข. เปมิกำชอบรับประทำนขนมเส้นที่กัณยะภำพรท ำ ค. ธิชำกรชอบเก็บผักทอดยอดมำให้นัทธวัฒน์ประกอบอำหำร ง. ศศิวิมลไปเก็บแตงโมในสวนหลังบ้ำนของทรงพล 9. ข้อใดใช้ค ำสุภำพได้ถูกต้อง ก. ธนำภำชอบทำนขนมจีนน้ ำยำ ข. ธิชำกรชอบรับประทำนกล้วยบวชชี ค. เปมิกำเก็บฟักเหลืองไปขำยที่ตลำด ง. ศศิวิมลเก็บดอกมะลิมำลอยน้ ำไว้ดื่ม 10. ข้อใดใช้ค ำสุภำพได้ถูกต้อง ก. น้องชำยมีนิสัยเกเร ชอบรังแกสุนัข โดยกำรขว้ำงก้อนหินใส่บริเวณศีรษะของมัน ข. น้องชำยมีนิสัยเกเร ชอบรังแกน้องหมำ โดยกำรขว้ำงก้อนหินใส่ศีรษะของมัน ค. น้องชำยมีนิสัยเกเร ชอบรังแกสุนัข โดยกำรขว้ำงก้อนหินใส่หัวของมัน ง. น้องชำยมีนิสัยเกเร ชอบรังแกหมำ โดยกำรขว้ำงก้อนหินใส่บริเวณหัวของมัน

ใบความรู้ที่ 1 ค าสุภาพส าหรับบุคคลทั่วไป ค าศัพท์ส าหรับบุคคลทั่วไปหรือสุภาพชนเรียกว่า ค าสุภาพ ค าสุภาพ เป็นค ำที่ใช้สื่อสำรเพื่อให้เกิดควำมสุภำพถูกต้องตำมกำลเทศะและบุคคล ไม่ใช้ค ำหยำบ ค ำผวน และค ำคะนอง ค ำสุภำพจึงช่วยให้กำรสื่อสำรรำบรื่นและเกิดควำมเข้ำใจได้อย่ำงถูกต้องเหมำะสม ลักษณะของค าสุภาพ 1. ไม่เป็นค ำหยำบหรือค ำด่ำ 2. ไม่เป็นค ำผวนที่มีควำมหมำยหยำบคำย 3. ไม่เป็นค ำห้วนหรือค ำกระด้ำง 4. ไม่เป็นค ำอุทำนที่ไม่แสดงควำมเคำรพ 5. ไม่เป็นค ำสแลง หรือภำษำคึกคะนอง หรือภำษำวัยรุ่น แนวการใช้ค าสุภาพ 1. เปลี่ยนค ำพูดกลำง ๆ เป็นค ำสุภำพ เช่น ไม่รู้ เปลี่ยนเป็นไม่ทรำบ 2. ใช้ค ำว่ำ ครับ หรือ ค่ะ ลงท้ำยประโยค 3. เลี่ยงค ำพูดที่ผู้ฟังไม่สบำยใจ 34

ค าสุภาพหลีกเลี่ยงลักษณะดังต่อไปนี้ 1. หลีกเลี่ยงค าพูดเหยียดหยาม ค ำพูดเหยียดหยำมผู้อื่นให้ได้รับควำมอับอำย เช่น ค ำหยำบ ค ำด่ำ ค ำเสียดสี ค ำเหน็บแนมต ำหนิให้ผู้ฟังเจ็บใจ เป็นค ำที่ไม่สมควรพูด เพรำะไม่ใช่ค ำสุภำพ 2. หลีกเลี่ยงค าหยาบ ค าด่า ค ากระด้าง เป็นค ำที่ไม่สมควรพูด เช่น กำรเรียกผู้อื่นว่ำ อ้ำย อี กำรใช้ สรรพนำม มึง กู กำรด่ำว่ำเปรียบเปรยให้ผู้อื่นต่ ำเสมือนสัตว์ เช่น ควำย หมำ เหี้ย ฯลฯ ถ้ำจะกล่ำวถึงของเสีย ที่ขับถ่ำยออกจำกร่ำงกำย ก็ควรใช้ค ำอื่นแทน เช่น ปัสสำวะ อุจจำระ ผำยลม ถ้ำของเสียนั้นเป็นของสัตว์ ตำมต ำรำวจีวิภำคของพระยำอุปกิตศิลปะสำรแนะน ำให้ใช้ค ำว่ำ “มูล” เช่น มูลนก มูลหนู มูลค้ำงคำว มูลช้ำง ฯลฯ ส่วนค ำกระด้ำงนั้นเป็นค ำพูดที่ห้วน ไม่มีหำงเสียง และมีควำมหมำยไปในเชิงกดผู้อื่นให้ต่ ำลง เช่น ไล่ให้ออกไป ก็พูดว่ำ ไสหัวไป หรือแสดงควำมดูหมิ่นซ้ ำเติม เช่น สมน้ ำหน้ำ 3. หลีกเลี่ยงค าผวน ค ำผวน หรือค ำที่มีควำมหมำยสองแง่ ค ำที่ห้ำมผวนตำมต ำรำวจีวิภำค ของพระยำอุปกิตศิลปะสำร เช่น ที่ห้ำที่หก แปดตัว ฯลฯ แต่ถ้ำค ำผวนแล้วควำมหมำยไม่หยำบ จะถือว่ำเป็น ศิลปะกำรใช้ภำษำ เช่น นักร้อง (น้องรัก) พักรบ (พบรัก) ฯลฯ ค ำที่มีควำมหมำยสองแง่นั้น แง่หนึ่งมีควำมหมำยธรรมดำตรงตัว แต่อีกแง่หนึ่งอำจมีควำมหมำย ไปทำงเพศ จึงถือเป็นค ำไม่สุภำพ ไม่สมควรพูด 4. หลีกเลี่ยงค าสแลง ค ำสแลงหรือค ำคะนอง เป็นค ำที่มีใช้กันเฉพำะกลุ่ม เช่น วัยรุ่นนิยมพูด เป็นช่วงระยะเวลำหนึ่ง แล้วผ่ำนไปก็มีค ำใหม่ขึ้นมำอีก เช่น ค ำว่ำ แอ๊บแบ๊ว แซว ซ่ำส์ปิ๊ง แจ๋ว สุดสุด ฯลฯ ค ำเหล่ำนี้ส่วนมำกผู้ที่พูดมักจะมุ่งควำมสนุกสนำนมำกกว่ำอย่ำงอื่น เมื่อใดที่จ ำเป็นต้องใช้ภำษำให้ถูกต้อง ตำมมำตรฐำนของค ำสุภำพ ผู้ใช้ภำษำก็ย่อมมีดุลพินิจว่ำควรใช้ค ำอย่ำงไรจึงจะเหมำะสม 5. หลีกเลี่ยงภาษาปาก แม้ว่ำภำษำปำกจะไม่ใช่ค ำหยำบหรือค ำสแลง แต่อำจไม่เหมำะส ำหรับ กำรใช้เป็นภำษำทำงกำร จึงต้องเปลี่ยนให้สุภำพขึ้นตำมควำมเหมำะสม 35