เอกสารประกอบการสอน วิชาการบัญชีเบื้องต้น 1

27

1. ประเภทของธุรกิจ

1.1 ธุรกิจบริการ (Service Firm) เป็นธุรกจิ ทีใ่ ห้บริการในรูปของแรงงาน โดยผู้รับบรกิ ารจะ
ได้ความสะดวก ความพึงพอใจในการรับบริการ เช่น สานักงานบัญชี กิจการบริการขนส่ง ร้านซักรีด
อู่ซ่อมรถ ร้านเสริมสวย ร้านตัดเย็บเส้ือผ้า ร้านนวดแผนไทย เป็นต้น รายได้ของกิจกา คือ รายได้ค่าบริการ
สว่ นคา่ ใชจ้ ่าย คือ ตน้ ทนุ การใหบ้ ริการ และคา่ ใช้จา่ ยในการดาเนินงาน

1.2 ธุรกิจขายสินค้า (Merchandising Firm) เปน็ ธุรกิจท่ีซื้อสนิ ค้าสาเร็จรูปมาแล้วขายออกไป
โดยบวกราคาเพิม่ ขน้ึ เช่น ร้านค้าปลีก ร้านค้าสง่ หา้ งสรรพสินคา้ เป็นต้น รายไดข้ องกิจการ คอื ขายสินค้า
ส่วนค่าใช้จ่าย คือ ต้นทุนสินค้าที่ขาย (ซื้อสินค้า ค่าขนส่งเข้า ส่งคืนสินค้า และส่วนลดรับ) และ
ค่าใช้จ่ายในการดาเนนิ งาน

1.3 ธุรกิจผลติ สนิ ค้า (Manufacturing Firm) เปน็ ธุรกจิ ทีซ่ ื้อวตั ถดุ ิบแล้วนามาผ่านกระบวนการ
แปรรปู ให้เป็นสินค้าสาเร็จรปู เช่น โรงงานปลากระป๋อง โรงงานผลิตเสื้อผ้าสาเร็จรูป เป็นต้น รายได้
ของกิจการ คือ ขายสินค้า ส่วนค่าใช้จ่าย คือ ต้นทุนการผลิต (วัตถุดิบทางตรงใช้ไป ค่าแรงงาน
ทางตรง และค่าใช้จ่ายในการผลติ ) และคา่ ใชจ้ ่ายในการดาเนนิ งาน

2. รปู แบบของธรุ กิจ

รูปแบบของการประกอบธุรกิจหรือกิจการค้า แตกต่างกันตามลักษณะของการจัดต้ัง และ
การดาเนนิ งานซงึ่ สามารถแบง่ เป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ประเภทดงั น้ี

รูปแบบของธรุ กจิ

กิจการเจา้ ของคนเดยี ว ห้างหุ้นสว่ น บริษทั จากัด

หา้ งหุ้นส่วนสามัญ บริษัทเอกชน
จากดั
หา้ งหุน้ สว่ น
จากดั บรษิ ัทมหาชน
จากดั

ภาพท่ี 2-1 รปู แบบธรุ กิจ

2.1 กิจการเจ้าของคนเดียว (Proprietorship) เป็นกิจการขนาดเล็ก เงินลงทุนไม่มาก เช่น
ร้านขายอาหารตามส่ัง ร้านถ่ายเอกสาร ร้านเสริมสวย อู่ซ่อมรถ เป็นต้น โดยผู้เป็น
เจ้าของกจิ การตอ้ งรับผิดชอบในหนีส้ นิ ของกิจการโดยไม่จากัดจานวน

28

2.2 ห้างหุ้นส่วน (Partnership) เป็นกิจการท่ีมีบุคคลตั้งแต่ 2 คนข้ึนไป ซึ่งเรียกว่าหุ้นส่วน
ร่วมกนั ลงทุนในกิจการ โดยแบง่ ผลกาไรขาดทนุ ตามข้อตกลงที่ทากันไว้ ขนาดของกิจการ
จะใหญก่ วา่ กจิ การเจา้ ของคนเดยี ว หา้ งหนุ้ ส่วนแบ่งเปน็ 2 ประเภท
2.2.1 ห้างหุ้นส่วนสามัญ หุ้นส่วนทุกคนในห้างหุ้นส่วนประเภทน้ีจะต้องร่วม
รบั ผดิ ชอบในหน้สี ินทง้ั หมดของห้างหุ้นสว่ นโดยไม่จากัดจานวน
2.2.2 ห้างหุ้นส่วนจากัด หุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนประเภทน้ีจะแบ่งออกเป็น 2
ประเภท คือ หุ้นส่วนประเภทจากัดความรับผิดชอบในหนี้สินของ
ห้างหุ้นส่วนไม่เกินจานวนเงินที่ลงทุน และหุ้นส่วนประเภทไม่จากัด
ความรับผดิ ชอบ (ห้นุ ส่วนสามัญ) ในหน้สี นิ ของหา้ งหุน้ ส่วนไมจ่ ากดั จานวน

2.3 บริษทั จากัด (Corporation) การจัดตั้งธุรกิจในรูปแบบน้ีจะแบ่งทุนออกเป็นห้นุ มีมูลค่า
หุ้นละเท่า ๆ กัน แล้วนาออกจาหน่ายให้กับบุคคลท่ีสนใจจะลงทุนในบริษัท ซึ่งเรียก
บคุ คลดังกลา่ วว่าผู้ถอื หนุ้ (Stockholder) ผ้ถู ือหุ้นจะรับผดิ ชอบไม่เกินจานวนมูลคา่ หุน้ ท่ี
ลงทนุ ไปเทา่ นัน้
2.3.1 บริษัทเอกชนจากัด (Private Company Limited) เป็นบริษัทท่ีมีผู้ถือหุ้น
ไม่น้อยกว่า 3 คนขนึ้ ไป
2.3.2 บริษัทมหาชนจากัด (Public Company Limited) เป็นบริษัทท่ีมีผู้ถือหุ้น
ตัง้ แต่ 15 คนขน้ึ ไป

ในการศึกษาบัญชีเบื้องตน้ 1 จะเริ่มด้วยการบัญชีกิจการเจ้าของคนเดียว ประเภทธรุ กจิ บรกิ าร
(Service Firm) เท่าน้ัน ซ่ึงสามารถทาความเข้าใจได้ง่ายกว่าธุรกจิ อื่น

3. เอกสารหลกั ฐานประกอบการบนั ทึกบญั ชี

3.1 ความหมายเอกสารหลกั ฐานประกอบการบันทกึ บญั ชี คอื บันทึก หนังสอื ใบสาคญั รับ
ใบสาคัญจ่าย ใบเสร็จรับเงิน ที่ใช้เป็นหลักฐานประกอบการบันทึกบัญชี ประกอบด้วยเอกสารตาม
พระราชบญั ญัตกิ ารบญั ชี พ.ศ. 2543 หมวด 3 (ผ้ทู าบญั ชี) มาตรา 20

ผู้จัดทาบัญชีต้องจัดทาบัญชี เพื่อให้มีการแสดงผลการดาเนินงาน ฐานะทางการเงิน หรือ
การเปลี่ยนแปลงฐานะการเงนิ ของผมู้ ีหน้าท่ีจัดทาบัญชที ี่เป็นอยู่ตามความเปน็ จริง และตามมาตรฐาน
การบัญชี โดยมีเอกสารที่ต้องใช้ประกอบการลงบัญชีให้ถูกต้องครบถ้วน เช่น ใบเสร็จรับเงิน
ใบกากับภาษี ใบแจง้ หน้ี ใบสาคญั รับ ใบสาคญั จ่าย เป็นต้น

3.2 ประเภทของเอกสารทตี่ ้องใชป้ ระกอบการลงบัญชี
เอกสารทต่ี ้องใชป้ ระกอบการลงบัญชี แบง่ ออกเป็น 2 ประเภท คือ
3.2.1 เอกสารท่ีกจิ การจดั ทาขน้ึ (Internal Documents) จาแนกได้ 2 ชนดิ คือ

29

3.2.1.1 เอกสารที่กิจการจัดทาขึ้น เพ่ือใช้ภายในกิจการ เช่น ใบสาคัญรับ
ใบสาคัญจ่าย ใบเบกิ สินคา้ เปน็ ต้น

3.2.1.2 เอกสารที่กจิ การจัดทาข้ึน เพ่ือมอบให้กับบุคคลหรอื กิจการภายนอก
เช่น ใบเสรจ็ รบั เงิน ใบกากบั ภาษี ใบส่งั ซ้ือ ใบสง่ ของ ใบแจ้งหน้ี เป็นตน้

3.2.2 เอกสารจากกจิ การภายนอก (External Documents) เปน็ เอกสารที่กจิ การ
ไดร้ บั จากบคุ คลภายนอกหรือกิจการอน่ื ๆ เชน่ ใบเสร็จรับเงิน ใบกากับภาษี
เปน็ ต้น

ภาพที่ 2.2 ตัวอย่าง
ภาพที่ 2-2 ตวั อย่างเอกสารประกอบการบนั ทึกบัญชี
3.3 สถานท่ีและระยะเวลาในการเก็บรกั ษาเอกสารประกอบการบนั ทกึ บญั ชี
พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 13 ผู้มีหน้าท่ีจัดทาบัญชีจะต้องเก็บรักษา
บัญชี และเอกสารที่ต้องใช้ประกอบการบันทึกบัญชี ณ สถานที่ทาการ หรือสถานที่ทาการผลิต หรือ
เก็บสินค้าเป็นประจา หรือสถานท่ีทางานเป็นประจา เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากสารวัตรใหญ่บัญชี
หรือสารวัตรบัญชีให้เก็บรักษาบัญชีและเอกสารท่ีต้องใช้ประกอบการบันทึกบัญชี ณ สถานที่อ่ืนได้
ซึง่ ต้องเกบ็ เอกสาร หลกั ฐาน และรายงานเป็นเวลาไม่น้อยกว่าห้าปนี บั แต่วันปดิ บญั ชี
เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบบัญชีของกิจการประเภทใดประเภทหนึ่ง ให้อธิบดีโดย
ความเห็นชอบของรัฐมนตรีมีอานาจกาหนดให้ผ้มู ีหน้าทจี่ ัดทาบัญชีเก็บรักษาบัญชี และเอกสารทตี่ ้อง
ใช้ประกอบการบนั ทึกบัญชีไวเ้ กนิ ห้าปแี ต่ไม่เกนิ เจด็ ปีได้

30

4. สินทรัพย์ หน้สี นิ และสว่ นของเจา้ ของ

4.1 สินทรัพย์ (Assets) หมายถึง ทรัพยากรท่ีกจิ การเปน็ เจ้าของและคาดวา่ จะเป็นประโยชน์
ต่อการดาเนนิ งานในอนาคต สนิ ทรพั ยแ์ บ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ

4.1.1 สินทรัพย์หมุนเวียน (Current Assets) คือ สินทรัพย์ท่ีสามารถเปล่ียนเป็นเงินสด
หรือขายได้ง่าย หรืออายุการใช้งานภายในระยะเวลา 1 ปี เช่น เงนิ สด เงินฝากธนาคาร ลูกหนกี้ ารค้า
วัสดสุ านกั งาน วัสดสุ น้ิ เปลือง คา่ ใช้จา่ ยจา่ ยล่วงหน้า รายไดค้ า้ งรบั เป็นต้น

4.1.2 สนิ ทรัพย์ไม่หมุนเวียนหรือสนิ ทรัพย์ถาวร (Non-Current Assets) คือ สินทรพั ย์ท่ี
คาดว่าเปล่ียนเป็นเงนิ สดหรอื จาหน่ายไดย้ าก หรืออายุการใช้งานมากกวา่ เวลา 1 ปี เช่น อุปกรณ์สานักงาน
อปุ กรณซ์ อ่ มรถ เครือ่ งตกแตง่ เครอื่ งจกั ร รถยนต์ อาคาร ท่ดี ิน เปน็ ต้น

4.2 หนีส้ ิน (Liabilities) หมายถงึ ภาระผูกพนั ที่กิจการมีต่อบุคคลภายนอก และจะตอ้ งชดใช้
ดว้ ยสินทรพั ย์ เชน่ เงินสด หรือดว้ ยการก่อใหเ้ กิดหนี้สนิ ชนิดใหม่ของกจิ การในอนาคต หนี้สินแบ่งออก
เปน็ 2 ประเภท คอื

4.2.1 หน้ีสินหมุนเวียน (Current Liabilities) คือ หน้ีสินที่มีระยะเวลาการชาระหน้ีคืน
ภายใน 1 ปี หรือภายในรอบระยะเวลาการดาเนินงานตามปกติของกิจการ เช่น เจ้าหนี้การค้า ตั๋วเงินจ่าย
เงินเบกิ เกนิ บัญชี เงินกูย้ มื ระยะสน้ั คา่ ใช้จา่ ยคา้ งจา่ ย รายได้รบั ล่วงหน้า เป็นต้น

4.2.2 หนีส้ ินไม่หมนุ เวียนหรือหนสี้ นิ ระยะยาว (Non-Current Liabilities) คือ หนีส้ ินท่ีมี
ระยะเวลาการชาระหน้ีคืนเกินกว่า 1 ปี หรือเกินกว่ารอบระยะเวลาการดาเนินงานตามปกติของ
กจิ การ เชน่ เงนิ กูย้ ืมระยะยาว เงนิ กโู้ ดยมีจานอง หุน้ กู้ เปน็ ต้น

4.3 ส่วนของเจ้าของ (Owner’s Equity) หมายถึง ความเป็นเจ้าของในสินทรัพย์ที่แท้จริง
ปราศจากหนี้สิน (สินทรัพย์สุทธิ) หรืออาจกล่าวได้ว่า ส่วนของเจ้าของจะเท่ากับสินทรัพย์หักด้วย
หนส้ี นิ ในการวิเคราะหส์ ่วนของเจ้าของ สามารถแบ่งเป็น

4.3.1 บญั ชีถาวร (Permanent Accounts) ไดแ้ ก่ ทนุ -เจ้าของกิจการ
4.3.2 บัญชีชั่วคราว (Temporary Accounts) ได้แก่ บัญชีรายได้ทาให้ส่วนของเจ้าของ
เพ่ิมข้นึ สว่ นบญั ชีคา่ ใช้จ่ายและถอนใชส้ ว่ นตวั ทาใหส้ ่วนของเจ้าของลดลง

รายได้ (Income or Revenues) หมายถึง จานวนเงินหรือสินทรัพย์อื่นที่กิจการ
คดิ ค่าบรกิ ารจากลูกค้า การที่กิจการมีรายไดย้ ่อมจะทาให้สินทรัพย์ เชน่ เงินสด หรือเงินฝากธนาคาร
หรอื ลกู หน้ขี องกจิ การเพิ่มข้ึน หรอื หนีส้ นิ ลดลง ส่งผลให้สว่ นของเจา้ ของเพิ่มข้ึน

ค่าใช้จ่าย (Expenses) หมายถึง ต้นทุนของการได้รับบริการอย่างใดอย่างหนึ่ง
ตามปกติแล้วค่าใช้จ่ายจะทาให้สินทรัพย์ เช่น เงินสด หรือเงินฝากธนาคารของกิจการลดลง หรือ
หน้สี ินเพิม่ ข้นึ ส่งผลให้สว่ นของเจา้ ของลดลง

31

ถอนใช้ส่วนตัว (Drawing Account) หมายถึง จานวนเงินหรือสินทรัพย์อ่ืนที่
เจ้าของกจิ การถอน หรอื นาออกจากทุนของกจิ การไปใชโ้ ดยไม่เก่ียวข้องกับการดาเนินงานของกิจการ
สง่ ผลใหส้ ่วนของเจ้าของลดลง

5. สมการบัญชี

สมการบัญชี (Accounting Equation) หมายถึง ความสมั พนั ธ์กันระหว่างสนิ ทรัพย์ (Assets)
หน้ีสิน (Liabilities) และส่วนของเจ้าของ (Owner’s Equity) ซึ่งมีลักษณะสมดุลกัน ตามหลักการ
จัดหาเงินทุนและการใช้เงินทุน กล่าวคือ ยอดรวมของสินทรัพย์จะตอ้ งเท่ากับยอดรวมของหนี้สินและ
ส่วนของเจา้ ของ สามารถเขียนในรูปสมการได้ดงั นี้

สนิ ทรัพย์ = หน้สี นิ + สว่ นของเจ้าของ (กรณีมีหน้สี นิ )
สินทรัพย์ = ส่วนของเจ้าของ (กรณีไมม่ หี นี้สิน)

ภาพท่ี 2.3 สมการบญั ชี

32

ตัวอย่างที่ 2.1 กิจการแหง่ หน่งึ มสี นิ ทรัพย์ 10 บาท หนส้ี นิ 2 บาท สว่ นของเจา้ ของ 8 บาท
สามารถแสดงเปน็ สมการบัญชีได้ ดังน้ี

สนิ ทรัพย์ (A) = หนี้สนิ (L) + สว่ นของเจ้าของ (OE)

10 = 2 + 8

หน้ีสิน (L) = สนิ ทรัพย์ (A) - สว่ นของเจา้ ของ (OE)

สว่ นของเจ้าข2อง (OE) = สินท10รัพย์ (A) - หนสี้ นิ 8(L)

=-

8 = 10 - 2

ตวั อย่างที่ 2.2 กิจการแหง่ หนึง่ มีสนิ ทรพั ย์ 10 บาท สว่ นของเจ้าของ 10 บาท (ไมม่ ีหนส้ี ิน)
แสดงเปน็ สมการบญั ชีได้ ดังนี้

สนิ ทรัพย์ (A) = สว่ นของเจา้ ของ (OE)
10 = 10

ตัวอยา่ งท่ี 2.3 กจิ การแหง่ หน่งึ มีเงนิ สด 20,000 บาท เงนิ ฝากธนาคาร 10,000 บาท วัสดุสานกั งาน

5,000 บาท อุปกรณ์สานกั งาน 40,000 บาท เจ้าหนก้ี ารค้า 15,000 บาท จงคานวณหา

ส่วนของเจ้าของ

สินทรพั ย์ (A) = หนี้สนิ (L) + สว่ นของเจ้าของ (OE)

20,000 + 10,000 + 5,000 + 40,000 = 15,000 + สว่ นของเจา้ ของ (OE)

75,000 = 15,000 + สว่ นของเจา้ ของ (OE)

ส่วนของเจา้ ของ (OE) = 75,000 - 15,000

ส่วนของเจ้าของ (OE) = 60,000 บาท

6. การวเิ คราะหร์ ายการค้า

การวิเคราะห์รายการค้า (Business Transactions Analysis) หมายถึง เหตุการณ์ทาง
เศรษฐกิจที่เกิดข้ึน ส่งผลทาให้เกิดการเปล่ียนแปลง (เพิ่มขึ้นหรือลดลง) สินทรัพย์ หน้ีสิน และ
ส่วนของเจ้าของ เช่น เจ้าของนาเงินสดมาลงทุนในกิจการถือเป็นรายการค้า เพราะทาให้สินทรัพย์
คือเงินสดเพิ่มข้ึนและส่วนของเจ้าของคือทุนเพ่ิมด้วย หรือเจ้าของกิจการซ้ืออุปกรณ์สานักงานเป็น

33

เงินเช่ือย่อมทาให้สินทรัพย์คืออุปกรณ์สานักงานเพิ่มและหนี้สินคือเจ้าหนี้ การค้าเพิ่มขึ้นด้วย
ซึง่ การเปล่ียนแปลงดงั กล่าวต้องเปน็ ไปตามหลักสมการบัญชี คือ

สินทรพั ย์ = หนส้ี นิ + ส่วนของเจา้ ของ เสมอ

ข้อมูลท่ไี ม่ใช่รายการค้า (Non-Business Transactions) เช่น การจัดตูโ้ ชว์ การสอบถามราคาสินค้า
การตอ้ นรับลกู ค้า เปน็ ต้น

ตวั อย่าง รายการค้าท่กี อ่ ให้เกดิ การเปล่ียนแปลงในทางเพิ่มขนึ้ หรือลดลงของสินทรัพย์ หนี้สนิ
และส่วนของเจ้าของ ซงึ่ รายการค้าต่าง ๆ ทีเ่ กดิ ขน้ึ ภายในกิจการ สรุปสาเหตุของ
การเปลยี่ นแปลงได้ ดงั ภาพที่ 2.4

- เมอ่ื ได้รบั เงินสดหรอื สินทรพั ย์อ่ืนจากการลงทุน

- เมอ่ื ได้รับเงนิ สดหรือสินทรพั ย์อื่นจากการให้บริการ
เพม่ิ - เม่อื ซือ้ สินทรัพย์มาใช้ในกจิ การ

- เม่ือมกี ารรับชาระหนี้

สินทรัพย์ - เมอ่ื ได้รบั เงินหรือสินทรพั ย์จากสาเหตุอืน่

- การจา่ ยเงนิ สดในกรณตี า่ ง ๆ
ลด - มีการใช้ไปหรือขายสินทรัพย์ตา่ ง ๆ

- การลดหนใ้ี หแ้ กล่ ูกหน้ที ไ่ี ด้รับชาระหนี้

- เมอ่ื มกี ารซ้อื สินค้าเป็นเงนิ เชือ่
เพม่ิ - กูเ้ งนิ จากสถาบนั การเงิน

หนสี้ นิ - ภาระผูกพนั ทกี่ ิจการจะตอ้ งจ่าย แต่ยงั ไม่ได้จา่ ย

ลด - เม่ือจา่ ยชาระหนใ้ี หเ้ จ้าหนี้
- การชาระหนี้เงนิ กู้

สว่ นของเจ้าของ เพิ่ม - เม่ือมีการลงทุนดว้ ยเงนิ สดหรือสินทรพั ย์อ่ืน
ลด - การได้รับรายได้

- เมื่อเจ้าของกิจการถอนใช้สว่ นตวั
- การจา่ ยค่าใช้จา่ ย

34

ภาพท่ี 2-4 แสดงสาเหตุของการเปลีย่ นแปลงในสินทรัพย์ หนส้ี นิ และสว่ นของเจ้าของ

จากสาเหตุของการเปล่ียนแปลง ท่ีสง่ ผลกระทบต่อการเปล่ียนแปลงในสินทรัพย์ หนี้สิน และ
ส่วนของเจา้ ของ สามารถวิเคราะห์รายการค้าตามหลักสมการบัญชี สินทรัพย์ = หน้ีสนิ + สว่ นของเจ้าของ
ได้ดงั ภาพที่ 2-5

รายการคา้ สนิ ทรัพย์ หนส้ี ิน สว่ นของเจ้าของ
1. เจ้าของกจิ การนาสินทรพั ย์มาลงทุน เพ่ิม ไม่เปลี่ยน เพ่ิม
2. รับเงนิ สดเป็นคา่ บริการจากลูกค้า เพิ่ม ไม่เปลี่ยน เพมิ่
3. ใหบ้ รกิ ารแกล่ ูกค้า แตย่ งั ไมไ่ ดร้ ับเงิน เพิ่ม ไมเ่ ปลย่ี น เพม่ิ
4. จ่ายค่าใช้จา่ ยต่าง ๆ ลด ไม่เปล่ียน ลด
5. เจา้ ของกจิ การถอนเงินไปใช้สว่ นตัว ลด ไม่เปลี่ยน ลด
6. ซื้อสนิ ทรัพย์เป็นเงนิ เชือ่ เพม่ิ
7. กเู้ งินจากสถาบนั การเงนิ เพม่ิ เพมิ่ ไม่เปลย่ี น
8. จ่ายชาระหนีใ้ ห้เจ้าหน้ีท่ีซ้อื ทรพั ยส์ นิ ลด เพมิ่ ไม่เปลยี่ น
9. จ่ายชาระหน้ีเงนิ กู้ ลด ลด ไม่เปลี่ยน
10. ซื้อสนิ ทรพั ย์เป็นเงินสด เพ่ิม ลด ลด ไม่เปลี่ยน
11. รบั ชาระหน้จี ากลกู หนี้ เพิ่ม ลด ไมเ่ ปลย่ี น ไม่เปล่ียน
12. นาเงนิ สดไปฝากธนาคาร เพม่ิ ลด ไม่เปลีย่ น ไม่เปลย่ี น
13. ถอนเงินจากธนาคารมาใชใ้ นรา้ น เพิ่ม ลด ไมเ่ ปลย่ี น ไม่เปลย่ี น
14. ขายสินทรพั ยไ์ ดร้ ับเงนิ สด เพม่ิ ลด ไม่เปลย่ี น ไมเ่ ปลย่ี น
15. รบั ใบแจง้ หนีค้ า่ ใช้จ่าย (ยงั ไมจ่ ่าย) ไมเ่ ปลยี่ น ไมเ่ ปลี่ยน
ไมเ่ ปลย่ี น เพิ่ม
ลด

ภาพท่ี 2-5 วเิ คราะหร์ ายการค้าตามหลกั สมการบัญชี (สนิ ทรัพย์ = หนสี้ นิ + ส่วนของเจ้าของ)

35

ตวั อย่างที่ 2.4 รายการต่อไปนเ้ี ปน็ รายการค้าทเ่ี กดิ ข้นึ ของรา้ นเสริมสวยญาญา่
รายการท่ี 1 นางสาวญาญา่ นาเงนิ สดมาลงทนุ 100,000 บาท

รายการน้ีทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดเพ่ิมข้ึน 100,000 บาท และไม่มีผลเกิดขึ้นต่อ
หน้ีสินเพราะกิจการไม่มีภาระผูกพันต่อผู้ใดภายนอกกิจการ สินทรัพย์ท้ังหมดเป็นสิทธิของเจ้าของ
เพียงฝ่ายเดยี ว สว่ นของเจา้ ของ คือ ทุน – ญาญา่ จงึ เกดิ ขึน้ 100,000 บาท

ผลกระทบท่เี กดิ ขน้ึ แสดงในรปู สมการบัญชี ได้ดังน้ี

ยกมา สินทรัพย์ หนสี้ ิน + ส่วนของเจา้ ของ
เงนิ สด = ทุน – ญาญา่ (ลงทุน)

(1) + 100,000 + 100,000

36

รายการท่ี 2 ซ้ืออปุ กรณเ์ สริมสวย เชน่ เคร่อื งอบไอนา้ เตียงสระผม เปน็ ต้น เป็นเงินเชือ่ 40,000 บาท
รายการน้ีทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ อุปกรณ์เสริมสวยเพ่ิมข้ึน 40,000 บาท ขณะเดียวกัน

กิจการก็มีหนี้สิน คือ เจา้ หนท้ี ี่กิจการมีภาระผูกพันตอ้ งชดใช้ในอนาคตจานวน 40,000 บาท รายการนี้
ไมไ่ ด้ทาใหเ้ กดิ การเปลี่ยนแปลงในส่วนของเจา้ ของแต่อยา่ งใด

ผลกระทบท่ีเกดิ ขน้ึ แสดงในรปู สมการบญั ชี ได้ดังน้ี

สนิ ทรัพย์ หนีส้ ิน + ส่วนของเจ้าของ
ทุน – ญาญ่า
เงินสด อปุ กรณเ์ สรมิ สวย เจา้ หน้ี 100,000

ยกมา 100,000 = 100,000

(2) + 40,000 + 40,000

รวม 100,000 40,000 40,000

รายการท่ี 3 จ่ายค่าเช่าร้านเป็นเงนิ สด 5,000 บาท
รายการนี้ทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดของกิจการลดลง 5,000 บาท ค่าเช่าร้านเป็นค่าใช้จ่าย

ค่าใชจ้ า่ ยทีเ่ กดิ ข้ึนทาใหส้ ว่ นของเจา้ ของ คอื ทนุ – ญาญา่ ลดลง 5,000 บาท
ผลกระทบท่ีเกิดขึน้ แสดงในรปู สมการบัญชี ไดด้ ังน้ี

สนิ ทรัพย์ หนีส้ นิ + ส่วนของเจา้ ของ

เงินสด อุปกรณเ์ สรมิ สวย เจ้าหนี้ ทนุ – ญาญ่า

ยกมา 100,000 40,000 = 40,000 100,000

(3) - 5,000 - 5,000 (ค่าเชา่ ร้าน)

รวม 95,000 40,000 40,000 95,000

รายการที่ 4 รับเงนิ สดเป็นรายไดค้ า่ บรกิ าร 10,000 บาท
รายการนท้ี าให้กจิ การมีสนิ ทรพั ย์ คือ เงินสดของกิจการเพิ่มขนึ้ 10,000 บาท และรายได้จาก

การให้บริการเพิ่มข้ึน 10,000 บาท รายได้ท่ีเกิดข้ึนทาให้ส่วนของเจ้าของ คือ ทุน – ญาญ่า เพิ่มข้ึน
10,000 บาท

ผลกระทบที่เกิดขึ้นแสดงในรปู สมการบัญชี ไดด้ งั นี้

สินทรพั ย์ หนส้ี ิน + สว่ นของเจ้าของ

เงินสด อปุ กรณเ์ สรมิ สวย เจ้าหน้ี ทนุ – ญาญ่า

ยกมา 95,000 40,000 = 40,000 95,000

(4) + 10,000 + 10,000 (รายได้)

รวม 105,000 40,000 37
40,000 105,000

รายการที่ 5 จ่ายเงนิ สดชาระหนี้เจ้าหน้ี 30,000 บาท
รายการนี้ทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดของกิจการลดลง 30,000 บาท และหน้ีสินคือ

เจา้ หน้ีของกจิ การลดลง 30,000 บาท
ผลกระทบที่เกิดข้ึนแสดงในรปู สมการบัญชี ได้ดังน้ี

สนิ ทรัพย์ หนส้ี นิ + ส่วนของเจา้ ของ

เงินสด อปุ กรณเ์ สริมสวย เจ้าหนี้ ทุน – ญาญ่า

ยกมา 105,000 40,000 = 40,000 105,000

(5) - 30,000 - 30,000

รวม 75,000 40,000 10,000 105,000

รายการที่ 6 สง่ บลิ เก็บเงนิ คา่ บรกิ ารจากลูกคา้ 15,000 บาท ยงั ไมไ่ ดร้ ับเงนิ
รายการนก้ี จิ การได้ให้บริการแก่ลูกค้าเรยี บรอ้ ยแล้ว แสดงว่ากิจการมีรายได้จากการใหบ้ รกิ าร

เกิดข้ึนแล้ว แต่เนื่องจากกิจการยังไม่ได้รับเงินจากลูกค้า จึงทาให้กิจการต้องบันทึกสินทรัพย์เพ่ิมขึ้น
คือ ลูกหน้ีเพิ่มข้ึน 15,000 บาท และรายได้ท่ีเกิดข้ึนทาให้ส่วนของเจ้าของ คือ ทุน – ญาญ่า เพิ่มขึ้น
15,000 บาท

ผลกระทบท่เี กิดขึ้นแสดงในรปู สมการบัญชี ได้ดังน้ี

สนิ ทรัพย์ หนี้สิน + สว่ นของเจ้าของ
เจ้าหน้ี ทุน – ญาญา่
เงินสด ลูกหน้ี อุปกรณเ์ สรมิ สวย 10,000 105,000

ยกมา 75,000 40,000 = 10,000 + 15,000 (รายได)้
120,000
(6) + 15,000

รวม 75,000 15,000 40,000

รายการที่ 7 จ่ายค่าโฆษณา 2,000 บาท
รายการนี้ทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดของกิจการลดลง 2,000 บาท ค่าโฆษณาเป็น

คา่ ใช้จา่ ยท่เี กิดขึน้ ทาให้สว่ นของเจ้าของ คอื ทุน – ญาญา่ ลดลง 2,000 บาท

38

ผลกระทบทเ่ี กิดขนึ้ แสดงในรูปสมการบัญชี ได้ดังนี้

เงินสด สินทรพั ย์ หน้สี นิ + สว่ นของเจา้ ของ
ยกมา 75,000 ลกู หนี้ อุปกรณ์เสริมสวย เจ้าหน้ี ทุน – ญาญ่า
(7) - 2,000 15,000 40,000 = 10,000 120,000
รวม 73,000
15,000 40,000 10,000 - 2,000 (คา่ โฆษณา)
118,000

รายการที่ 8 รับชาระหนีจ้ ากลกู หน้ี 5,000 บาท
รายการน้ีทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดเพิ่มขึ้น 5,000 บาท และสินทรัพย์ คือ ลูกหน้ีลดลง

5,000 บาท รายการน้ีไม่มีผลกระทบถึงรายได้จากการให้บริการ เพราะรายได้ท้ังหมดเกิดขึ้นแล้วใน
รายการที่ 6

ผลกระทบท่เี กิดขึ้นแสดงในรูปสมการบญั ชี ไดด้ งั น้ี

เงนิ สด สนิ ทรัพย์ หนี้สิน + สว่ นของเจา้ ของ
ยกมา 73,000 ลกู หน้ี อุปกรณ์เสรมิ สวย เจา้ หน้ี ทนุ – ญาญ่า
(8) + 5,000 15,000 40,000 = 10,000 118,000
รวม 78,000 - 5,000
10,000 40,000 10,000 118,000

รายการที่ 9 นางสาวญาญ่าถอนเงินสดไปใช้สว่ นตัว 8,000 บาท
รายการนี้ทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงนิ สดลดลง 8,000 บาท ขณะเดียวกันถอนใช้ส่วนตัว

เป็นการคนื ทุนสว่ นหนงึ่ ให้เจ้าของกจิ การจึงทาให้ส่วนของเจา้ ของคือ ทนุ – ญาญ่า ลดลง 8,000 บาท
ผลกระทบทเ่ี กิดข้นึ แสดงในรปู สมการบญั ชี ได้ดังนี้

สนิ ทรัพย์ หนสี้ ิน + ส่วนของเจา้ ของ
ลูกหน้ี อปุ กรณ์เสริมสวย
เงนิ สด 10,000 40,000 เจ้าหน้ี ทนุ – ญาญ่า
ยกมา 78,000
(9) - 8,000 = 10,000 118,000

- 8,000 (ถอนใชส้ ว่ นตวั )

39

รวม 70,000 10,000 40,000 10,000 110,000

รายการท่ี 10 จ่ายเงนิ เดอื นพนกั งาน 10,000 บาท
รายการน้ีทาให้กิจการมีสินทรัพย์ คือ เงินสดของกิจการลดลง 10,000 บาท เงินเดือนเป็นค่าใช้จ่าย

คา่ ใช้จา่ ยทเ่ี กิดขนึ้ ทาให้ส่วนของเจ้าของ คอื ทนุ – ญาญ่า ลดลง 10,000 บาท
ผลกระทบทเ่ี กดิ ขน้ึ แสดงในรูปสมการบัญชี ได้ดงั นี้

เงินสด สนิ ทรัพย์ = หนีส้ ิน + ส่วนของเจา้ ของ
ยกมา 70,000 ลกู หน้ี อุปกรณ์เสรมิ สวย เจ้าหน้ี ทุน – ญาญ่า
(10) - 10,000 10,000 40,000 10,000 110,000
รวม 60,000
10,000 40,000 10,000 - 10,000 (เงินเดอื น)
100,000

จากการวเิ คราะห์รายการค้าทั้ง 10 รายการ ทาให้เห็นว่า เมื่อมีรายการค้าเกิดข้ึนย่อมส่งผล
กระทบต่อการเปล่ียนแปลงของสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ แต่สมการบัญชียังคงแสดง
สนิ ทรัพย์ = หน้ีสิน + สว่ นของเจา้ ของ เสมอ เพื่อให้เหน็ ภาพการเปลี่ยนแปลงข้างตน้ ชัดเจนจะแสดง
การวิเคราะห์รายการค้าท้ังหมดรวมกัน ดงั ตวั อย่างท่ี 2.5 และตัวอย่างท่ี 2.6

40

ตัวอยา่ งท่ี 2.5 นายณเดชเปิดกจิ การร้านถา่ ยเอกสารและเข้าเล่มมรี ายการคา้ เกิดขนึ้ ดงั นี้

รายการคา้ สนิ ทรัพย์ (A) หนสี้ ิน (L) สว่ นของเจ้าของ (OE)
เพิ่ม  ลด เพม่ิ  ลด
1. นายณเดชนาเงินสด เพ่ิม  ลด
มาลงทนุ 50,000 บาท เจา้ หนี้ ทุน-ณเดช
2. ซื้ออุปกรณเ์ ปน็ เงินสด 30,000 50,000
เงินเช่ือ 30,000 บาท 50,000
เงินกู้
3. ซื้อวสั ดุสานกั งานเป็น อปุ กรณ์ เงินสด 50,000
เงินสด 5,500 บาท สานักงาน 5,500
30,000
4. ใหบ้ รกิ ารถา่ ยเอกสาร
และเข้าเลม่ 4,000 บาท วัสดุ
สานักงาน
5. จ่ายค่าเชา่ ร้าน 5,000 5,500
บาท
6. นาเงนิ สดฝากธนาคาร เงินสด รายได้
20,000 บาท 4,000 ค่าบรกิ าร
4,000
7. ก้เู งนิ จากธนาคาร
50,000 บาท เงินสด ค่าเชา่ รา้ น
8. จา่ ยชาระหนใ้ี หเ้ จา้ หน้ี 5,000 5,000
ในข้อที่ 2 คร่ึงหนึ่ง
9. ใหบ้ ริการถ่ายเอกสาร เงนิ ฝาก เงินสด
ลกู คา้ 2,000 บาท ธนาคาร 20,000
ยงั ไม่ไดร้ ับเงนิ 20,000
10. จ่ายค่าแรงงาน
9,000 บาท ด้วยเช็ค เงนิ สด
50,000
รวม
เงินสด เจา้ หน้ี
ยอดรวมสุทธิ 15,000 15,000

ลกู หน้ี รายได้
2,000 คา่ บริการ
2,000

เงินฝาก คา่ แรงงาน
ธนาคาร 9,000
9,000

161,500 54,500 80,000 15,000 56,000 14,000

---

107,000 = 65,000 + 42,000

41

ตัวอย่างท่ี 2.6 นายไก่เปดิ กิจการซักรีดเสือ้ ผ้ามีรายการค้าเกิดข้นึ ดงั น้ี

รายการค้า สินทรัพย์ (A) หนี้สิน (L) สว่ นของเจา้ ของ (OE)
เพ่มิ  ลด เพิม่  ลด เพ่มิ  ลด
1. นายไกน่ าเงนิ สด
9,000 บาท วัสดุซกั รีด เงินสด ทุน-นายไก่
1,000 บาท มาลงทนุ 9,000 10,000
วัสดุซักรดี
2. ซ้ืออปุ กรณเ์ ป็นเงนิ สด 1,000 รายได้
3,000 บาท คา่ บริการ
3. ซักรดี เสอ้ื ผา้ ใหล้ กู คา้ อุปกรณ์ เงินสด 2,500
ไดร้ ับเงิน 2,500 บาท 3,000 3,000
รายได้
เงนิ สด คา่ บริการ
2,500 2,000

4. นาเงนิ สดไป เงินฝาก เงินสด ค่าโฆษณา
ฝากธนาคาร 5,000 บาท ธนาคาร 5,000 800
5,000
คา่ เช่าร้าน
5. บริการซกั รีดใหล้ กู คา้ ลูกหน้ี 4,000
ยังไมไ่ ดร้ บั เงนิ 2,000 บาท การค้า

2,000

6. ซอื้ เคร่ืองตกแต่งเปน็ เคร่ือง เจา้ หนี้
เงินเช่อื 1,500 บาท ตกแต่ง การคา้
1,500 1,500

7. รบั ชาระหนจี้ ากลูกหนี้ เงินสด ลกู หนี้
ในขอ้ 5. ทั้งหมด การค้า
2,000 2,000

8. จา่ ยชาระหนเี้ จา้ หน้ีใน เงนิ สด เจา้ หนี้
ข้อ 6. ครึง่ หนึ่ง 750 การค้า
750

9. จ่ายค่าโฆษณา เงนิ สด

800 บาท 800

10. กู้เงนิ จากธนาคาร เงนิ สด เงินกู้

10,000 บาท 10,000 10,000

11. จา่ ยค่าเชา่ ร้านเปน็ เงินฝาก

เชค็ 4,000 บาท ธนาคาร

42

4,000

12. ถอนเงินจากธนาคาร เงนิ สด เงนิ ฝาก
มาใช้ในรา้ น 1,000 บาท 1,000 ธนาคาร
1,000

รายการคา้ สินทรัพย์ (A) หน้ีสิน (L) สว่ นของเจ้าของ (OE)

13. รบั เงินค่าซกั รดี เพ่มิ  ลด เพม่ิ  ลด เพ่ิม  ลด
จากลูกค้า 3,500 บาท
นาฝากธนาคารทันที เงินฝาก รายได้
14. ซอื้ นา้ ยาซกั ผา้ น้ายา ธนาคาร คา่ บริการ
ปรับผ้านุม่ 900 บาท 3,500 3,500
15. จ่ายชาระหนเ้ี จ้าหนี้
ทเี่ หลอื วสั ดุซักรีด เงนิ สด
900 900
16. รับใบแจ้งหนี้
ค่าไฟฟา้ 700 บาท เงนิ สด เจ้าหน้ี
(ยังไมช่ าระ) 750 การคา้
17. นายไก่ถอนเงนิ สดไป 750
ใช้สว่ นตวั 500 บาท
ค่าไฟฟ้า คา่ ไฟฟา้
18. จา่ ยชาระหนี้เงนิ กู้ คา้ งจ่าย 700
1,000 บาท 700
19. จา่ ยชาระหนค้ี า่
ไฟฟ้า ในขอ้ 16 เงนิ สด ถอนใช้
500 สว่ นตัว
20. จา่ ยเงินเดือน 500
พนกั งาน 2,000 บาท
เงนิ สด เงนิ กู้
รวม 1,000 1,000

ยอดรวมสทุ ธิ เงนิ สด ค่าไฟฟ้า
700 คา้ งจา่ ย
700

เงินสด เงินเดอื น
2,000 2,000

41,400 22,400 12,200 3,200 18,000 8,000

---

19,000 = 9,000 + 10,000

43

หมายเหตุ รายไดท้ าให้ส่วนของเจ้าของเพ่มิ ข้ึน ค่าใชจ้ ่ายทาให้ส่วนของเจ้าของลดลง

44

บทสรปุ

การวเิ คราะห์รายการค้า คือการพิจารณาว่าเหตุการณ์ท่ีเกดิ ข้ึนส่งผลกระทบต่อจานวนเงินที่
เปล่ียนแปลง (เพิ่มขึ้นหรือลดลง) ของหมวดสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ ซึ่งการเปล่ียนแปลง
ดังกลา่ วต้องเปน็ ไปตามหลักสมการบัญชี คือ สนิ ทรพั ย์ = หนสี้ ิน + ส่วนของเจ้าของเสมอ รายการค้า
ท่ีเกิดขน้ึ แต่ละรายการต้องมีขอ้ มูลท่เี ก่ยี วข้องอยา่ งน้อย 2 ข้อมลู เสมอ

หลักจาเพื่อสรา้ งความเข้าใจ

ขนั้ ตอนการวเิ คราะหร์ ายการคา้
1. พจิ ารณาว่ารายการค้าท่เี กิดขน้ึ เก่ยี วข้องกบั หมวดสินทรพั ย์ หน้สี นิ หรอื ส่วนของเจ้าของ

(รายไดท้ าใหห้ มวดส่วนของเจา้ ของเพม่ิ ขนึ้ คา่ ใช้จ่ายทาให้หมวดส่วนของเจา้ ของลดลง)
2. ควรใชช้ อื่ บัญชีวา่ อย่างไร
3. ช่ือบัญชีดังกล่าวมีการเปลีย่ นแปลงเพิ่มขน้ึ หรอื ลดลง

45

ศพั ท์บัญชีท่ีผเู้ รยี นควรรู้

ท่ี ศัพท์บัญชี ความหมาย
1. Accounting Equation สมการบญั ชี
2. Assets สินทรพั ย์
3. Business Transactions Analysis การวเิ คราะห์รายการคา้
4. Corporation บริษัทจากัด
5. Current Assets สินทรพั ย์หมนุ เวยี น
6. Current Liabilities หน้ีสนิ หมนุ เวียน
7. Drawing Account ถอนใช้ส่วนตัว
8. Expenses คา่ ใช้จา่ ย
9. External Documents เอกสารจากกจิ การภายนอก
10. Income รายได้
11. Internal Documents เอกสารที่กจิ การจัดทาขน้ึ
12. Liabilities หน้ีสนิ
13. Manufacturing Firm ธรุ กิจผลิตสินคา้
14. Merchandising Firm ธุรกิจขายสนิ ค้า
15. Non-Current Assets สินทรพั ย์ไม่หมุนเวยี นหรือสินทรัพย์ถาวร
16. Non-Current Liabilities หนส้ี ินไมห่ มุนเวยี นหรอื หนส้ี ินระยะยาว
17. Owner’s Equity สว่ นของเจา้ ของ
18. Partnership หา้ งหนุ้ ส่วน
19. Permanent Accounts บัญชถี าวร
20. Private Company Limited บรษิ ัทเอกชนจากัด
21. Proprietorship กจิ การเจา้ ของคนเดยี ว
22. Public Company Limited บรษิ ัทมหาชนจากัด
23. Service Firm ธุรกจิ ขายบรกิ าร

46

24. Stockholder ผ้ถู อื ห้นุ
25. Temporary Accounts บัญชีช่ัวคราว

47

ใบงานท่ี 2.1 เขยี นแผนที่ความคิด (Mind Mapping)

กล่มุ ท่.ี ....................ชือ่ กล่มุ .....................................................................................................................

จุดประสงค์
เพื่อให้ผเู้ รียนจดั ระเบยี บความคิดเรื่อง สมการบัญชีและการวิเคราะห์รายการค้า

กิจกรรม
1. ผเู้ รียนแบง่ กลุม่ ๆ ละ 3-5 คน แต่ละกล่มุ ให้คละผเู้ รียนท่ีมคี วามรู้ดี ปานกลางและออ่ น
2. ผเู้ รียนช่วยกนั ระดมความคิด เพ่ือเขยี นแผนท่คี วามคิด (Mind Mapping) เรอ่ื ง สมการบัญชี
และการวิเคราะหร์ ายการค้า โดยผเู้ รยี นสามารถใชค้ วามคิดสรา้ งสรรค์ในการออกแบบ เตมิ
แต่งสี ตามจินตนาการได้
3. ผู้เรียนแต่ละกลมุ่ แลกเปลย่ี นกันตรวจใบงาน และตวั แทนกลุ่มนาเสนอหนา้ ชัน้ เรยี น
4. ผสู้ อนให้แนวคดิ ชแี้ นะความถูกตอ้ ง และสิ่งทต่ี อ้ งปรับปรุง

เกณฑก์ ารให้คะแนน
พจิ ารณาจากความถูกต้อง ครบถว้ นสมบรู ณ์ของเนื้อหา การทางานเป็นทมี ความคดิ สรา้ งสรรค์

วธิ ีการนาเสนอ และบคุ ลกิ ภาพการนาเสนอ

ผลการเรียนรู้
ทุกคาตอบที่ผู้เรียนแต่ละกลุ่มตอบได้ถูกต้อง หมายถึง สาระความรู้ที่ผู้เรียนสามารถจดจา

และนาออกมาใช้ประโยชน์ไดง้ ่าย

48

ใบงานท่ี 2.2 คาศพั ท์ภาษาอังกฤษ

กลมุ่ ท.่ี ....................ช่อื กลุ่ม.....................................................................................................................

จุดประสงค์
เพ่ือใหผ้ ู้เรยี นรู้ความหมายของคาศพั ทภ์ าษาองั กฤษ

กิจกรรม
1. ผ้เู รียนแบง่ กลุม่ ๆ ละ 3-5 คน แตล่ ะกลุม่ ให้คละผเู้ รียนทมี่ ีความรู้ดี ปานกลางและอ่อน
2. ผู้เรียนช่วยกันหาคาศัพท์ภาษาอังกฤษท่ีอยู่ในตารางให้ตรงกับข้อความภาษาไทยท่ี

กาหนดให้ เม่อื พบใหล้ ากเส้นใสก่ รอบคาสีเ่ หลี่ยมใหช้ ัดเจน และนามาใสใ่ นตรงกับข้อความภาษาไทย
3. ผู้เรียนแตล่ ะกลุ่มแลกเปล่ียนกันตรวจใบงาน และตัวแทนกลมุ่ นาเสนอหน้าช้นั เรยี น
4. ผสู้ อนใหแ้ นวคิด ชแี้ นะความถกู ต้อง และส่งิ ที่ต้องปรบั ปรุง

เกณฑก์ ารให้คะแนน
พิจารณาจากความถกู ต้อง ครบถ้วนสมบรู ณ์ของเนื้อหา การทางานเปน็ ทีม ความคิดสร้างสรรค์

วิธกี ารนาเสนอ และบุคลกิ ภาพการนาเสนอ

ผลการเรียนรู้
ทุกคาตอบท่ีผู้เรียนแต่ละกลุ่มตอบได้ถูกต้อง หมายถึง สาระความรู้ท่ีผู้เรียนสามารถจดจา

และนาออกมาใช้ประโยชน์ได้งา่ ย

49

คาช้แี จง ให้ผ้เู รียนชว่ ยกนั หาคาศัพทภ์ าษาอังกฤษท่อี ยใู่ นตาราง ใหต้ รงกบั ข้อความภาษาไทยท่ี
กาหนดให้ เมื่อพบใหล้ ากเส้นใสก่ รอบคาส่ีเหลีย่ มให้ชดั เจน และนามาใสใ่ นตรงกบั
ขอ้ ความภาษาไทย

PAYAB L EHGFVXZPAS
XNMCMK L JWN B V C R R D
WB P CAGWHNMO E COS F
QR LOA SNGEALGDPXG
P PZUNS EHRB L E S RCH
OLXNBTHAAHKQA I V J
I KXTV I L VB J LWE E B K
UJ L I AB I L I T I ESTN I
Y H J N K E E D E D I N COM E
TGMGC L X K E F A R T R T P
RFQEOPP JHGSBNSYP
E R R Y U I EMQWS E E HUO
W E F G O W N E R ‘s E Q U I T Y
QQF B J K SQYUTDDP BA
AXDN J L EWK L S F GH J K
E S S NMU SWZ X C V B NML

1. การบญั ชี = …………………………………………………
2. สนิ ทรพั ย์ = …………………………………………………
3. หนี้สนิ = …………………………………………………
4. สว่ นของเจ้าของ = …………………………………………………
5. กิจการเจา้ ของคนเดียว = …………………………………………………
6. คา่ ใช้จ่าย = …………………………………………………
7. รายได้ = …………………………………………………
8. เงินสด = …………………………………………………
9. ลูกหนก้ี ารคา้ = …………………………………………………
10. เจา้ หนกี้ ารค้า = …………………………………………………

50

คาถามทา้ ยหนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 2

คาช้แี จง จงตอบคาถามตอ่ ไปนี้
1. ประเภทธุรกจิ แบ่งเปน็ กี่ประเภท ได้แก่อะไรบ้าง
2. รูปแบบของธรุ กจิ แบ่งเปน็ กี่ประเภท ไดแ้ ก่อะไรบ้าง
3. เอกสารหลักฐานประกอบการลงบญั ชีแบ่งเปน็ ก่ปี ระเภท ไดแ้ ก่อะไรบ้าง
4. จงอธิบายความหมายของสนิ ทรพั ย์ พรอ้ มยกตัวอยา่ ง
5. จงอธบิ ายความหมายของหนีส้ ิน พรอ้ มยกตัวอย่าง
6. จงอธบิ ายความหมายสว่ นของเจา้ ของ พรอ้ มยกตวั อยา่ ง
7. จงอธิบายความหมายของรายได้ พร้อมยกตัวอย่าง
8. จงอธิบายความหมายของคา่ ใช้จา่ ย พรอ้ มยกตัวอย่าง
9. จงอธบิ ายความหมายของสมการบัญชี
10. จงยกตวั อยา่ งรายการค้าทที่ าให้สินทรพั ย์เพมิ่ ข้นึ สว่ นของเจา้ ของเพมิ่ ขึ้น

51

แบบฝกึ หดั หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 2

ข้อ 2 - 1 จงทาเคร่ืองหมาย หน้าข้อท่ถี กู ตอ้ ง และทาเครอื่ งหมาย  หนา้ ข้อความทีไ่ ม่ถกู ตอ้ ง
............... 1. ร้านนวดแผนไทย ถอื เปน็ ธุรกจิ บรกิ าร
............... 2. โรงงานตัดเย็บเสอื้ ผ้า ถอื เป็นธรุ กจิ ขายสินค้า
............... 3. รา้ นอนิ เตอร์เนต็ คาเฟ่ ถือเปน็ ธุรกิจผลิตสนิ ค้า
............... 4. กิจการเจา้ ของคนเดยี ว เปน็ กิจการทีม่ ีขนาดเลก็ และมจี านวนมากทสี่ ุด
............... 5. เอกสารหลกั ฐานประกอบการบนั ทกึ บญั ชี ไดแ้ ก่ ใบเสรจ็ รับเงิน ใบกากบั ภาษี เปน็ ต้น
............... 6. สินทรัพย์ หมายถึง ความเป็นเจ้าของในสินทรัพย์ท่แี ท้จริง (ปราศจากหนี้สนิ )
............... 7. สว่ นของเจา้ ของ = สินทรพั ย์ – หนี้สนิ
............... 8. หน้สี นิ = สินทรัพย์ + สว่ นของเจา้ ของ
............... 9. สินทรพั ย์ = ส่วนของเจ้าของ (กรณีไม่มีหนี้สิน)
............... 10. นาเงินสดมาลงทนุ วเิ คราะหร์ ายการคา้ ได้ว่า สินทรพั ยเ์ พิ่ม สว่ นของเจา้ ของเพ่มิ

ข้อ 2 - 2 ให้นาอกั ษรทางด้านขวามอื มาใส่หนา้ ข้อความที่มีความหมายสอดคล้องกัน

............... 1. บัญชถี าวร ก. จา่ ยค่าเชา่

............... 2. ห้างหุ้นส่วน ข. ทนุ - เจา้ ของกิจการ

............... 3. Expenses ค. จ่ายชาระหนเี้ จ้าหน้ี

............... 4. ธุรกจิ บรกิ าร ง. รบั ชาระหนี้จากลูกหน้ี

............... 5. บัญชีชั่วคราว จ. ซ้ือรถยนต์เป็นเงินเช่อื

............... 6. Current Assets ฉ. ผถู้ ือหนุ้ ต้ังแต่ 15 คนข้ึนไป

............... 7. บรษิ ัทมหาชนจากัด ช. ใหบ้ รกิ ารลูกคา้ ยังไม่ได้รับเงิน

............... 8. Current Liabilities ซ. รา้ นเสรมิ สวย ร้านตัดเยบ็ เสอ้ื ผ้า

............... 9. กิจการเจา้ ของคนเดียว ฌ. เจา้ หน้ีการค้า เงนิ เบกิ เกนิ บัญชี

............... 10. Accounting Equation ญ. ถอนใช้สว่ นตัว รายได้ ค่าใช้จา่ ย

............... 11. สินทรพั ย์เพิ่ม หนสี้ นิ ลด ฎ. ธรุ กจิ ทีม่ ขี นาดเล็ก เงนิ ลงทุนไมส่ งู

............... 12. สินทรัพยเ์ พิ่ม หน้ีสนิ เพมิ่ ฏ. บคุ คลตงั้ แต่ 2 คนข้นึ ไปรว่ มลงทุน

............... 13. สนิ ทรพั ย์เพมิ่ สินทรพั ยล์ ด ฐ. ค่าแรงงาน คา่ โฆษณา ค่าน้าค่าไฟ

............... 14. สินทรพั ย์ลด ส่วนของเจา้ ของลด ฑ. ใบสง่ ของ/ใบแจ้งหน้ี/ใบกากบั ภาษี

............... 15. หลักฐานประกอบการบันทึกบญั ชี ฒ. เงินสด เงินฝากธนาคาร ลูกหน้กี ารค้า

ณ. สินทรัพย์ = หนีส้ นิ + สว่ นของเจา้ ของ

52

53

ข้อ 2 - 3 จงยกตวั อย่างช่ือบญั ชีในหมวดสินทรพั ย์ หนสี้ ิน และส่วนของเจ้าของ

สินทรัพย์ (Assets) หนี้สิน (Liability) สว่ นของเจ้าของ (Owner’s Equity)

ข้อ 2 - 4 จากรายการต่อไปน้ีให้ระบวุ า่ รายการใดเปน็ สนิ ทรัพย์ (Assets) หน้สี ิน (Liabilities) หรอื
ส่วนของเจ้าของ (Owner’s Equity)

........................................... 1. เงินสด (Cash)
........................................... 2. ทุน - นายสมชาย (Capital – Mr.Somchai)
........................................... 3. ลกู หนกี้ ารคา้ (Receivable)
........................................... 4. อปุ กรณ์สานักงาน (Office equipment)
........................................... 5. เงินกูย้ ืมระยะยาว (Long – term loans)
........................................... 6. ค่าใช้จา่ ยค้างจ่าย (Accrued expenses)
........................................... 7. ค่าเบย้ี ประกันจ่ายล่วงหนา้ (Prepaid insurance)
........................................... 8. ลขิ สิทธิ์ (Copyright)
........................................... 9. เครอ่ื งตกแต่ง (Furniture)
........................................... 10. เจ้าหนกี้ ารค้า (Payable)
........................................... 11. เงนิ ฝากธนาคาร (Cash in bank)
........................................... 12. วสั ดุสานกั งาน (Office supply)
........................................... 13. เงินเบิกเกินบัญชธี นาคาร (Bank overdrafts)
........................................... 14. ทดี่ ิน (Property)
........................................... 15. อาคาร (Plant)
........................................... 16. ต๋วั เงนิ จา่ ย (Notes Payable)
........................................... 17. รายได้รบั ลว่ งหนา้ (Prepaid revenues)
........................................... 18. เงนิ กู้ยืมระยะยาว (Long-term loans)
........................................... 19. ถอนใช้สว่ นตัวหรือเงินถอน (Drawing Account)
........................................... 20. สนิ คา้ (Inventories)

54

ข้อ 2 - 5 จงใส่เคร่อื งหมาย  ในช่องสินทรัพย์หมนุ เวยี น สนิ ทรพั ยไ์ มห่ มนุ เวยี น หนส้ี นิ หมนุ เวยี น
และหนส้ี ินไมห่ มุนเวยี นใหต้ รงกับการจดั ประเภทช่ือบัญชี

ชื่อบญั ชี สินทรพั ย์ สินทรัพย์ หน้สี ิน หนส้ี ิน

1. เงินฝากธนาคาร หมุนเวียน ไมห่ มนุ เวียน หมนุ เวยี น ไมห่ มุนเวยี น
2. เจ้าหน้กี ารค้า
3. เงนิ กู้ระยะยาว
4. ค่าไฟฟา้ ค้างจ่าย
5. วัสดเุ สริมสวย
6. เครอื่ งตกแตง่
7. รายไดค้ ่านายหนา้ รบั ลว่ งหนา้
8. ลกู หน้ีการคา้
9. เงินเบิกเกนิ บัญชี
10. ทดี่ นิ
11. อปุ กรณส์ านกั งาน
12. เคร่ืองมือ
13. อาคาร
14. เงินสด
15. ดอกเบ้ยี คา้ งรบั
16. ตว๋ั เงนิ จ่าย
17. เครือ่ งจักร
18. อปุ กรณ์ซ่อมรถ
19. วัสดุสิ้นเปลือง
20. ค่าเชา่ จ่ายล่วงหน้า

55

ข้อ 2 - 6 จงเติมจานวนเงนิ ในช่องว่างใหเ้ ป็นเปน็ ตามหลักสมการบัญชี

ที่ สินทรพั ย์ หน้ีสนิ ส่วนของเจ้าของ
1. ........................... 50,000 90,000
2. 240,000 ........................... 180,000
3. 88,000 12,000
4. ........................... 350,000 ...........................
5. 500,000 ........................... 410,000
6. 550,000 50,000 460,000
7. ........................... 77,400
8. 890,000 ........................... ...........................
9. 1,300,000 250,000 125,000
10. ........................... 465,000 500,000

...........................
1,205,000

ขอ้ 2 - 7 ต่อไปนเี้ ปน็ ยอดคงเหลือของร้านปราการ ณ วันที่ 1 ธนั วาคม 25x1

เงินสด 155,000 บาท เงินฝากธนาคาร 100,000 บาท
2,000 บาท
ลกู หน้ี – นายมนต์ 5,000 บาท วัสดุสานกั งาน 30,000 บาท

อปุ กรณส์ านักงาน 18,000 บาท เจา้ หนี้ – รา้ นลัดดา 220,000 บาท
8,100 บาท
เงนิ กู้ธนาคาร 100,000 บาท
180,000 บาท
ใหท้ า 1. คานวณสนิ ทรัพยท์ ง้ั สิ้นของรา้ นปราการ 65,000 บาท
2. คานวณหน้สี นิ ทั้งส้นิ ของรา้ นปราการ 240,000 บาท
3. คานวณส่วนของเจา้ ของ (ทุน - ร้านปราการ)

ข้อ 2 - 8 ตอ่ ไปนี้เปน็ ยอดคงเหลือของร้านแสงจันทร์ ณ วนั ที่ 1 มิถนุ ายน 25x1

เงินสด 24,000 บาท เงนิ ฝากธนาคาร

ลกู หนี้ – นายขจรพล 25,000 บาท วัสดซุ อ่ มรถ

เครอ่ื งมือซอ่ มรถ 93,000 บาท อาคาร

ท่ดี นิ 500,000 บาท เจา้ หนี้ – ชา่ งเปย๊ี ก

เงินเบกิ เกินบัญชี 13,000 บาท เงินกู้

ใหท้ า 1. คานวณสินทรพั ยท์ ง้ั สิ้นของรา้ นแสงจันทร์
2. คานวณหน้สี นิ ท้งั สิน้ ของร้านแสงจันทร์

56

3. คานวณสว่ นของเจ้าของ (ทนุ - รา้ นแสงจนั ทร์)

57

ขอ้ 2 - 9 ชา่ งประกอบเปิดกจิ การอ่ซู อ่ มรถมีรายการค้าเกดิ ขึ้น ดังนี้

รายการค้า สินทรพั ย์ (A) หนี้สิน (L) ส่วนของเจ้าของ (OE)

1. นายประกอบนา เพิ่ม  ลด เพม่ิ  ลด เพ่มิ  ลด
เงนิ สดมาลงทนุ 50,000
บาท ---
2. ซื้อวสั ดซุ ่อมรถเปน็
เงินสด 4,000 บาท =+
3. ซอ่ มรถใหล้ กู คา้ ไดร้ ับ
เงนิ สด 3,000 บาท
4. ซือ้ เคร่ืองมือซ่อมรถเป็น
เงนิ เชือ่ 22,500 บาท
5. จ่ายค่าเชา่ อู่ 8,000 บาท
6. บริการซอ่ มรถให้ลกู ค้า
ยังไม่ไดร้ บั เงนิ 6,000 บาท
7. นาเงินสดไปฝาก
ธนาคาร 5,000 บาท
8. รบั ชาระหนจ้ี ากลกู หน้ี
ในข้อ 6. ทั้งหมด
9. ถอนเงินจากธนาคาร
มาใช้ในรา้ น 1,000 บาท
10. จา่ ยชาระหนีใ้ ห้เจา้ หนี้
ข้อ 4. ท้งั หมด
11. จา่ ยค่าน้าคา่ ไฟ
2,700 บาท
12. กเู้ งนิ จากธนาคาร
100,000 บาท

รวม

รวมยอดสทุ ธิ

58
ให้ทา วเิ คราะหร์ ายการคา้ ทเี่ กดิ ขนึ้ วา่ ทาให้สนิ ทรัพย์ หนส้ี ิน หรอื สว่ นของเจา้ ของเพ่ิมขนึ้ หรือลดลง

59

ขอ้ 2 - 10 ช่างรตั นาเปิดกจิ การรับตัดเย็บเสื้อผ้า มรี ายการคา้ เกดิ ขึน้ ในเดอื นมีนาคม 25x1 ดังน้ี

รายการค้า สนิ ทรพั ย์ (A) หนส้ี นิ (L) ส่วนของเจา้ ของ (OE)
เพิม่  ลด เพิ่ม  ลด เพม่ิ  ลด
มี.ค. 1 นางรัตนา
นาเงินสด 90,000 บาท
อปุ กรณต์ ัดเยบ็ 50,000
บาท มาลงทุน
มี.ค. 3 นาเงนิ สดไปฝาก
ธนาคาร 50,000 บาท
มี.ค. 5 จ่ายค่าเช่าร้าน
5,000 บาท
มี.ค. 10 ตัดเย็บเครอ่ื ง
แบบพนักงานยังไม่ได้
รบั เงิน 45,000 บาท
ม.ี ค. 14 ซ้อื อุปกรณ์
ตัดเยบ็ 12,000 บาท
จา่ ยเงนิ สดครงึ่ หนงึ่
มี.ค. 15 ซ้ือวสั ดุตดั เย็บ
เปน็ เงินสด 700 บาท
มี.ค. 18 ถอนเงินจาก
ธนาคารมาใช้ในรา้ น
20,000 บาท
มี.ค. 20 รับชาระหน้ีเมือ่
วันท่ี 10 ม.ี ค. ครึ่งหนึง่
มี.ค. 25 จา่ ยชาระหน้ีท่ี
ค้างไว้เมอ่ื วันท่ี 14 ม.ี ค.
ทง้ั หมด
ม.ี ค. 31 จ่ายเงินเดอื น
เปน็ เชค็ 9,000 บาท

รวม

60

รวมยอดสทุ ธิ ---

=+

ใหท้ า วเิ คราะห์รายการค้าที่เกิดขน้ึ วา่ ทาให้สนิ ทรัพย์ หน้ีสิน หรือสว่ นของเจา้ ของเพ่ิมข้ึนหรอื ลดลง

61

แบบทดสอบเพ่อื ประเมนิ ผลหลงั การเรยี นรหู้ น่วยท่ี 2

คาช้แี จง ให้ผ้เู รียนเลือกคาตอบทถ่ี กู ตอ้ งทส่ี ุดเพียงคาตอบเดียว

1. ธรุ กิจท่ใี ห้บรกิ ารในรูปของแรงงาน โดยผรู้ บั บรกิ ารจะได้ความสะดวก ความพึงพอใจคอื ธรุ กจิ

ประเภทใด

ก. ธุรกจิ บริการ ข. ธรุ กิจขายสนิ ค้า

ค. ธรุ กิจผลิตสินคา้ ง. ธรุ กจิ อุตสาหกรรม

จ. ธรุ กิจซอ้ื มาขายไป

2. กิจการรูปแบบใดสามารถจดั ต้งั ไดง้ ่าย เงินลงทุนไม่มากและมจี านวนมากทีส่ ดุ

ก. บริษัทจากัด ข. หา้ งหุ้นสว่ นจากดั

ค. เจา้ ของคนเดยี ว ง. ห้างหุ้นสว่ นสามัญ

จ. บริษัทมหาชนจากดั

3. ข้อใดหมายถงึ เอกสารหลกั ฐาน

ก. ใบเสร็จรบั เงิน ข. ใบสง่ ของ

ค. ใบแจง้ หน้ี ง. ใบกากับภาษี

จ. ทุกข้อคอื คาตอบทถ่ี ูกตอ้ ง

4. ข้อใดคอื สินทรัพย์

ก. เงินกู้ วสั ดุสานักงาน ข. เงินสด รายไดค้ า่ บรกิ าร

ค. ค่าเช่า เจา้ หนกี้ ารค้า ง. ลกู หนีก้ ารค้า รถยนต์

จ. ต๋ัวเงนิ จา่ ย ถอนใช้สว่ นตวั

จากข้อมลู ตอ่ ไปน้ี ใช้ตอบคาถามขอ้ 5 - 6

กจิ การแหง่ หน่งึ มเี งนิ สด 100,000 บาท ลกู หนีก้ ารค้า 30,000 บาท อุปกรณ์สานักงาน 70,000 บาท

เจ้าหนี้การคา้ 10,000 บาท เงนิ กู้ 40,000 บาท

5. สินทรพั ย์มจี านวนเงินเท่าใด

ก. 100,000 บาท ข. 130,000 บาท

ค. 170,000 บาท ง. 200,000 บาท

จ. 250,000 บาท

6. ส่วนของเจ้าของมีจานวนเทา่ ใด

ก. 50,000 บาท ข. 100,000 บาท

ค. 150,000 บาท ง. 200,000 บาท

62

จ. 250,000 บาท

63

7. ขอ้ ใดคือสมการบัญชี

ก. สนิ ทรัพย์ = หน้สี ิน + ส่วนของเจา้ ของ

ข. หนี้สิน = สินทรพั ย์ + ส่วนของเจา้ ของ

ค. สว่ นของเจา้ ของ = หนส้ี ิน - สินทรพั ย์

ง. สินทรพั ย์ = หนส้ี นิ - สว่ นของเจา้ ของ

จ. หนสี้ นิ = ส่วนของเจ้าของ - สนิ ทรพั ย์

8. ข้อใดเปน็ รายการคา้

ก. การสาธิตสินค้า ข. นาเงนิ สดมาลงทนุ

ค. การส่งใบเสนอราคาใหก้ ับลูกค้า ง. การแจกตัวอย่างสินค้าให้ลูกคา้

จ. การเชิญชวนลกู คา้ ให้ซ้อื สนิ คา้

9. การวิเคราะหร์ ายการค้าขอ้ ใดมผี ลทาใหส้ นิ ทรัพยเ์ พ่ิม ( + ) และหนีส้ นิ เพ่มิ ( + )

ก. ถอนเงินฝากธนาคาร ข. ซ้อื รถยนต์เปน็ เงินเช่อื

ค. จ่ายชาระหนีใ้ หเ้ จ้าหน้ี ง. ชาระหนี้เงนิ กู้ธนาคารนครหลวงไทย

จ. ถอนเงินจากธนาคารไปใชส้ ่วนตวั

10. รบั ชาระหนจ้ี ากลูกหนี้ มผี ลตอ่ การเปล่ยี นแปลงอย่างไร

ก. สนิ ทรพั ย์เพม่ิ ( + ) และสินทรพั ย์ลด ( - )

ข. สนิ ทรพั ย์เพิ่ม ( + ) และหน้ีสินเพ่ิม ( + )

ค. หน้สี ินลด ( - ) และส่วนของเจา้ ของเพ่มิ ( + )

ง. สินทรัพย์ลด ( - ) และสว่ นของเจ้าของลด ( - )

จ. สินทรัพย์เพ่ิม ( + ) และสว่ นของเจา้ ของเพิม่ ( + )

หมายเหตุ ผู้เรียนสามารถทาแบบทดสอบเพ่อื ประเมนิ ผลหลงั การเรยี นร้หู นว่ ยที่ 2 ไดโ้ ดยการสแกน
QR Code ขา้ งล่างนี้

54

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 3

การบันทึกรายการค้าในสมดุ รายวันทว่ั ไป

สาระสาคญั

สมุดรายวันท่ัวไปเป็นสมุดที่ใช้บันทึกรายการข้ันต้น (เล่มแรก) โดยบันทึกรายการค้า
เรียงตามลาดับวันที่ ที่เกิดรายการค้าน้ัน ๆ การบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป จะต้องบันทึก
รายการค้าแต่ละรายการตามหลักการบัญชีคู่ (Double Entry System) กล่าวคือ ผลรวมจานวนเงิน
ดา้ นเดบิตจะตอ้ งเท่ากบั ดา้ นเครดิตเสมอ

สาระการเรยี นรู้

1. ผังบัญชี
2. หลักการบัญชีคู่
3. ความหมายสมุดบนั ทึกรายการขน้ั ต้น
4. ประเภทสมดุ บนั ทกึ รายการข้นั ต้น
5. การบนั ทกึ รายการในสมุดรายวันทัว่ ไป
6. ประโยชน์ของสมุดรายวนั ท่ัวไป

สมรรถนะประจาหนว่ ย

ดา้ นความรู้
แสดงความรูเ้ กีย่ วกบั บนั ทกึ รายการค้าในสมดุ รายวันทว่ั ไปตามหลักบญั ชีคไู่ ด้ถกู ตอ้ ง

ด้านทักษะ
บนั ทกึ รายการคา้ ในสมุดรายวันทั่วไปตามหลักบญั ชคี ไู่ ด้ถูกตอ้ ง

ด้านคณุ ธรรม จริยธรรม บรู ณาการเศรษฐกจิ พอเพียง 3D
มรี ะเบียบ ละเอียดรอบคอบ ซื่อสัตย์ มีวินัย ตรงต่อเวลา มีเจตคตทิ ่ดี ีต่อวชิ าชีพบัญชี

และปฏบิ ัตติ ามหลกั ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

จุดประสงค์การเรียนรู้

1. จาแนกผงั บญั ชไี ด้
2. อธบิ ายหลักการบญั ชีค่ไู ด้
3. อธิบายความหมายสมุดบนั ทึกรายการข้ันต้นได้
4. บอกประเภทของสมดุ บันทกึ รายการขั้นตน้ ได้
5. บนั ทกึ รายการในสมดุ รายวนั ท่วั ไปได้

55

6. บอกประโยชน์ของสมุดรายได้ท่ัวไปได้

56

แบบทดสอบเพอ่ื ประเมนิ ผลกอ่ นการเรียนรู้หน่วยท่ี 3

คาช้ีแจง ให้ผูเ้ รยี นเลือกคาตอบทถ่ี ูกต้องท่สี ุดเพียงคาตอบเดียว

1. Chart of Account คือขอ้ ใด

ก. ผงั บัญชี ข. เลขทบ่ี ญั ชี

ค. สมุดบัญชี ง. การผา่ นรายการ

จ. มาตรฐานการบญั ชี

2. ขอ้ ใดถูกต้องเก่ียวกับผังบัญชี

ก. ทนุ 101 ข. เจ้าหนกี้ ารคา้ 201

ค. เงินกยู้ มื 301 ง. คา่ เช่าอาคาร 401

จ. รายได้คา่ ซกั รดี 501

3. ขอ้ ใดคือหลักการบญั ชคี ู่ (Double-entry bookkeeping)

ก. เดบิต เงนิ สด 900

เครดติ ทนุ -นายเอก 1,000

ข. เดบิต เงินสด 1,000

ลกู หนี้การคา้ 1,000

เครดิต ทุน-นายเอก 1,000

ค. เดบิต เงินสด 1,000

เครดิต เจ้าหนี้การค้า 1,000

ทนุ -นายเอก 1,000

ง. เดบิต เงนิ สด 900

ลกู หนก้ี ารคา้ 100

เครดิต ทุน-นายเอก 1,000

จ. เดบติ เงนิ สด 900

ลกู หนี้การค้า 100

เครดติ เจ้าหนกี้ ารค้า 200

ทุน-นายเอก 700

4. สมดุ รายวนั ข้นั ตน้ ที่ใช้บนั ทกึ รายการคา้ ทุกรายการคือเล่มใด

ก. สมุดรายวนั ขาย ข. สมุดรายวันทั่วไป

ค. สมุดรายวนั เฉพาะ ง. สมุดรายวันจ่ายเงิน

จ. สมุดรายวนั สง่ คืนและจานวนทไ่ี ด้ลด

57

5. รายการเปิดบญั ชี ได้แก่ ข. นาเงินสดฝากธนาคาร
ก. รบั รายได้เป็นเงินสด ง. ถอนเงนิ จากธนาคารมาใชใ้ นร้าน
ค. นาสินทรพั ย์มาลงทนุ
จ. กู้เงนิ จากธนาคารนาฝากธนาคารทันที

6. นาเงินสดมาลงทนุ สามารถบนั ทกึ บัญชีโดย

ก. เดบติ เงนิ สด เครดิต ทนุ ข. เดบิต ทนุ เครดิต เงินสด

ค. เดบิต ลูกหนี้ เครดิต เงนิ สด ง. เดบติ ทนุ เครดติ เงินลงทุน

จ. เดบิต เงนิ สด เครดติ เงนิ ลงทุน

7. รบั เงินสดค่าบริการซักรีดให้ลกู ค้า สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย

ก. เดบิต คา่ บริการ เครดติ เจา้ หน้ี ข. เดบิต ลกู หน้ี เครดติ ค่าบรกิ าร

ค. เดบิต ค่าบริการ เครดิต เงินสด ง. เดบติ ลกู หนี้ เครดติ รายไดค้ ่าบริการ

จ. เดบติ เงินสด เครดิต รายได้คา่ บริการ

8. รับบลิ ค่าไฟฟ้าจากการไฟฟ้านครหลวง สามารถบนั ทกึ บัญชโี ดย

ก. เดบติ คา่ ไฟฟ้า เครดิต เงินสด ข. เดบิต ค่าไฟฟา้ เครดิต เจา้ หนกี้ ารไฟฟา้

ค. เดบิต เงินสด เครดิต ค่าไฟฟา้ ง. เดบิต คา่ ไฟฟา้ เครดิต เงินฝากธนาคาร

จ. เดบติ ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย เครดติ ค่าไฟฟ้า

9. นายสุภาพถอนเงนิ จากธนาคารไปใช้สว่ นตวั สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย

ก. เดบติ ทุน เครดิต เงินสด

ข. เดบิต ถอนใช้สว่ นตวั เครดิต ทุน-เจ้าของกิจการ

ค. เดบิต ถอนใช้สว่ นตวั เครดิต เงินฝากธนาคาร

ง. เดบิต ถอนใช้สว่ นตัว เครดิต เงนิ สด

จ. ไม่ต้องบนั ทึกบัญชี

10. ข้อใดไมใ่ ช่ประโยชน์ของสมดุ รายวนั ท่วั ไป

ก. ใชบ้ นั ทึกรายการค้าท่ีเกดิ ขึ้น

ข. ลดการผิดพลาดในการบันทกึ บัญชี

ค. ใช้เปน็ หลกั ฐานอ้างองิ ในภายในหลงั

ง. แสดงรายการค้าท่เี กิดขน้ึ ในแตล่ ะวัน

จ. สามารถแสดงยอดคงเหลือแต่ละบญั ชไี ด้

58

หมายเหตุ ผู้เรยี นสามารถทาแบบทดสอบเพ่อื ประเมนิ ผลก่อนการเรยี นรู้หนว่ ยท่ี 3 ได้โดยการสแกน
QR Code ข้างล่างนี้

59

1. ผงั บัญชี

ผงั บัญชี (Chart of Account) หมายถงึ การกาหนดช่ือบัญชีและเลขท่ีบัญชที ่ีกิจการกาหนด

ข้ึนตามหลักการบัญชีท่ีรับรองทั่วไป โดยใช้ช่ือบัญชีและเลขท่ีของบัญชีท่ีอยู่ทั้งหมดของกิจการ และ

จดั เปน็ หมวดหม่อู ยา่ งมีระเบยี บ การบญั ชที ้ังหมดแบง่ ออกเป็น 5 หมวด ดังนี้

หมวดท่ี 1 สินทรพั ย์ (Assets) จะขนึ้ ต้นดว้ ยเลข 1

หมวดที่ 2 หน้ีสิน (Liabilities) จะขน้ึ ตน้ ดว้ ยเลข 2

หมวดท่ี 3 สว่ นของเจา้ ของ (Owner’s Equity) จะขึ้นต้นดว้ ยเลข 3

หมวดท่ี 4 รายได้ (Income) จะขน้ึ ต้นด้วยเลข 4

หมวดที่ 5 ค่าใช้จ่าย (Expenses) จะขน้ึ ต้นดว้ ยเลข 5

ตวั อยา่ งผงั บญั ชีรา้ นถา่ ยเอกสารของนางสนุ ยี ์

หมวด ชื่อบัญชี เลขท่บี ญั ชี
Group Account Name or Title Account No.
1. สนิ ทรัพย์ (Assets) เงินสด (Cash)
เงนิ ฝากธนาคาร (Cash in bank) 101
2. หน้สี ิน (Liabilities) ลูกหนี้การคา้ (Receivable) 102
วัสดุสานักงาน (Office supply) 103
3. สว่ นของเจ้าของ คา่ ใช้จ่ายจ่ายลว่ งหน้า (Prepaid expenses) 104
(Owner’s Equity) รายได้คา้ งรับ (Accrued revenues) 105
อปุ กรณ์สานกั งาน (Office equipment) 106
อาคาร (Plant) 107
ทด่ี ิน (Property) 108
เจ้าหนก้ี ารคา้ (Payable) 109
เงินเบิกเกินบัญชี (Bank overdrafts) 201
คา่ ใช้จ่ายคา้ งจา่ ย (Accrued expenses) 202
รายไดร้ บั ล่วงหน้า (Prepaid revenues) 203
เงินกยู้ ืมระยะยาว (Long-term loans) 204
ทุน – นางสุนีย์ (Capital - Mrs.Sunee) 205
ถอนใชส้ ว่ นตัว (Drawing Account ) 301
กาไร(ขาดทนุ ) Profit (Loss) 302
303

4. รายได้ รายไดค้ า่ บรกิ าร (Service revenue) 60

(Income or Revenue) รายได้เบ็ดเตล็ด (Utilities revenue) 401
402

หมวด ช่อื บัญชี เลขทบี่ ัญชี
Group Account Name or Title Account No.
5. ค่าใชจ้ า่ ย เงินเดือน (Salary)
(Expenses) คา่ โฆษณา (Advertising expense) 501
คา่ เบีย้ ประกัน (Insurance expense) 502
ค่ารบั รอง (Entertainment expenses) 503
คา่ ใช้จา่ ยเบด็ เตล็ด (Utilities expense) 504
คา่ ซอ่ มแซม (Repair) 505
ค่าบารุงรกั ษา (Maintenance expense) 506
ค่าเช่า (Rent) 507
508

หมายเหตุ ชื่อบัญชี และเลขทีบ่ ัญชีของแต่ละกิจการมีการเปลี่ยนแปลงตามลักษณะและจานวน
ชอื่ บญั ชีของแตล่ ะกิจการ โดยสินทรพั ยจ์ ะเรยี งลาดบั ชอื่ บญั ชที ี่มีสภาพคลอ่ งสงู (ความสามารถ
เปลี่ยนเป็นเงนิ สดได้เรว็ ) จะอยใู่ นลาดบั แรก

2. หลักการบัญชคี ู่

หลักการบัญชีคู่ (Double-entry bookkeeping or Double-entry System) หมายถึง
รายการคา้ ที่เกิดขึ้นแต่ละรายการจะต้องลงบัญชี 2 ดา้ น คือ ดา้ นเดบติ (Debit) และดา้ นเครดิต (Credit)
โดยเดบติ คอื ซ้าย เครดิต คือ ขวา

2.1 ด้านเดบิต (Debit) หรือด้านซ้ายมือ ใช้ตัวย่อว่า “Dr.” เป็นด้านท่ีจะใช้บันทึกรายการ
บัญชีทีเ่ กยี่ วกับการเพิ่มขน้ึ ของสนิ ทรัพย์ การลดลงของหนสี้ นิ และการลดลงของสว่ นของเจา้ ของ

2.2 ด้านเครดิต (Credit) หรือด้านขวามือ ใช้ตัวย่อว่า “Cr.” เป็นด้านท่ีจะใช้บันทึกรายการ
บัญชที ี่เก่ยี วกบั การลดลงของสนิ ทรัพย์ การเพม่ิ ขนึ้ ของหนีส้ นิ และการเพ่มิ ข้นึ ของส่วนของเจ้าของ

โดยปกตกิ ารบันทกึ บญั ชี โดยเดบิตบัญชีหน่ึงและเครดิตอีกบญั ชีหน่ึงด้วยจานวนเงินท่ีเท่ากัน
เรียกว่า Single journal entry แต่อาจจะมีรายการค้าบางรายการต้องบันทึกบัญชี โดยเดบิตหรือ
เครดิตหลายบัญชีก็ได้ แต่ผลรวมจานวนเงินทางด้านเดบิตและเครดิตต้องเท่ากันตามหลักบัญชีคู่
จะเรยี กว่า Compound journal entry

61

62

ตัวอยา่ งท่ี 3.1 ตอ่ ไปนเ้ี ป็นการวเิ คราะห์รายการค้าของร้านนกบริการ เดือนพฤศจิกายน 25x1

รายการคา้ สนิ ทรพั ย์ หนีส้ นิ สว่ นของ การบันทกึ บัญชี
เจา้ ของ เดบิต Dr. เครดิต Cr.
(ซา้ ย) (ขวา)

1. นกนาเงนิ สดมาลงทนุ เพิ่ม เพิ่ม เงนิ สด ทุน

2. ซื้อวสั ดุเป็นเงินสด เพม่ิ / ลด วัสดุ เงินสด

3. ซื้ออุปกรณ์เปน็ เงินเช่ือ เพิ่ม เพมิ่ อปุ กรณ์ เจ้าหนี้

4. รับรายไดค้ ่าบรกิ าร เพิ่ม เพิ่ม เงนิ สด รายได้ค่าบริการ

5. จ่ายค่าเช่า ลด ลด ค่าเช่า เงินสด

6. ใหบ้ ริการยงั ไม่ได้รับเงนิ เพม่ิ เพม่ิ ลกู หนก้ี ารค้า รายได้ค่าบริการ

7. นาเงินสดฝากธนาคาร เพ่ิม / ลด เงินฝากธนาคาร เงินสด

8. จ่ายชาระหนีเ้ จ้าหน้ี ลด ลด เจา้ หน้ีการคา้ เงนิ สด

9. กเู้ งินจากธนาคาร เพิม่ เพม่ิ เงนิ สด เงินกธู้ นาคาร

10. ถอนเงนิ จากธนาคาร เพ่มิ / ลด เงินสด เงนิ ฝากธนาคาร

11. ถอนเงินสดใช้สว่ นตัว ลด ลด ถอนใชส้ ่วนตวั เงนิ สด

12. จ่ายเช็คชาระเงนิ กู้ ลด ลด เงินกู้ธนาคาร เงินฝากธนาคาร

13. จา่ ยเงินเดอื นเป็นเช็ค ลด ลด เงนิ เดือน เงินฝากธนาคาร

14. รบั ชาระหนจี้ ากลกู หนี้ เพม่ิ / ลด เงินสด ลูกหน้กี ารค้า

15. รบั ใบแจง้ หนค้ี ่าไฟฟา้ เพ่มิ ลด ค่าไฟฟ้า คา่ ไฟฟ้าคา้ งจ่าย

หมายเหตุ รายได้ทาให้สว่ นของเจ้าของเพ่มิ ข้ึน ค่าใช้จ่ายทาใหส้ ่วนของเจ้าของลดลง

3. ความหมายสมดุ บันทกึ รายการขนั้ ตน้

สมุดบันทึกรายการขนั้ ต้น (Book of Original Entry) คือ สมดุ เล่มแรกที่ใช้บนั ทึกรายการค้า
ท่ีเกิดขึ้นทั้งหมดของกิจการ โดยเรียงลาดับตามรายการท่ีเกิดขึ้นก่อนหลัง เพื่อสะดวกในการอ้างอิง
ห ลั งจ า ก น้ั น จึ งผ่ า น รา ย ก า ร จ าก สมุ ด บั น ทึ ก ร า ย ก า ร ข้ั น ต้ น ไป ยั งสมุ ด บั น ทึ ก ร าย ก าร ข้ั น ป ลา ย
(บญั ชีแยกประเภท)

4. ประเภทสมุดบนั ทกึ รายการขั้นตน้

สมุดบนั ทึกรายการขัน้ ตน้ มี 2 ประเภท คอื

63

3.1 สมุดรายวันเฉพาะ (Special Journal) สมุดรายวันท่ีใช้บันทึกรายการค้าเร่ืองใดเรื่องหน่ึง
โดยเฉพาะ จะใชใ้ นกรณีที่กจิ การมีรายการคา้ เกดิ ขน้ึ จานวนมาก และเปน็ รายการคา้
ซ้า ๆ กัน สมดุ รายวันเฉพาะประกอบดว้ ย
4.1.1 สมุดรายวันซื้อ (Purchases Journal) ใช้บันทึกรายการค้าเกี่ยวกับการซื้อสินค้า
เป็นเงนิ เชอ่ื เทา่ นั้น
4.1.2 สมุดรายวันขาย (Sales Journal) ใช้บันทึกรายการค้าเกี่ยวกับการขายสินค้าเป็น
เงนิ เชอ่ื เท่าน้ัน
4.1.3 สมุดรายวันส่งคืนและจานวนที่ได้ลด (Purchases Returns and Allowance
Journal) ใช้บันทกึ รายการค้าเกีย่ วกับการสง่ คืนสินคา้ ที่ซอ้ื มาเป็นเงนิ เชือ่ เท่านัน้
4.1.4 สมดุ รายวนั รับคนื และจานวนทลี่ ดให้ (Sales Returns and Allowance Journal)
ใชบ้ นั ทึกรายการคา้ เก่ยี วกับการรับคนื สนิ ค้าที่ขายไปเป็นเงนิ เช่ือเทา่ นน้ั
4.1.5 สมุดรายวันรับเงิน (Cash Receipts Journal) ใช้บันทึกรายการค้าที่เกี่ยวข้องกับ
การรบั เงินสดและเงินฝากธนาคาร
4.1.6 สมุดรายวันจ่ายเงิน (Cash Payments Journal) ใช้บันทึกรายการค้าที่เก่ียวข้อง
กบั การจา่ ยเงินสดและเงนิ ฝากธนาคาร

3.2 สมุดรายวันท่ัวไป (General Journal) สมุดรายวันท่ีใช้บันทึกรายการค้าทุกรายการที่
เกิดข้ึนในสมุดรายวันท่ัวไป แต่หากกิจการเลือกใช้สมุดรายวันเฉพาะ สมุดรายวันท่ัวไป
จะใช้บนั ทึกรายการค้าที่ไมส่ ามารถนาบันทึกในสมุดรายวนั เฉพาะเลม่ ใดเล่มหน่ึงได้ เช่น
รายการเปิดบัญชี รายการปรับปรุง รายการปิดบัญชี เป็นต้น ในการศึกษาวิชาการบัญชีเบื้องต้น 1
จะศกึ ษาเฉพาะสมดุ รายวนั ทว่ั ไปเท่าน้ัน

5. การบนั ทกึ รายการในสมดุ รายวันทัว่ ไป

สมุดรายวนั ท่ัวไป (General Journal) มรี ูปแบบมาตรฐานดงั นี้

สมุดรายวันท่วั ไป (1) หน้า........... (2)

พ.ศ. ………… รายการ เลขท่ี เดบติ เครดิต
เดอื น วนั ท่ี บญั ชี บาท สต. บาท สต.
(5)
(3) ชอื่ บัญชดี ้านเดบิต (4) (6) (7)

ชือ่ บัญชดี ้านเครดิต

คาอธิบายรายการค้า

64

65

รายละเอยี ดสมุดรายวนั ทั่วไป มดี งั นี้

หมายเลข รายการ คาอธิบาย
1 สมุดรายวนั ทว่ั ไป ช่อื แบบฟอรม์
2 เลขทห่ี น้าของสมดุ รายวนั ทัว่ ไป
หน้า ลงวันเดือนปีที่เกิดรายการค้า โดยเขียน พ.ศ.ไว้บนสุดของทุก ๆ
3 หน้า ในสมุดรายวันท่ัวไป เดือน เขียนในบรรทัดแรกของรายการ
วัน เดอื น ปี แรกและเมื่อขึ้นหน้าใหม่หรือเปลี่ยนเดือนใหม่ ส่วนวันที่ให้เขียน
4 กากับแตล่ ะรายการ ถ้าวันทซ่ี ้ากนั ไมต่ ้องเขียน
รายการ บรรทัดแรกให้เขยี นชอ่ื บัญชีดา้ นเดบิตชิดซ้ายตดิ ช่องวันที่ บรรทัด
5 ตอ่ มาเขยี นชือ่ บัญชดี ้านเครดิตยอ่ หนา้ ประมาณ 1.5 – 2.0 ซ.ม.
6 เลขที่บัญชี สดุ ทา้ ยเขียนคาอธบิ ายรายการค้าชิดซ้ายติดชอ่ งวนั ที่
7 เดบิต ลงเลขที่บัญชีของช่ือบัญชีแต่ละบรรทัด เพ่ือสะดวกในการผ่าน
เครดติ รายการไปยงั บัญชีแยกประเภทท่เี ก่ยี วข้อง
ลงจานวนเงินทางด้านเดบิตโดยอยบู่ รรทดั เดียวกบั ชอ่ื บญั ชีเดบิต
ลงจานวนเงนิ ทางดา้ นเครดิตโดยอยบู่ รรทดั เดยี วกบั ชอื่ บัญชีเครดิต

5.1 การบันทึกรายการเปดิ บัญชี
รายการเปิดบญั ชี (Opening Entries) หมายถงึ รายการคา้ แรกของงวดบัญชีทถ่ี ูกบนั ทึก

ในสมุดรายวนั ทัว่ ไป ซงึ่ แยกออกเปน็ 2 กรณี
5.1.1 เม่อื ลงทุนเร่มิ แรก เชน่ นาเงินสดมาลงทนุ นาสินทรัพย์ หนี้สนิ มาลงทุน เป็นต้น
5.1.2 เมื่อเริ่มงวดบญั ชใี หม่ เชน่ กจิ การแสดงยอดคงเหลือหรอื ยอดยกมาในบญั ชีตา่ ง ๆ

ตัวอย่างที่ 3.2 วนั ที่ 1 กมุ ภาพนั ธ์ 25x1 นายปลานาเงนิ สดมาลงทุน 100,000 บาท

สมดุ รายวันท่วั ไป หน้า 1
เครดิต
พ.ศ. 25x1 รายการ เลขที่ เดบิต บาท สต.
เดือน วันที่ บญั ชี บาท สต.
100,000 - 100,000 -
ก.พ. 1 เงินสด 101
ทนุ –นายปลา 301

นาเงนิ สดมาลงทุน

66

ตวั อยา่ งที่ 3.3 วันท่ี 1 กมุ ภาพันธ์ 25x1 นายปลานาเงนิ สด 100,000 บาท เงนิ ฝากธนาคาร 200,000 บาท
ลูกหน้ีการค้า 30,000 บาท วสั ดสุ านกั งาน 2,000 บาท อุปกรณ์สานกั งาน 50,000 บาท
มาลงทุน

สมุดรายวนั ท่ัวไป หน้า 1

พ.ศ. 25x1 รายการ เลขท่ี เดบิต เครดติ
เดือน วันที่
บัญชี บาท สต. บาท สต.

ก.พ. 1 เงินสด 101 100,000 - 382,000 -
เงนิ ฝากธนาคาร 102 200,000 -
ลกู หนีก้ ารคา้ 103 30,000 -
วสั ดสุ านักงาน 104 2,000 -
อุปกรณ์สานักงาน 105 50,000 -
ทุน–นายปลา 301
นาสนิ ทรัพยม์ าลงทนุ

ตวั อยา่ งที่ 3.4 วันท่ี 1 กมุ ภาพันธ์ 25x1 นายปลานาเงินสด 100,000 บาท เงินฝากธนาคาร 200,000 บาท
ลกู หนกี้ ารคา้ 30,000 บาท วัสดุสานักงาน 2,000 บาท อปุ กรณ์สานักงาน 50,000 บาท
อาคาร 400,000 บาทเจ้าหนก้ี ารค้า 22,000 บาท เงนิ กูธ้ นาคาร 60,000 บาท มาลงทุน

สมุดรายวนั ท่วั ไป หน้า 1

พ.ศ. 25x1 รายการ เลขท่ี เดบติ เครดิต
เดอื น วันท่ี
บญั ชี บาท สต. บาท สต.

ก.พ. 1 เงินสด 101 100,000 - 22,000 -
เงินฝากธนาคาร 102 200,000 - 60,000 -
ลูกหนีก้ ารค้า 103 30,000 -
วสั ดุสานักงาน 104 2,000 -
อปุ กรณ์สานักงาน 105 50,000 -
อาคาร 106 400,000 -
เจ้าหนกี้ ารค้า 201
เงินกธู้ นาคาร 202